Miernictwo 

Miernictwo 

i systemy 

i systemy 

pomiarowe

pomiarowe

PRZEDMIOT I 

PRZEDMIOT I 

ZADANIA 

ZADANIA 

METROLOGII

METROLOGII

Definicja

Definicja

Przedmiotem metrologii jest 

Przedmiotem metrologii jest 

całokształt zagadnień związanych 

całokształt zagadnień związanych 

z techniką pomiaru i kontroli 

z techniką pomiaru i kontroli 

wszelkich wielkości fizycznych i 

wszelkich wielkości fizycznych i 

umownych występujących w 

umownych występujących w 

produkcji dóbr materialnych, 

produkcji dóbr materialnych, 

handlu, usługach publicznych i 

handlu, usługach publicznych i 

badaniach naukowych. 

badaniach naukowych. 

Uniwersytet Technologiczno- Przyrodniczy w Bydgoszczy

Ważne terminy

Ważne terminy



kontrola

kontrola

 oznacza zwykle stwierdzenie 

 oznacza zwykle stwierdzenie 

stanu faktycznego w porównaniu ze stanem 

stanu faktycznego w porównaniu ze stanem 

badanym.

badanym.



kontrola techniczna

kontrola techniczna

 oznacza ogół 

 oznacza ogół 

operacji służących zapewnieniu właściwej 

operacji służących zapewnieniu właściwej 

jakości wyrobu. 

jakości wyrobu. 



Wyróżnia sie przy tym następujące rodzaje 

Wyróżnia sie przy tym następujące rodzaje 

czynności kontrolnych

czynności kontrolnych

:

:



identyfikację 

identyfikację 



pomiar

pomiar



sprawdzenie 

sprawdzenie 

Uniwersytet Technologiczno- Przyrodniczy w Bydgoszczy

Czynności kontrolne 1/3

Czynności kontrolne 1/3

IDENTYFIKACJA

IDENTYFIKACJA

Identyfikacja ma na celu jednoznaczne 

Identyfikacja ma na celu jednoznaczne 

stwierdzenie rodzaju przedmiotu. 

stwierdzenie rodzaju przedmiotu. 

Niekiedy wiąże się to z 

Niekiedy wiąże się to z 

przeprowadzeniem wstępnych 

przeprowadzeniem wstępnych 

pomiarów, jak np. w przypadku gwintów 

pomiarów, jak np. w przypadku gwintów 

(określenie skoku i rodzaju gwintu) lub 

(określenie skoku i rodzaju gwintu) lub 

kół zębatych (ustalenie liczby zębów, 

kół zębatych (ustalenie liczby zębów, 

modułu i średnicy podziałowej). 

modułu i średnicy podziałowej). 

Uniwersytet Technologiczno- Przyrodniczy w Bydgoszczy

Czynności kontrolne 2/3

Czynności kontrolne 2/3

POMIAR

POMIAR

Jest wiele definicji pomiaru. Wydaje się, że 

Jest wiele definicji pomiaru. Wydaje się, że 

najwłaściwszą z nich jest stwierdzenie, iż 

najwłaściwszą z nich jest stwierdzenie, iż 

pomiar jest to ciąg czynności 

pomiar jest to ciąg czynności 

doświadczalnych mający na celu 

doświadczalnych mający na celu 

wyznaczenie wartości wielkości mierzonej, 

wyznaczenie wartości wielkości mierzonej, 

poprzez porównanie wartości wielkości 

poprzez porównanie wartości wielkości 

mierzonej z wzorcem. Wynika z tego, że o 

mierzonej z wzorcem. Wynika z tego, że o 

pomiarze można mówić jedynie wtedy, kiedy 

pomiarze można mówić jedynie wtedy, kiedy 

jest wzorzec. Jeśli nie ma wzorca to nie ma 

jest wzorzec. Jeśli nie ma wzorca to nie ma 

pomiaru. 

pomiaru. 

Uniwersytet Technologiczno- Przyrodniczy w Bydgoszczy

Czynności kontrolne 3/3

Czynności kontrolne 3/3

SPRAWDZENIE

SPRAWDZENIE

Sprawdzeniem nazywa się ogół czynności 

Sprawdzeniem nazywa się ogół czynności 

jakie muszą być wykonane w celu 

jakie muszą być wykonane w celu 

stwierdzenia, czy wartość wielkości badanej 

stwierdzenia, czy wartość wielkości badanej 

mieści się w określonych granicach 

mieści się w określonych granicach 

odpowiadających przedziałowi wartości 

odpowiadających przedziałowi wartości 

dopuszczalnych. Sprawdzenie może się 

dopuszczalnych. Sprawdzenie może się 

odbywać przy pomocy pomiaru. Jest to 

odbywać przy pomocy pomiaru. Jest to 

jednak na ogół zbyt pracochłonne i dlatego 

jednak na ogół zbyt pracochłonne i dlatego 

najczęściej stosuje się porównanie wartości 

najczęściej stosuje się porównanie wartości 

wielkości mierzonej z odpowiednio 

wielkości mierzonej z odpowiednio 

wykonanymi wzorcami zwanymi 

wykonanymi wzorcami zwanymi 

sprawdzianami. 

sprawdzianami. 

Uniwersytet Technologiczno- Przyrodniczy w Bydgoszczy

Przedmiot metrologii

Przedmiot metrologii



ustalenie trwałych, niezmiennych, 

ustalenie trwałych, niezmiennych, 

odtwarzalnych, naturalnych i sztucznych 

odtwarzalnych, naturalnych i sztucznych 

wzorców miar,

wzorców miar,



ustalenie stałych fizycznych, 

ustalenie stałych fizycznych, 



ustalanie układów jednostek miar, 

ustalanie układów jednostek miar, 



opracowywanie zasad budowy narzędzi  

opracowywanie zasad budowy narzędzi  

pomiarowo-kontrolnych  oraz ich eksploatacji,

pomiarowo-kontrolnych  oraz ich eksploatacji,



opracowywanie i rozwój metod pomiarowych,

opracowywanie i rozwój metod pomiarowych,



opracowywanie i rozwój sposobów określania 

opracowywanie i rozwój sposobów określania 

niedokładności pomiaru. 

niedokładności pomiaru. 

Uniwersytet Technologiczno- Przyrodniczy w Bydgoszczy

Podział zadań 1/5

Podział zadań 1/5



metrologię ogólną, 

metrologię ogólną, 



metrologię teoretyczną, 

metrologię teoretyczną, 



metrologię prawną i 

metrologię prawną i 



metrologie stosowane. 

metrologie stosowane. 

Uniwersytet Technologiczno- Przyrodniczy w Bydgoszczy

Podział zadań 2/5

Podział zadań 2/5

 

 

Metrologia ogólna

Metrologia ogólna

Dotyczy zagadnień występujących we 

Dotyczy zagadnień występujących we 

wszystkich metrologiach stosowanych i 

wszystkich metrologiach stosowanych i 

obejmuje problemy wspólne niezależnie od 

obejmuje problemy wspólne niezależnie od 

wielkości mierzonej. Są to np. zagadnienia 

wielkości mierzonej. Są to np. zagadnienia 

teoretyczne związane ze strukturą układu 

teoretyczne związane ze strukturą układu 

jednostek, zmianą jednostek we wzorach, 

jednostek, zmianą jednostek we wzorach, 

metod pomiarowych (ogólnie), zasad budowy 

metod pomiarowych (ogólnie), zasad budowy 

i eksploatacji przyrządów (ogólnie), błędów 

i eksploatacji przyrządów (ogólnie), błędów 

pomiarowych, właściwości metrologicznych 

pomiarowych, właściwości metrologicznych 

narzędzi pomiarowych itp. 

narzędzi pomiarowych itp. 

Uniwersytet Technologiczno- Przyrodniczy w Bydgoszczy

Podział zadań 3/5

Podział zadań 3/5

 

 

Metrologia teoretyczna

Metrologia teoretyczna

Dział metrologii obejmujący 

Dział metrologii obejmujący 

teoretyczne zagadnienia 

teoretyczne zagadnienia 

pomiarowe np. tworzenie 

pomiarowe np. tworzenie 

wzorców i układów jednostek 

wzorców i układów jednostek 

miar, błędów i niedokładności 

miar, błędów i niedokładności 

pomiarów, metod i zasad 

pomiarów, metod i zasad 

pomiaru itp. 

pomiaru itp. 

Uniwersytet Technologiczno- Przyrodniczy w Bydgoszczy

Podział zadań 4/5

Podział zadań 4/5

 

 

Metrologia prawna

Metrologia prawna

Dział metrologii zajmujący się całokształtem 

Dział metrologii zajmujący się całokształtem 

zagadnień prawnych związanych z 

zagadnień prawnych związanych z 

procesem mierzenia i jego skutkami, a więc 

procesem mierzenia i jego skutkami, a więc 

np. ustalaniem legalnych jednostek miar, 

np. ustalaniem legalnych jednostek miar, 

ustalaniem zasad uwierzytelniania i 

ustalaniem zasad uwierzytelniania i 

legalizacji  narzędzi  pomiarowych w celu 

legalizacji  narzędzi  pomiarowych w celu 

zapewnienia ich dokładności i rzetelności, co 

zapewnienia ich dokładności i rzetelności, co 

jest konieczne ze względów produkcyjnych, 

jest konieczne ze względów produkcyjnych, 

handlowych i usługowych. 

handlowych i usługowych. 

Uniwersytet Technologiczno- Przyrodniczy w Bydgoszczy

Podział zadań 5/5

Podział zadań 5/5

 

 

Metrologia stosowana

Metrologia stosowana

Dział metrologii obejmujący pomiary wykonywane 

Dział metrologii obejmujący pomiary wykonywane 

w określonych dziedzinach nauki i techniki, a więc 

w określonych dziedzinach nauki i techniki, a więc 

odnosi się do określonej grupy wielkości  

odnosi się do określonej grupy wielkości  

mierzonych  wielkości cieplne, energetyczne, 

mierzonych  wielkości cieplne, energetyczne, 

elektryczne a również jest nią metrologia długości i 

elektryczne a również jest nią metrologia długości i 

kąta. Dość często ten dział metrologii  zwany  jest 

kąta. Dość często ten dział metrologii  zwany  jest 

metrologią warsztatową. Nie jest to precyzyjne 

metrologią warsztatową. Nie jest to precyzyjne 

określenie i powoli zanika. Warsztat w sensie 

określenie i powoli zanika. Warsztat w sensie 

wytwórczym może być bardzo różny w zależności 

wytwórczym może być bardzo różny w zależności 

od rodzaju produkcji. Metrologia długości i kąta jest 

od rodzaju produkcji. Metrologia długości i kąta jest 

częścią obszerniejszego działu zwanego metrologią 

częścią obszerniejszego działu zwanego metrologią 

techniczną, której przedmiotem badań są 

techniczną, której przedmiotem badań są 

wszystkie  wielkości  mierzalne, zarówno fizyczne 

wszystkie  wielkości  mierzalne, zarówno fizyczne 

jak i umowne, używane w technice. 

jak i umowne, używane w technice. 

Uniwersytet Technologiczno- Przyrodniczy w Bydgoszczy