Powszechna ekspansja
Nowe wyniki zaprezentowane
na styczniowym spotkaniu American
Astronomical Society potwierdzajà
wczeÊniejsze przypuszczenia,
˝e WszechÊwiat b´dzie
nadal si´ rozszerzaç,
i to coraz szybciej.
Astrofizycy z Princeton
oraz Yale University
i Supernova Cosmology
Project, mi´dzynarodowego
programu badawczego
Lawrence Berkeley
National Laboratory,
sformu∏owali wnioski
na podstawie analizy
licznych supernowych.
Wyniki te przesuwajà wiek
WszechÊwiata ponownie
do oko∏o 15 mld lat, co
powinno rozwiàzaç
„paradoks wieku”
(fakt, ˝e niektóre
gwiazdy wydajà si´ starsze od ca∏ego
WszechÊwiata). Lecz badania te
podwa˝ajà powszechnie przyjmowanà
teori´ – wczesny WszechÊwiat
byç mo˝e nigdy nie przeszed∏ etapu
nag∏ej ekspansji zwanego inflacjà.
Na ratunek p∏azom
Departament Transportu Florydy przyzna∏
grant w wysokoÊci 40 tys. dolarów
dla dwóch badaczy Florida State
University – Josepha A. Travisa i D. Bruce’a
Meansa. Majà oni przeanalizowaç mo˝liwoÊç
budowy przejÊcia podziemnego
dla p∏azów pod krajowà drogà nr 319.
Poniewa˝ wkrótce zostanie ona
poszerzona do czterech pasm,
zachodzi obawa, ˝e wzmo˝ony ruch
b´dzie dodatkowym niebezpieczeƒstwem
dla dwóch gatunków p∏azów, ˝aby
Rana capito i traszki Notophthalmus
perstriatus, które U.S. Fish and Wildlife
Service mo˝e uznaç za zagro˝one.
Travis i Means chcà przede wszystkim
przetestowaç ró˝ne rodzaje kana∏ów
sklepionych, aby si´ dowiedzieç,
z których najch´tniej korzysta∏yby
p∏azy. W Nowej Anglii zainstalowano
ju˝ pierwsze tunele dla p∏azów,
nie ma jednak jeszcze
pewnoÊci, czy przejÊcia te
rzeczywiÊcie si´ sprawdzi∏y.
Recepta za dolary
Pacjencie, strze˝ si´! Stosowanie blokerów
kana∏ów wapniowych w zwalczaniu
nadciÊnienia zacz´∏o wzbudzaç
kontrowersje. Wykazano, ˝e u pewnych
ludzi leki te mogà zwi´kszaç
ryzyko ataku serca. Co gorsza,
ostatnie badania Allana S. Detsky’ego
i jego wspó∏pracowników z University
of Toronto wykaza∏y, ˝e lekarze
sk∏aniajàcy si´ ku stosowaniu w terapii
antagonistów kana∏ów wapniowych byli
prawdopodobnie finansowo bardziej
zale˝ni od firm farmaceutycznych ni˝ ci,
którzy pozostali oboj´tni lub krytycznie
nastawieni do tych leków.
Kristin Leutwyler
Chwytanie promieni
Badacze potrafià
przeprowadziç fotosyntez´
w sztucznych komórkach
Z
asadniczo wszystko, co ˝yje, zbu-
dowane jest z substancji chemicz-
nych powstajàcych z udzia∏em
energii s∏onecznej: bezpoÊrednio – w pro-
cesie fotosyntezy, lub poÊrednio – z pali-
wa pochodzenia roÊlinnego. Badaczom
z Arizona State University uda∏o si´
utworzyç mikroskopijne s∏oneczno-bio-
logiczne elektrownie roÊlinne, które wy-
korzystujà proces wzorowany na foto-
syntezie. Osiàgn´li to, na co tak d∏ugo
czekano: stworzyli struktur´ komórko-
podobnà tylko z syntetycznych zwiàz-
ków chemicznych.
W eksperymentach z Arizony u˝yto
wodnej zawiesiny liposomów – mikro-
skopijnych p´cherzyków lipidowych
wype∏nionych wodà i ograniczonych
dwuwarstwà lipidowà. Takie „b∏ony”
liposomalne sà pod wieloma wzgl´dami
podobne do b∏on komórkowych. Doda-
nie do nich specyficznych zwiàzków
kompleksowych pozwoli∏o badaczom,
wÊród których znaleêli si´ Gali Steinberg-
-Yfrach, Ana L. Moore, Devens Gust
i Thomas A. Moore, zbudowaç liposomy
dzia∏ajàce tak jak b∏ony fotosyntetyczne
w komórkach roÊlinnych. Maleƒkie p´-
cherzyki najpierw wychwytujà energi´
s∏onecznà elektrochemicznie i, zanim ule-
gnie rozproszeniu, zu˝ywajà jà do wy-
twarzania ATP, wysokoenergetycznego
zwiàzku stanowiàcego êrod∏o energii dla
˝ywych komórek.
Nowe badania opierajà si´ na techni-
kach opracowanych przez zespó∏ z Ari-
zona State University i po raz pierwszy
opisanych rok temu w Nature. Naukow-
cy wykazali, ˝e wbudowanie dwóch sta-
rannie wybranych zwiàzków do liposo-
mów umo˝liwia tym mikroskopijnym
p´cherzykom wychwytywanie energii
Êwietlnej. Jednà z wbudowanych czà-
steczek by∏o trójdomenowe bia∏ko cha-
rakteryzujàce si´ obecnoÊcià pierÊcienia
porfirynowego (jest to struktura zawie-
rajàca azot i wyst´pujàca w chlorofilu –
czàsteczce naturalnie czynnej fotosyn-
tetycznie). Ta trzycz´Êciowa czàsteczka
penetruje Êcian´ liposomalnà tak jak
bia∏ko majàce chlorofil b∏ony fotosynte-
tycznie czynne w komórkach roÊlin-
nych. Druga czàsteczka krà˝y w Êcianie
lipidowej. Pod wp∏ywem Êwiat∏a ∏àczà
si´ one w reakcjach cyklicznych, których
koƒcowym efektem jest transport jonów
wodorowych z zewnàtrz do wn´trza li-
posomów.
Badacze z Arizony dodali tak˝e – czy-
niàc to laboratorium wyjàtkowo u˝ytecz-
nym – trzecià czàsteczk´ do Êciany lipo-
somów. Jest nià bia∏ko enzymatyczne
zwane syntazà ATP, które wbudowane
w Êcian´ liposomu zawraca nadmiar jo-
nów wodorowych z wn´trza z powro-
tem na zewnàtrz p´cherzyków. Ta od-
wrotna migracja powoduje uwalnianie
energii, którà syntaza ATP wykorzystu-
je do produkcji ATP z jej sk∏adowych cz´-
Êci: ADP i fosforanu. Wed∏ug Thomasa
Moore’a, który przedstawia∏ wyniki swo-
ich nowych badaƒ na spotkaniach na-
ukowych, „si∏a protonomotoryczna”
tworzona przez nadwy˝k´ jonów wodo-
16 Â
WIAT
N
AUKI
Maj 1998
Ciàg dalszy ze strony 14
BIOCHEMIA
ADP
ATP
JONY
WODOROWE
ÂWIAT¸O
LIPOSOM
PIERÂCIE¡
PORFIRYNOWY
CZÑSTECZKA
TRZYCZ¢ÂCIOWA
SYNTAZA
ATP
ÂCIANA
DWUWARSTWY
LIPIDOWEJ
CZÑSTECZKA
WAHAD¸OWO
PRZENOSZÑCA
¸ADUNEK
+
FOSFORAN
CZÑSTECZKI WYCHWYTUJÑCE ÂWIAT¸O transportujà jony wodorowe do liposomów;
kiedy jony opuszczajà p´cherzyk, aktywujà enzym syntetyzujàcy ATP.
Za zgodà C. CARILLI
IAN WOORPOLE
