Tomasz Maruszewski

Psychologiczne podstawy komunikacji

Wykład 3

Bodźce naturalne i symboliczne w procesie komunikacji

„Ziemia niczyja”

Warunkiem komunikacji jest uznanie wzajemności perspektyw poznawczych (ja wiem, że ty wiesz, że ja wiem). Kiedy obserwujemy rozmowę nieznanych nam osób możemy mieć trudności w jej zrozumieniu: one wiedzą, o czym mówią, my - niekoniecznie.

Czy w chwili obecnej można mówić o takim poczuciu?

1. Bodźce naturalne i symboliczne w spostrzeganiu

Naturalne: Bodźce mają charakter konkretny.
Struktura korelacyjna jest bardzo silna - wystąpienie jednej cechy pociąga za sobą inne (chrumkanie pociąga za sobą kręcony ogon).
Odbiór bodźców dokonuje się dzięki wbudowanym w organizm mechanizmom fizjologicznym.
Przykłady: zachowania, mimika, pantomimika.
Symboliczne: Bodźce mają charakter abstrakcyjny.
Struktura korelacyjna jest dość słaba - cechy mogą występować w bardzo różnych kombinacjach (np. słowa w wierszu).
Odbiór bodźców możliwy jest dzięki mechanizmom będącym wynikiem uczenia się.
Przykłady: teksty pisane, znaki, symbole, piktogramy.

2. Dzisiejszy kryzys

Jaka struktura korelacyjna ujawnia się w spostrzeganiu złożonej sytuacji społecznej.
Wstępne założenia przyjmowane przy tworzeniu takiej struktury są całkowicie „nieprzywiedlne”.
Przykłady wstępnych założeń:

komuch zostaje komuchem do końca życia
kłamca nie przebiera w środkach, by zrealizować cel
ci, którzy niszczą, nie potrafią niczego zbudować

W efekcie z tego samego zbioru danych wstępnych powstają różne obrazy ogólne, cechujące się wewnętrzną spójnością.

3. Wykorzystanie bodźców naturalnych i symbolicznych

Bodźce naturalne dominują w komunikacji bezpośredniej, opartej w dużym stopniu na przetwarzaniu automatycznym, obejmującej natychmiastowe wysyłanie informacji zwrotnych.
Bodźce symboliczne dominują w komunikacji pośredniej, opartej na przetwarzaniu kontrolowanym i ograniczającej w znacznym stopniu możliwość wysyłania natychmiastowych informacji zwrotnych.

4. Komunikacja pośrednia - problemy

Istnieją liczne przypadki pośrednie, w których odbiorca ma częściowy dostęp do nadawcy, ale jednocześnie istnieje możliwość wysłania szybkiego komunikatu zwrotnego:

rozmowa telefoniczna,
rozmowa przy użyciu protokołu VOI
wideofon
czat
zrytualizowane interakcje w grach sieciowych

Warunki uznania skuteczności komunikacji:

odbiorca odtworzył intencje nadawcy (w wypadku reklamy jest to komunikacja nieskuteczna), w innych wypadkach może być to komunikacja skuteczna
odbiorca zrozumiał przekazany komunikat

Zrozumienie tego, co chciał przekazać rzeczywisty nadawca, czy też tego, co chciał przekazać jego przedstawiciel.
Jaka jest krytyczna wielkość różnicy między nadawcą a jego przedstawicielem (gadający telewizor w miejsce producenta)

5. Bodźce naturalne w procesie komunikacji

Aby bodziec mógł być odebrany, musi mieścić się w granicach pomiędzy progiem dolnym i progiem górnym.
Wartości progowe dla poszczególnych zmysłów są zróżnicowane: najniższe wartości występują w zakresie zmysłów mających największe znaczenie sygnalizacyjne dla jednostki, a więc w wypadku zmysłu wzroku i zmysłu słuchu, natomiast dość słabo wychwytujemy bodźce działające na receptory kontaktowe.

Przykłady wartości progowych (były na wykładzie)

6. Dane neurofizjologiczne

Nerw wzrokowy zawiera 1 mln. włókien.
Nerw węchowy zawiera 200 000 włókien.
Nerw słuchowy zawiera 100 000 włókien.
Informacje smakowe przekazywane są za pośrednictwem 10 000 włókien.
W wypadku smaku nasze wrażenia wzbogacane są przez informacje węchowe.
Informacje węchowe odbierane są poza świadomością (feromony) i mają większe znaczenie biologiczne niż społeczne.

7. Warunki spostrzegania - czułość

Progi różnicy są niezależne od progów absolutnych dolnych.
Prawo Webera

k = ΔI/I

Aby spostrzec przyrost intensywności bodźca, bodziec ten winien wzrastać o pewien stały ułamek swej początkowej wartości.
Wartość k jest różna dla poszczególnych modalności zmysłowych, natomiast w obrębie danej modalności zmysłowej cechuje się względną stałością.

8. Konsekwencje prawa Webera

Prawo to pozwala obliczyć takie zmiany wartości bodźca, które są spostrzegane jako subiektywnie większe lub subiektywnie mniejsze.
W działalności reklamowej i promocyjnej można za pomocą ułamka Webera wyznaczać np. zmiany cen czy rozmiarów jakiegoś bodźca, które będą ważne dla konsumentów.

9. Wartości ułamka Webera

Buty adidasy i ułamek Webera

Nowy model adidasów pozwala skoczyć 5 cm wyżej.
W normalnych butach głowa koszykarza znajduje się na wysokości 230 cm (wzrost 210 cm + 20 cm wyskok).
W nowych butach koszykarz może skoczyć zatem tak, że jego głowa znajdzie się na wysokości 235 cm. Czy odbiorca reklamy dostrzeże różnicę wysokości skoku?
k dla oceny długości wynosi 0,03.
Przy wysokości początkowej 230 cm jesteśmy w stanie dostrzec różnicę równą 230 x 0,03 = 6,9 cm.
Ten koszykarz „nie nadaje się” do reklamy.
Widać, że wielkość spostrzeganej różnicy zależy nie tylko od wartości k, lecz także od początkowej wartości bodźca.
Drugie podejście: bierzemy koszykarza o wysokości 180 cm, którego głowa w wyskoku znajdzie się na wysokości 200 cm.
W nowych butach głowa znajdzie się na wysokości 205 cm.
Jesteśmy w stanie dostrzec różnicę 200 cm x 0,03 = 6 cm.
Sięgamy do wzoru na ułamek Webera.
k = ΔI/I
Obie strony równania dzielimy przez I.
k = ΔI/I ÷ : I
k/I = ΔI
W naszym przykładzie po podstawieniu równanie wygląda następująco
0,03/x = 5 x = 0,03/5= 166,7
Do reklamy należy zaangażować „małego rozgrywającego” albo koszykarza bardzo młodego.

Tomasz Maruszewski

„Ziemia niczyja”

Warunkiem komunikacji jest uznanie wzajemności perspektyw poznawczych (ja wiem, że ty wiesz, że ja wiem). Kiedy obserwujemy rozmowę nieznanych nam osób możemy mieć trudności w jej zrozumieniu: one wiedzą, o czym mówią, my - niekoniecznie.

Czy w chwili obecnej można mówić o takim poczuciu?

1. Bodźce naturalne i symboliczne w spostrzeganiu

Naturalne: Bodźce mają charakter konkretny.

Struktura korelacyjna jest bardzo silna - wystąpienie jednej cechy pociąga za sobą inne (chrumkanie pociąga za sobą kręcony ogon).

Odbiór bodźców dokonuje się dzięki wbudowanym w organizm mechanizmom fizjologicznym.

Przykłady: zachowania, mimika, pantomimika.

Symboliczne: Bodźce mają charakter abstrakcyjny.

Struktura korelacyjna jest dość słaba - cechy mogą występować w bardzo różnych kombinacjach (np. słowa w wierszu).

Odbiór bodźców możliwy jest dzięki mechanizmom będącym wynikiem uczenia się.

Przykłady: teksty pisane, znaki, symbole, piktogramy.

2. Dzisiejszy kryzys

Jaka struktura korelacyjna ujawnia się w spostrzeganiu złożonej sytuacji społecznej.

Wstępne założenia przyjmowane przy tworzeniu takiej struktury są całkowicie „nieprzywiedlne”.

Przykłady wstępnych założeń:

komuch zostaje komuchem do końca życia

kłamca nie przebiera w środkach, by zrealizować cel

ci, którzy niszczą, nie potrafią niczego zbudować

W efekcie z tego samego zbioru danych wstępnych powstają różne obrazy ogólne, cechujące się wewnętrzną spójnością.

3. Wykorzystanie bodźców naturalnych i symbolicznych

Bodźce naturalne dominują w komunikacji bezpośredniej, opartej w dużym stopniu na przetwarzaniu automatycznym, obejmującej natychmiastowe wysyłanie informacji zwrotnych.

Bodźce symboliczne dominują w komunikacji pośredniej, opartej na przetwarzaniu kontrolowanym i ograniczającej w znacznym stopniu możliwość wysyłania natychmiastowych informacji zwrotnych.

4. Komunikacja pośrednia - problemy

Istnieją liczne przypadki pośrednie, w których odbiorca ma częściowy dostęp do nadawcy, ale jednocześnie istnieje możliwość wysłania szybkiego komunikatu zwrotnego:

rozmowa telefoniczna,

rozmowa przy użyciu protokołu VOI

wideofon

czat

zrytualizowane interakcje w grach sieciowych

Warunki uznania skuteczności komunikacji:

odbiorca odtworzył intencje nadawcy (w wypadku reklamy jest to komunikacja nieskuteczna), w innych wypadkach może być to komunikacja skuteczna

odbiorca zrozumiał przekazany komunikat

Zrozumienie tego, co chciał przekazać rzeczywisty nadawca, czy też tego, co chciał przekazać jego przedstawiciel.

Jaka jest krytyczna wielkość różnicy między nadawcą a jego przedstawicielem (gadający telewizor w miejsce producenta)

5. Bodźce naturalne w procesie komunikacji

Aby bodziec mógł być odebrany, musi mieścić się w granicach pomiędzy progiem dolnym i progiem górnym.

Przykłady wartości progowych (były na wykładzie)

6. Dane neurofizjologiczne

Nerw wzrokowy zawiera 1 mln. włókien.

Nerw węchowy zawiera 200 000 włókien.

Nerw słuchowy zawiera 100 000 włókien.

Informacje smakowe przekazywane są za pośrednictwem 10 000 włókien.

W wypadku smaku nasze wrażenia wzbogacane są przez informacje węchowe.

Informacje węchowe odbierane są poza świadomością (feromony) i mają większe znaczenie biologiczne niż społeczne.

7. Warunki spostrzegania - czułość

Progi różnicy są niezależne od progów absolutnych dolnych.

Prawo Webera

k = ΔI/I

Aby spostrzec przyrost intensywności bodźca, bodziec ten winien wzrastać o pewien stały ułamek swej początkowej wartości.

Wartość k jest różna dla poszczególnych modalności zmysłowych, natomiast w obrębie danej modalności zmysłowej cechuje się względną stałością.

8. Konsekwencje prawa Webera

Prawo to pozwala obliczyć takie zmiany wartości bodźca, które są spostrzegane jako subiektywnie większe lub subiektywnie mniejsze.

W działalności reklamowej i promocyjnej można za pomocą ułamka Webera wyznaczać np. zmiany cen czy rozmiarów jakiegoś bodźca, które będą ważne dla konsumentów.

9. Wartości ułamka Webera

Buty adidasy i ułamek Webera

Nowy model adidasów pozwala skoczyć 5 cm wyżej.

W normalnych butach głowa koszykarza znajduje się na wysokości 230 cm (wzrost 210 cm + 20 cm wyskok).

W nowych butach koszykarz może skoczyć zatem tak, że jego głowa znajdzie się na wysokości 235 cm. Czy odbiorca reklamy dostrzeże różnicę wysokości skoku?

k dla oceny długości wynosi 0,03.

Przy wysokości początkowej 230 cm jesteśmy w stanie dostrzec różnicę równą 230 x 0,03 = 6,9 cm.

Ten koszykarz „nie nadaje się” do reklamy.

Widać, że wielkość spostrzeganej różnicy zależy nie tylko od wartości k, lecz także od początkowej wartości bodźca.

Drugie podejście: bierzemy koszykarza o wysokości 180 cm, którego głowa w wyskoku znajdzie się na wysokości 200 cm.

W nowych butach głowa znajdzie się na wysokości 205 cm.

Jesteśmy w stanie dostrzec różnicę 200 cm x 0,03 = 6 cm.

Sięgamy do wzoru na ułamek Webera.

k = ΔI/I

Obie strony równania dzielimy przez I.

k = ΔI/I ÷ : I

k/I = ΔI

W naszym przykładzie po podstawieniu równanie wygląda następująco

0,03/x = 5 x = 0,03/5= 166,7

Do reklamy należy zaangażować „małego rozgrywającego” albo koszykarza bardzo młodego.