Tomasz Maruszewski

Psychologiczne podstawy komunikacji

Wykład 7

Symboliczne znaczenie barw w komunikacji

1. Symbolika barw

Barwy nie tylko zmieniają wygląd przedmiotu, lecz także wpływają na jego społecznie akceptowany obraz.
Symboliczne znaczenie barw jest zrelatywizowane do kultury. Ta sama barwa może zmieniać swoje symboliczne znaczenie w różnych kulturach.
Symbolika barw wykorzystywana jest w sytuacjach o wysokim poziomie rytualizacji, a więc podczas obrzędów świeckich i religijnych. W zależności od kontekstu jej znaczenie może się zmieniać: czerwień na pochodzie 1-majowym i w kościele.

2. Symbolika zieleni

Barwa przyrody i odradzającego się życia. Symbolizuje nadzieję, dobro i przyjaźń. Znaczenie konfliktowe – symbol chaosu.
Barwa Ozyrysa, symbolizuje zmartwychwstanie tego boga zamordowanego przez swego brata Seta. Ta symbolika została przejęta przez chrześcijaństwo.
Barwa dobrych wróżek i przyjaznych duchów.
Barwa sztandarów Proroka Mahometa. Mahomet uwielbiał zielony turban.
Islam skojarzył zieleń z naturą. W kulturze europejskiej były 4 pierwiastki: zmienia, powietrze, woda i ogień. Jej znaczenie symboliczne ulega współcześnie zmianie. Irak – zwolennicy Muktady as-Sadra.
Chemicznie jest nietrwała i szybko blaknie.
Jej znaczenie symboliczne ulega współcześnie zmianie. Irak – zwolennicy Muktady as-Sadra.
Chemicznie jest nietrwała i szybko blaknie. Dlatego zaczęto wykorzystywać ją jako tło w hazardzie (zielone stoliki), a potem w sporcie.
Finanse i pieniądze też traktowano jako symbol nietrwałości – kiedy w miejsce monet wprowadzono banknoty, zieleń dominowała (np. dolary).
Publicznie kolor zielony odstrasza: francuscy aktorzy odmawiają grania w zielonych strojach, ludzie niechętnie kupują książki w zielonych obwolutach.
Zieleń szybko znika nie tylko z tkanin, lecz z fotografii.
W sztuce przez długi czas wyróżniano szlachetną zieleń i zieleń podłą powstałą w wyniku zmieszania błękitu i żółci.
Wielu artystów usuwało zieleń ze swoich obrazów (np. Mondrian).
Kontrast z czerwienią (kolorem zakazanym) – zieleń staje się kolorem przyzwolenia (sygnalizacja).
Współcześnie symbolizuje ekologię i czystość, jest higieniczna.

3. Symbolika żółcieni

Barwa złota - symbolizuje bogactwo, dostatek i szczęście. Dotyczy to krajów azjatyckich. W Chinach żółty był barwą zastrzeżoną dla cesarza
W Egipcie - symbol boga Re, ojca bogów, oznacza światło, ciepło i życiodajną siłę.
W Indiach i w chrześcijaństwie barwa złota jest symbolem świętości.
Inne znaczenia są konfliktowe w stosunku do powyższych: żółcień oznacza zawiść, zazdrość, zdradę (Judasza malowano zawsze w żółtych szatach).
Kobiety mające nieślubne dzieci podczas ceremonii małżeńskiej musiały być ubrane na żółto. Zdradzonego męża przedstawia się albo w żółtej marynarce albo w żółtym krawacie.

Żółcień uzyskiwana jest z rezedy żółtawej oraz szafranu. Można ją uzyskać ze związków siarki.
Nie blaknie pod wpływem prania i słońca.
Żółta gwiada Dawida została wymyślona w Średniowieczu. Odrzucanie Żydów występuje zarówno w katolicyzmie jak i w protestantyzmie.
W malarstwie renesans żółci występuje u impresjonistów, Van Gogha oraz u fowistów.
Sport – żółta koszulka symbolizuje zwycięstwo, choć faktycznie nie zawsze jest żółta.
Żółty kolor stosuje się w niektórych krajach dla wozów pocztowych, ponieważ podobnie jak czerwony jest dobrze widoczny. Jest on drugorzędną czerwienią.
Kolor złoty jest uznawany za wulgarny w Europie północnej (wpływ protestantyzmu).
Rywalem żółci staje się oranż symbolizujący zdrowie i witalność (witamina C, sok pomarańczony). Cytryna kojarzy się z kwaśnością.

4. Symbolika błękitu

Barwa bogów zamieszkujących niebo. Germański bóg Odyn ubrany był w niebieski płaszcz. Kolor szat Matki Boskiej.
W Egipcie - barwa nieśmiertelności, w Indiach barwa miłości i boga Kriszny.
Kolor modry to kolor szat skrzatów prowadzących pożyteczną działalność.
Barw symbolizuje też skromność i oddanie, ale połączone z pewnym chłodem.

5. Symbolika czerwieni

Symbolika jest bardzo złożona i zawiera wiele elementów konfliktowych. Ulegała znacznym zmianom.
Źródło: magia sympatyczna opierająca się na zasadzie „podobne wywołuje podobne”: barwa myśliwych i wojowników (krew).
Konflikt podstawowy: barwa oznacza życie, płodność i zwycięstwo, ale jednocześnie walkę i śmierć. Zwycięscy wodzowie wjeżdżający do Rzymu twarze malowali na czerwono.
Współcześnie czerwień jest barwą miłości i namiętności. Jest ona bardzo silnie pobudzająca.
Czerwień jest również barwą agresji i walki.
Czerwień to barwa ognia, który zarazem niszczy wszystko i oczyszcza. Bóg ognia w Indiach - Agni - ma rude włosy. Czerwone lub rude zwierzęta sygnalizują ogień, ale zarazem przed nim chronią (np. rude koty).
Barwa czerwona wykorzystywana była przez różne ruchy rewolucyjne - od Rewolucji Francuskiej po Październikową. Historia symboliki jest jednak inna niż wskazuje na to ideologia.
Zwijanie sztandaru francuskiego
W łacinie coloratus i hiszpańskim colorado oznacza jednocześnie czerwony i kolorowy. W rosyjskim krasnyj oznacza piękny.
Barwniki naturalne – ochra (od 30 000 lat), w neolicie czerwień uzyskiwano z korzenia marzanny, a potem zaczęto wykorzystywać związki metali (tlenek żelaza, siarczek rtęci).
W Rzymie czerwień była atrybutem władzy, religii i wojny. Władzę odróżniano na podstawie jakości barwnika (uzyskiwana z rozkolca lub czerwia przysługiwała wodzom i cesarzom).
Kościół – cztery znaczenia

Ogień – symbol życia i moc odnowicielska; symbol śmierci – żar piekielny.
Krew Chrystusa – moc zbawienna i oczyszczająca; krew jest też symbolem występku i zbrodni.

Krytycznie oceniana przez zwolenników reformacji. W efekcie czerwień i błękit strojów zmieniały się jako barwy preferowane dla kobiet i mężczyzn.
Kolor sukni panny młodej do 19 wieku (u chłopów).
Kolor miłości ma znaczenie ambiwalentne – wzniosłość i grzeszność.
Czerwony Kapturek

6. Symbolika fioletu

Symbolizuje mądrość i duchowe poznanie.
Barwa uczonych, alchemików i lekarzy. Fioletowe barwy mają również szaty biskupie, ale tu chodzi raczej o podkreślenie dostojeństwa i powagi.
Barwa ma charakter depresyjny, a zarazem może oznaczać bogactwo.
Naturalny barwnik fioletowy - indygo - był dawniej bardzo drogi i z tego względu fiolet oznacza bogactwo.
Jest symbolem starości i powagi (prezenty dla osób starszych winny być w odcieniach fioletu).

7. Symbolika bieli

W Starożytności jedna z barw podstawowych obok czerwieni i błękitu. Biały przez długi czas był traktowany jako rzeczywista barwa, ponieważ za bezbarwne uważano przedmioty niebarwione (np. kamienie, ziemia, surowy jedwab).
Zmiana – wynalezienie druku spowodowało, że konieczne stało się używanie białego papieru, na tle którego dobrze widziany był czarny druk.
Rodzaje bieli – błyszcząca (alabaster) i matowa. Niemieckie blanc i weiss.
Symbol braku – białe noce (polarne), czek in blanco.
Kolor czystości i niewinności. Skojarzenie ze śniegiem, którego jednolita biała barwa nie ma odpowiednika w naturze.

Oznacza sferę duchową i dlatego wykorzystywana jest jako barwa szat kapłańskich. Jest to wyraz boskiej światłości. Wykorzystywana była też przez monarchów, których władza miała pochodzić od boga.
Dziewictwo – od 13 wieku staje się kolorem szat weselnych. Instytucja małżeństwa, która wtedy stała się powszechna pozwalała regulować problemy spadkowe i genealogiczne.
Czystość w sensie fizycznym: gotowanie tkanin powodowało ich blaknięcie, dlatego upowszechnił się biały, który był na to odporny. Białe rzeczy mogą mieć kontakt z ciałem: bielizna, pościel.
Brak cielesności albo rzadkość występowania - białe jednorożce, zwierzęta albinosy, białe panny, duchy.
Kolor biały jest także symbolem księżyca i związanych z nim bogiń - Diany i Artemidy (boginie łowów).
Barwa mądrości – siwe włosy.
Barwa żałoby - Chiny i Francja do 15 wieku.
Symboliczne znaczenie białego koloru skóry – perspektywa europejska (zmiany znaczenia opalenizny) i afrykańska oraz azjatycka.

8. Symbolika czerni

Kolor świata podziemnego i ciemnych mocy.
Kolor śmierci i żałoby.
Kolor demonów siejących spustoszenie i niszczących życie.
W starożytnym Egipcie - barwa odrodzenia, początków życia i rozwoju. Boga płodności - Mina - malowano sproszkowanym węglem.
Symbol elegancji i wysokiej pozycji (czarne limuzyny). Jest również symbolem władzy (togi sędziowskie, czarne garnitury premierów).
Dwa rodzaje czerni – dobra jest połyskliwa (łacińskie niger), natomiast zła i groźna jest matowa (łac. ater).
Czerń początkowo rzadko wykorzystywano w malarstwie ze względu na cenę (prażona kość słoniowa). Sadza była tania, lecz nietrwała.
Na szeroką skalę pojawia się w renesansie, gdzie staje się symbolem elegancji, pokory i skromności.
W polityce czerń oznacza barwę anarchistów i ekstremistów; wykorzystywali ją piraci.
Za kolor kontrastowy w stosunku do czerni początkowo uznawano czerwony (w tych kolorach były figury szachowej w Indiach i w Persji).
Kontrast czarno-biały nie jest najsilniejszy. Najlepszą czytelność uzyskuje się w wypadku żółtych liter na czarnym tle.
Początkowo fotografia i film były czarno-białe: za pomocą spektrum szarości można oddać wszystkie barwy, natomiast zabieg w drugim kierunku jest niemożliwy.
Choć technika umożliwiała kręcenie czarno-białych filmów w latach 20-tych, to na szerszą skalę wprowadzono je w latach 50-tych (kolor jest niemoralny).
Wszystkie Fordy T były czarne (purytańska Ameryka).

9. Synestezje

Synestezje polegają na subiektywnych zmianach w zakresie jednej modalności zmysłowej pod wpływem bodźców pochodzących z innych modalności.
Najsilniejsze synestezje występują pod wpływem bodźców wzrokowych, ale również bodźce słuchowe prowadzą do synestezji.
Czasami muzyka w naszej wyobraźni ilustrowana jest barwami, a w 18 wieku skonstruowano organy wodne, podświetlane różnymi światłami.

10. Synestezje słuchowe (Zietz)

11. Zastosowanie synestezji

W jasnych pomieszczeniach te same tony oceniane są jako wyższe niż w pomieszczeniu mrocznym (w piwnicach nie trzeba montować subwoferów).
Wywoływanie i modyfikacja wrażeń pochodzących z innych modalności zmysłowych. Umożliwia to zmianę stanu emocjonalnego.
Amerykańska firma Muzak wydaje nagrania dostosowane do różnych form architektonicznych.
Muzyka w supermarketach – problem ochrony praw autorskich. Czy słuchanie bezrefleksyjne jest formą odbioru muzyki? A widok mostu Świętokrzyskiego?

Tomasz Maruszewski

1. Symbolika barw

Barwy nie tylko zmieniają wygląd przedmiotu, lecz także wpływają na jego społecznie akceptowany obraz.

Symboliczne znaczenie barw jest zrelatywizowane do kultury. Ta sama barwa może zmieniać swoje symboliczne znaczenie w różnych kulturach.

Symbolika barw wykorzystywana jest w sytuacjach o wysokim poziomie rytualizacji, a więc podczas obrzędów świeckich i religijnych. W zależności od kontekstu jej znaczenie może się zmieniać: czerwień na pochodzie 1-majowym i w kościele.

2. Symbolika zieleni

Barwa przyrody i odradzającego się życia. Symbolizuje nadzieję, dobro i przyjaźń. Znaczenie konfliktowe – symbol chaosu.

Barwa Ozyrysa, symbolizuje zmartwychwstanie tego boga zamordowanego przez swego brata Seta. Ta symbolika została przejęta przez chrześcijaństwo.

Barwa dobrych wróżek i przyjaznych duchów.

Barwa sztandarów Proroka Mahometa. Mahomet uwielbiał zielony turban.

Islam skojarzył zieleń z naturą. W kulturze europejskiej były 4 pierwiastki: zmienia, powietrze, woda i ogień. Jej znaczenie symboliczne ulega współcześnie zmianie. Irak – zwolennicy Muktady as-Sadra.

Chemicznie jest nietrwała i szybko blaknie.

Jej znaczenie symboliczne ulega współcześnie zmianie. Irak – zwolennicy Muktady as-Sadra.

Chemicznie jest nietrwała i szybko blaknie. Dlatego zaczęto wykorzystywać ją jako tło w hazardzie (zielone stoliki), a potem w sporcie.

Finanse i pieniądze też traktowano jako symbol nietrwałości – kiedy w miejsce monet wprowadzono banknoty, zieleń dominowała (np. dolary).

Publicznie kolor zielony odstrasza: francuscy aktorzy odmawiają grania w zielonych strojach, ludzie niechętnie kupują książki w zielonych obwolutach.

Zieleń szybko znika nie tylko z tkanin, lecz z fotografii.

W sztuce przez długi czas wyróżniano szlachetną zieleń i zieleń podłą powstałą w wyniku zmieszania błękitu i żółci.

Wielu artystów usuwało zieleń ze swoich obrazów (np. Mondrian).

Kontrast z czerwienią (kolorem zakazanym) – zieleń staje się kolorem przyzwolenia (sygnalizacja).

Współcześnie symbolizuje ekologię i czystość, jest higieniczna.

3. Symbolika żółcieni

Barwa złota - symbolizuje bogactwo, dostatek i szczęście. Dotyczy to krajów azjatyckich. W Chinach żółty był barwą zastrzeżoną dla cesarza

W Egipcie - symbol boga Re, ojca bogów, oznacza światło, ciepło i życiodajną siłę.

W Indiach i w chrześcijaństwie barwa złota jest symbolem świętości.

Inne znaczenia są konfliktowe w stosunku do powyższych: żółcień oznacza zawiść, zazdrość, zdradę (Judasza malowano zawsze w żółtych szatach).

Kobiety mające nieślubne dzieci podczas ceremonii małżeńskiej musiały być ubrane na żółto. Zdradzonego męża przedstawia się albo w żółtej marynarce albo w żółtym krawacie.

Żółcień uzyskiwana jest z rezedy żółtawej oraz szafranu. Można ją uzyskać ze związków siarki.

Nie blaknie pod wpływem prania i słońca.

Żółta gwiada Dawida została wymyślona w Średniowieczu. Odrzucanie Żydów występuje zarówno w katolicyzmie jak i w protestantyzmie.

W malarstwie renesans żółci występuje u impresjonistów, Van Gogha oraz u fowistów.

Sport – żółta koszulka symbolizuje zwycięstwo, choć faktycznie nie zawsze jest żółta.

Żółty kolor stosuje się w niektórych krajach dla wozów pocztowych, ponieważ podobnie jak czerwony jest dobrze widoczny. Jest on drugorzędną czerwienią.

Kolor złoty jest uznawany za wulgarny w Europie północnej (wpływ protestantyzmu).

Rywalem żółci staje się oranż symbolizujący zdrowie i witalność (witamina C, sok pomarańczony). Cytryna kojarzy się z kwaśnością.

4. Symbolika błękitu

Barwa bogów zamieszkujących niebo. Germański bóg Odyn ubrany był w niebieski płaszcz. Kolor szat Matki Boskiej.

W Egipcie - barwa nieśmiertelności, w Indiach barwa miłości i boga Kriszny.

Kolor modry to kolor szat skrzatów prowadzących pożyteczną działalność.

Barw symbolizuje też skromność i oddanie, ale połączone z pewnym chłodem.

5. Symbolika czerwieni

Symbolika jest bardzo złożona i zawiera wiele elementów konfliktowych. Ulegała znacznym zmianom.

Źródło: magia sympatyczna opierająca się na zasadzie „podobne wywołuje podobne”: barwa myśliwych i wojowników (krew).

Konflikt podstawowy: barwa oznacza życie, płodność i zwycięstwo, ale jednocześnie walkę i śmierć. Zwycięscy wodzowie wjeżdżający do Rzymu twarze malowali na czerwono.

Współcześnie czerwień jest barwą miłości i namiętności. Jest ona bardzo silnie pobudzająca.

Czerwień jest również barwą agresji i walki.

Czerwień to barwa ognia, który zarazem niszczy wszystko i oczyszcza. Bóg ognia w Indiach - Agni - ma rude włosy. Czerwone lub rude zwierzęta sygnalizują ogień, ale zarazem przed nim chronią (np. rude koty).

Barwa czerwona wykorzystywana była przez różne ruchy rewolucyjne - od Rewolucji Francuskiej po Październikową. Historia symboliki jest jednak inna niż wskazuje na to ideologia.

Zwijanie sztandaru francuskiego

W łacinie coloratus i hiszpańskim colorado oznacza jednocześnie czerwony i kolorowy. W rosyjskim krasnyj oznacza piękny.

Barwniki naturalne – ochra (od 30 000 lat), w neolicie czerwień uzyskiwano z korzenia marzanny, a potem zaczęto wykorzystywać związki metali (tlenek żelaza, siarczek rtęci).

W Rzymie czerwień była atrybutem władzy, religii i wojny. Władzę odróżniano na podstawie jakości barwnika (uzyskiwana z rozkolca lub czerwia przysługiwała wodzom i cesarzom).

Kościół – cztery znaczenia

Ogień – symbol życia i moc odnowicielska; symbol śmierci – żar piekielny.

Krew Chrystusa – moc zbawienna i oczyszczająca; krew jest też symbolem występku i zbrodni.

Krytycznie oceniana przez zwolenników reformacji. W efekcie czerwień i błękit strojów zmieniały się jako barwy preferowane dla kobiet i mężczyzn.

Kolor sukni panny młodej do 19 wieku (u chłopów).

Kolor miłości ma znaczenie ambiwalentne – wzniosłość i grzeszność.

Czerwony Kapturek

6. Symbolika fioletu

Symbolizuje mądrość i duchowe poznanie.

Barwa uczonych, alchemików i lekarzy. Fioletowe barwy mają również szaty biskupie, ale tu chodzi raczej o podkreślenie dostojeństwa i powagi.

Barwa ma charakter depresyjny, a zarazem może oznaczać bogactwo.

Naturalny barwnik fioletowy - indygo - był dawniej bardzo drogi i z tego względu fiolet oznacza bogactwo.

Jest symbolem starości i powagi (prezenty dla osób starszych winny być w odcieniach fioletu).

7. Symbolika bieli

W Starożytności jedna z barw podstawowych obok czerwieni i błękitu. Biały przez długi czas był traktowany jako rzeczywista barwa, ponieważ za bezbarwne uważano przedmioty niebarwione (np. kamienie, ziemia, surowy jedwab).

Zmiana – wynalezienie druku spowodowało, że konieczne stało się używanie białego papieru, na tle którego dobrze widziany był czarny druk.

Rodzaje bieli – błyszcząca (alabaster) i matowa. Niemieckie blanc i weiss.

Symbol braku – białe noce (polarne), czek in blanco.

Kolor czystości i niewinności. Skojarzenie ze śniegiem, którego jednolita biała barwa nie ma odpowiednika w naturze.

Oznacza sferę duchową i dlatego wykorzystywana jest jako barwa szat kapłańskich. Jest to wyraz boskiej światłości. Wykorzystywana była też przez monarchów, których władza miała pochodzić od boga.

Dziewictwo – od 13 wieku staje się kolorem szat weselnych. Instytucja małżeństwa, która wtedy stała się powszechna pozwalała regulować problemy spadkowe i genealogiczne.

Czystość w sensie fizycznym: gotowanie tkanin powodowało ich blaknięcie, dlatego upowszechnił się biały, który był na to odporny. Białe rzeczy mogą mieć kontakt z ciałem: bielizna, pościel.

Brak cielesności albo rzadkość występowania - białe jednorożce, zwierzęta albinosy, białe panny, duchy.

Kolor biały jest także symbolem księżyca i związanych z nim bogiń - Diany i Artemidy (boginie łowów).

Barwa mądrości – siwe włosy.

Barwa żałoby - Chiny i Francja do 15 wieku.

Symboliczne znaczenie białego koloru skóry – perspektywa europejska (zmiany znaczenia opalenizny) i afrykańska oraz azjatycka.

8. Symbolika czerni