Układ okresowy
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
1
8
H
He
Li
Na
Be
B
C
N
O
F
Ne
Mg
Al
Legenda:
Niemetale
Półmetale
Metale
Si
P
S
Cl
Ar
K
Ca
Sc Ti
V
Cr Mn Fe Co Ni
Cu Zn
Ga
Ge As
Se Br
Kr
Rb Sr
Y
Zr Nb
Mo Tc
Ru Rh Pd
Ag Cd
In
Sn
Sb
Te
I
Xe
Cs Ba
*
Hf Ta
W Re
Os Ir
Pt
Au Hg
Tl
Pb Bi
Po
At
Rn
Fr
Ra
** Rf Db
Sg Bh
Hs Mt Uun Uuu Uub
1
2
3
4
5
6
7
La Ce
Pr Nd Pm Sm Eu
Gd Tb
Dy Ho Er
Tm Yb Lu
Ac Th
Pa U
Np
Pu Am Cm Bk
Cf Es Fm Md No Lr
Strona główna
*Lantanowce
**Aktynowce
Astat
Astat
85
At - pierwiastek chem. z bloku p, grupy 17; niestabilny półmetal, otrzymywany jest
przez bombardowanie tarcz bizmutowych cząstkami α o wysokiej energii (po raz pierwszy
dokonali tego 1940 D.R. Corson, K.R. McKenzie i E.G. Segré):
209
Bi +
42
He ŕ
212
At + 210 n
Astat jest łatwo lotny, rozpuszcza się w niektórych substancjach organicznych. Znanych
jest 29 izotopów astatu, najdłużej życiowy
210
At ma okres półrozpadu T
1/2
= 8,3 godz. W
związkach chemicznych astat przyjmuje stopnie utlenienia: -1, +1, +5. Występuje w
roztworach w postaci jonów At
-
lub AtO
-
, AtO
3-
.
rok odkrycia 1940
liczba atomowa 85
masa atomowa (209,987)
elektroujemność (2,2)
wartościowość 1, 3, 5, 7
zawartość w skorupie ziemskiej (litosfera + atmosfera + hydrosfera) 10
-24
%
temperatura topnienia (
o
C)
temperatura wrzenia (
o
C, p = 1 atm)
liczba znanych izotopów (w tym trwałe tzn.
o okresie półrozpadu ponad 1 mld lat) 29(0)
konfiguracja elektronowa stanu podstawowego:
[Xe] 4f
14
5d
10
6s
2
6p
5
1s
2
2s
2
2p
6
3s
2
3p
6
3d
10
4s
2
4p
6
4d
10
5s
2
5p
6
4f
14
5d
10
6s
2
6p
5
Układ okresowy
Radon
Radon
86
Rn - pierwiastek chem. z bloku p, grupy 18 (helowców); radioaktywny gaz,
najcięższy z gazów szlachetnych, powstaje w wyniku rozpadu radu. Występuje w
źródłach mineralnych ( 2·10
-10
procentu masowego). Radon tworzy 30 izotopów,
wszystkie są promieniotwórcze. Jest bezbarwnym, bezwonnym gazem o gęstości 9,7
g/dm
3
i temperaturze topnienia -110°C. Najdłużej życiowy izotop
222
Rn ma okres
półrozpadu T
1/2
=3,8 dnia. Stosowany w leczniczych kąpielach i inhalacjach.
rok odkrycia 1901
liczba atomowa 86
masa atomowa (222,018)
elektroujemność -
wartościowość 2
zawartość w skorupie ziemskiej
(litosfera + atmosfera + hydrosfera) 6
.
10
-16
%
temperatura topnienia (
o
C) -71
temperatura wrzenia (
o
C, p = 1 atm) -62
liczba znanych izotopów (w tym trwałe tzn.
o okresie półrozpadu ponad 1 mld lat) 30(0)
konfiguracja elektronowa stanu podstawowego:
[Xe] 4f
14
5d
10
6s
2
6p
6
1s
2
2s
2
2p
6
3s
2
3p
6
3d
10
4s
2
4p
6
4d
10
5s
2
5p
6
4f
14
5d
10
6s
2
6p
6
Układ okresowy
Wodór
Wodór
1
H- pierwiastek chem. z bloku s, silnie wybuchowy, bezwonny, najlżejszy
gaz; występuje głównie w przestrzeni kosmicznej, z tlenem i powietrzem tworzy
tzw. mieszaninę piorunującą; otrzymywanie głównie przez rozkład wody (np.
elektrolitycznie); szeroko stosowany w przemyśle chemicznym, np. do syntezy
amoniaku oraz jako paliwo rakietowe i w przemyśle spożywczym do utwardzania
tłuszczów.
rok odkrycia 1766
liczba atomowa 1
masa atomowa 1,00794
elektroujemność 2,1
wartościowość 1
zawartość w skorupie ziemskiej
(litosfera + atmosfera + hydrosfera) 0,00023%
temperatura topnienia (
o
C) -259,32
temperatura wrzenia (
o
C, p = 1 atm) -252,88
liczba znanych izotopów (w tym trwałe tzn.
o okresie półrozpadu ponad 1 mld lat) 3(2)
konfiguracja elektronowa stanu podstawowego:
1s
1
Układ okresowy
Azot
Azot
7
N - pierwiastek chem. z bloku p, grupy 15, bezwonny, niepalny gaz, słabo
rozpuszczalny w wodzie, bierny chemicznie, główny składnik powietrza (78% obj.),
stosowany głównie do produkcji amoniaku i nawozów azotowych oraz do
napełniania żarówek i termometrów. Związki azotu (np. białka) są niezbędne do
życia. Sole kwasu azotowego (V)(HNO
3
) - azotany mają silne właściwości utleniające;
stosowane jako nawozy mineralne, materiały wybuchowe i w lecznictwie.
Azot
otrzymuje się przez destylację frakcjonowaną ciekłego powietrza oraz spalanie
metanu w powietrzu (dla celów technicznych) albo rozkład azotynu amonu bądź
azydku sodu (dla celów laboratoryjnych). Pod wpływem promieniowania
kosmicznego z izotopu azotu
14
N powstaje promieniotwórczy izotop węgla,
wykorzystywany w metodzie datowania
14
C.
rok odkrycia 1772 (Ernest Rutherford)
liczba atomowa 7
masa atomowa 14,00674
elektroujemność 3,0
wartościowość -3, -2, +2, +3, +5
zawartość w skorupie ziemskiej
(litosfera + atmosfera + hydrosfera) 0,0019%
temperatura topnienia (
o
C) -210
temperatura wrzenia (
o
C, p = 1 atm) -195,8
liczba znanych izotopów (w tym trwałe tzn.
o okresie półrozpadu ponad 1 mld lat) 12(2)
konfiguracja elektronowa stanu podstawowego:
[He] 2s
2
2p
3
1s
2
2s
2
2p
3
Układ okresowy
Tlen
Tlen
8
O - pierwiastek z bloku p, grupy 16; bardzo aktywny gaz, słabo rozpuszczalny w
wodzie; w stanie wolnym znajduje się w powietrzu (ok. 23% wag.), najpospolitszy
pierwiastek na Ziemi; niezbędny do oddychania i spalania. Otrzymywany głównie
przez destylację frakcjonującą ciekłego powietrza. Odkryty w 1774 r. przez Josepha
Priestley'a, który stwierdził, że zwiększona masa metali podczas ogrzewania
(utleniania) nie pochodzi od tajemniczych cząstek wydobywających się z ognia,
przenikających przez szkło i pochłanianych przez metal - jak dotychczas twierdzono -
lecz od jednego ze składników powietrza, tlenu.
rok odkrycia 1774 (Joseph Priestley)
liczba atomowa 8
masa atomowa 15,9994
elektroujemność 3,5
wartościowość -2
zawartość w skorupie ziemskiej
(litosfera + atmosfera + hydrosfera)
temperatura topnienia (
o
C) -218,78
temperatura wrzenia (
o
C, p = 1 atm) -182,96
liczba znanych izotopów (w tym trwałe tzn.
o okresie półrozpadu ponad 1 mld lat) 10(3)
konfiguracja elektronowa stanu podstawowego:
[He] 2s
2
2p
4
1s
2
2s+ 2p
Układ okresowy
Fluor
Fluor
9
F - pierwiastek chem. z bloku p, grupy 17; zielonożółty gaz, o drażniącym
zapachu, silnie trujący; najaktywniejszy pierwiastek chemiczny - łączy się z
większością innych. Kwas fluorowowodorowy trawi nawet szkło. W przyrodzie fluor
występuje wyłącznie w stanie związanym w minerałach: fluorycie CaF
2
, kriolicie
Na
3
AlF
6
, apatycie 3Ca
3
(PO
4
)
2
·CaF
2
. Do ważniejszych związków fluoru należą także
fluorogliniany (sole kwasu fluoroglinowego H
2
3[AlF
6
]) i fluorokrzemiany (sole kwasu
fluorokrzemowego H
2
[SiF
2
]). Fluor łatwo wchodzi w reakcje fluorowania węglowodorów
nasyconych. Poza samym fluorem dogodnymi środkami fluorującymi są fluorki
nieorganiczne np. CoF
3
, Hg
2
F
2
, SbF
3
. Do otrzymywania fluorków arylów wykorzystywany
jest kwas tetrafluoroborowy HBF
4
.
rok odkrycia 1886
liczba atomowa 9
masa atomowa 18,998403
elektroujemność 4,0
wartościowość -1
zawartość w skorupie ziemskiej (litosfera + atmosfera + hydrosfera) 0,054%
temperatura topnienia (
o
C) -218,6
temperatura wrzenia (
o
C, p = 1 atm) -188,1
liczba znanych izotopów (w tym trwałe tzn.
o okresie półrozpadu ponad 1 mld lat) 9(1)
konfiguracja elektronowa stanu podstawowego:
[He] 2s
2
2p
5
1s
2
2s
2
2p
5
Układ okresowy
Neon
Neon
10
Ne - pierwiastek chemiczny z bloku p, grupy 18; (z gr. - nowy) bezwonny gaz
szlachetny. Ze względu na b. niską aktywność chemiczną (cecha wszystkich gazów
szlachetnych); cząsteczki neonu - jednoatomowe. Zawartość neonu w powietrzu
atmosferycznym wynosi 0,001818% objętościowych (czyli 18,18 ppm [parts per
milion]). Neon znajduje zastosowanie do napełniania lamp jarzeniowych (tzw.
neonów) o żywym, czerwonym świetle, lamp przeciwmgielnych oraz małych lampek
kontrolnych (tzw. neonówek).
rok odkrycia 1898
liczba atomowa 10
masa atomowa 20,1797
elektroujemność -
wartościowość -
zawartość w skorupie ziemskiej
(litosfera + atmosfera + hydrosfera) 5
.
10
-7
%
temperatura topnienia (
o
C) -248,58
temperatura wrzenia (
o
C, p = 1 atm) -246,05
liczba znanych izotopów (w tym trwałe tzn.
o okresie półrozpadu ponad 1 mld lat) 10(3)
konfiguracja elektronowa stanu podstawowego:
[He] 2s
2
2p
6
1s
2
2s
2
2p
6
Układ okresowy
Fosfor
Fosfor
15
P - (fosforos - gr. niosący światło) pierwiastek chem. z bloku p, grupy 15;
niemetal występujący w kilku odmianach alotropowych, z czego najważniejsze to:
Fosfor biały jest miękką, żółtawą (od domieszek) masą, odznaczającą się nieprzyjemnym
czosnkowym zapachem; praktycznie nie rozpuszcza się w wodzie, natomiast jest dobrze
rozpuszczalny w wielu innych rozpuszczalnikach, jak na przykład w dwusiarczku węgla (CS
2
),
terpentynie, eterze itp. Przechowywany pod wodą, gdyż w powietrzu łatwo się utlenia, obserwujemy
przy tym przemianę energii chemicznej w promienistą (chemiluminescencja). Dzięki temu biały
fosfor utleniając się świeci w ciemności i stąd pochodzi jego nazwa. Fosfor biały jest substancją tak
aktywną, że ogrzany do temperatury ok. 50
o
C, lub potarty jakimkolwiek przedmiotem zapala się i
płonie białożółtym płomieniem. Może również zapalać się samorzutnie, gdyż podczas powolnego
utleniania jest wydzielana dostateczna ilość ciepła.
Fosfor czerwony jest proszkiem o barwie ciemnoczerwonej. Nie rozpuszcza się w wodzie i innych
rozpuszczalnikach, wskutek czego nie ma właściwości trujących. Nie jest tak aktywny jak fosfor
biały, nie świeci, nie utlenia się w zwykłych warunkach, zapala się dopiero po ogrzaniu powyżej 400
o
C.
Fosfor czarny – przypominający grafit, dobry przewodnik elektryczności i ciepła
rok odkrycia 1669 (H. Brandt)
liczba atomowa 15
masa atomowa 28,0855
elektroujemność 2,1
wartościowość +3 +5
zawartość w skorupie ziemskiej (litosfera + atmosfera + hydrosfera) 0,11%
temperatura topnienia (
o
C): fosfor biały: 44 fosfor czerwony: sublimuje w 416
temperatura wrzenia (
o
C, p = 1 atm) fosfor biały: 280
liczba znanych izotopów (w tym trwałe tzn.
o okresie półrozpadu ponad 1 mld lat) 17(1)
konfiguracja elektronowa stanu podstawowego:
[Ne] 3s
2
3p
3
1s
2
2s
2
2p
6
3s
2
3p
3
Układ okresowy
Siarka
Siarka
16
S - pierwiastek chem. z bloku p, grupy 16; aktywny niemetal, tworzy kilka odmian
alotropowych, z czego najbardziej znana to żółte kryształy. Złoża siarki rodzimej w Polsce zaliczają się
do największych na świecie. Służy m.in. do produkcji kwasu siarkowego, zapałek, środków leczniczych,
do wulkanizacji kauczuku. Kwasy siarkowe:
· H
2
SO
4
- kwas siarkowy (VI)
SO
3
+ H
2
O ŕ H2SO4
· H
2
SO
3
- kwas siarkowy (IV) (dawniej - kwas siarkawy)
SO
2
+ H
2
O ŕ H2SO3
· H
2
S
2
O
3
- kwas tiosiarkowy (theion - gr. siarka)
H
2
SO
3
+ S ŕ H
2
S
2
O
3
(w rzeczywistości kwas tiosiarkowy nie istnieje w stanie wolnym, a w roztworze wodnym wkrótce
rozpada się na wodę, siarkę i dwutlenek siarki, która powoduje zmętnienie wody:
H
2
S
2
O
3
ŕ H
2
O + SO
2
+ S )
rok odkrycia starożytność
liczba atomowa 16
masa atomowa 32,066
elektroujemność 2,5
wartościowość 2, 4, 6
zawartość w skorupie ziemskiej
(litosfera + atmosfera + hydrosfera) 0,04%
temperatura topnienia (
o
C) 119,6
temperatura wrzenia (
o
C, p = 1 atm) 444,6
liczba znanych izotopów (w tym trwałe tzn.
o okresie półrozpadu ponad 1 mld lat) 15(4)
konfiguracja elektronowa stanu podstawowego:
[Ne] 3s
2
3p
4
1s
2
2s
2
2p
6
3s
2
3p
4
Układ okresowy
Chlor
Chlor
17
Cl - pierwiastek chemiczny z bloku p, grupy 17; niemetal, zielonożółty gaz o
drażniącym zapachu, trujący, b. aktywny chem., rozpuszczony w wodzie tworzy tzw.
wodę chlorową.
W przyrodzie chlor występuje w stanie wolnym w gazach wulkanicznych, a w stanie
związanym w wielu minerałach: halicie NaCl, sylwinie KCl, sylwinicie KCl×NaCl, karnalicie
KCl×MgCl
2
×6H
2
O, kainicie KCl×MgSO
4
×3H
2
O, oraz pod postacią licznych chlorków
litowców i berylowców w wodzie morskiej. Chlor jest otrzymywany w skali przemysłowej
przez elektrolizę wodnych roztworów soli lub elektrolizę stopionych soli. Dla potrzeb
laboratoryjnych chlor wydziela się z HCl działaniem środków utleniających np. MnO
2
lub
KMnO
4
. Cząsteczki chloru są dwuatomowe. Rozpuszcza się w wodzie, częściowo ulegając
dysproporcjonowaniu do chlorków i nietrwałego kwasu podchlorawego HClO. Chlor
wykazuje dużą aktywność chemiczną - z siarką, fosforem, arsenem i wieloma metalami
reaguje bezpośrednio, niekiedy bardzo gwałtownie. Chlor utlenia jony bromkowe lub
jodkowe w środowisku wodnym do wolnego fluorowca. Z wodorem chlor tworzy
chlorowodór HCl. Chlor jest stosowany jako środek bielący i dezynfekujący, surowiec do
produkcji podchlorynów, chloranów, czterochlorku węgla, chloroformu, barwników,
insektycydów oraz do syntez organicznych.
rok odkrycia 1774
liczba atomowa 17
masa atomowa 35,4527
elektroujemność 3,0
wartościowość -1, +1, +3, +4, +5, +7
zawartość w skorupie ziemskiej (litosfera + atmosfera + hydrosfera) 0,19%
temperatura topnienia (
o
C) -101,0
temperatura wrzenia (
o
C, p = 1 atm) -34,0
liczba znanych izotopów (w tym trwałe tzn.
o okresie półrozpadu ponad 1 mld lat) 13(2)
konfiguracja elektronowa stanu podstawowego: [Ne] 3s
2
3p
5
1s
2
2s
2
2p
6
3s
2
3p
Układ okresowy
Argon
Argon
18
Ar - pierwiastek chem. z bloku p, grupy 18; (gr. - nieczynny) gaz szlachetny;
używany do napełniania żarówek i lamp jarzeniowych oraz jako atmosfera ochronna przy
spawaniu. Zawartość argonu w atmosferze wynosi 0,93% objętości (najpospolitszy gaz
szlachetny). Otrzymuje się go przez destylację ciekłego powietrza. Argon jest gazem
jednoatomowym o bardzo słabych siłach van der Waalsa, bezwonnym, bezbarwnym,
obojętnym chemicznie (argon znaczy po grecku nieczynny) i pozbawionym działania
fizjologicznego. Z niektórymi związkami organicznymi i nieorganicznymi tworzy klatraty.
rok odkrycia 1894
liczba atomowa 18
masa atomowa 39,948
elektroujemność -
wartościowość -
zawartość w skorupie ziemskiej (litosfera +atmosfera + hydrosfera) 0,0004%
temperatura topnienia (
o
C) -189,33
temperatura wrzenia (
o
C, p = 1 atm) -185,86
liczba znanych izotopów (wtym trwałe tzn. o okresie półrozpadu ponad 1 mld lat)
15(3)
konfiguracja elektronowa stanu podstawowego:
[Ne] 3s
2
3p
6
1s
2
2s
2
2p
6
3s
2
3p
Układ okresowy
Selen
Selen
34
Se - pierwiastek chem. z bloku p, grupy 16; trujący niemetal występujący w
kilku odmianach alotropowych. Metaliczna odmiana przewodzi prąd lepiej w świetle niż
w ciemności, co sprawiło, że pierwiastek ten znalazł zastosowanie w elektrotechnice do
budowy fotokomórek i światłomierzy oraz prostowników prądu. Występuje w rudach
zawierających siarkę , jak np. piryt.
rok odkrycia 1818
liczba atomowa 34
masa atomowa 78,96
elektroujemność 2,8
wartościowość -2, +4, +6
zawartość w skorupie ziemskiej
(litosfera + atmosfera + hydrosfera) 5
.
10
-6
%
temperatura topnienia (
o
C) 219
temperatura wrzenia (
o
C, p = 1 atm) 685
liczba znanych izotopów (w tym trwałe tzn.
o okresie półrozpadu ponad 1 mld lat) 24(6)
konfiguracja elektronowa stanu podstawowego:
[Ar] 3d
10
4s
2
4p
4
1s
2
2s
2
2p
6
3s
2
3p
6
3d
10
4s
2
4p
4
Układ okresowy
Brom
Brom
35
Br - pierwiastek chem. z bloku p, grupy 17; trujący niemetal, brunatna, lotna ciecz
o przykrym zapachu, aktywny chem.; rozpuszczona w wodzie tworzy wodę bromową.
Używany w syntezach organicznych, zwłaszcza leków. Bromek srebra znalazł zastosowanie
w fotografii będąc emulsją światłoczułą na kliszy. W przyrodzie występuje w pokładach
solnych, w minerałach: bromokarnalicie KCl·Mg(Cl,Br)2·6H
2
O i bromosylwinicie K(Cl,Br), a
także w wodzie morskiej. Można go wydzielić z bromków za pomocą utleniaczy lub
elektrolitycznie. Rozpuszcza się w wodzie, częściowo ulegając dysproporcjonowaniu do
bromków i nietrwałego kwasu podbromawego HBrO. Drugim znanym kwasem tlenowym
bromu jest znacznie trwalszy kwas bromowy HBrO
3
, otrzymywany przez
dysproporcjonowanie podbrominów. Brom jest dobrze rozpuszczalny w niektórych
rozpuszczalnikach organicznych. Wykazuje dużą aktywność chemiczną - z siarką,
fosforem, arsenem i wieloma metalami reaguje bezpośrednio. Z wodorem tworzy
bromowodór HBr, który jest gazem rozpuszczającym się w wodzie z utworzeniem kwasu
bromowodorowego. Związki z tlenem (Br
2
O, BrO
2
, BrO
2
) są nietrwałe. Brom tworzy
połączenia także z innymi fluorowcami. Jest stosowany (w postaci dwubromku etylenu)
jako środek przeciwstukowy w paliwie samochodowym, a ponadto - do produkcji leków,
barwników.
rok odkrycia 1825
liczba atomowa 35
masa atomowa 79,904
elektroujemność 2,8
wartościowość -1, +1, +3, +4, +5, +6, +7
zawartość w skorupie ziemskiej (litosfera + atmosfera + hydrosfera) 0,00025 %
temperatura topnienia (
o
C) -7,25 temperatura wrzenia (
o
C, p = 1 atm) 59,5
liczba znanych izotopów (w tym trwałe tzn.
o okresie półrozpadu ponad 1 mld lat) 25(2)
konfiguracja elektronowa stanu podstawowego:
[Ar] 3d
10
4s
2
4p
5
s
2
2s
2
2p
6
3s
2
3p
6
3d
10
4s
2
4p
5
Układ okresowy
Krypton
Krypton
36
Kr - pierwiastek chem. z bloku p, grupy 18; (gr. - ukryty) niemetal, gaz
szlachetny, składnik powietrza, stosowany do wypełniania żarówek, lamp
jarzeniowych i spektralnych. Zawartość kryptonu w powietrzu atmosferycznym wynosi
0,000114% objętości. W specjalnych warunkach udało się uzyskać nieliczne związki
kryptonu na stopniach utlenienia +2 i +4 jak fluorek kryptonu (II), KrF
2
, oraz fluorek
kryptonu (IV), KrF
4
. Krypton otrzymuje się przez frakcyjną destylację skroplonego
powietrza.
rok odkrycia 1898
liczba atomowa 36
masa atomowa 79,904
elektroujemność 2,8
wartościowość (2)
zawartość w skorupie ziemskiej
(litosfera + atmosfera + hydrosfera) 2
.
10
-8
%
temperatura topnienia (
o
C) -157,2
temperatura wrzenia (
o
C, p = 1 atm) 153,4
liczba znanych izotopów (w tym trwałe tzn.
o okresie półrozpadu ponad 1 mld lat) 25(6)
konfiguracja elektronowa stanu podstawowego:
[Ar] 3d
10
4s
2
4p
6
1s
2
2s
2
2p
6
3s
2
3p
6
3d
10
4s
2
4p
6
Układ okresowy
Jod
Jod
53
I (dawniej symbol J) - pierwiastek chem. z bloku p, grupy 17; aktywny chemicznie
ciemnofioletowe blaszki, które topią się w temp. 114
o
C. W temperaturze 185
o
C
przechodzi w stan gazowy tworząc fioletowe pary. Dzięki temu zawdzięcza swoją nazwę
(ioeides - gr. w kolorze fiołków). Jeśli jednak powoli ogrzewać jod do 185
o
C, to przejdzie
on w stan gazowy z pominięciem stanu ciekłego (sublimacja). Cząsteczki -
dwuatomowe. Jest otrzymywany w skali przemysłowej z ługów pokrystalizacyjnych
powstających podczas oczyszczania saletry sodowej. Stosowany w fotografice,
medycynie (jodyna - jod rozpuszczony w alkoholowym roztworze jodku potasu; płyn
Lugola - wodny roztwór jodu w jodku potasu), w lampach halogenowych. Brak jodu w
organizmie prowadzi do powstawania wola. Jod występuje wyłącznie w związkach m.in.
w wodzie morskiej, w saletrze chilijskiej oraz w wodorostach i gąbkach morskich.
Bardziej znane kwasy tlenowe jodu to: kwas podjodawy HIO, kwas jodowy HIO
3
, kwas
nadjodowy H
5
IO
6
. Dwa ostatnie można otrzymać w stanie czystym.
rok odkrycia 1812
liczba atomowa 53
masa atomowa 126,90477
elektroujemność 2,5
wartościowość -1, +3, +5, +7
zawartość w skorupie ziemskiej
(litosfera + atmosfera + hydrosfera) 2
.
10
-7
%
temperatura topnienia (
o
C) 115
temperatura wrzenia (
o
C, p = 1 atm) 185
liczba znanych izotopów (w tym trwałe tzn.
o okresie półrozpadu ponad 1 mld lat) 32(1)
konfiguracja elektronowa stanu podstawowego:
[Kr] 4d
10
5s
2
5p
5
1s
2
2s
2
2p
6
3s
2
3p
6
3d
10
4s
2
4p
6
4d
10
5s
2
5p
5
Układ okresowy
Ksenon
Ksenon
54
Xe - pierwiastek chem. z bloku p, grupy 18, (gr. - obcy, wrogi); gaz szlachetny,
stosowany do wypełniania żarówek dużej mocy. Zawartość ksenonu w powietrzu
atmosferycznym wynosi jedynie 0,0000087% objętości. Jest mało reaktywny chemicznie
i występuje w postaci monoatomowej. Z wieloma związkami tworzy klatraty, np.
z hydrochinonem [C
6
H
4
(OH)
2
]
3
·0,88Xe. W 1960 udało się otrzymać pierwsze związki
chemiczne ksenonu, w których występuje na stopniach utlenienia +2, +4, +6 oraz +8.
Do najlepiej poznanych związków ksenonu należą: trójtlenek ksenonu XeO
3
(bardzo
energiczny utleniacz), a także fluorki XeF
2,
XeF
4
oraz XeF
6.
Ksenon jest otrzymywany
przez frakcyjną destylację skroplonego powietrza. Zastosowania podobne jak kryptonu.
Światowa roczna produkcja ksenonu wynosi ok. 10 t, a jego orientacyjna cena 60
dolarów za litr gazu.
rok odkrycia 1898
liczba atomowa 54
masa atomowa 131,29
elektroujemność -
wartościowość (2, 4, 6, 8)
zawartość w skorupie ziemskiej
(litosfera + atmosfera + hydrosfera) 2
.
10
-9
%
temperatura topnienia (
o
C) -118,8
temperatura wrzenia (
o
C, p = 1 atm) -108,1
liczba znanych izotopów (w tym trwałe tzn.
o okresie półrozpadu ponad 1 mld lat) 36(9)
konfiguracja elektronowa stanu podstawowego:
[Kr] 4d
10
5s
2
5p
6
1s
2
2s
2
2p
6
3s
2
3p
6
3d
10
4s
2
4p
6
4d
10
5s
2
5p
6
Układ okresowy
Hel
Hel
2
He - pierwiastek chemiczny z bloku s, grupy18; gaz szlachetny, najlżejszy po
wodorze pierwiastek, występuje m.in. w gazie ziemnym, źródłach mineralnych. W
atmosferze Słońca odkryty w 1842 r. (Helios, gr. - Słońce), na Ziemi w roku 1868
przez Williama Ramsay`a. Przy wyładowaniu elektr. w rozrzedzonej atmosferze
daje światło żółte, z parami rtęci – niebieskie; chemicznie obojętny składnik
gwiazd i materii międzygwiezdnej; stosowany do wyrobu barwnych neonów,
napełniania balonów, uzyskiwania b. niskich temperatur bliskich zeru
bezwzględnemu, jako czynnik chłodzący w reaktorach jądrowych, a w mieszaninie
z tlenem jako powietrze dla nurków (zapobiega to chorobie kesonowej nurków)
oraz przy leczeniu astmy.
rok odkrycia 1868
liczba atomowa 2
masa atomowa 4,002602
elektroujemność –
wartościowość –
zawartość w skorupie ziemskiej (litosfera + atmosfera + hydrosfera) 4.10
-7
%
temperatura topnienia (
o
C) (poniżej zera absolutnego < -273,15
o
C (0 kelwinów))
temperatura wrzenia (
o
C, p = 1 atm) -268,93
liczba znanych izotopów (w tym trwałe tzn.
o okresie półrozpadu ponad 1 mld lat) 4(2)
konfiguracja elektronowa stanu podstawowego:
1s
2
Układ okresowy
Węgiel
Węgiel
6
C - pierwiastek z bloku p, grupy 14, niemetal; występuje w dwóch odmianach
alotropowych: grafit i diament; wchodzi, w postaci związków, w skład wszystkich
organizmów żywych.
1/12 masy atomu węgla
12
C jest przyjęta za międzynarodową jednostkę masy
atomowej u i wynosi około 1,66054
.
10
-24
g. Jest to w dobrym przybliżeniu masa
protonu.
rok odkrycia starożytność
liczba atomowa 6
masa atomowa 12,011
elektroujemność 2,5
wartościowość -4, +2, +4
zawartość w skorupie ziemskiej
(litosfera + atmosfera + hydrosfera) 0,018%
temperatura topnienia (
o
C) 3850
temperatura wrzenia (
o
C, p = 1 atm) 3600
liczba znanych izotopów (w tym trwałe tzn.
o okresie półrozpadu ponad 1 mld lat) 12(2)
konfiguracja elektronowa stanu podstawowego:
[He] 2s
2
2p
2
1s
2
2s
2
2p
2
Układ okresowy