Wprowadzenie do 

arteterapii

Slajdy z wykładów

/treści merytoryczne, bez 

obrazków/

Czym jest sztuka? 
Czym jest terapia?

 Czym jest arteterapia?

Wprowadzenie do arteterapii 

– wykład 1

Arteterapia = terapia przez 

sztukę

• Czym jest sztuka? 
• Czym jest terapia?
• W jakim sensie sztuka może być 

terapią? Jaką rolę może pełnić w 
terapii? 

Czym jest sztuka?

• Zobaczmy w Wikipedii…i wiele się nie dowiemy…
• Można spróbować prześledzić historyczną tradycję 

definiowania sztuki…

• albo spróbować definiowania w duchu Wittgensteina, 

poszukując przykładów paradygmatycznych,

• albo podjąć próbę definiowania alternatywnego: sztuką 

jest…, lub…., lub…

np: definicja Tatarkiewicza: 

Dzieło sztuki jest odtworzeniem rzeczy bądź 
konstrukcją form, bądź wyrażaniem przeżyć, jednakże 
tylko takim odtworzeniem, taką konstrukcją, takim 
wyrazem, jakie są zdolne zachwycać bądź wzruszać, 
bądź wstrząsać. 

Tradycje myślenia o sztuce

• Starożytność i wczesne średniowiecze – techne – 

sztuka jako umiejętność, doskonałe postępowanie 
według określonych reguł, bardziej rzemiosło niż 
sztuka w dzisiejszym znaczeniu.

Przedmiotem sztuki są rzeczy, które mogą się 
mieć inaczej… Sztuka łączy się z powstawaniem i 
obmyślaniem tego, by powstało coś z rzeczy, 
które mogą być i nie być i których źródło tkwi w 
wytwarzającym…
Arystoteles

• artes liberales / artes vulgares

Początek sztuk „PIĘKNYCH”

• Renesans – oddzielenie sztuki 

od rzemiosła i od nauki, 
„narodziny artysty”. Kryteria 
artyzmu – nadal zbliżone do 
rzemiosła

• XVIII w – Charles Batteux – 

autor pojęcia „sztuki piękne” 
(malarstwo, rzeźba, 
architektura, muzyka, 
wymowa, poezja, taniec i 
teatr). Zadaniem sztuki jest 
dostarczanie wrażeń 
estetycznych. Sztuką jest to, 
co jest piękne.

Tradycje myślenia o sztuce

• XIX wiek – sztuka jako realizacja potrzeby tworzenia, 

sztuka jako ekspresja, przejaw indywidualności, wyraz 
uczuć.

• XX wiek – sztuka jako przeżycie i doświadczenie.

– sztuka jako doświadczenie (John Dewey). Dzieło sztuki 

wywołuje pewne przeżycia, ponieważ zawiera skondensowane 
znaczenie, które w tzw. codzienności jest rozproszone, a przez 
to słabo odczuwalne. 

– sztuka jako forma symboliczna (Ernst Cassirer) . Sztuka pozwala 

dzielić się doświadczeniem, pozwala na komunikację tam, gdzie 
język dyskursywny nie wystarczy.

Sztuka wyzwala się od piękna… piękno pozostaje przy 

rzemiośle…

Współcześnie…

• Sztuka uwalnia się od przeżycia…
• Sztuka uwalnia się od sensu…
• Tym co pozostaje, jest 

INTENCJA ARTYSTY

… i w ten sposób dochodzimy do 
definicji: 

„sztuką jest to, co robią artyści”

„sztuką jest to, co się za sztukę uważa”

Arteterapia – początki – Wielka 

Brytania

• Pierwsze użycie terminu – art therapy – Adrian 

Hill, 1942

Równocześnie w USA…

• Margaret Naumburg – lata 30’ XX wieku – taniec i 

malarstwo jako element procesu wychowawczego (a nie 
edukacji) w Walden School – szkoła skrajnie 
antypedagogiczna

• Florence Cane
• Edith Kramer
• Źródła inspiracji:  

– filozofia sztuki J.Deweya
– psychoterapie psychodynamiczne – Jung, potem Freud. Sztuka jako 

ekspresja nieświadomego.

„Podobieństwo rodzinne”

• zaplecze filozoficzne: J. 

Dewey

• zaplecze aksjologiczne: 

indywidualność, 
autonomia, wolność

• zaplecze 

psychologiczne: 
psychoanaliza, 
psychologia analityczna

• sztuka jako ekspresja
• każdy człowiek posiada 

zdolności twórcze

I w końcu definicja…

•Arteterapia =

A

r

s

+ therapeia

leczenie, ale i 

towarzyszenie bogom

sztuka, 
ale i 
rzemiosło 

arteterapia

A

r

s

therapeia

• Muzyko -
• Choreo –
• Biblio – 
• Teatro - 
• Filmo – 
• Foto(grafo) –
• Hortikulo – 
• Ergo – 
• Sylwano – 
• Talaso – 
• Itp….

- terapia

M

O

D

A

L

N

O

Ś

C

I

SZTUKA

Arts medicine

Medart 
International

Very Special Arts

Sztuka w 
szpitalu 

terapie ekspresyjne

terapie kreatywne

artepsychoterapia

psychorysunek

Edukacja 
artystyczna

Wychowanie 
przez sztukę

Terapia 
zajęciowa

kulturoterapia…
?

I jeszcze raz próba 

definicji…

Art therapy is the therapeutic use of art making, 
within a professional relationship, by people who 
experience illness, trauma, or challenges in living, 
and by people who seek personal development.  
Through creating art and reflecting on the art 
products and processes, people can increase 
awareness of self and others, cope with 
symptoms, stress, and traumatic experiences; 
enhance cognitive abilities; and enjoy the life-
affirming pleasures of making art. 

American Art Therapy Association

Arteterapia – główne 

dylematy

• Wzajemne relacje – sztuka jako narzędzie w służbie 

terapii? Sztuka jako przestrzeń, w której dzieje się 
proces terapeutyczny?

• Jedno – czy wielomodalność arteterapii?

• Czym leczymy?

• Co leczymy?

• Kogo leczymy?

Czynniki leczące 

w arteterapii.

Wprowadzenie do arteterapii 

– wykład 2

Słyszę – i zapominam.
Widzę – i pamiętam.
Działam – i rozumiem.

    

Konfucjusz

I jeszcze raz próba 

definicji…

Art therapy is the therapeutic use of art making, 
within a professional relationship, by people who 
experience illness, trauma, or challenges in 
living, and by people who seek personal 
development.  
Through creating art and reflecting on the art 
products and processes, people can increase 
awareness of self and others, cope with 
symptoms, stress, and traumatic experiences; 
enhance cognitive abilities; and enjoy the life-
affirming pleasures of making art. 

American Art Therapy Association

Czym jest arteterapia?

Co?

Dla kogo?

 Sztuka jest narzędziem…
 …stosowanym w relacji 

terapeutycznej…

 …w celu: 

 poszerzenia świadomości i 

samoświadomości

 radzenia sobie z objawami, 

stresem i traumą

 rozwoju możliwości poznawczych
 doświadczenia radości tworzenia 

 Proces twórczy + refleksja 

nad dziełem sztuki

• Dla osób, które 

doświadczyły choroby, 
urazu psychicznego, 
trudności życiowych

• Dla osób, które dążą 

do rozwoju osobistego

Dlaczego sztuka ma leczyć?

• Proces złożony: terapeuta + klient + inni 

klienci jako grupa + sztuka + środowisko

• Pytanie o czynniki leczące – co leczy, jeśli 

leczy?

• Czynnik leczący – taki, którego skutkiem 

jest pozytywna zmiana lub który sam jest 
mechanizmem zmiany.

• Czynniki leczące

– Ogólne, niespecyficzne (charakterystyczne dla 

każdej formy terapii)

– Specyficzne (dla danej formy terapii)

Czynniki ogólne, wspólne, 

niespecyficzne (w terapii grupowej)

• Wzbudzanie nadziei
• Poczucie podobieństwa do innych
• Zdobywanie informacji, poszerzanie wiedzy
• Altruizm
• Uczenie umiejętności społecznych
• Naśladowanie/modelowanie
• Uczenie interpersonalne
• Spójność grupy
• Cykliczność spotkań (wprowadza pewien 

porządek w życie osoby)

Gorgiasz – sztuka jako iluzja

• uwaga! To się odnosi 

do poezji, nie do sztuk 
plastycznych

• sztuka jest tworzeniem 

iluzji, rzeczy 
nieistniejących

• artysta oszukuje, mami 

odbiorcę

• przeżycie estetyczne jest 

reakcją na owe pozory, 

podobną 

do tej, jaka 

miałaby miejsce, gdyby 
rzeczy te miały miejsce 
naprawdę

Platon/Sokrates - mimesis

• łac. imitatio
• Pierwotne odniesienie – do muzyki i tańca, nie 

do sztuk plastycznych

• Termin związany z kultami dionizyjskimi, 

odniesione do rytualnego tańca

• znaczenie pierwotne – religijne
• Mimesis – sztuka jest naśladownictwem 

rzeczywistości, rytuał jest przywołaniem i 
uobecnieniem mitu. 

• Coś więcej niż kopia…
• Sztuki plastyczne – apomimesis – 

naśladowanie natury. Inny sens 
naśladownictwa.

Arystoteles - katharsis

• „Tragedia jest to imitacja akcji poważnej, 

skończonej i posiadającej odpowiednią wielkość, 
wyrażona w mowie ozdobnej, odmiennej w różnych 
częściach dzieła, nie za pomocą opowiadania, lecz 
w formie dramatycznej, przez litość i trwogę 
osiągająca katharsis od takich właśnie uczuć”

• budzi „straszną grozę, litość do łez, bolesną 

tęsknotę. Sprawia przyjemność i oddala ból, 
oczarowuje i przeobraża duszę swą magiczną siłą”

• Tu również mimesis – ale jako kształtowanie 

rzeczywistości, nie jej kopiowanie – „rzeczy, które 
mogą być lub nie być”

Doświadczanie sztuki

• Kant: bezinteresowne przeżycie 

intelektualne; zadowolenie nie nakierowane na 
posiadanie przedmiotu; brak wymiernej korzyści.

• Shaftesbury: emocjonalizm estetyczny; 

estetyzm; wzruszeniowa reakcja na piękno

• Schopenhauer: kontemplacja; bierne poddanie 

się dziełu, nastawienie na odbiór przynosi 
uspokojenie

• T. Lipps: wczucie: projekcja własnych emocji na 

innych; antropomorfizacja (rozumienie świata 
zwierzęcego, roślinnego i nieożywionego w 
kategoriach ludzkich; np. radość psa, smutek 
wierzby płaczącej, westchnienie wiatru)

Doświadczanie sztuki:

• Roman Ingarden: fenomenologiczna 

teoria przeżycia estetycznego: 
konkretyzacja dzieła sztuki prowadząca do 
powstania przedmiotu estetycznego

• Donald Winnicot: trzy obszary 

doświadczenia

– obiektywna wiedza, 
– subiektywne wyobrażenia  
– doświadczenie kulturowe

Typologia odbiorców sztuki – Edward 

Bullough

• Odbiorca „fizjologiczny”

– Opisuje dzieło według kryteriów własnych reakcji

• które budzi dzieło, np. „przygnębiające”
• które przypisuje dziełu, np. „smutne”

• Odbiorca „asocjacyjny”

– Opisuje dzieło według kryteriów własnych 

skojarzeń

• Podoba mu się to, co wywołuje skojarzenia z 

pozytywnymi emocjami

• Odbiorca „obiektywizujący”

– Nastawiony na przedmiot, a nie na własne 

przeżycia

mimesis i katharsis jako podstawa 

arteterapii

• Odbiór dzieła sztuki jest możliwy dzięki 

jakiemuś „podobieństwu”, odpowiedniości 
między dziełem a odbiorcą. Liczymy na to, 
że leczące jest samo rozpoznanie w dziele 
własnych treści 

• Liczymy na to, że sam akt tworzenia będzie 

aktem odreagowania, przewentylowania 
emocji, uświadomienia sobie problemów i 
poradzenia sobie z nimi.

• Konsolacyjna funkcja sztuki – połączenie 

mimesis i katharsis. 

Arteterapia paliatywna…

• Muzykoterapia – Carolyn Kenny, Nigel 

Alan Hartley

• Sztuki plastyczne – Susan Bach – 
arteterapia egzystencjalna śmiertelnie 
chorych dzieci 
                             – tu często jungiści…

…
…
…
…
…
…

Dyskusje

• Co jest arteterapią, a co nią nie jest?

– Joan Erikson  1979, The Arts and Healing, 

Am.Jour.of Art. Therapy, (18)3 – leczy 
twórczość, nie sztuka – sztuka nie może być 
wykorzystywana do niczego poza sztuką.

– W języku angielskim pojęcie art therapy 

odnosi się właściwie tylko do sztuk 
plastycznych

• Jedno – czy wielomodalność arteterapii

– Argumenty za i przeciw…

• Expressive Arts Therapy/ Therapies

– Anna Halprin – prekursorka 
podejścia intermodalnego w arte- 
terapii – od strony choreoterapii
– Natalie Rogers, Shaun McNiff, 
Paolo Knill, Cathy Malchiodi
 – od strony sztuk plastycznych

Cel arteterapii…

•

Leczenie a zdrowienie

•

leczenie a uzdrawianie (therapy / healing)

•

Celem jest twórczość – 

– sztuka może być destrukcyjna, twórczość nie
–  przeciwieństwem twórczości jest konsumpcja

•

Celem jest zdrowie – definiowane najczęściej za 
WHO: 

– Radzenie sobie
– Dobrostan / prosperowanie fizyczne i emocjonalne
– Poczucie satysfakcji
– Dobre relacje z innymi
– Samorealizacja

Specyficzne czynniki leczące w 

arteterapii

• Wszystko, co twórcze, jest integrujące
• Specyficzna katharsis w spotkaniu ze 

sztuką

• Poczucie kompetencji związanej z 

wykonaniem zadania

• Możliwość swobodnej ekspresji
• Usprawnianie fizyczne, zwłaszcza 

manualne

• Zdobycie nowych kompetencji
• Uczestnictwo w kulturze

Zagadnienie skuteczności 

arteterapii. Badania naukowe.

Wprowadzenie do arteterapii 

– wykład 3

„Twierdzę, że znaczące zmiany intra- i 
interpersonalne mogą zaistnieć tylko dzięki 
niewerbalnym procesom zachodzącym na 
nieświadomym poziomie, które to procesy 
ujawniają się w obrazie.

Pytanie brzmi: 
w jaki sposób można to udowodnić?”

T.Dalley

Czy arteterapia jest nauką?

•

Kuhn „Struktura rewolucji naukowej” – nauką jest 
to, co się za naukę uważa – nauką jest to, co 
robią naukowcy.

•

Po czym poznać naukę?

– Po strukturze
– Po metodzie opartej na strukturze procesu 

naukowego

•

Zawody terapeutyczne – tradycyjny paradygmat:

– Do podjęcia słusznej decyzji o leczeniu wystarczy 

wiedza + szkolenie + doświadczenie.

– Autorytet lekarza, oparty głównie na doświadczeniu.

EBM

• Evidence Based Medicine 

– Początki – 1972 rok – Archibald Cochrane, 

epidemiolog,  – artykuł potępiający 
zróżnicowanie procedur i wyników leczenia 
w ramach narodowej służby zdrowia w UK. 

– Początek lat 80tych XX wieku, Kanada – 

program zmniejszenia różnic w opiece 
medycznej i poprawy wyników leczenia 
poprzez odniesienie się do analizy wielkiej 
liczby badań.

– Postulat ciągłej dostępności wyników 

badań naukowych dla każdego lekarza – 
sprzyja temu komputeryzacja.

– Organizacje: Cochrane Collaboration, 

National Institute for Clinical Excellence 
(NICE)

EBM jako paradygmat 

• Informacje z praktyki klinicznej są zawodne. Należy ufać 

tylko powtarzalnym, obiektywnym informacjom

• Badanie i zrozumienie choroby nie wystarczy do podjęcia 

decyzji co do praktyki klinicznej. Należy bezwzględnie 
badać również skuteczność leczenia.

• Praktycy- klinicyści powinni rozumieć istotę badań 

naukowych i prowadzić równolegle z praktyką badania 
skuteczności też praktyki.

• Losowe badania kontrolne jako jedyna metoda badania 

skuteczności terapii.

• Najlepszą opiekę nad pacjentem sprawuje lekarz, który 

działa w oparciu o możliwie największą bazę wyników 
badań naukowych.

EBP – rozszerzenie paradygmatu 

EBM

• Evidence Based Practice – wdrożenie zasad EBM do 

innych sfer sektora publicznego

– Zawody okołomedyczne
– Zawody terapeutyczne
Problem: 
– terapia przyjmuje różnorodne, często kontrowersyjne formy. 
– brak badań skuteczności terapii powoduje, że trudno odróżnić 

szarlatanerię od rzeczywiście potrzebnych społecznie usług. 

– Równocześnie środki publiczne są ograniczone, a 

potrzebujących jest wielu.

Celem EBP jest wykazanie, że przyjęte procedury są 

bezpieczne, skuteczne i opłacalne.

Proces EBP w psychoterapii (Parry i 

Richardson 1996)

• Badania wstępne – odnotowanie zjawiska
• Badania indukcyjne – niewielkie projekty 

badawcze, rygorystyczna metodologia , 
losowe badania kontrolne.

• Badania porównawcze, metaanalizy. – 

największa siła dowodu.

• Proces krytyki naukowej
• Formułowanie wytycznych dla pracy klinicznej
• Wdrażanie ich

• AUDYT!

Hierarchia siły dowodów w 

EBP

• Dowody z metaanaliz RCT
• Dowody z pojedynczego RCT
• Dowody z nielosowych badań kontrolnych
• Dowody z badania quasi-

eksperymentalnego

• Dowody z badań opisowych, np. 

korelacyjnych

• Raporty, opinie ekspertów, 

doświadczenie autorytetów itp..

Minusy EBP:

• Nacisk na zarządzanie – ryzyko utraty z oczu interesu 

pojedynczego pacjenta

• Ryzyko przyjęcia zasady : „więcej za mniejsze pieniądze”, 

priorytet kosztów

• Uwikłanie w politykę
• Nie wszystkie obszary życia społecznego w równym 

stopniu umożliwiają wdrożenie procesu EBP – to co jest 
dobre w epidemiologii, niekoniecznie będzie dobre w 
psychoterapii.

• Tzw. dowody skuteczności terapii nie istnieją w 

oderwaniu od kontekstu lokalnego, społecznego i 
kulturowego. „Obiektywizm” jest modernistycznym 
złudzeniem.

Arteterapia a EBP. 

• W jaki sposób sztuka może spełnić wymagania EBP?
• Czy sztuka nie jest z natury anarchiczna?
• Nawet gdyby arteterapeuci chcieli przedstawić 

dowody skuteczności terapii, to jak mają je zebrać?

– Sytuacja twórczości w kontekście terapeutycznym jest 

unikalna, nie podlega standaryzacji

– Trudno dobrać próby do losowych badań kontrolnych – to 

jest paradygmat epidemiologiczny.

– Cały proces EBP, aż do metaanalizy dużej liczby danych, 

zajmuje wiele lat

– Arteterapią zajmują się często artyści po kursach 

terapeutycznych, nie mający pojęcia o badaniach 
naukowych

Czy arteterapia może wpasować się 

w paradygmat pozytywistyczny?

• Paradygmat teorii ugruntowanej – 
B. Glaser i A. Strauss Discovery of Grounded 

Theory. Strategies for Qualitative Research 

• Pielęgniarki – Di Marks – Maran przeciw EBP – 

w pracy pielęgniarki liczy się doświadczenie, 
wspólnota, wartości i 

„milcząca wiedza”

• Dorit  Amir – muzykoterapeutka – 

metodologia teorii ugruntowanej jest jedyną 
możliwą strategia badawczą w arteterapii

• Andrea Gilroy – „sztuka i terapia opierają się 

na więziach, odnoszą się do osób i propagują 
różnorodność” – dlatego tradycyjny 
paradygmat pozytywistyczny ma tu 
utrudnione pole działania

O co pytamy, kiedy pytamy o 

dowody skuteczności arteterapii?

• O czynniki leczące – Sztuka? Relacja? Obie?
• O znaczenie pojęcia „skuteczność” – najczęściej bada się 

zmiany samooceny, redukcję stresu w ujęciu 
subiektywnym

• O rodzaj dowodów – jakie są najlepsze dostępne dowody? 

– tu też hierarchia

– co najmniej jedno losowe badanie kontrolne lub quasi-

eksperymentalne

– inne badania: analiza  przypadków, badania fenomenologiczne 

itp.

– literatura spełniająca normy akademickie
– opinie uznanych autorytetów lub komisji ekspertów
– opinie uczestników warsztatów, „lokalny consensus kliniczny” 

Zanim zaczniemy badania…

• Pierwszą sprawą jest ustalenie tego, czego 

skuteczność badamy – konieczność 
wypracowania standardów zawodu.

• Może to zrobić tylko środowisko zawodowe…
• …w osobach grupy ekspertów…
• …opierając się na istniejącym stanie wiedzy…
• …analizując teksty naukowe z danej 

dziedziny…

• …powszechnie uznawane w środowisku.

 W MEDYCYNIE TEŻ ISTNIEJĄ TAKIE PROCEDURY – NP. 
ZASADY POSTEPOWANIA W OKREŚLONEJ CHOROBIE CZY 
W STANIE NAGŁYM. 

Zanim zaczniemy badania…

• Pierwszą sprawą jest ustalenie tego, czego 

skuteczność badamy – konieczność 
wypracowania standardów zawodu.

• Może to zrobić tylko środowisko zawodowe…
• …w osobach grupy ekspertów…
• …opierając się na istniejącym stanie wiedzy…
• …analizując teksty naukowe z danej 

dziedziny…

• …powszechnie uznawane w środowisku.

 KIEDY USTALI SIĘ STANDARDY POSTEPOWANIA, BADANIE 
ICH SKUTECZNOŚCI BĘDZIE BARDZIEJ WIARYGODNE

Skuteczność arteterapii ?

• Jest mało badań…
• Literatura uporządkowana według 

charakterystyki grup uczestników terapii …

– Kobiety w menopauzie, osoby po przebytej traumie

• lub według  miejsca pracy…

– Więzienie, dom opieki społecznej, przedszkole itp.

• Mało badań spełniających nawet średnie 

standardy EBP, głównie opisy przypadków, 
uogólnione wnioski z pracy klinicznej.

• W różnych obszarach jakość – i wartość 

dowodowa - literatury jest różna.

Krótki przegląd 

skuteczności…

• Krzywda, trauma, PTSD:

– Dorosłe ofiary przemocy seksualnej i kazirodztwa w 

dzieciństwie – poprawa samooceny do poziomu normy, 
redukcja niepokoju obniżenie objawów depresyjnych po 
8 tygodniach arteterapii grupowej [katharsis]

– Rodziny ofiar Holokaustu – redukcja objawów PTSD – 

pod warunkiem nie odnoszenia się wprost do traumy, 
arteterapia tylko ekspresyjna, tylko w odniesieniu do 
rodzin, sami byli więźniowie obozów koncentracyjnych 
nie chcieli brać udziału w zajęciach.

– Wniosek: przy aktywnej, bardzo nasilonej traumie nie 

powinno się odnosić wprost do niej, tylko pozwolić 
klientowi samemu o tym zdecydować.

Krótki przegląd 

skuteczności…

• Uzależnienia 

–  wyniki niejednoznaczne
– Jeśli arteterapia jest częścią szerszego 

programu leczenia uzależnień, to udział 
w niej zwiększa wiarę w powodzenie 
całego programu.

– Nie wiadomo, co tu właściwie działa, bo 

rzadko stosuje się samą arteterapię.

Krótki przegląd 

skuteczności…

• Demencja, choroba Alzheimera:

– Redukcja depresji przy arteterapii grupowej
– Usprawnienie pamieci, spowolnienie rozwoju choroby
– Poprawa zdolności motorycznych
– Arteterapia pełni funkcję więziotwórczą, ułatwia kontakty 

społeczne.

– Szczególnie pomocne okazują się: glina i…śpiew 

• Zaburzenia związane z odżywianiem:

– Praca nad obrazem ciała, znacząca redukcja objawów.
– Anoreksja – raczej praca indywidualna, bulimia – raczej 

grupowa

– Na uwagę zasługuje najlepsze w tej dziedzinie zaplecze 

teoretyczne.

Krótki przegląd 

skuteczności…

• Trudności w uczeniu się – dorośli:

– Mało systematycznych badań, ale rysują się 

dwa zasadnicze kierunki terapii, oba mające na 
celu rozwój symbolizacji:

•

„rozwojowe” 

•

psychodynamiczne

• Przestępcy:

– pewna redukcja zachowań antyspołecznych i 

pojawienie się prospołecznych

– Wyniki niejednoznaczne, mało 

systematycznych badań

Krótki przegląd 

skuteczności…

•

Arteterapia paliatywna:

– Tu szczególne rozumienie skuteczności…
– I szczególnie trudne warunki – arteterapia przy łóżku 

pacjenta, ograniczenia czasowe, ból, niesprawność

– Cele: 

• przystosowanie do zmian w wyglądzie, sprawności, 

zachowaniu, relacjach

• Umożliwienie celowej, sensownej działalności na ostatnich 

etapach życia.

• Ułatwienie komunikacji
• Radzenie sobie z bólem
• Umożliwienie rzutowania siebie w przyszłość, poza śmierć – 

„pozostanie w dziele”.

Krótki przegląd 

skuteczności…

• Zaburzenia psychiczne:

– Depresja – mało badań, arteterapia poprawia relacje z 

członkami rodziny

– Zaburzenia osobowości – bardzo trudna grupa, wyjątkowo 

negatywny stosunek do terapii, tendencje destrukcyjne. 
Celem jest stworzenie więzi z dziełem jako droga do 
empatii. Arteterapia osłabia gwałtowność reakcji

– Psychozy – duże korzyści, ale tylko w czasie trwania 

terapii i krótko po niej. W tej grupie wskazana jest terapia 
długoterminowa o średnim nasileniu, np. raz w tygodniu. 
Zalecana praca między sesjami.

• Wnioski: arteterapia może dużo zrobić w tej grupie, 

ale konieczne są dalsze badania