WSKAŹNIKI –
DEFINICJA,
RODZAJE I
CHARAKTERYSTYKA
WSKAŹNIKI –
DEFINICJA,
RODZAJE I
CHARAKTERYSTYKA
POJĘCIE WSKAŹNIKÓW
Wskaźniki – jest to właściwość, fakt, zdarzenie,
stan lub proces, które są możliwe do
zaobserwowania oraz na podstawie których można
poznać, iż wystąpiło dane zjawisko czy cecha
będące przedmiotem badania.
Wskaźnikiem jakiegoś zjawiska „Z” będzie
zjawisko „W”, którego zaobserwowanie pozwoli w
sposób bezwyjątkowy lub z określonym
prawdopodobieństwem określić, że zaszło zjawisko
„Z”.
DOBÓR I INTERPRETACJA
WSKAŹNIKÓW
W badaniach pedagogicznych dobór i
interpretacja wskaźników są szczególnie
utrudnione, ze względu na charakter zjawisk i
faktów, których dotyczą. Dlatego też najczęściej
spotykanymi w tego rodzaju badaniach
wskaźnikami są wskaźniki inferencyjne i
definicyjne, a znacznie rzadziej empiryczne.
PODZIAŁ WSKAŹNIKÓW
Wskaźniki, na podstawie których wnosimy o
Wskaźniki, na podstawie których wnosimy o
zajściu jakiegoś zjawiska, mogą być rożne.
zajściu jakiegoś zjawiska, mogą być rożne.
Zależy to od charakteru wskazywanego
Zależy to od charakteru wskazywanego
przez wskaźniki zjawiska oraz od rodzaju
przez wskaźniki zjawiska oraz od rodzaju
związku, jaki łączy te wskaźniki z danym
związku, jaki łączy te wskaźniki z danym
zjawiskiem.
zjawiskiem.
S. Nowak wyróżnia trzy typy wskaźników:
S. Nowak wyróżnia trzy typy wskaźników:
Empiryczne;
Empiryczne;
Definicyjne;
Definicyjne;
Inferencyjne.
Inferencyjne.
WSKAŹNIKI INFERENCYJNE
Odnoszą się do zjawisk bezpośrednio nieobserwowalnych i
nie wchodzą do definicji badanych zjawisk. Dotyczą
ukrytych hipotetycznych zmiennych, które wprawdzie są
nieobserwowalne,ale posiadają osobliwą "realność" i szereg
obserwowalnych następstw. Do zmiennych tych, czyli
objętych badaniami zjawisk, należą konstrukty hipotetyczne.
Dobieranie wskaźników inferencyjnych do zjawisk
nieobserwowalnych, których definicje nie pozwalają na
ustalenie szukanych wskaźników, następują najczęściej
przez odwołanie się do teorii tych zjawisk. Tak na przykład
badając zjawisko frustracji u uczniów lub nauczycieli dużo
łatwiej znaleźć jej wskaźniki na podstawie teorii J.Dollarda,
niż polegać wyłącznie na własnym wyczuciu i intuicji.
Podczas badan pedagogicznych niesłychanie ważną rolę w
dobieraniu wskaźników inferencyjnych stanowią teorie
psychologiczne.
WSKAŹNIKI DEFINICYJNE
Mają miejsce wówczas, gdy wynikają z
definicji badanego zjawiska lub faktu. Na
przykład wskaźnikiem pozycji społecznej,
jaką zajmuje uczeń w klasie szkolnej, jest
liczba uzyskanych przez niego wyborów
podczas badań socjometrycznych. Innym
przykładem może być wskaźnik
ekspresywności pozytywnej lub negatywnej
klasy szkolnej. Wskaźnikiem takim jest liczba
pozytywnych lub negatywnych wyborów, jaka
otrzymali wszyscy uczniowie w klasie,
podzielona przez liczbę tych uczniów.
WSKAŹNIKI DEFINICYJNE
C.D.
Wskaźnik definicyjny spełnia swą funkcję tym lepiej,
im bardziej staranna i dostatecznie pogłębiona jest
definicja wskazywanego przez niego zjawiska. Wśród
wskaźników definicyjnych wyróżnia się dwie kategorie
definicji operacyjnych:
Te, które "definiują nam pewne zespoły zjawisk,
zdarzeń czy zachowań bezpośrednio
obserwowalnych";
Te, które "definiują nam dyspozycje do takich
zachowań czy występowanie odpowiednich zdarzeń,
jeśli dyspozycja znaczy jedynie tyle, co częste
pojawianie się w określonych okolicznościach
określonej właściwości czy zachowania".
WSKAŹNIKI DEFINICYJNE
C.D.
Pierwsza kategoria wskaźników
definicyjnych odnosi się do pewnych
aktualnych cech jednostek ludzkich lub
ich grup, druga wyraża pewne
potencjalne możliwości tych jednostek
lub grup, aktualizowane w ściśle
określonych sytuacjach i warunkach.
Wskaźniki definicyjne są nader
stosowane w badaniach pedagogicznych.
WSKAŹNIKI EMPIRYCZNE
Występują wtedy, gdy wskazywane przez nie
zjawisko daje się łatwo i bezpośrednio
zaobserwować. Zachodząca relacja między
nimi a danym zjawiskiem ma charakter
związku empirycznego. To znaczy, o
powiązaniu danego wskaźnika ze zjawiskiem
wskazywanym możemy przekonać się niejako
"naocznie" za pomocą bezpośredniej
obserwacji. Tak np. na podstawie ubioru ucznia
możemy wnioskować o stanie zamożności jego
rodziny. Podobnie posiadany przez ucznia
instrument może być wskaźnikiem jego
zamiłowania do muzyki.
WSKAŹNIKI EMPIRYCZNE
C.D.
Stroną dodatnią wskaźników empirycznych jest
duża na ogół łatwość wskazania ich słuszności, tj.
stwierdzenia, iż są one rzeczywiście symptomem
badanego zjawiska. Przy czym zjawisko to można
by badać także bez odwołania się do tych
wskaźników i to niekiedy dokładniej niż za ich
pomocą. Wskaźniki te oddają dużą usługę w
badaniach pedagogicznych, przede wszystkim w
badaniu opinii w różnych sprawach. Aby
gromadzić je, wystarczy odwołać się do osobistych
wynurzeń osób badanych,a więc wskaźnikiem
podzielnych przez nich opinii są zwykle
bezpośrednie relacje.
WSKAŹNIKI EMPIRYCZNE
C.D.
Wskaźniki empiryczne w postaci pytań o opinie
pozwalają na wyeliminowanie pytań zbędnych i
uwzględnienie tylko tych najważniejszych.
Naczelną zasada wskaźników empirycznych
jest ich łatwa obserwowalność, tj. dostrzeganie
ich bez większych trudności i to nie tylko przez
badacza, lecz w głównej mierze także przez
osoby badane. Pomimo jednak łatwej
obserwowalności wskaźnika empirycznego i
łatwego sprawdzenia trafnego jego doboru, nie
wolno zaufać mu bezwzględnie.
MOŻLIWE SĄ RÓWNIEŻ TAKIE
WSKAŹNIKI JAK:
Definicyjno-inferencyjne;
Empiryczno-definicyjne;
Empiryczno-inferencyjne;
Empiryczno-inferencyjno-definicyjny.
Wszystkie one dowodzą dużej złożoności
wskaźników badanych zjawisk i
sygnalizują pośrednio konieczność
starannego ich doboru i właściwej
interpretacji.
ZALEŻNOŚCI MIĘDZY
WSKAŹNIKAMI I ZMIENNYMI
1. Między wskaźnikiem a zjawiskiem przez niego
wskazywanym występuje dodatnia zależność, lecz bez
możliwości orzekania o kierunku tej zależności.
2. Związek przyczynowy między danym wskaźnikiem a
zjawiskiem przez niego wskazywanym istnieje, ponieważ
zarówno wskaźnik, jak i zjawisko mają pewną wspólną
przyczynę.
3. Dobrany wskaźnik dla określonego zjawiska traktujemy
jako przyczynę.
4. Szukanie w danym wskaźniku skutku zjawiska
wskazywanego.
5. Zakładamy wzajemne powiązanie ze sobą wskaźnika i
zjawiska wskazywanego.
ROLA WSKAŹNIKÓW W
PRAKTYCE PEDAGOGICZNEJ
Istotny warunek poprawnie zorganizowanych
ilościowych badań pedagogicznych.
Posługujemy się wskaźnikami niemal stale w życiu
codziennym.
Pomagają w zgłaszaniu różnych opinii i ocen.
Często odwołują się do nich nauczyciele- oceniając
postawę, zdolności, czy też osiągnięcia szkolne
uczniów.
Rzadko dokonywane przez nas oceny są obiektywne.
Subiektywne i mało trafne oceny przynoszą
ogromne szkody.
Dziękujemy za uwagę
Magdalena Maciejowska
Agnieszka Majchrowska
Sylwia Lubaś
Dawid Krupa