Zakażenia układu
oddechowego
Romuald Krajewski
Zakażenia układu
oddechowego
Romuald Krajewski
Zapalenie płuc
•
Częsta forma zakażeń szpitalnych po
zabiegach chirurgicznych
•
Najczęstsze zakażenie szpitalne w OIOM
•
U zdrowych osób bez dodatkowych
czynników zewnętrznych mechanizmy
obronne bardzo skutecznie chronią przez
zapaleniem płuc
•
Flora bakteryjna obecna jest tylko w jamie
ustnej i w gardle
Mechanizmy obronne
•
wiązanie bakterii przez śluz i
przesuwanie śluzu ruchem rzęsek
ku górnym drogom oddechowym
•
odruch kaszlu
•
przeciwciała (IgA i IgG) w śluzie
•
makrofagi płucne
Czynniki ryzyka
•
Ogólnie:
−podeszły wiek
−hospitalizacja
−upośledzenie czynności nabłonka
−upośledzenie kaszlu
−uszkodzenie błony sluzowej
−nieodpowiednia wilgotność i temperatura
wdychanego powietrza
−zachłyśnięcie się (bakterie jelitowe)
−ekspozycja na dużą liczbę bakterii
−uszkodzenie chemiczne
Czynniki ryzyka
•
Związane z organizmem pacjenta:
−podeszły wiek
−ekspozycja na dużą liczbę bakterii
−aspiracja wydzieliny (zaburzenia
świadomości)
−przewlekła choroba obturacyjna
−uszkodzenie obrony miejscowe (palenie)
−uszkodzenie błony śluzowej
−niedożywienie
−zachłyśnięcie się (bakterie jelitowe)
−uszkodzenie chemiczne
Czynniki ryzyka
•
Związane z hospitalizacją i zabiegami:
−długi czas hospitalizacji
−zabieg upośledzający ruchomość klatki
piersiowej
−czas trwania zabiegu
−immunosupresja
−sonda i/lub intubacja
−przewlekłe podawanie antybiotyków
Upośledzenie mechanizmów
obronnych
•
infekcja wirusowa uszkadzająca
nabłonek (np. grypa)
•
hamowanie ruchu rzęsek przez
drobnoustroje (Pseudomonas,
Mycoplasma, Haemophilus)
•
przewlekłe zapalenie oskrzeli
•
intubacja !!!
Szpitalne zapalenia płuc
•
Pooperacyjne – szczególnie operacje
klatki piersiowej, nadbrzusza, głowy
i szyi (zaburzony odruch kaszlu)
•
Zapalenie płuc u chorych
intubowanych oraz wentylowanych
Czynniki ryzyka w otoczeniu
szpitalnym
•
kolonizacja florą szpitalną po 4-5 dniach
•
respiratory są rezerwuarem drobnoustrojów
szpitalnych i te same drobnoustroje dostają się
do płuc
•
nawilżacze i nebulizatory mogą być
skolonizowane przez bakterie
•
intubacja sprzyja zatrzymaniu wydzieliny oraz
przedostawaniu się flory bakteryjnej z gardła do
tchawicy i oskrzeli wzdłuż rurki intubacyjnej
Intubacja
•
uraz nabłonka
•
utrudnienie połykania wydzieliny
•
przyleganie bakterii do nabłonka
•
niedotlenienie
•
upośledzony transport rzęskowy
•
osłabienie kaszlu
•
zaleganie wydzieliny
•
przeciekanie wydzieliny wokół rurki
•
tworzenie biofilmu na rurce
Tracheostomia
•
Omija filtrowanie i nawilżanie
powietrza w górnych drogach
oddechowych
•
Możliwość wnikania bakterii skórnych
wzdłuż rurki
•
Jeżeli równocześnie stosuje się sondę
żołądkową utrudnione połykanie
wydzieliny – zaciekanie do tchawicy
Zapobieganie zapaleniom
płuc
•
Identyfikacja chorych z
podwyższonym ryzykiem
•
Ćwiczenia oddechowe (początek
jeszcze przed zabiegiem)
•
Odpowiednie leczenie bólu jeżeli
ogranicza on oddychanie
•
Skrócenie pobytu w szpitalu
Zapobieganie zapaleniom
płuc
•
Nawilżanie podawanego tlenu
•
Higiena – zapobieganie szerzeniu
się drobnoustrojów szpitalnych
•
Ograniczanie interwencji
związanych z ryzykiem zakażenia do
niezbędnego minimum
•
Mycie rąk
Zapobieganie zapaleniom
płuc
•
Bardzo duży wpływ na częstość zapalenia
płuc ma prawidłowa technika odsysania dróg
oddechowych
•
Mycie rąk przed i po
•
Stosowanie rękawiczek
•
Używanie sterylnych jednorazowych
cewników
•
Zbiornik na wydzielinę z filtrem oddzielnie
dla każdego chorego i wymiana co najmniej
raz na dobę
Rozpoznawanie
•
Obraz kliniczny
•
U chorych z osłabioną odpornością –
RTG
•
Posiew plwociny ?
•
Popłuczyny pęcherzykowo-oskrzelowe
(BAL)
•
Bezpośredni preparat plwociny
Leczenie
•
W szpitalnym zapaleniu płuc
śmiertelność wynosi 30-50%
•
Leczenie wstępne zależy od
mechanizmu zakażenia –
zachłyśnięcie, intubacja i wentylacja
mechaniczna, samoistne
•
Leczenie docelowe oparte na wyniku
posiewu
Zapalenie górnych dróg
oddechowych
•
Górne drogi oddechowe są zawsze
skolonizowane przez liczne szczepy
bakteryjne
•
Duży wpływ na florę bakteryjną ma stan
uzębienia
•
Mechanizmy obronne są skutecznym
sposobem ochrony przed stanem zapalnym
•
Upośledzenie odporności może być
przyczyną inwazyjności drobnoustrojów
Zapalenie górnych dróg
oddechowych
•
Interwencje upośledzające odpływ
wydzieliny z jamy nosa i zatok:
−tamponada
−sonda nosowo-żołądkowa
−zabiegi
•
Zaleganie wydzieliny z reguły prowadzi
do stanu zapalnego
•
Przy długotrwałej antybiotykoterapii i
obniżeniu oporności również infekcje
grzybicze i wirusowe
Zapobieganie
•
Unikanie tamponady
•
Nawilżanie wdychanego powietrza
•
Zapewnienie odpowiedniego
nawodnienia
•
Leki rozrzedzające wydzielinę
•
Leki zmniejszające obrzęk śluzówki
(można stosować tylko krótkotrwale)
Podsumowanie
•
Zachowanie prawidłowych mechanizmów
obronnych najlepiej zapobiega zapaleniu
dróg oddechowych
•
Działania zaburzające mechanizmy
obronne powinny trwać jak najkrócej
•
Profilaktyka antybiotykowa w tych
zapaleniach jest nieskuteczna (wyjątek –
chorzy z upośledzoną odpornością?)