OBJAWY KLINICZNE I 

PIELĘGNOWANIE 

CHOREGO

I NADCIŚNIENIE 
TĘTNICZE

Niewydolność mięśnia sercowego NS to stan w którym następuje 
upośledzenie funkcji serca jako pompy, powodujące zmniejszenie
przepływu krwi w tkankach w stopniu powodującym brak 
odpowiedniego pokrycia ich potrzeb.

Przewlekła NS stanowi zespół objawów klinicznych, do których 
dochodzi na skutek zmian strukturalnych i czynnościowych w sercu
i w naczyniach-najczęściej dysfunkcji lewej komory.
Obraz kliniczny:
Objawy niedostatecznej perfuzji tkanek obwodowych
Zaburzenia regulacyjne
Retencja płynów.
Pacjenci zgłaszają- pogorszenie tolerancji wysiłku, duszność, 
zmęczenie

Inne przyczyny:

 zaburzenia gospodarki wodno-

elektrolitowej, 
choroby zakaźne, leki np. p/depresyjne, p/psychotyczne, 
blokujące kanał
wapniowy lub receptory beta-adrenergiczne.
Zmniejszenie pojemności minutowej serca powoduje 
retencję wody i 
sodu, zwiększenie objętości krwi krążącej, zwiększenie 
napięcia ścian i
zwężenie naczyń.

Pierwszy okres:

 zmniejszenie tolerancji wysiłku, duszność, 

pokasływanie,
zaburzenia snu albo nadmierna senność, przyspieszenie 
akcji serca, 
znaczne wahania RR. Są to objawy nieswoiste. 

Przyczyny pierwotne:

 nadciśnienie tętnicze, choroba 

niedokrwienna serca, niewyrównana cukrzyca, 
przewlekłe utajone zakażenia, zaburzenia odżywiania, 
nowotwory.

Rodzaje: skurczowa i rozkurczowa- typowa dla osób starszych.
Klinicznie tych postaci nie da się rozróżnić, badaniem diag. 
jest echokardiografia i EKG, RTG kl. piersiowej. 

Wykonywane są testy: próba wysiłkowa i 
Test spiroergometryczny- ocenia zużycie tlenu na podst. gazów 
wydychanych przy wysiłku fizycznym.

Najważniejsze przyczyny PNS:
chNS
RR
Starzenie się
Alkoholizm
Kardiomiopatia rozstrzeniowa i naciekowa
Niedoczynność i nadczynność tarczycy
Wady serca



 Duszność spoczynkowa i wysiłkowa.



 Sinica obwodowych części ciała.



 Obrzęki kończyn dolnych. 



 Gromadzenie się płynu w jamach ciała ( otrzewna i 

opłucna)
      np. wodobrzusze, płyn w opłucnej.



 Zmiany troficzne na kończynach dolnych.

Charakterystyczne objawy niewydolności serca

Edukacja pacjenta w zakresie samokontroli i trybu życia.

1. Przestrzeganie dawek leków zaleconych przez lekarza, 
wsparcie 
    osoby starszej w przestrzeganiu regularności ich 
zażywania.
    Stan osoby starszej pogarsza się w wyniku 
nieprzestrzegania  zaleceń. 
    Osoba starsza mieszkająca samotnie powinna mieć 
zapewnioną opiekę  
    osób drugich.
2. Dieta uboga w sól od 2-3g/dobę, niskolipidowa, z 
ograniczeniem podaży płynów  ( wg bilansu wodnego). 
Kontrola jonogramu ( NaCl).
3. Leczenie spoczynkowe przy nasileniu objawów.
4. Tlenoterapia przy duszności. Należy przestrzegać 
zasad podawania 
    tlenu. Dbać o nawilżenie przewodów nosowych i jamy 
ustnej.
5. Zaprzestanie palenia tytoniu i picia alkoholu.
6. Redukcja masy ciała. Wysiłek fizyczny 30-40 min. 
spacer co 2 dzień

Ogólne zalecenia pielęgnacyjne.

Leczenie rozpoczyna się od ustalenia przyczyny i 
w miarę możliwości jej usunięcia. 

Leczenie:

 pochodne Digoksyny, leki moczopędne i 

inhibitory konwertazy angiotensyny- Enarenal, 
Prestarium, Inhibace.
Furosemid- diuretyk pętlowy zmniejsza zwrotne 
wchłanianie sodu i wody.W dawkach od 40-120 
mg/dobę. U chorych z nadciśnieniem tętniczym - 
tiazydy- Hydrochlorotiazyd. Leki oszczędzające potas- 
Spironolakton, Aldakton, Verospiron, Tialorid.

Skala niewydolności Wg NYHA i zalecenia.

I stopień bez dolegliwości związanych ze zwykłą aktywnością życia 
codziennego lub II stopnia- zmęczenie i duszność spowodowana nieco 
większym wysiłkiem.

Zalecenia:

 unikanie biernego trybu życia, długiego 

leżenia i siedzenia. 
Poleca się spacery w zakresie i tempie nie 
powodującym dolegliwości.
Uregulowana dieta i ewentualne uzupełnienie 
niedoborów białkowych i witaminowych.

NADCIŚNIENIE TĘTNICZE

60%

  

pacjentów W STARSZYM WIEKU

choruje na izolowane nadciśnienie  skurczowe

30% chorych na nadciśnienie skurczowo-rozkurczowe

2-5% stanowią przypadki izolowanego nadciśnienia rozkurczowego

Ryzyko rozwoju nadciśnienia i jego następstw wzrasta z wiekiem.
Nadciśnienie w populacji polskiej dotyczy 30% osób.
W populacji powyżej 65lat sięga 59%.

Czynniki sercowo-naczyniowe predysponujące do wystąpienia
HA:
Zanik elastyny
Wzrost zawartości kolagenu
Odkładanie się złogów wapnia w naczyniach
Tworzenie się blaszek miażdżycowych w naczyniach
Dysfunkcja śródbłonka naczyniowego( upośledzenie produkcji 
substancji naczyniorozszerzających

HA stanowi ryzyko poważnych schorzeń:

Miażdżycy
Przerostu lewej komory serca
Przerostu błony środkowej tętnic
Choroby wieńcowej
Niewydolności serca
Migotania przedsionków
Udaru mózgu
Miażdżycy zarostowej kończyn
Otępienia
Niewydolności nerek

Kryteria rozpoznawania HA w starszym wieku są 
takie jak w 
młodszych grupach wiekowych

.

U chorych z cukrzycą  zaleca się aby pomiar RR w 
warunkach domowych wskazywał na wartości RR 
mniejsze 125/75

HA rozpoznaje się gdy wartości RR są 
powyżej 140/90mmHg
W warunkach gabinetu lekarskiego i 130/85 
w pomiarze domowym

.

U chorych na cukrzycę za granicę rozpoznania przyjmuje się 
130/80.

NADCIŚNIENIE W WIEKU STARSZYM

Nadciśnienie tętnicze

 u osób w starszym wieku ma 

przeważnie charakter
skurczowy, przez co rozumie się niewielkie tylko 
podwyższenie RR
rozkurczowego

.

U osób powyżej 75-80 roku życia nierzadko występuje 

izolowane

 

nadciśnienie skurczowe

 przy RR rozkurczowym niskim lub 

prawidłowym

RR zależy od pojemności wyrzutowej serca i częstości 
jego akcji oraz
od oporu obwodowego. Proces starzenia wpływa na 
wzrost oporu średnio 1% rocznie po 50 roku życia. 
Pojemność minutowa nie rośnie a zwykle spada. 
Usztywnienie aorty i dużych naczyń oraz kręty ich 
przebieg jest skutkiem miażdżycy.

Nadciśnienie rzekome 

- znaczne wartości RR 

skurczowego przy nieproporcjonalnie niskim  RR 
rozkurczowym, bez uchwytnego wpływu na 
samopoczucie.

Dużym problemem są : wahania wartości RR, nieprzestrzeganie zaleceń
lekarza co do przyjmowania leków hypotensyjnych.

Inne problemy to:  efekt „białego fartucha” i  
nadciśnienie
„białego fartucha”

efekt „białego fartucha” to wzrost RR  nawet do 30 
mmHg na skutek badania w gabinecie lekarskim, 
może wystąpić u zdrowych jak również u chorych z 
nadciśnieniem.

Nadciśnienie „białego fartucha”- gdy RR mierzone  w 
gabinecie przekracza 140/90 przy co najmniej 3 
krotnych pomiarach, a poza nim powraca do normy, a 
wartości pomiaru ciągłego dobowego są prawidłowe.

Nadciśnienie „białego fartucha” można rozpoznać 
jeżeli średnia wartość RR  w ABPM( automatyczne 
monitorowanie RR krwi) jest wyższa niż 120/85.

 

Nadciśnienie nocne: 
Brak nocnego spadku RR do wartości niższych niż 
w dzień wiąże
się ze zmianami narządowymi i może świadczyć o 
nadciśnieniu wtórnym.

Odsetek

  

chorych na nadciśnienie wtórne rośnie z wiekiem i wynosi

ponad 16% u chorych powyżej 70 r.ż.
Przyczyny: choroby miąższu nerek
Nerkopochodne na tle niewydolności nerek 
Choroby nerek- guz, wodonercze, torbiel, krwiak…
Przyczyny naczyniowo-nerkowe- miażdżyca tętnic nerkowych.
Nadczynność tarczycy
Stosowanie NLPZ
Inne 

Zasady leczenia nadciśnienia tętniczego:
Przed rozpoczęciem farmakoterapii należy ocenić RR 
w pozycji
stojącej również.
Celem terapii jest :
prewencja powikłań, wydłużenie życia i poprawa 
jakości życia.

Leczenie rozpoczyna się od monoterapii
Dawki powinny być niższe niż u osób młodszych.
Dawki zwiększa się stopniowo aby obniżyć wartość 
RR poniżej 140/90,
Terapia skojarzona umożliwia stosowanie kilku leków 
w mniejszych dawkach, co może ograniczyć działanie 
niepożądane.
Najlepiej stosować leki o przedłużonym działaniu 1raz 
na dobę.
Dokonywać regularnych pomiarów RR.

 

Nadciśnienie niepowikłane:
1.Diuretyki
2.Antagoniści wapnia ( grupa dihydropirydyny)

Przy braku skuteczności-
1.Inhibitory konwertazy angiotensyny
2.Sartan

Beta blokery ( metoprolol, bisoprolol) stosuje się przy współistnieniu
Choroby niedokrwiennej serca
Przebytego zawału
Niewydolności serca

Niefarmakologiczne sposoby leczenia

1.Redukcja masy ciała/zapobieganie otyłości
2.Zaprzestanie palenia tytoniu
3.Ograniczenie spożycia sodu
4.Ograniczenie spożywania alkoholu
5.Wysiłek fizyczny-trening wytrzymałościowy
6.Unikanie stresów

Hypotensja ortostatyczna – Niedociśnienie 
tętnicze- jest to spadek RR o ponad 
20mmHg z towarzyszącymi objawami 
niedotlenienia mózgu, przyczyny:

Leki hypotensyjne( diuretyki, @adrenolityki
Leki trójpierścieniowe antydepresyjne
Neuroleptyki
Neuropatia autonomiczna w przbiegu 
cukrzycy
Spozyty duzy posiłek
Niska podaż płynów
Zbyt szybka pionizacja
Długotrwałe przebywania w pozycji stojącej