DYDAKTYKA
Podstawowe pojęcia
DYDAKTYKA
Podstawowe pojęcia
Dydaktyka – podstawowe
pojęcia
Dydaktyka – jest działem pedagogiki
traktuje o kształceniu umysłowym
czyli o procesie nauczania i uczenia
się.
Dydaktyka – podstawowe
pojęcia
Przedmiotem dydaktyki jest:
• naukowa analiza i formułowanie celów nauczania
(cele kształcenia) wraz z ich szczegółową
charakterystyką
• dobór treści kształcenia
• badanie procesu kształcenia
• formułowanie zasad nauczania
• badanie środków dydaktycznych
• ustalanie najkorzystniejszych form organizacyjnych
nauczania
Dydaktyka – podstawowe
pojęcia
Sposoby rozumienia dydaktyki
• Jako sztuka nauczania (J. A. Komeński)
• Jako teoria nauczania (J.F.Herbart)
• Jako teoria uczenia się (J. Dewey)
Dydaktyka – podstawowe
pojęcia
Rodzaje dydaktyk:
• ogólna – to ogólna teoria kształcenia, obejmująca
wszystkie przedmioty i szczeble pracy szkolnej;
• szczegółowa – to tzw. metodyki nauczania
poszczególnych przedmiotów, (rodzaje) np.:
metodyka języka polskiego, metodyka biologii,
metodyka historii,
…metodyka nauczania bhp
Dydaktyka – podstawowe
pojęcia
Pojęcie celów kształcenia.
Cele kształcenia to:
• kierunkowskazy, świadomie założone skutki,
które chcemy osiągnąć w procesie
kształcenia;
• działania, które mają doprowadzić do
danego stanu rzeczy.
Dydaktyka – podstawowe
pojęcia
Znaczenie celów kształcenia w
procesie edukacyjnym.
• stanowią podstawowy czynnik
wyznaczający rozwiązania innych
elementów procesu kształcenia.
Dydaktyka – podstawowe
pojęcia
Znaczenie celów kształcenia w procesie
edukacyjnym.
• są wyznacznikiem doboru i układu treści
kształcenia,
• Są podstawowym kryterium w doborze
metod, form organizacyjnych i środków
dydaktycznych.
Dydaktyka – podstawowe
pojęcia
Znaczenie celów kształcenia w
procesie edukacyjnym.
• stanowią podstawę planowania i
organizowania działań uczestników procesu
kształcenia
• są kryterium oceny efektywności procesu
dydaktycznego.
Dydaktyka – podstawowe
pojęcia
Rodzaje celów kształcenia:
(podział wg przedmiotu i podmiotu kształcenia)
• Rzeczowe (przedmiotowe) – oznaczają określenie
zmian w zasobie wiedzy, umiejętnościach jej
stosowania w praktycznych i teoretycznych
działaniach słuchaczy.
• Podmiotowe – mamy na uwadze zmiany w rozwoju
sprawności umysłowych, postaw i systemu
wartości wywołane procesem dydaktycznym.
Dydaktyka – podstawowe
pojęcia
Rodzaje celów kształcenia:
(podział wg stopnia ogólności)
• Ogólne – wyrażają to, co ma być „produktem końcowym”
tego procesu (wyrażone w kategoriach funkcji).
• Pośrednie – otrzymuje się w rezultacie podziału celów
ogólnych wyrażonych w kategoriach funkcji na składniki w
postaci czynności.
• Szczegółowe – precyzyjne sposoby wyrażania ogólnych
celów w postaci zadań, pytań, problemów, poleceń.
Dydaktyka – podstawowe
pojęcia
Cele szczegółowe
• Celom tym nadaje się postać
operacyjną –
cel operacyjny opisuje pożądany
rezultat wyrażony w konkretnym
zachowaniu końcowym, w sposób,
który umożliwia nauczycielowi
ocenienie, czy jego cele zostały
osiągnięte.
Dydaktyka – podstawowe
pojęcia
Cele operacyjne wyróżniają się takimi
cechami jak:
– odpowiedzialność
– jednoznaczność
– wykonalność
– logiczność
– obserwowalność
– mierzalność
Dydaktyka – podstawowe
pojęcia
Do formułowania celów w postaci
operacyjnej służą taksonomie (od
takis – układ, porządek).
W dydaktyce pod pojęciem
taksonomii celów operacyjnych
rozumie się ich hierarchiczne
uporządkowanie.
Dydaktyka – podstawowe
pojęcia
Do formułowania celów w postaci
operacyjnej służą taksonomie (od
takis – układ, porządek).
W dydaktyce pod pojęciem
taksonomii celów operacyjnych
rozumie się ich hierarchiczne
uporządkowanie.
Dydaktyka – podstawowe
pojęcia
TAKSONOMIA CELÓW NAUCZANIA WG B. NIEMIERKI:
I. Wiadomości:
1) zapamiętywanie wiadomości
2) zrozumienie wiadomości
II. Umiejętności:
3) stosowanie wiadomości w sytuacjach typowych (znanych)
4) stosowanie wiadomości w sytuacjach problemowych (nowych, nieznanych)
Dydaktyka – podstawowe
pojęcia
METODY NAUCZANIA - to sposób
postępowania nauczyciela z uczniami,
w celu osiągnięcia zamierzonego celu.
Dydaktyka – podstawowe
pojęcia
Metody nauczania wg Okonia to:
• systematycznie stosowany sposób
pracy nauczyciela ze słuchaczami,
umożliwiający opanowanie wiedzy
wraz z umiejętnością posługiwania się
nią w praktyce, jak również rozwijanie
zainteresowań umysłowych i zdolności.
Dydaktyka – podstawowe
pojęcia
Metody nauczania wg Zaczyńskiego
to:
• celowo i systematycznie stosowany
sposób kierowania pracą słuchaczy
w procesie dydaktycznym użyty ze
świadomością możliwości jego
zastosowania.
Dydaktyka – podstawowe
pojęcia
Metody nauczania – podział:
• Metody oparte na słowie
• Metody oglądowe – oparte na
obserwacji
• Metody oparte na działalności
praktycznej
• Metody problemowe – inaczej gry
dydaktyczne
Dydaktyka – podstawowe
pojęcia
Metody oparte na słowie:
• Opowiadanie
• Wykład
• Pogadanka
• Dyskusja
• Praca z książką
Dydaktyka – podstawowe
pojęcia
Metody oparte na słowie:
• Opowiadanie – polega na
zaznajomieniu uczniów z jakimiś
rzeczami, zjawiskami w formie ich
słownego opisu. Wykorzystywane jest
w młodszych klasach szkoły
podstawowej, dlatego musi być
obrazowe.
Dydaktyka – podstawowe
pojęcia
• Metody oparte na słowie:
• Wykład – służy przekazywaniu uczniom jakiś
informacji z zakresu różnych dziedzin naukowych.
Stosowany jest najczęściej w szkolnictwie wyższym.
Wymaga od słuchaczy myślenia hipotetyczno-
dedukcyjnego.
– Wykład konwencjonalny – treść jest bezpośrednio
przekazywana przez nauczyciela w gotowej formie do
zapamiętania.
– Wykład problemowy jest ilustracją jakiegoś problemu
naukowego lub praktycznego
– Wykład konwersatoryjny – polega na przeplataniu
fragmentów mówionych wykładu z wypowiedziami słuchaczy.
Dydaktyka – podstawowe
pojęcia
• Metody oparte na słowie:
Wykład – rodzaje:
Wykład konwencjonalny – treść jest
bezpośrednio przekazywana przez
nauczyciela w gotowej formie do
zapamiętania.
– Wykład problemowy jest ilustracją jakiegoś
problemu naukowego lub praktycznego
– Wykład konwersatoryjny – polega na przeplataniu
fragmentów mówionych wykładu z wypowiedziami
słuchaczy.
Dydaktyka – podstawowe
pojęcia
• Metody oparte na słowie:
Wykład – rodzaje:
– Wykład problemowy jest ilustracją jakiegoś
problemu naukowego lub praktycznego
– Wykład konwersatoryjny – polega na
przeplataniu fragmentów mówionych wykładu
z wypowiedziami słuchaczy.
Dydaktyka – podstawowe
pojęcia
• Metody oparte na słowie:
Wykład – rodzaje:
– Wykład problemowy jest ilustracją
jakiegoś problemu naukowego lub
praktycznego
Dydaktyka – podstawowe
pojęcia
• Metody oparte na słowie:
Wykład – rodzaje:
– Wykład konwersatoryjny – polega na
przeplataniu fragmentów mówionych
wykładu z wypowiedziami słuchaczy.
Dydaktyka – podstawowe
pojęcia
• Metody oparte na słowie:
Pogadanka – jej istota polega na rozmowie
kierowanej przez nauczyciela z uczniami.
Nauczyciel zmierzając do osiągnięcia sobie
znanego celu stawia pytania uczniom, na
które oni udzielają odpowiedzi. Jest to
najstarsza metoda dydaktyczna,
stosowana już przez Sokratesa. Jest ona
przede wszystkim wykorzystywana w
niższych klasach szkoły podstawowej.
Dydaktyka – podstawowe
pojęcia
• Metody oparte na słowie:
Dyskusja – polega na wymianie
poglądów na określony temat, można
wykorzystać ją dopiero w najwyższych
klasach szkoły podstawowej, w szkole
średniej oraz w nauczaniu dorosłych.
Dyskusja, bowiem wymaga
specjalnego przygotowania
uczestników.
Dydaktyka – podstawowe
pojęcia
• Metody oparte na słowie:
Praca z książką –
jeden z najważniejszych sposobów zarówno
poznawania jak i utrwalania nowych wiadomości.
Samodzielne korzystanie z książek przez uczniów
(słuchaczy) może mieć formę - uczenia się z
podręcznika, - sporządzania notatek, - lektury
uzupełniającej.
Dydaktyka – podstawowe
pojęcia
• Metody oglądowe – oparte na obserwacji
Pokaz
– demonstrowanie uczniom (słuchaczom)
czegoś, to metoda oparta na obserwacji.
Pokaz bywa metodą towarzyszącą, która
występuje z inną.
Dydaktyka – podstawowe
pojęcia
• Metody oparte na działalności praktycznej:
• Metoda laboratoryjna –
polega na tym, że uczeń samodzielnie
przeprowadza eksperyment (np. na chemii).
Może występować w dwóch odmianach:
– tradycyjna – uczniowie samodzielnie wykonują
eksperyment pod okiem nauczyciela
– problemowa – uczniowie samodzielnie wykonują
eksperyment, nie wiedząc, z jakim skutkiem
Dydaktyka – podstawowe
pojęcia
• Metody problemowe – inaczej gry
dydaktyczne.
Gry dydaktyczne to rodzaj metod
nauczania – należących do grupy metod
problemowych, które organizują treści
kształcenia w modele rzeczywistych
zjawisk, sytuacji, w celu zbliżenia procesu
poznawczego ucznia do poznania
bezpośredniego, dzięki dostarczeniu okazji
do manipulowania modelem.
Dydaktyka – podstawowe
pojęcia
• Metody problemowe – inaczej gry dydaktyczne.
Podział gier dydaktycznych:
• Burza mózgów
• Metoda sytuacyjna
• Metoda symulacyjna
Dydaktyka – podstawowe
pojęcia
• Metody problemowe – inaczej gry
dydaktyczne.
Podział gier dydaktycznych:
• Burza mózgów – ta metoda przeznaczona
jest do samodzielnego, szybkiego
wymyślania przez uczniów zbioru hipotez
przy wykorzystaniu myślenia intuicyjnego
.
Dydaktyka – podstawowe
pojęcia
• Metody problemowe – inaczej gry
dydaktyczne.
Podział gier dydaktycznych:
• Metoda sytuacyjna – zwana metodą
przypadków – polega na bardzo
dokładnym rozpatrzeniu jakiegoś
przypadku, tak skonstruowanego, że jest
on typowy, często wykorzystujemy w
szkolnictwie medycznym, wojskowym.
Dydaktyka – podstawowe
pojęcia
• Metody problemowe – inaczej gry
dydaktyczne.
Podział gier dydaktycznych:
• Metoda symulacyjna – inaczej inscenizacja –
to udawanie kogoś np. nauczyciela, robi się
wszystko tak jakby się nim było. Uczeń jest
aktywny.