W-XV 

(21/22. I. 2009)

• ROZPAD, INTEGRACJA, 

HARMONIA

• O naturze konfliktów 

„nierozwiązywalnych”

• Odporność na STRES

• Zdolność przeżywania 

SZCZĘŚCIA

 

 

 

Konflikty NIEROZWIĄZYWALNE:

skrajne przypadki destrukcji i 
niemożności jej opanowania

 W postaci najbardziej skrajnej (Bałkany, 

Izrael):

 wielopokoleniowe
 wszechobecne
  przejawiające się skrajną agresją 

(konfliktem zbrojnym)

 

 

Dwie kwestie:

(1) DLACZEGO NIEROZWIĄZYWALNE?

(2) JAKIE POTENCJE PSYCHICZNE 

MOGĄ SPRZYJAĆ ICH ROZWIĄZANIU

?

 

 

• Ad. 1 – PĘTLA STRACHU, 

WROGOŚCI I AGRESJI

• Agresja jako forma obrony

• MECHANIZM neurobiologiczny 

braku kontroli nad strachem

 i 

agresją

 

 

Co dzieje się niemal bezustannie 

w warunkach owładnięcia konfliktem?

• Najdrobniejsze nawet sygnały, denotujące wroga, 

automatycznie wzbudzają afekty oraz 

niekontrolowane zachowania w ich następstwie,

B0:

• Droga DOLNA przebiegu impulsów, biegnąca 

bezpośrednio ze wzgórza do ciała migdałowatego, 

jest krótsza, 

a zatem przekaz informacji jest SZYBSZY  niż 

wtedy, gdy impuls przebiega przez korę.

 

 

Zanim człowiek zdąży pomyśleć - reaguje

A co z myśleniem?

• Gdy impulsy ze wzgórza biegną równocześnie do ciała 

migdałowatego  i do kory, dochodzi do interakcji 

procesów powstających na obu drogach:

(1) gdy afekt pierwotny (powstający drogą dolną) 

jest silny, to – jako szybszy - wpływa na procesy 

poznawcze,

• (2) gdy zaś afekt pierwotny jest słaby, to afekt wtórny 

- powstający po ocenie świadomej - zależy od tejże 

oceny bodźca. 

• ALE: czy afekt pierwotny może być w warunkach 

silnego konfliktu słaby???

• Może! 

• Co może osłabić siłę strachu w warunkach 

trwającego zagrożenia?

 

 

• Ad. 2 – MECHANIZMY OTWARTOŚCI

• Otwartość  - na kontakt, negocjacje, 

ugodę – nie może objawić się w 
warunkach wzbudzonego strachu, 

• ani też jako prosty skutek jego redukcji…
• Może zrodzić się w obrębie innego  niż 

afektywny systemu wartościowania

 

 

• Otwartość na wroga jest możliwa

• Gdy zostaną spełnione pewne warunki 

psychologiczne, wszystko może wydać 
się zupełnie proste,

• ALE -  spełnienie tych warunków nie jest 

łatwe…

•  Chodzi o  właściwości, których rozwój 

jest potencjalnie możliwy, ale faktycznie 
osiągany tylko przez nielicznych ludzi…

 

 

INTELEKT W PROCESACH WARTOŚCIOWANIA

To intelekt jest warunkiem decentracji i 

„wchodzenia w cudzą perspektywę”

Mechanizm otwartości  na wroga oparty jest o koniunkcję 

warunków 

(1)ukształtowanie się w umyśle danego człowieka 

specyficznych pojęć aksjologicznych (jak: równość, 

lojalność, szacunek)  

(2)ukształtowanie się wyartykułowanych standardów 

wartościowania (jak: należy dać innym prawo…) 

(3)subiektywne uznanie wybranych standardów za własne

(bez zaangażowania ego system wartości nie wpływa na 

zachowanie!) 

 

 

  

STRES

EFEKTYWNOŚĆ funkcjonowania w warunkach 
stresu
Dwa znaczenia pojęcia „odporność” (Frączek i Kofta 
1975)
(1) 

ODPORNOŚĆ na nacisk sytuacji

* stopień reaktywności i recepcji stymulacji (progi 
wrażliwości)
   [trening typu bio-feedback]
* percepcja sytuacji (interpretacje i oceny)
(2) 

ODPORNOŚĆ na powstałe napięcia

 - 

zdolności

:

      *  poradzenia sobie z napięciem
      * kontroli nad reakcjami emocjonalnymi

FAZY funkcjonowania w warunkach stresu 
(Reykowski 1966)
* faza alarmowa
* faza mobilizacji (tu ważna samokontrola)
* faza dezorganizacji

 

 

WRODZONE mechanizmy reagowania na 

nieszczęście i przywracania równowagi:
    „Cebulowa teoria szczęścia” (Czapiński 
1992).

ALE:
Ludzi różni stopień podatności na stres
Kluczowe znaczenie mają:

1. standardy oceniania stanów rzeczy – 
jako mniej lub bardziej „strasznych”

    2. zdolność kontroli nad wzbudzonymi 

emocjami

 

 

Jak możliwa jest dominacja woli ?

 Wiadomo, że możliwe jest wygaszanie reakcji afektywnych

 ALE: pamięć o doświadczeniach afektywnych nie zanika i reakcje mogą 

być reaktywowane! (Pytania: Dlaczego oraz Jak to jest możliwe?)

 Wykryto (por. LeDoux i Phelps 2005), że wygaszanie reakcji zależy od 

funkcjonowania kory przedczołowej

 Właśnie! Wiadomo, że sposób myślenia o świecie wyznacza reakcje 

afektywne

 ALE: nie wiadomo jak dokonują się interakcje afektów pierwotnych i 

wtórnych w obszarze ciała migdałowatego 

 LeDoux i Phelps 2005 (s. 212): „Wiadomo, że w ciele migdałowatym można 

wyróżnić co najmniej tuzin różnych jąder, a w każdym z nich jeszcze 

obszary z własnym,  niepowtarzalnym systemem połączeń…”

 KONKLUZJA: 

emocje mogą być wynikiem interakcji afektów 

pierwotnych i wtórnych - wynikających z rozumnych ocen, ale natura 

interakcji nie jest znana. 

 

 

* Trzeba rozróżnić pomiędzy motywacjami 
- typu D (deprywacyjnymi,  tj. potrzebami przywracania równowagi) 
- typu B (wzrostowymi, transgresyjnymi)

* 

Potrzeby zdeprywowane

 (wzbudzone i niezaspokojone) 

   mają dominujący wpływ na funkcjonowanie

* 

Zaspokojenie potrzeb niższych

 sprzyja pojawieniu się motywacji 

   wyższego rzędu

* Im wyższe potrzeby i  motywacje, tym bardziej może być 
   

opóźniona ich gratyfikacja

* Motywacje wyższe są odczuwane jako 
   mniej naglące, a ich zaspokojenie prowadzi 
  do 

większego poczucia szczęścia

TEZY

TEZY

Abrahama MASLOWA

Abrahama MASLOWA

 

 

W terminach opisowych, rozróżnienia:

monotonia, nuda   –   zaciekawienie, eksploracja 
niecierpliwość   -   wytrwałość 
napięcie   –   relaks, spokój, 
Spokój, bezpieczeństwo  –  radość,  entuzjazm
panika   –  dystans 
strach   –   nadzieja
obrona, atak, walka – syntonia, więź, wspólnota 
niepokój, impulsywność, niechęć   –   spokój, dystans, lubienie
wstyd, poczucie winy  –   pokora, poczucie oczyszczenia

to INNE jakości życia!

Czy TO kwestia wyboru?

Dopiero na pewnym etapie rozwoju możliwy jest wybór i kontrola

 

 

                        

SZCZĘŚCIE

* Czy w istocie chodzi o to, by 

„mieć szczęście”?

* 

ROLA OCZEKIWAŃ

   -  Relatywizowanie oczekiwań

   -  Stopień trafności ocen prawdopodobieństwa 
realizacji celu

   -  Docenianie wartości gratyfikacyjnej celów

* ŹRÓDŁA POCZUCIA SZCZĘŚCIA
- relacja między potrzebami i gratyfikacjami:
  ULGA
- relacja między oczekiwaniami (nadziejami) i 
  gratyfikacjami: SATYSFAKCJA

 

 

DWA TYPY MECHANIZMÓW 

WZBUDZANIA MOTYWACJI I 

REGULACJI OCZEKIWAŃ

• I. Motywacje typu D (obronne)

• redukowanie negatywnego napięcia

przyjemności doraźne (vs wzrost 

lęku

)

• [ważne dla aktualnej i ogólnej równowagi!)

• II. Motywacje typu B (promotywne)

• nadzieja (sprzężona z przyjemnością, radością)
• satysfakcje długofalowe (vs 

rozczarowania

) 

• [ważne dla poczucia szczęścia] 

 

 

STARA TEZA: Potężnym źródłem motywacji jest
• Rozbieżność 

JA-realne i JA-idealne

 

(a także: świat realny i świat idealny)

• ALE – trzeba rozróżnić Higgins (1987) 

pomiędzy:

• JA-powinnościowym
• JA-idealnym

• JA-powinnościowe: wiedzieć co + nie lubić, 

a w przypadku naruszenia: lęk

• JA-idealne:  wiedzieć co + uwielbiać,

a w przypadku naruszenia: smutek, 
rozczarowanie sobą                                  

 

 

Motywacje typu D i B: 

na przykładzie typów orientacji 

religijnych

(Allport, Bateson, Kozielecki)

1. religijność zewnętrzna

[traktowana instrumentalnie: bojaźń, 
nadzieja na nagrody]

2. religijność wewnętrzna

[identyfikowanie się z określonym 
systemem religijnym, uwewnętrznienie 
jego zasad – w wersji powinnościowej vs 
idealnej]

3. religijność poszukująca

[poszukiwanie Boga, próby rozumowego i 
emocjonalnego zbliżenia]

 

 

SZCZĘŚCIE A STARE LATA…

Krzywe:
- 

biologiczna

 (dbałość – wyczerpanie)

- emocjonalna

 (pomnażanie źródeł szczęścia vs 

utrata kontroli nad emocjami)

- intelektualna 

(złożoność rozumienia vs

spadek zainteresowań)

Hierarchia ważności celów

decyduje o zadowolenia z życia w starości
(przywiązanie do młodości, bycia w centrum to 
źródła starczej depresyjności)  

 

 

WIELU KORZYŚCI 

Z WIEDZY!

• Życzę wielu ciekawych
• - doświadczeń
• - lektur
• - rozmów
• - wykładów i 

  odczytów

• - przeglądów 

  filmowych ... ITD., ITP.

               Maria Jarymowicz