W-XIV 

(14/15. I. 2009)

• Porównanie 

regulacji 
AUTOMATYCZNEJ i 
REFLEKSYJNEJ oraz
kilka słów na temat 
interakcji obu 
systemów

DWA SYSTEMY 

DWA SYSTEMY 

WARTOŚCIOWANIA

WARTOŚCIOWANIA

     

     

AUTOMATYCZNY                  -                     REFLEKSYJNY

AUTOMATYCZNY                  -                     REFLEKSYJNY

----------------------------------------------------------------------------------------------------------

                    

Funkcjonalnie związane głównie z ośrodkami 

podkorowymi i półkulą prawą       -             korowymi i półkulą lewą

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------

     

samoczynny                           -                        przemyślany

  trudny do werbalizacji                     -           związany  z 

artykułowaniem

              szybki                                 -                     operujący dłużej
             paralelny                               -                        sekwencyjny

      holistyczny                             -                         analityczny

         “czarno-biały”                           -                           złożony
     subiektywnie pewny                      -                pewność 

stopniowalna

    

DWA SYSTEMY 

DWA SYSTEMY 

MOTYWACYJNE

MOTYWACYJNE

     

     

AUTOMATYCZNY       -           REFLEKSYJNY

AUTOMATYCZNY       -           REFLEKSYJNY

               

Samoczynny                                    Przemyślany

     Obywający się bez świadomości        Wymagający świadomości

              Oparty o afekt                               Oparty o oceny

   Trudny do werbalizacji                             Oparty o werbalizacje

                   Szybki                                 Wymagający czasu 

                                                      dla sformułowania celu

        Niejasność co do źródeł                   Pewność co do źródeł

     własnych zachowań                        własnych zachowań

Silna determinacja zachowania                   Większa podatność na 

                                                                samokontrolę

      Silne napięcia w przypadku                         Zdolność

     konfliktu motywów                         przedefiniowania celu

EMOCJE:

EMOCJE:

PROCESY WARTOŚCIOWANIA

PROCESY WARTOŚCIOWANIA

 ATRYBUTY 

INDYWIDUALNE

ATRYBUTY

GATUNKOWE,

 

UNIWERSALNE

NIEŚWIADOME

ŚWIADOME

odczucia

Nieświadome pierwotnie: 

reakcje afektywne

na bodźce  podprogowe i

nadprogowe poza uwagą

oceny i sądy

Nieświadome wtórnie:

afekty – latentne, w  

tym

wyparte, obronne,  

     oparte o 

zniekształcenia

    poznawcze

3      4

1      2

MOTYWACJE:

MOTYWACJE:

PROCESY UKIERUNKOWANIA 

PROCESY UKIERUNKOWANIA 

AKTYWNOŚCI

AKTYWNOŚCI

 

INDYWIDUALNE

 

UNIWERSALNE

 

OBRONNO-

 ADAPTACYJNE

TRANSGRESYJNE 

WZROSTOWE

deprywacyjne

wtórne:

potrzeby wyuczone

celowościowe

wolicjonalne 

homeostatyczno -

popędowe:

pierwotne  

podnietowo - 

hedonistyczne

 

3      4

1      2

WŁAŚCIWOŚCI dwóch 

WŁAŚCIWOŚCI dwóch 

systemów REGULACJI

systemów REGULACJI

REGULACJA AUTOMATYCZNA

REGULACJA AUTOMATYCZNA

POZYTYWNE

POZYTYWNE

• Nacisk korzystny adaptacyjnie (przełamywanie pasywności)
• Uproszczony mechanizm: oszczędność energii
• Uproszczony mechanizm: szybkość reagowania 
• Orientacja poza uwagą (uwalnianie zasobów uwagi)
• Intuicja (wiedza mimo woli, bezwysiłkowa)

NEGATYWNE

NEGATYWNE

• Dezorientacja (samooszukiwanie, nietrafne rozpoznania, mylne 

intuicje)

• Holistyczność wartościowań: niemożność stopniowania, 

relatywizowania

• Irracjonalność (myślenie nielogiczne, wyznaczone przez afekt i 

intuicje)

• Ograniczenia w kontroli poznawczej (wglądów w przebieg procesów)
• Trudności w kontroli sprawczej (w panowaniu nad własnymi reakcjami)

REGULACJA REFLEKSYJNA

REGULACJA REFLEKSYJNA

POZYTYWNE

• Racjonalność (odwoływanie się do informacji i przetwarzanie logiczne)
• Orientacja precyzyjna + myślenie perspektywiczne, przewidywania 
• Relatywność ocen (np. własnego nieszczęścia) + uniwersalizm 

wartości

• Uprzedmiotowienie siebie (dystans, autokrytycyzm, samokontrola, 

pokora)

• Przejmowanie perspektywy innego (rozumienie, tolerancja, 

przebaczanie)

NEGATYWNE

• Energo- i czasochłonność
• Podatność na afekt (obniża racjonalność) 
• Ograniczony dostęp do przesłanek (do wiedzy)
• Zależność od woli (gdy brak motywacji) i wartości (gdy są 

destruktywne)

• Zależność od sprawności intelektu (w tym, chwilowej)

WŁAŚCIWOŚCI dwóch 

WŁAŚCIWOŚCI dwóch 

systemów REGULACJI

systemów REGULACJI

The intuitive mind is a sacred gift
And the rational mind is a faithful servant.
We have created a society that honors the 

servant

And has forgotten the gift

/Albert Einstein/

PROBLEM  INTERAKCJI 

OBU SYSTEMÓW 

REGULACJI

• JAK karane powinny być nagłe, 

niekontrolowane i naganne czyny (działania „w 

afekcie”)?

• Jak w przypadku opisanym niedawno: ktoś w 

czasie libacji rozlał benzynę, podpalił ją – 

spłonęło 6 osób...

• Są karane – jednak łagodniej! DLACZEGO?
• PRZYWOŁAJ POJĘCIA:

- Niekontrolowany afekt

- Samokontrola prospektywna

• Jak uzasadnić sankcje?

INTERAKCJE  OBU 

SYSTEMÓW

• I. Wpływ systemu automatycznego na 

funkcjonowanie jawne – w tym, refleksyjne
[dane z zastosowaniem paradygmatu utajonego 
poprzedzania obrazami - por. Pochwatko 2004] 

• II. Wpływ sytemu refleksyjnego na przebieg 

procesów automatycznych
[dane z zastosowaniem paradygmatu utajonego 
poprzedzania: bodźcami słownymi – por. 
Dobrenko 2005, Damnjanović 2002, 
Anisimowicz 2006, Samarcew 2005]