WYKŁAD IV (22/23. X.
2008)
Biologiczne podłoże emocji
a
metody badania emocji
nieświadomych i ich
prowokowania
WYKŁAD IV (22/23. X.
2008)
Biologiczne podłoże emocji
a
metody badania emocji
nieświadomych i ich
prowokowania
Cel Wykładu IV:
• O sposobach gromadzenia i
wykorzystywania wiedzy
na temat związków pomiędzy
właściwościami mózgu i właściwościami
emocji
• UWAGA na nadużycia!!
• O „wsypywaniu środków usypiających do
herbaty” – w majestacie prawa...
W poszukiwaniu biologicznych
podstaw emocji i zachowania
• Studia przypadków:
historia Phineasa Gage’a
• TU film z serii
„Świat Nauki”
• PYTANIE:
• - co zostało uszkodzone i
• - jakie zmiany zachowania
zaobserwowano?
Hipotezy dot. zmian w
zachowaniu
Gage’a
• H-I:
• Wzrost egocentryzmu i utrata
samokontroli pod wpływem cierpienia?
• H-II:
Zmiany osobowościowe w następstwie
zniszczenia tkanki mózgowej?
Metody pomiaru wpływów
nieświadomych emocji
•
NIEŚWIADOME EMOCJE o źródłach:
I. podprogowych
• II. nadprogowych
• [TU pojęcia progów - wrażliwości, czułości
i świadomości bodźca]
• „Nieświadome emocje” to emocje z
niedostrzeżonego źródła – nie
odczuwane lub odczuwane mało
wyraziście
BADANIA NAD PROCESAMI
NIEŚWIADOMYMI:
wpływ bodźców podprogowych
na jawne ocenianie
MECHANIZM WPŁYWU PROCESÓW
NIEŚWIADOMYCH:
stymulacje podprogowe
Reakcje afektywne podprogowe,
powstające wcześniej niż świadome
rozpoznanie różnych elementów sytuacji,
mają wpływ na ocenianie tego, z czym
podmiot ma w danym czasie (trwania
afektu utajonego) do czynienia
Paradygmat utajonego podprogowego
poprzedzania
(affective priming paradigm): Murphy i Zajonc (1993):
BODŹCE AFEKTYWNE PODPROGOWE MAJĄ
(NIEDOSTRZEGALNY dla PODMIOTU) WPŁYW NA
ŚWIADOME OCENIANIE NASTĘPUJACYCH PO NICH
BODŹCÓW JAWNYCH
• Prezentacja „paradygmatu
afektywnego podprogowego
poprzedzania”
(Murphy i Zajonc 1994) –
• Z wykorzystaniem:
• - pierwotnych, uniwersalnych,
UTAJONYCH (podprogowych)
bodźców afektywnych i
• - następujących po nich JAWNYCH
neutralnych bodźców „docelowych”
Procedura utajonego afektywnego
poprzedzania
cecha zdecydowanie cecha
zdecydowanie
negatywna
pozytywna
nie podoba mi się
podoba mi się
nie-JA
JA
Afektywne ekspozycje
podprogowe
(np. 4ms)
twarz: afekt NEGATYWNY
BRAK
twarz: afekt POZYTYWNY
NEUTRALNY JAWNY
bodziec docelowy (np.
ideogram)
OCENA BODŹCA
DOCELOWEGO
(przykłady skal)
WYNIKI BADAŃ w tym paradygmacie
•
(
1) Badanie Murphy i Zajonca (1994):
• po negatywnych bodźcach utajonych gorsze oceny tych
samych neutralnych bodźców jawnych niż po utajonych
bodźcach pozytywnych
• (2) Badania Błaszczaka (2001, 2004):
„utajone efekty ODNOSZENIA (bodźców) do JA”:
po negatywnych bodźcach utajonych niższy stopień
odnoszenia do JA tych samych neutralnych bodźców
jawnych niż po utajonych bodźcach pozytywnych
• (3) Badania Damnjanović (2002):
wpływy podprogowych bodźców SŁOWNYCH :
po słownych bodźcach utajonych niższy stopień odnoszenia
do JA tych samych neutralnych bodźców jawnych gdy słowa
dotyczyły własnych mało ważnych doświadczeń niż gdy
dotyczyły doświadczeń waznych
• (4) Badania Anisimowicz (2006):
• wpływy utajonych słów denotujących cechy JA
po słownych bodźcach utajonych niższy stopień odnoszenia
do JA tych samych neutralnych bodźców jawnych gdy słowa
dotyczyły cech mało charakterystycznych dla Ja niż gdy
dotyczyły cech wysoce charakterystycznych dla JA
•
UTAJONE WARUNKOWANIE
KLASYCZNE
BODŹCE AFEKTYWNE PODPROGOWE MAJĄ WPŁYW NA REAKCJE
DĄŻENIA I UNIKANIA
•
Eksperyment G. Pochwatko (2004)
NEUTRALNA TWARZ ZESTAWIONA z AFEKTYWNYM BODŹCEM
PODPROGOWYM WYWOŁAŁA REAKCJE DĄŻENIA – UNIKANIA:
•
Podprogowo
eksponowano (1) rysunek twarzy neutralnej i (2) fotografie twarzy z
ekspresją emocji
•
Nadprogowo
umieszczono rysunek twarzy na ścianie i rejestrowano jak daleko od
tego rysunku usiądzie osoba badana
•
Badani siadali dalej od rysunku neutralnej twarzy gdy
wcześniej – podprogowo - neutralną twarz zestawiano
z ekspresją wstrętu niż gdy zestawiano ją z ekspresją
radości
MIKROEKPRESJE
:
NIEUŚWIADAMIANE SYGNAŁY
EKSPRESJI EMOCJI
Darwin (1844):
rola ekspresji emocji w komunikacji, adaptacji, ewolucji
Ohme (2003):
odczytywanie ekspresji z ekspozycji podprogowych
Chen i Bargh (1999):
nieświadome ekspresje w komunikacji społecznej
UWAGA NA – WPROWADZONE NA DALSZYCH WYKŁADACH – POJĘCIE
EMPATII EMOCJONALNEJ
BADANIA NAD PROCESAMI
NIEŚWIADOMYMI:
bodźce nadprogowe
(przykład badań
eksperymentalnych)
Dominika Maison (1997)
• Eksperyment z wykorzystaniem reguł
warunkowania klasycznego – z
zastosowaniem:
• Niezauważalnego, ale widocznego
bodźca afektywnego - skojarzonego z
przyjemnością (pobudzeniem
erotycznym)
• nieznanego produktu, który jest
reklamowany
Produkt reklamowany przez osobę o źrenicach rozszerzonych
podobał się bardziej - niezależnie od płci osoby na plakacie
Wyniki
• (1) Ten sam produkt zestawiony z
fotografią twarzy o rozszerzonych
źrenicach podobał się bardziej niż gdy
był zestawiony z fotografią
„normalną”
• (2) efekt ten wystąpił bez względu na
to czy osoba na fotografii była tej
samej czy odmiennej płci niż osoby
badane – JAK TO WYJAŚNIĆ?
BADANIA NAD PROCESAMI
NIEŚWIADOMYMI:
bodźce nadprogowe
(przykłady wykorzystania w
reklamie)
Mechanizm warunkowania
klasycznego w reklamie
• (1) obecność bodźca afektywnego -
(sylwetki ciała, rozszerzonych źrenic –
bodźców skojarzonych z pobudzeniem
erotycznym, ekspresji pozytywnych
emocji)
• (2) jego współwystępowanie z
bodźcem obojętnym (reklamowanym
produktem)
• DLACZEGO BODŹCE AFEKTYWNE
UKRYWA SIĘ?
Status etyczno-prawny badań
z zastosowaniem bodźców
utajonych
• (1) historia badań z zastosowaniem
bodźców podprogowych (i zakaz ich
praktycznego stosowania)
• (2) przyzwolenie na stosowanie
oddziaływań nadprogowych
• (3) badania nad efektywnością
reklamy „społecznej”