Zaburzenia lękowe
Zaburzenia lękowe
Zespół stresu pourazowego -
Zespół stresu pourazowego -
PTSD
PTSD
Zaburzenia lękowe
Zaburzenia lękowe
Zespół stresu pourazowego -
Zespół stresu pourazowego -
PTSD
PTSD
Zespół stresu pourazowego -
Zespół stresu pourazowego -
PTSD
PTSD
Jest to zespół charakterystycznych
Jest to zespół charakterystycznych
objawów, pojawiających się w skutek
objawów, pojawiających się w skutek
znalezienia się w sytuacji
znalezienia się w sytuacji
traumatycznej, dostarczającej
traumatycznej, dostarczającej
silnych, negatywnych emocji. Mogą
silnych, negatywnych emocji. Mogą
to być wydarzenia jednorazowe lub
to być wydarzenia jednorazowe lub
powtarzające się regularnie.
powtarzające się regularnie.
Grupa ryzyka
Grupa ryzyka
•
Świadkowie i ofiary
Świadkowie i ofiary
aktów przemocy
aktów przemocy
przebiegających
przebiegających
gwałtownie
gwałtownie
•
Uczestnicy wypadków
Uczestnicy wypadków
komunikacyjnych
komunikacyjnych
(samochodowych,
(samochodowych,
lotniczych)
lotniczych)
•
Świadkowie katastrof
Świadkowie katastrof
naturalnych i
naturalnych i
przemysłowych
przemysłowych
Grupa ryzyka – c. d.
Grupa ryzyka – c. d.
•
Dzieci
Dzieci
zaniedbywane
zaniedbywane
przez rodziców,
przez rodziców,
które doświadczyły
które doświadczyły
przemocy fizycznej
przemocy fizycznej
i psychicznej
i psychicznej
•
Osoby
Osoby
wykorzystywane
wykorzystywane
seksualnie
seksualnie
Trochę faktów…
Trochę faktów…
•
Ok. 70% populacji jest
Ok. 70% populacji jest
narażone na wydarzenia
narażone na wydarzenia
traumatyczne w ciągu
traumatyczne w ciągu
życia, w tym u 20%
życia, w tym u 20%
występują objawy PTCS
występują objawy PTCS
•
Zaburzeń tych
Zaburzeń tych
doświadcza więcej
doświadcza więcej
kobiet niż mężczyzn
kobiet niż mężczyzn
(10:1)
(10:1)
•
Często symptomy PTSD
Często symptomy PTSD
są odroczone w czasie
są odroczone w czasie
Diagnostyka
Diagnostyka
•
Rozpoznanie tego zespołu może być trudne
Rozpoznanie tego zespołu może być trudne
ze względu na odroczone objawy.
ze względu na odroczone objawy.
•
Wielu rodziców nie ma świadomości istnienia
Wielu rodziców nie ma świadomości istnienia
tej jednostki chorobowej u swoich dzieci.
tej jednostki chorobowej u swoich dzieci.
Często myślą, że objawy ustąpią, że należy
Często myślą, że objawy ustąpią, że należy
poczekać lub nie wiedzą do kogo się zwrócić.
poczekać lub nie wiedzą do kogo się zwrócić.
•
Po pomoc należy udać się do lekarza
Po pomoc należy udać się do lekarza
rodzinnego, który rozpozna, bądź wykluczy
rodzinnego, który rozpozna, bądź wykluczy
fizjologiczne przyczyny dolegliwości,
fizjologiczne przyczyny dolegliwości,
następnie do psychologa lub psychiatry.
następnie do psychologa lub psychiatry.
Typowe objawy PTSD
Typowe objawy PTSD
•
Nawracające, niechciane i przykre wspomnienia czy
Nawracające, niechciane i przykre wspomnienia czy
koszmarne sny dotyczące traumatycznego wydarzenia
koszmarne sny dotyczące traumatycznego wydarzenia
(kryterium B – objawy ponownego przeżywania)
(kryterium B – objawy ponownego przeżywania)
•
Unikanie rozmów, wspomnień o urazie, a także
Unikanie rozmów, wspomnień o urazie, a także
sytuacji dotychczas nie sprawiających problemów,
sytuacji dotychczas nie sprawiających problemów,
które w jakikolwiek sposób kojarzą się z urazem
które w jakikolwiek sposób kojarzą się z urazem
(kryterium C – objawy unikania)
(kryterium C – objawy unikania)
•
Zmiany emocjonalne – poczucie dystansu wobec
Zmiany emocjonalne – poczucie dystansu wobec
otoczenia, zawężony zakres odczuwanych emocji
otoczenia, zawężony zakres odczuwanych emocji
pozytywnych, a także charakterystyczne zaburzenia
pozytywnych, a także charakterystyczne zaburzenia
pamięci (fragmentaryczne, niekompletne
pamięci (fragmentaryczne, niekompletne
wspomnienie samego wydarzenia)
wspomnienie samego wydarzenia)
Typowe objawy PTSD – c. d.
Typowe objawy PTSD – c. d.
•
Poczucie odrętwienia i przytępienie emocji
Poczucie odrętwienia i przytępienie emocji
•
Przewlekła reakcja stresowa i podwyższony
Przewlekła reakcja stresowa i podwyższony
poziom wzbudzenia wegetatywnego tj. niepokój,
poziom wzbudzenia wegetatywnego tj. niepokój,
drażliwość (kryterium D – objawy wzmożonego
drażliwość (kryterium D – objawy wzmożonego
pobudzenia wegetatywnego)
pobudzenia wegetatywnego)
•
Reakcje lękowe na bodźce przypominające
Reakcje lękowe na bodźce przypominające
sytuację stresową
sytuację stresową
•
Zaburzenia snu (bezsenność, „sny na jawie”)
Zaburzenia snu (bezsenność, „sny na jawie”)
•
Nadmierne pobudzenie, wzmożona czujność
Nadmierne pobudzenie, wzmożona czujność
•
Depresja, brak motywacji do działania
Depresja, brak motywacji do działania
•
Niezdolność do przeżywania przyjemniości
Niezdolność do przeżywania przyjemniości
Osoba z tym zaburzeniem
Osoba z tym zaburzeniem
może znacząco ograniczyć
może znacząco ograniczyć
swoje zainteresowania,
swoje zainteresowania,
ujawniać rodzaj afektywnego
ujawniać rodzaj afektywnego
„wypalenia” i braku
„wypalenia” i braku
reaktywności (emocjonalne
reaktywności (emocjonalne
znieczulenie), wykazywać
znieczulenie), wykazywać
braki zdolności
braki zdolności
współodczuwania z innymi
współodczuwania z innymi
ludźmi, zawęzić kontakty
ludźmi, zawęzić kontakty
społeczne, żyć z poczuciem
społeczne, żyć z poczuciem
własnej inności, odrzucenia
własnej inności, odrzucenia
przez ludzi, uderzająco
przez ludzi, uderzająco
ograniczyć życiowe ambicje i
ograniczyć życiowe ambicje i
perspektywy.
perspektywy.
PTSD wg klasyfikacji ICD-10
PTSD wg klasyfikacji ICD-10
•
Powstaje jako opóźniona i/lub przedłużona reakcja na stresujące
Powstaje jako opóźniona i/lub przedłużona reakcja na stresujące
wydarzenie lub sytuację (krótkotrwałe lub długotrwałe) o charakterze
wydarzenie lub sytuację (krótkotrwałe lub długotrwałe) o charakterze
wyjątkowo zagrażającym lub katastrofalnym, które mogłyby prawie dla
wyjątkowo zagrażającym lub katastrofalnym, które mogłyby prawie dla
każdego stanowić głęboko przejmujące nieszczęście (np. klęska
każdego stanowić głęboko przejmujące nieszczęście (np. klęska
żywiołowa lub spowodowana przez człowieka, wojna, poważny
żywiołowa lub spowodowana przez człowieka, wojna, poważny
wypadek, obecność przy czyjejś gwałtownej śmierci lub torturach,
wypadek, obecność przy czyjejś gwałtownej śmierci lub torturach,
aktach terroryzmu, gwałtu czy innego przestępstwa).
aktach terroryzmu, gwałtu czy innego przestępstwa).
•
Takie czynniki predysponujące, jak cechy osobowości (np.
Takie czynniki predysponujące, jak cechy osobowości (np.
anankastyczne, asteniczne) czy wcześniejsze dekompensacje
anankastyczne, asteniczne) czy wcześniejsze dekompensacje
nerwicowe, mogą obniżać próg reakcji przy pojawianiu się tego zespołu
nerwicowe, mogą obniżać próg reakcji przy pojawianiu się tego zespołu
lub zaostrzyć przebieg zaburzeń, ale nie są ani konieczne, ani
lub zaostrzyć przebieg zaburzeń, ale nie są ani konieczne, ani
wystarczające dla wyjaśnienia jego genezy.
wystarczające dla wyjaśnienia jego genezy.
•
Typowe objawy obejmują epizody powtarzającego się przeżywania
Typowe objawy obejmują epizody powtarzającego się przeżywania
urazu na nowo w natrętnych wspomnieniach ("reminiscencje") lub
urazu na nowo w natrętnych wspomnieniach ("reminiscencje") lub
w snach, które występują na tle uporczywie utrzymującego się poczucia
w snach, które występują na tle uporczywie utrzymującego się poczucia
"odrętwienia" i otępienia uczuciowego, odizolowania od innych ludzi,
"odrętwienia" i otępienia uczuciowego, odizolowania od innych ludzi,
niereagowaniu na otoczenie, anhedonii oraz unikaniu działań i sytuacji,
niereagowaniu na otoczenie, anhedonii oraz unikaniu działań i sytuacji,
które mogłyby przypominać przeżyty uraz. Pospolite są obawy przed
które mogłyby przypominać przeżyty uraz. Pospolite są obawy przed
wspomnieniami przypominającymi pacjentowi uraz oraz ich unikanie.
wspomnieniami przypominającymi pacjentowi uraz oraz ich unikanie.
Niekiedy mogą pojawiać się dramatyczne, ostre wybuchy strachu,
Niekiedy mogą pojawiać się dramatyczne, ostre wybuchy strachu,
paniki lub agresji, wyzwalane przez bodźce powodujące nagłe
paniki lub agresji, wyzwalane przez bodźce powodujące nagłe
przypomnienie sobie (lub "przeżycie na nowo") sytuacji urazowej lub
przypomnienie sobie (lub "przeżycie na nowo") sytuacji urazowej lub
początkowej reakcji na tę sytuację
początkowej reakcji na tę sytuację
PTSD wg klasyfikacji ICD-10 –
PTSD wg klasyfikacji ICD-10 –
c. d.
c. d.
•
Zazwyczaj występuje stan nadmiernego pobudzenia
Zazwyczaj występuje stan nadmiernego pobudzenia
układu autonomicznego, ze wzmożonym stanem
układu autonomicznego, ze wzmożonym stanem
czuwania, wzmożonym odruchem orientacyjnym oraz
czuwania, wzmożonym odruchem orientacyjnym oraz
bezsennością. Z powyższymi objawami i oznakami
bezsennością. Z powyższymi objawami i oznakami
często wiążą się lęk i depresja. Nierzadko występują też
często wiążą się lęk i depresja. Nierzadko występują też
myśli samobójcze. Dodatkowym czynnikiem wikłającym
myśli samobójcze. Dodatkowym czynnikiem wikłającym
obraz bywa nadużywanie alkoholu lub leków.
obraz bywa nadużywanie alkoholu lub leków.
•
Początek zaburzenia następuje po urazie, ale po okresie
Początek zaburzenia następuje po urazie, ale po okresie
utajenia, który może trwać od kilku tygodni do kilku
utajenia, który może trwać od kilku tygodni do kilku
miesięcy (ale rzadko przekracza 6 miesięcy). Przebieg
miesięcy (ale rzadko przekracza 6 miesięcy). Przebieg
falujący, zmienny, ale w większości przypadków objawy
falujący, zmienny, ale w większości przypadków objawy
ustępują całkowicie. U niewielkiego odsetka osób
ustępują całkowicie. U niewielkiego odsetka osób
zaburzenie może wykazywać przebieg przewlekły,
zaburzenie może wykazywać przebieg przewlekły,
wieloletni, z przejściem w trwałą zmianę osobowości.\
wieloletni, z przejściem w trwałą zmianę osobowości.\
•
Dawniej to zaburzenie bywało rozpoznawane jako
Dawniej to zaburzenie bywało rozpoznawane jako
„nerwica urazowa”
„nerwica urazowa”
"Przykład łagodnego PTSD
"Przykład łagodnego PTSD
opowiedział kilka tygodni temu
opowiedział kilka tygodni temu
najpopularniejszy lekarz w
najpopularniejszy lekarz w
Ameryce dr Sanjay Gupta,
Ameryce dr Sanjay Gupta,
specjalista medyczny CNN.
specjalista medyczny CNN.
Gupta, ostatnio proszony przez
Gupta, ostatnio proszony przez
Baracka Obamę, by był
Baracka Obamę, by był
naczelnym lekarzem kraju
naczelnym lekarzem kraju
(odmówił), sam był na froncie w
(odmówił), sam był na froncie w
Iraku jako lekarz przez trzy
Iraku jako lekarz przez trzy
miesiące. Zachował sobie z tej
miesiące. Zachował sobie z tej
przygody kilka pamiątek, w tym
przygody kilka pamiątek, w tym
szeroki, chroniący przed
szeroki, chroniący przed
słońcem Iraku kapelusz. Rok po
słońcem Iraku kapelusz. Rok po
powrocie wybrał się na rower, a
powrocie wybrał się na rower, a
ponieważ było bardzo gorąco,
ponieważ było bardzo gorąco,
założył "iracki" kapelusz. - Po
założył "iracki" kapelusz. - Po
kilku minutach zacząłem się
kilku minutach zacząłem się
pocić, mieć duszności, prawie
pocić, mieć duszności, prawie
zwymiotowałem - opowiadał
zwymiotowałem - opowiadał
Gupta. - Myślałem, że coś złego
Gupta. - Myślałem, że coś złego
zjadłem, ale nie - to dotyk i
zjadłem, ale nie - to dotyk i
zapach kapelusza przypomniał
zapach kapelusza przypomniał
mi o traumach z pola bitwy w
mi o traumach z pola bitwy w
Iraku.„
Iraku.„
(Gazeta Wyborcza)
(Gazeta Wyborcza)
PTSD u dzieci
PTSD u dzieci
•
Dzieci dotknięte zespołem
Dzieci dotknięte zespołem
stresu pourazowego
stresu pourazowego
potrzebują psychoterapii.
potrzebują psychoterapii.
Ważne jest, by dziecku
Ważne jest, by dziecku
towarzyszyli członkowie
towarzyszyli członkowie
rodziny, nie może ono
rodziny, nie może ono
pozostać z problemem sam
pozostać z problemem sam
na sam. Terapia ta ma na celu
na sam. Terapia ta ma na celu
zdobywanie umiejętności
zdobywanie umiejętności
radzenia sobie ze stresem i
radzenia sobie ze stresem i
pomoc w powrocie do
pomoc w powrocie do
normalnego życia
normalnego życia
•
Nie wolno zmuszać dziecka
Nie wolno zmuszać dziecka
do rozmowy o jego
do rozmowy o jego
przeżyciach i emocjach, to
przeżyciach i emocjach, to
ono musi wyrazić ochotę by je
ono musi wyrazić ochotę by je
przekazać. Dorośli powinni
przekazać. Dorośli powinni
zapewnić dziecku poczucie
zapewnić dziecku poczucie
bezpieczeństwa oraz
bezpieczeństwa oraz
odpowiednią atmosferę
odpowiednią atmosferę
PTSD u dzieci – c. d.
PTSD u dzieci – c. d.
•
Przy rozmowie z dzieckiem, odpowiadając na jego pytania należy
Przy rozmowie z dzieckiem, odpowiadając na jego pytania należy
pamiętać żeby odpowiedzi były szczere i przejrzyste, gdyż dziecko
pamiętać żeby odpowiedzi były szczere i przejrzyste, gdyż dziecko
może rozpoznać fałsz. Wówczas dorosły może stracić zaufanie
może rozpoznać fałsz. Wówczas dorosły może stracić zaufanie
dziecka
dziecka
•
Pojęcia i słownictwo używane w rozmowie z dzieckiem musi być
Pojęcia i słownictwo używane w rozmowie z dzieckiem musi być
dostosowane do poziomu i wieku dziecka, by ono było w stanie
dostosowane do poziomu i wieku dziecka, by ono było w stanie
wszystko zrozumieć
wszystko zrozumieć
•
Niektóre treści mogą być dla dziecka trudne do pojęcia bądź
Niektóre treści mogą być dla dziecka trudne do pojęcia bądź
zaakceptowania, dlatego też należy zachować cierpliwość, mówiąc
zaakceptowania, dlatego też należy zachować cierpliwość, mówiąc
to samo któryś już raz. Nie pokazanie zniecierpliwienia ułatwi
to samo któryś już raz. Nie pokazanie zniecierpliwienia ułatwi
kontakt z dzieckiem.
kontakt z dzieckiem.
•
W rozmowie trzeba pokazać dziecku to, że jego kłopoty są dla nas
W rozmowie trzeba pokazać dziecku to, że jego kłopoty są dla nas
bardzo ważne. Nie należy go negatywnie oceniać np.
bardzo ważne. Nie należy go negatywnie oceniać np.
niedowierzając, zaprzeczając temu co mówi.
niedowierzając, zaprzeczając temu co mówi.
•
Podczas gdy dziecko nie chce mówić o swoich uczuciach należy
Podczas gdy dziecko nie chce mówić o swoich uczuciach należy
pomóc mu w znalezieniu sposobu wyrażenia emocji. Może to zrobić
pomóc mu w znalezieniu sposobu wyrażenia emocji. Może to zrobić
za pomocą malowania, rysownia, zabawy, pisania listu itd.
za pomocą malowania, rysownia, zabawy, pisania listu itd.
•
Po traumatycznych przeżyciach zalecany jest powrót do dawnego
Po traumatycznych przeżyciach zalecany jest powrót do dawnego
porządku. Należy pomóc dziecku w ustaleniu planu dnia. To co
porządku. Należy pomóc dziecku w ustaleniu planu dnia. To co
znajome i stałe daje poczucie spokoju i bezpieczeństwa. Powrót do
znajome i stałe daje poczucie spokoju i bezpieczeństwa. Powrót do
dawnego życia daje wiarę, że normalne życie jest nadal możliwe.
dawnego życia daje wiarę, że normalne życie jest nadal możliwe.
PTSD u dzieci – c. d.
PTSD u dzieci – c. d.
•
Nie starajmy się usunąć mechanizmów obronnych, gdyż
Nie starajmy się usunąć mechanizmów obronnych, gdyż
one pozwalają dziecku odzyskać poczucie bezpieczeństwa.
one pozwalają dziecku odzyskać poczucie bezpieczeństwa.
Nie wyprowadzajmy na siłę z błędu, jeśli dziecko wymyśliło
Nie wyprowadzajmy na siłę z błędu, jeśli dziecko wymyśliło
sobie coś by poczuć się lepiej.
sobie coś by poczuć się lepiej.
•
Ważna jest współpraca rodziców i szkoły. Jeśli jedna strona
Ważna jest współpraca rodziców i szkoły. Jeśli jedna strona
coś zauważy to powinna powiadomić o tym drugą stronę,
coś zauważy to powinna powiadomić o tym drugą stronę,
gdyż może to zwiększyć możliwość pomocy.
gdyż może to zwiększyć możliwość pomocy.
•
Dzieci, które już doświadczyły jakiś traumatycznych
Dzieci, które już doświadczyły jakiś traumatycznych
wydarzeń powinny być pod szczególną opieką, bo jeśli
wydarzeń powinny być pod szczególną opieką, bo jeśli
zdarzy się w ich życiu następny dramat to może nieść za
zdarzy się w ich życiu następny dramat to może nieść za
sobą jeszcze większy skutek a leczenie może trwać dłużej
sobą jeszcze większy skutek a leczenie może trwać dłużej
•
Nie należy ignorować objawów fizjologicznych u dziecka,
Nie należy ignorować objawów fizjologicznych u dziecka,
gdyż ich nasilenie bez przyczyny medycznej może oznaczać
gdyż ich nasilenie bez przyczyny medycznej może oznaczać
lęk i poczucie zagrożenia towarzyszące dziecku
lęk i poczucie zagrożenia towarzyszące dziecku
•
Jeśli dziecko ma kłopoty z zasypianiem, niespokojny sen,
Jeśli dziecko ma kłopoty z zasypianiem, niespokojny sen,
natrętne myśli należy skontaktować się z pediatrą lub
natrętne myśli należy skontaktować się z pediatrą lub
psychologiem
psychologiem
Sposoby terapii PTSD:
Sposoby terapii PTSD:
•
Terapia farmakologiczna
Terapia farmakologiczna
•
Ekspozycja
Ekspozycja
•
Otwarcie (ujawnienie – disclosure)
Otwarcie (ujawnienie – disclosure)
Terapia farmakologiczna
Terapia farmakologiczna
•
Środki przeciwdepresyjne i
Środki przeciwdepresyjne i
przeciwlękowe
przeciwlękowe
•
Samo podawanie leków nie
Samo podawanie leków nie
wystarcza, by uwolnić pacjentów od
wystarcza, by uwolnić pacjentów od
zaburzeń stresu pourazowego
zaburzeń stresu pourazowego
Ekspozycja
Ekspozycja
•
Procedura wygaszania lub habituacji,
Procedura wygaszania lub habituacji,
w której pacjenci są wielokrotnie
w której pacjenci są wielokrotnie
narażani na bodźce wywołujące strach
narażani na bodźce wywołujące strach
•
Ofiary przeżywają traumę ponownie w
Ofiary przeżywają traumę ponownie w
wyobraźni, opowiadając o niej lub w
wyobraźni, opowiadając o niej lub w
czasie symulacji
czasie symulacji
•
Trening zaszczepienia stresu - SIT
Trening zaszczepienia stresu - SIT
Otwarcie
Otwarcie
•
U pacjentów którzy opowiadają o
U pacjentów którzy opowiadają o
swoich trumatycznych przeżyciach
swoich trumatycznych przeżyciach
stan zdrowia się polepsza
stan zdrowia się polepsza
Ostra reakcja na stres (ASD),
Ostra reakcja na stres (ASD),
a
a
PTSD
PTSD
Ostra reakcja na stres
Ostra reakcja na stres
Przemijające w ciągu kilku godzin lub
Przemijające w ciągu kilku godzin lub
dni zburzenie, które pojawia się w
dni zburzenie, które pojawia się w
związku z doświadczeniem przez
związku z doświadczeniem przez
osobę nieprzejawiającą dotąd
osobę nieprzejawiającą dotąd
żadnych zaburzeń psychicznych
żadnych zaburzeń psychicznych
wyjątkowego stresu
wyjątkowego stresu
psychicznego
psychicznego
lub
lub
fizycznego
fizycznego
.
.
Objawy w momencie przeżywania stresu:
Objawy w momencie przeżywania stresu:
•
Zawężona świadomość i uwaga
Zawężona świadomość i uwaga
•
Stan „oszołomienia” z zaburzeniami orientacji i
Stan „oszołomienia” z zaburzeniami orientacji i
niemożnością zrozumienia całej sytuacji
niemożnością zrozumienia całej sytuacji
Potem:
Potem:
•
Utrata kontaktu z otaczającą rzeczywistością, albo
Utrata kontaktu z otaczającą rzeczywistością, albo
pobudzenie i nadmierna aktywność
pobudzenie i nadmierna aktywność
Objawom tym towarzyszy często paniczny lęk z
Objawom tym towarzyszy często paniczny lęk z
różnymi objawami pochodzącymi z pobudzenia
różnymi objawami pochodzącymi z pobudzenia
układu autonomicznego (kołatanie serca,
układu autonomicznego (kołatanie serca,
przyspieszone tempo, drżenie ciała).
przyspieszone tempo, drżenie ciała).
Oprócz lub zamiast lęku: silna złość, rozpacz, depresja.
Oprócz lub zamiast lęku: silna złość, rozpacz, depresja.
Podstawa do rozpoznania:
Podstawa do rozpoznania:
•
Stwierdzenie bezpośredniego i wyraźnego
Stwierdzenie bezpośredniego i wyraźnego
związku między wydarzeniem stresowym
związku między wydarzeniem stresowym
a pojawieniem się symptomów.
a pojawieniem się symptomów.
•
Obraz kliniczny jest często mieszany i
Obraz kliniczny jest często mieszany i
bardzo zmienny. Objawy znikają po kilku
bardzo zmienny. Objawy znikają po kilku
godzinach lub dniach, po czym może
godzinach lub dniach, po czym może
wystąpić częściowa lub całkowita
wystąpić częściowa lub całkowita
niepamięć epizodu.
niepamięć epizodu.
Wg klasyfikacji DSM-IV
Wg klasyfikacji DSM-IV
Przejawy
Przejawy
ASD
ASD
PTSD
PTSD
Stresor
Stresor
•
Wydarzenie
Wydarzenie
zagrażające
zagrażające
•
Bycie ofiarą lub
Bycie ofiarą lub
świadkiem
świadkiem
•
Strach, bezradność,
Strach, bezradność,
przerażenie
przerażenie
•
Ekstremalne
Ekstremalne
wydarzenie zagrażające
wydarzenie zagrażające
•
Bycie ofiarą lub
Bycie ofiarą lub
świadkiem
świadkiem
•
Zgroza, bezradność,
Zgroza, bezradność,
przerażenie
przerażenie
Uporczyw
Uporczyw
e
e
przeżywa
przeżywa
nie
nie
•
Powracanie
Powracanie
myśli/obrazów/wrażeń
myśli/obrazów/wrażeń
percepcyjnych
percepcyjnych
•
Dystres w
Dystres w
konsekwencji
konsekwencji
wydarzenia
wydarzenia
niewymagany
niewymagany
•
Powracanie
Powracanie
myśli/obrazów/wrażeń
myśli/obrazów/wrażeń
percepcyjnych
percepcyjnych
•
Epizody typu
Epizody typu
flashback
flashback
•
Dystres w
Dystres w
konsekwencji
konsekwencji
wydarzenia wymagany
wydarzenia wymagany
•
Intruzywność
Intruzywność
myśli/obrazów/snów
myśli/obrazów/snów
Uporczywe
Uporczywe
unikanie
unikanie
•
Unikanie
Unikanie
myśli/uczuć/miej
myśli/uczuć/miej
sc
sc
•
Unikanie
Unikanie
myśli/uczuć/rozmów
myśli/uczuć/rozmów
•
Unikanie miejsc i ludzi
Unikanie miejsc i ludzi
•
Poczucie wyobcowania
Poczucie wyobcowania
•
Amnezja dotycząca różnych
Amnezja dotycząca różnych
aspektów zdarzenia
aspektów zdarzenia
•
Zmniejszenie zainteresowań
Zmniejszenie zainteresowań
•
Pesymistyczna ocena
Pesymistyczna ocena
przyszłości i perspektyw
przyszłości i perspektyw
życiowych
życiowych
Utrzymywa
Utrzymywa
nie się
nie się
pobudzenia
pobudzenia
•
Niepokój i
Niepokój i
nadmierna
nadmierna
czujność
czujność
•
Rozdrażnienie
Rozdrażnienie
•
Bezsenność
Bezsenność
•
Trudności w
Trudności w
koncentracji
koncentracji
•
Bezsenność lub sen płytki
Bezsenność lub sen płytki
•
Dysforia
Dysforia
•
Trudności z koncentracją
Trudności z koncentracją
•
Wzmożona czujność
Wzmożona czujność
•
Wzmożony odruch
Wzmożony odruch
orientacyjny
orientacyjny
Zaburzenia
Zaburzenia
dysocjacyjn
dysocjacyjn
e
e
•
Odrętwienie
Odrętwienie
•
Zawężenie
Zawężenie
świadomości
świadomości
•
Depersonalizacja
Depersonalizacja
•
Derealizacja
Derealizacja
Czas
Czas
trwania
trwania
•
Co najmniej 2 dni
Co najmniej 2 dni
i nie mniej niż 1
i nie mniej niż 1
miesiąc
miesiąc
•
Co najmniej 1 miesiąc po
Co najmniej 1 miesiąc po
urazie
urazie
Dziękujemy za uwagę
Dziękujemy za uwagę
Przygotowały:
Przygotowały:
Magdalena
Magdalena
Błażejewska
Błażejewska
Sara Tomaszewska
Sara Tomaszewska
Dorota Zielińska
Dorota Zielińska
Anna Pydynowska
Anna Pydynowska