ICD-10:
F40-F48
ZABURZENIA
ZABURZENIA
NERWICOWE I
NERWICOWE I
ZWIĄZANE ZE
ZWIĄZANE ZE
STRESEM
STRESEM
ICD-10:
F40-F48
ZABURZENIA
ZABURZENIA
NERWICOWE I
NERWICOWE I
ZWIĄZANE ZE
ZWIĄZANE ZE
STRESEM
STRESEM
F40. ZABURZENIA LĘKOWE W
POSTACI FOBII
F40.0 Agorafobia
F40.1 Fobie społeczne
F40.2 Specyficzne (izolowane) postacie
fobii
F40.8 Inne zaburzenia lękowe w postaci
fobii
F40.9 Fobie NOS (nigdzie indziej
niesklasyfikowane)
F41. INNE ZABURZENIA
LĘKOWE
F41.0 Lęk paniczny
F41.1 Zaburzenia lękowe uogólnione
F41.2 Zaburzenia depresyjne i lękowe
mieszane
F41.3 Inne mieszane zaburzenia lękowe
F41.8 Inne określone zaburzenia lękowe
F41.9 Zaburzenia lekowe nieokreślone
F42 ZABURZENIE OBSESYJNO-
KOMPULSYJNE (NERWICA NATRĘCTW)
F42.0 Zaburzenie z przewagą myśli czy
ruminacji natrętnych
F42.1 Zaburzenie z przewagą czynności
natrętnych (rytuały)
F42.2 Myśli i czynności natrętne, mieszane
F42.8 Inne natręctwa
F42.9 Natręctwa NOS
F43 REAKCJA NA CIĘŻKI STRES
I ZABURZENIA ADAPTACYJNE
F43.0 Ostra reakcja na stres
F43.1 Zaburzenie stresowe pourazowe
F43.2 Zaburzenia adaptacyjne
F43.8 Inne reakcje na ciężki stres
F43.9 Reakcja na ciężki stres, nieokreślona
Różnica m/y strachem a lękiem dotyczy
głównie elementu
POZNAWCZEGO.
W strachu istnieje konkretne zagrożenie i
niebezpieczeństwo. Poznawczy składnik lęku
to oczekiwanie niejasnego zagrożenia (czuję,
że coś mi się może zdarzyć, ale nie wiem co).
Zaburzenia, w których człowiek doświadcza
strachu
to
FOBIE i PTSD
, natomiast te
związane z przeżywaniem
lęku
to:
LĘK
PANICZNY, AGORAFOBIA, UOGÓLNIONE
ZABURZENIA LEKOWE i OCD.
Na podstawie J. L. Cummings, „Neuropsychiatria”
(za: materiały szkoleniowe Instytutu Psychoterapii Krótkoterminowej w Krakowie).
CHOROBY SOMATYCZNE
PRZEBIEGAJĄCE Z
LĘKIEM
CHOROBY UKŁADU
SERCOWO-NACZYNIOWEGO
Choroba niedokrwienna
mięśnia sercowego (w tym
zawał)
Zaburzenia rytmu
Niewydolność krążenia
Wypadanie płatka zastawki
mitralnej
Niedokrwistość
CHOROBY PŁUC
Astma oskrzelowa
Przewlekła obturacyjna
choroba płuc
Obrzęk płuc
Zator płuc
Hipoksemia
ZABURZENIA
HORMONALNE
Nadczynność lub
niedoczynność tarczycy
Hipokalcemia (dysfunkcja
przytarczyc)
Guz chromochłonny nadnerczy
Zaburzenia wirylizacyjne u
kobiet
Zespół napięcia
przedmiesiączkowego (PMS)
ZABURZENIA METABOLICZNE
Hipoglikemia
(dot. pacjentów,
u których podejrzewamy
cukrzycę)
Porfiria
(objawy jelitowo-
żołądkowe; mogą towarzyszyć
objawy lękowe, depresyjne i
psychotyczne)
SCHORZENIA
NEUROLOGICZNE
Udar – depresja z objawami lęku
Choroba Parkinsona
Stwardnienie rozsiane
Pląsawica Huntingtona
Udary mózgu i zespoły
powstrząśnieniowe
Zapalenie mózgu
Kiła
Guzy mózgu – pierwotne i
przerzutowe
Padaczka skroniowa
Migrena
CHOROBY ZAKAŹNE I
ZAPALNE
Choroby przebiegające z gorączką
Gruźlica
Bruceloza – choroba odzwierzęca
Reumatoidalne zapalenie stawów
Toczeń rumieniowaty układowy
(depresja, zab. lękowe, otępienie)
Mononukleoza
Guzkowe zapalenie tętnic
CHOROBY UKŁADU
POKARMOWEGO
Wrzód trawienny
Refluks żołądkowo-
przełykowy
Zespół jelita drażliwego
Wrzodziejące zapalenie jelita
grubego
STANY NIEDOBOROWE
Niedobór witaminy B12, B6,
B1
Niedobór niacyny
Niedobór kwasu foliowego
ZABURZENIA ZWIAZANE Z
PRZYJMOWANNIEM LEKÓW I SUBSTANCJI
PSYCHOAKTYWNYCH, W TYM ZESPOŁY
ABSTYNENCYJNE
Alkohol
Amfetamina
Kofeina
Kanabinole
Ecstasy
Opiaty
Zespoły abstynencyjne zw. z lekami
uspokajającymi lub nasennymi
Akatyzja – po lekach
przeciwpsychotycznych
ZATRUCIA
Rtęć
Arsen
Fosfor
Benzen
INNE LEKI I SUBSTANCJE
Nietolerancja salicylanów
(aspiryna, polopiryna)
Penicylina – zespół Hoigne
Interferon
Kortykosteroidy
Hormony tarczycy
Teofilina (lek w leczeniu
chorób układu oddechowego)
Johimbina
F40. ZABURZENIA LĘKOWE W
POSTACI FOBII
Lęk wywołują określone sytuacje, które nie są aktualnie
niebezpieczne
Istotą jest ich unikanie, zaś kontakt z nimi wywołuje
przerażenie
Objawy mogą koncentrować się na pojedynczych
doznaniach (bicie serca, uczucie omdlenia), co wywołuje
często wtórny lęk przed śmiercią, utratą kontroli czy
chorobą psychiczną
Myśl o znalezieniu się w sytuacji fobicznej wywołuje
często lęk antycypacyjny
F40.0 AGORAFOBIA
Grupa fobii obejmująca strach przed wyjściem z domu, wejściem do
sklepu, przed tłumem, miejscami publicznymi, samotnym
podróżowaniem środkami komunikacji, itp.
Istota polega na obawie, że chory dozna w jakimś miejscu napadu
paniki, będzie bezradny i nikt nie przyjdzie mu z pomocą.
To wskazuje na fakt, że agorafobia właściwie nie jest fobią w sensie
strachu przed określoną sytuacja, ale że są to ogólniejsze zaburzenia
lękowe.
DSM-IV klasyfikuje agorafobie jako podtyp zaburzeń lęku panicznego,
ale może się ona również pojawiać bez pełnego napadu paniki.
Pacjent bez farmakoterapii najczęściej nie potrafi zapanować nad
lękiem panicznym
Dodatkowo zaburzeniu mogą towarzyszyć objawy depresyjne,
natręctwa i fobie społeczne
F40.1 FOBIE SPOŁECZNE
Objawy dotyczą sytuacji społecznych, np. bycia obserwowanym
.
Towarzyszy temu strach przed oceną innych ludzi i obawa, że zachowanie pacjenta
wywoła upokorzenie, zażenowanie, które doprowadzi do ataku paniki.
Problemowe sytuacje: jedzenie w restauracji (obawa przed wymiotami, co się nigdy
nie zdarza, przed zemdleniem, itp.), egzamin.
Fobia może być uogólniona i obejmować wszystkie sytuacje społeczne, lub
ograniczona do jakiegoś konkretnego miejsca lub sytuacji.
Powstają w dzieciństwie i w wieku młodzieńczym, bardzo rzadko powyżej 25 r.ż.. we
wczesnym dzieciństwie mogą występować ich zwiastuny.
Bardziej uogólnione fobie społeczne wiążą się z niską samooceną i strachem przed
krytyką i mogą się przejawiać czerwienieniem, drżeniem rąk, nudnościami lub
parciem na mocz. Pacjent bywa przekonany, ze te wtórne przejawy lęku stanowią
problem pierwotny
Objawy mogą się nasilać aż do lęku panicznego
F40.2 FOBIE
SPECYFICZNE
•
nieuzasadniony strach
wywołany przez obecność lub
przewidywanie określonej sytuacji, obecności przedmiotu, itp.
•
Kontakt z
obiektem wywołującym fobie
natychmiast prowadzi
do reakcji strachu, która może prowadzić do
napadów paniki
•
Świadomość
, że strach jest nadmierny, nieuzasadniony
•
Unikanie
fobicznych sytuacji, reagowanie na nie silnym lękiem
•
Upośledzenie normalnego
funkcjonowania
•
Objawy utrzymują się
co najmniej 6 m-cy
•
Brak innych zaburzeń
psychicznych tłumaczących w/w
zachowania
•
RODZAJE FOBII
SPECYFICZNYCH
Fobie przed zwierzętami:
Koty (ajlurofobia)
Psy (kynofobia)
Owady (insektofobia)
Pająki (arachnofobia)
Ptaki (awizofobia)
Konie (ekwinofobia)
Węże (ofidiofobia)
Gryzonie (rodentofobia)
Inne fobie specyficzne:
Śmierć (tanatofobia)
Rak (kancerofobia)
Choroby weneryczne (wenerofobia)
Zarażenie chorobą (nozofobia)
Fobie przed krwią, zastrzykiem,
zranieniem, zabiegami
medycznymi
Fobie związane ze środowiskiem
naturalnym:
Brud (myzofobia)
Burza (brontofobia)
Wysokość (akrofobia
Ciemność (nyktofobia)
Grzmoty i błyskawice (astrafobia)
Woda (hydrofobia)
Fobie „niezwykłe”:
Kwiaty (antofobia)
Liczba 13 (triskedektofobia)
Śnieg (blanchofobia)
Fobie sytuacyjne:
Zamknięte pomieszczenia
(klaustrofobia): mosty, windy,
samoloty, tunele )
TERAPIA FOBII
Najczęściej:
zanurzanie (narażenie na kontakt z obiektem
wywołującym fobię)
systematyczna desensytyzacja
F41. INNE ZABURZENIA
LĘKOWE
Lęk – główny objaw zaburzeń, nie
ogranicza się do żadnej określonej
sytuacji
Mogą występować objawy depresyjne i
natręctwa oraz elementy lęku
fobicznego, ale są mniej nasilone
F41.1 LĘK PANICZNY
Nawracające napady ciężkiego lęku
Lęk nie jest ograniczony do żadnej
konkretnej sytuacji / okoliczności
Nie można przewidzieć jego wystąpienia
Towarzyszą mu ataki paniki
Często występuje wtórny lęk przed
śmiercią, utratą kontroli czy chorobą
psychiczną
ATAKI PANIKI
Palpitacje, kołatanie serca lub bicie
Pocenie się
Drżenie lub wstrząsy ciała
Wrażenie, że brakuje oddechu lub uczucie duszenia
Uczucie dławienia się
Ból lub uczucie dyskomfortu w klatce piersiowej
Nudności lub niecharakterystyczne dolegliwości w jamie brzusznej
Zawroty głowy, uczucie zachwiania równowagi, mdlenie
Derealizacja lub depersonalizacja
Strach przed utratą kontroli lub zwariowaniem
Strach przed śmiercią
Parestezje (wrażenie drętwienia lub mrowienia)
Dreszcze lub uderzenia gorąca
Niedługi okres lęku lub dyskomfortu, w którym rozwinęły się co
najmniej 4 z powyższych objawów i osiągnęły swoje apogeum w
przeciągu 10 minut.
SCHEMAT POZNAWCZY
ATAKU PANIKI
BODZIEC SPUSTOWY
AUTOMATYCZNE MYŚLI
EMOCJE
REAKCJE FIZJOLOGICZNE
SCHEMAT POZNAWCZY
ATAKU PANIKI
PANIKA
KONCENTRACJA
NA
DOZNANIACH
KATASTROFICZNA
BŁĘDNA
INTERPRETACJA
NASILENIE
DOZNAŃ
PRACA Z LĘKIEM
PANICZNYM
Terapia poznawczo-behawioralna (CBT)
Treningi relaksacyjne
Treningi oddechowe (nauka oddychania)
Metody „nieterapeutyczne”
– trening
aerobowy, odwracanie uwagi, masaż
szyi dla zwolnienia pulsu, jakiś rodzaj
pracy z ciałem (taniec, joga), pływanie…
F41. 1 ZABURZENIA LĘKOWE
UOGÓLNIONE
Przeciwieństwem nagłego i ostrego napadu paniki są przewlekle,
trwające miesiącami UOGÓLNIONE ZABURZENIA LĘKOWE.
Rozpoznanie wymaga co najmniej 6 m-cy, w czasie których większość
dni jest przepełniona obawami i nasilonym lękiem.
Chory nie potrafi opanować niepokoju i leku, a objawy te powodują
bardzo złe samopoczucie oraz problemy w funkcjonowaniu
zawodowym i osobistym. Chorzy są wiecznie zatroskani, a ich życie
zdominowane jest przez zmartwienia.
W zakresie emocji pacjent odczuwa: bezradność, zdenerwowanie,
napięcie, czujność, ciągłe rozdrażnienie.
Objawy fizyczne: ciągłe napięcie mięśni, męczliwość, trudności z
koncentracją, kłopoty ze snem.
Behawioralnie: nie może znaleźć sobie miejsca, próbuje skupić się na
czymś, co uwolni go od niepokoju.
F41.2 ZABURZENIA
DEPRESYJNE I LĘKOWE
MIESZANE
Rozpoznajemy, gdy występują objawy lęku i
depresji, ale żadne z nich nie przeważa w
sposób zdecydowany
Jeśli jednak występuje zarówno lęk , jak i
depresja, w stopniu uzasadniającym
rozpoznania, wówczas uwzględniamy oba
zaburzenia, a nie powyższą kategorię
mieszaną
ZABURZENIA
ZABURZENIA
OBSESYJNO -
OBSESYJNO -
KOMPULSYWN
KOMPULSYWN
E
E
(OCD)
(OCD)
F42 OCD
Istotą są nawracające myśli lub
przymusowe czynności, które chociaż
pojawiają się wbrew woli i budzą sprzeciw
uznawane są za własne myśli
Zaburzenie to łączy się z lękiem, który
nasila się przy próbach zaniechania
czynności przymusowej
OBSESJE
OBSESJE
powracające myśli, wyobrażenia lub
impulsy, które przenikają do świadomości,
są niespójne, trudno się ich pozbyć lub
nimi kierować, kontrolować je.
Chorzy mają świadomość, że są to
wytwory umysłu nie mające
odzwierciedlenia w rzeczywistości. Z tego
powodu stara się je wypierać lub
zastępować innymi myślami lub
czynnościami.
KOMPULSJE
Są reakcjami na obsesyjne myśli.
Polegają na sztywnych rytuałach lub czynnościach
umysłowych (myci rąk, sprawdzanie wielokrotne,
liczenie do 3, modlitwa, powtarzanie, unikanie
krawędzi chodnika podczas chodzenia, ustawianie
w szeregu, itp.).
Człowiek czuje przymus wykonywania ich w
odpowiedzi na obsesje. Ich celem jest
przeciwdziałanie złemu samopoczuciu lub sytuacji.
Działania nie są jednak realistycznie ani
sensownie powiązane z tym, czemu maja
zapobiegać.
TERAPIA OCD
Terapia poznawcza
Terapia behawioralna
F43 REAKCJA NA CIĘŻKI
STRES I ZABURZENIA
ADAPTACYJNE
Kategoria, która podkreśla wyraźny związek
m/y czymś co się wydarzyło a reakcją
Zaburzenia z tej grupy powinny być zawsze
bezpośrednią konsekwencją ostrego,
ciężkiego stresu lub trwałej sytuacji
urazowej (bez tego nie byłoby zaburzenia)
Zaburzenia te można uważać za
dezadaptacyjne reakcje na stres
F43.0 OSTRA REAKCJA NA
STRES
Przejściowe zaburzenie będące odpowiedzią na
wyjątkowo silny stres fizyczny lub psychiczny (np.
wypadek)
Ustępuje w ciągu kilku godzin lub dni
Często towarzyszą wegetatywne objawy lęku
panicznego
Cały epizod może być objęty całkowitą lub częściową
niepamięcią
Ostrożnie z diagnozą, bo ma konsekwencje prawne !
OSTRA REAKCJA NA
STRES
Rozpoczyna się od „oszołomienia” z
zawężeniem świadomości i uwagi,
niemożnością rozumienia bodźców i
zaburzeniami orientacji
↓
↓
Dalsze wyłączenie z otaczającej sytuacji, aż
do osłupienia dysocjacyjnego albo
pobudzenia i nadmiernej aktywności
F43.1 ZABURZENIE STRESOWE
POURAZOWE (PTSD)
Opóźniona lub przedłużona
reakcja na
stresujące wydarzenie (sytuację)
wyjątkowo zagrażające
lub katastrofalne,
które mogłoby prawie dla każdego stanowić
głęboko przejmujące nieszczęście:
klęska żywiołowa, katastrofa, wojna, poważny
wypadek, cudza śmierć, tortury, akty
terroryzmu, gwałt itp.
KRYTERIA DIGNOSTYCZNE
PTSD
Przeżywanie urazu na nowo
natrętne wspomnienia
koszmary senne
poczucie powtarzania się zdarzenia
silny stres / reakcje fizjologiczne na bodźce podobne do
traumatycznych
Unikanie działań i sytuacji przypominających o
urazie
unikanie myśli, uczuć, rozmów, działań związanych z
traumą
trudność przypomnienia sobie ważnego aspektu
zdarzenia,
„odrętwienie”, anhedonia, pesymizm
Nadmierne pobudzenie
wzmożona czujność i odruch orientacyjny
trudności z zasypianiem, bezsenność
trudności z koncentracją
dysforia
PTSD
nadużywanie alkoholu
lub leków
myśli samobójcze,
wybuchy agresji
niepokój, depresja, złość,
poczucie winy
bóle głowy, bóle
kręgosłupa, zaburzenia
żołądkowe
trudności w pracy
problemy rodzinne /
małżeńskie
koszmary senne - sny o
potworach
powtarzając się gry i
zabawy odtwarzające
traumę
radykalna zmiana
zachowania
obawa przed śmiercią
regresja (powrót
moczenia nocnego,
zaburzenia mowy)
trudności z opowiadaniem
o traumatycznych
przeżyciach
OBJAWY U DOROSŁYCH
OBJAWY U DZIECI
PTSD QUESTIONNAIRE
REAKCJE NA TRAUMĘ
NAWRACANIE
NAWRACANIE
ODRĘTWIENIE
ODRĘTWIENIE
powracające niekontrolowane
wspomnienia,
mimowolnie wraca w snach,
wraca tak jakby to było teraz
wygląda trochę jak psychoza
(rzadsze) ale to jest PTSD
dzieci manifestują w zabawach
bardzo duże cierpienie w
kontakcie z bodźcem
przerażenie, ból, strach, wina, lęk
w kontakcie z miejscem, rocznicą,
datą, itp.
+ reakcje fizjologiczne
„martwota” psychiczna
unikanie bodźców i wkładanie w to
dużego wysiłku
jak pytamy dziadka: co robiłeś w
czasie wojny? – zwykle nie chce o
tym mówić
tu jest mocna komponenta
depresyjna, wycofanie z życia
zmniejszony zakres afektu
kurczy się zdolność do
przeżywania uczuć
ich serce się zamyka na miłość
(tylko m/y lękiem a gniewem)
uczucie zamkniętej przeszłości
diada depresyjna
6 NAJSILNIEJSZYCH
PREDYKTORÓW NARAŻENIA NA
TRAUMĘ
♂
brak średniego wykształcenia
ekstrawersja
neurotyzm
wczesne współżycie
rodzinna historia chorób psychicznych
6 NAJSILNIEJSZYCH
CZYNNIKÓW RYZYKA PTSD
♀
neurotyzm
wczesna separacja od rodziny
wcześniejszy niepokój lub depresja
rodzinny niepokój
rodzinne antyspołeczne zaburzenia
osobowości
CO NIE LECZY TRAUMY?!
Rozmawianie „zamiast”
Katharsis rozumiane jako realizacja
fantazji emocjonalnych („zróbmy
psychodramę, jak go zabijasz”)
Zemsta
Koncentracja na emocjach (bo
fundamentem jest ciało)
Ludzie mają niesłychaną
zdolność powracania do
równowagi po traumie – jeśli się
im NIE PRZESZKADZA
(Milena Karlińska, psychoterapeutka)
WTC – 9/11
tuz po ataku – 7,5% miało objawy PTSD
po upływie 1,5 roku – u 1,7 % objawy
PTSD
METODY PRACY Z
TRAUMĄ
Debriefing
– KONTROWERSYJNE!
T.I.R. – Traumatic Incident Reduction
EMDR - Eye Movement Desensitization
and Reprocesing
(Shapiro, 1989)
I - wyobrażenie traumy
II - wodzenie wzrokiem (ok. 1 min.) (do
zmniejszenia napięcia)
III - głośne wypowiadanie myśli podczas wodzenia
wzrokiem
IV - zachęta do pozytywnych myśli
V - głośne wypowiadanie pozytywnych myśli i
wodzenie
wzrokiem
WARUNKI PREDYSPONUJĄCE
DO NAWROTU PTSD
Wcześniejsze
doświadczenie traumy, np. w
dzieciństwie (oprócz obecnego doświadczenia)
Młody wiek
, bycie dzieckiem (słabe filtry i
mniejsza możliwość poradzenia sobie z traumą)
Osobowość
borderline
(wg niektórych to inna
forma PTSD)
F43.2 ZABURZENIA
ADAPTACYJNE
Stany napięcia, niepokoju, przygnębienia,
rozstroju emocjonalnego, powstałe w
okresie adaptacji do znaczących zmian
życiowych lub stresującego wydarzenia
Różnorodne objawy:
nastrój depresyjny,
lęk, zamartwianie się, poczucie
niezdolności do radzenia sobie i
planowania oraz pewne ograniczenie
zdolności do codziennego funkcjonowania
Objawy utrzymują się
dopóki sytuacja
się nie rozwiąże,
zaś brak rozwiązania
przedłuża objawy
Zaburzenia adaptacyjne mogą zostać
wywołane także przez wydarzenia
przyjemne
RÓŻNE RODZAJE OSOBOWOŚCI A
RODZAJE LĘKÓW
Rodzaje osobowości mają swoje lęki. Jeśli ktoś ma psychotyczną
strukturę osobowości, to lęki też będą psychotyczne.
Rodzaje lęków:
lęk psychotyczny – lęk przed rozpadem. Czasami się ujawnia w
grupach, powoduje wrażenie paraliżu, brak jakiejkolwiek
aktywności, wstrzymany oddech.
lęk separacyjny – następny w hierarchii lęków. Lek przed utratą
osoby, która mnie kocha i trzyma przy życiu. Jeśli występuje u
dorosłych to znaczy, ze zafiksowali się na tym okresie.
lęk przed utratą miłości – rozwojowy wyższy niż separacyjny.
lęk kastracyjny – przed utrata mocy, pozycji i znaczenia
lęki superego – że się sprzeniewierzymy swoim wartościom,
które nas określają.
► lęk paranoidalny (inni chcą mnie ośmieszyć
lub zaszkodzić).
To bardzo prymitywny lęk (jak u gadów). Nie ma
możliwości pohamowania się. Agresja. Tak sobie
radzą, że prewencyjnie atakują. Osoba o
społecznym lęku sama się ośmieszy, a tu
ośmieszenie jest na zewnątrz. Tu milczy, wycofuje
informacje o sobie – to się nam może mylić ze
społecznym, ale to dlatego, że się boi ośmieszenia.
W lęku paranoidalnym ludzie się nie oswajają.
OSOBOWOSĆ PARANOIDALNA
► fobia społeczna na poziomie osobowości.
Dawanie leków to absurd, z wyjątkiem przelotnych pogorszeń
funkcjonowania. Nieśmiałość jest tu cechą globalną. Bardzo nieśmiały
człowiek. Spodziewa się odrzucenia, więc unika, np. nie weźmie lepszej
pracy, bo musiałby pracować w większym zespole. Mają potrzebę
powtarzalności i stałości otoczenia (już u dzieci widać: jedne reagują na
nowych kolegów entuzjazmem, inne strachem) swój kubek, swoja
łyżeczka i żeby się nie zmieniała; każdemu z nas się zdarza coś z tego
stylu.
Każdy ma różny stopień oswajania się z nowymi ludźmi. Boi się negatywnej
oceny, widzi siebie, jako gorszego i boi się, że inni też to zauważą
typowy obraz leku społecznego. W paranoidalnym lęku zagrożenie jest na
zewnątrz, w społecznym – w sobie.
Zahamowanie w sytuacjach interpersonalnych – to czasem wygląda jak
narcyzm, jest nieustannie zajęty sobą, działa wg efektu jupitera.
Niechętnie ryzykuje, bo może być osobista porażka (każdy cos z tego
rozpoznaje u siebie).
OSOBOWOŚĆ
UNIKAJĄCA
– ktoś trochę dziki, odludek, co wcale nie
pragnie być bliżej.
Psychoterapeucie trudno to pojąć, bo
schizotypalni nie zostają
psychoterapeutami, więc nie ma
przeciwprzeniesienia.
OSOBOWOSĆ SCHIZOTYPALNA
– boi się utracić znaczącą, bliską osobę.
Reaguje lękiem separacyjnym, boi się, że jak
ważna osoba go opuści na co zareaguje
dramatycznie, to cały świat mu się zawali,
rozpadnie się. Dlatego stara się zapobiec na różne
sposoby. Może nawet zabić, jeśli ma odpowiednią
komponentę. Lepiej z nim nie pracować – jak ma
cechy antyspołeczne – nie ma tu sumienia, brak
kontroli, itp., bo możemy być zagrożeni. Jak się
pacjent borderline zakocha w terapeutce, to
wszelkimi sposobami będzie uniemożliwiał
zakończenie terapii, a jak zerwiemy, to się zemści.
BORDERLINE
– osoby o braku sumienia, i awanturniczym
nastawieniu – trudno mówić o lękach.
OSOBOWOŚĆ
ANTYSPOŁECZNA
– boi się utraty pozycji, porażki.
„Prymitywny” system wartości (władza,
pieniądze, sława). Na jego utratę reagują
lękiem.
Publiczna porażka jest hańbą, nieznośnym
cierpieniem i wtedy są objawy.
OSOBOWOŚĆ
NARCYSTYCZNA
– robi wszystko, żeby nie zostać
opuszczoną, a jak to się stanie, jest
zdruzgotana.
Nie tak mocno jak borderline.
OSOBOWOŚĆ ZALEŻNA
– robi wszystko, żeby nie czuć się nie w
porządku. Cierpi, żeby obniżyć poczucie
winy. Fobicznie reaguje na żądania
dotrzymywania obietnic i obowiązków. Pech
dla każdego szefa. Nie nadaje się do pracy
tylko do brania kary.
OSOBOWOŚĆ
MASOCHISTYCZNA
– nie wprost, ale sabotuje to, co powinna zrobić.
Spóźnia się, odkłada na później, cicho mówi.
Jak o coś poprosimy, to zaczyna się jęczenie,
narzekanie. A jak zrobi to tak, że już nigdy nie
poprosimy.
Ale nie ma tego świadomości i cały czas czuje się
ofiarą. Im bardziej się na nią wściekają, tym
bardziej czuje się ofiarą.
OSOBOWOŚĆ BIERNO-
AGRESYWNA