Zaburzenia okresu 
późnej dorosłości

Poznanie i nastrój

Wiek podeszły – fakty i 
mity



„starzejące się” społeczeństwa



brak „normy” starzenia się



podeszły wiek nie oznacza automatycznie 

gorszego przystosowania czy mniejszej 

sprawności



wiek metrykalny jest złym predykatorem 

fizycznego i psychicznego zdrowia



zróżnicowane osłabianie się 

poszczególnych funkcji



znaczenie różnic indywidualnych



stan zdrowia, negatywny wpływ chorób

Wiek podeszły a stadia 
cyklu życia rodziny



rodzina „początkująca”



rodzina „rodząca” (child bearing)



rodzina „wychowująca”



rodzina z nastolatkami



rodzina „opuszczana”



rodzina w średnim wieku



rodzina starzejąca się

Późna dorosłość – obraz 
kliniczny



Zmiany somatyczne:



ruchy



siła fizyczna



odporność



zmysły



mózg



hormony



Zmiany psychiczne:



funkcje intelektualne



wsparcie społeczne



Osobowość

Zmiany funkcjonowania w 
wieku podeszłym a poczucie 
tożsamości



Poczucie tożsamości jako schemat 

organizujący doświadczenia jednostki 

poprzez asymilację i akomodację



Doświadczenia pogorszenia sprawności 

zmuszają do akomodacji



Model „wielu progów” Whitbourne’a (1996):



Próg

 – taki moment w biegu życia, kiedy 

osoba zauważa zmiany w jakimś obszarze 

funkcjonowania, co wymaga zmiany 

schematów



Progi dla różnych obszarów funkcjonowania 

są rozmieszczone w czasie

Demencja (otępienie)



Ogólny i postępujący 

proces 

deterioracji czynności poznawczych

, 

któremu często towarzyszą 

negatywne zmiany psychiczne

 

(depresja, pobudzenie, agresja, 
apatia)

Demencja – cechy ogólne



Pogorszenie funkcjonowania pamięciowego



Zaburzenia poznawcze:



Afazja (mowa)



Apraksja (celowe ruchy)



Agnozja (zab. sensoryczne)



Zmiany stopniowe i postępujące, nie nagłe



Znaczne pogorszenie poziomu dotychczasowego 

funkcjonowania



W dalszym okresie 

pogorszenie zdolności 

planowania zachowania oraz hamowania 

niewłaściwych zachowań



Częste 

współwystępowanie symptomów 

psychotycznych i depresyjnych

Typy demencji 
(występujące 

po 60 rż.)



Choroba Alzheimera



Demencja naczyniowa



Demencja płata czołowego



Demencja wynikająca z choroby 
Parkinsona

Choroba Alzheimera



Najpowszechniejszy

 rodzaj demencji



Deficyty pamięciowe i poznawcze



Znaczne upośledzenie funkcjonowania 

społecznego i zawodowego



Zaburzenia snu 

(wędrowanie), 

zanieczyszczanie się, trudności z 

równowagą i chodzeniem



Częste 

występowanie urojeń i halucynacji



Stopniowy przebieg

, zazwyczaj po 65 rż., 

pierwsze symptomy i 

postępująca 

deterioracja



Charakterystyczne zmiany w mózgu

Przewidywanie choroby 
Alzheimera



Badania prospektywne

, 

obejmujące 2-3 

lata

, w którym to okresie u części 

badanych rozwinęła się choroba



Predykatory:



Gorsze wyniki w testach pamięci epizodycznej 

(rozpoznawanie twarzy, przypominanie słów 
zorganizowanych w kategorie)



Gorsze wyniki w symbolach cyfr i 
podobieństwach 

(WAIS)



Gorsze wyniki 

w testach nazywania 

przedmiotów i kategoryzowania

Różnicowanie choroby 
Alzheimera



Różnicowanie 

łagodnego stadium i 

braku choroby

 – testy pamięci 

epizodycznej (

np. rozpoznawanie)



Różnicowanie stadiów demencji 

(łagodna – umiarkowana) – testy 
pamięci epizodycznej, zdolności 
werbalnych i wizualno – 
przestrzennych

Longitudinalne badania 
progresji choroby 
Alzheimera



Znaczne pogorszenie 

w testach 

zdolności werbalnych i wizualno – 
przestrzennych



Mniejsze zmiany w testach pamięci 
epizodycznej

Przebieg pogorszenia sprawności 
poznawczych w chorobie Alzheimera 
(badania Brooks i in., 1993

)

początek
choroby

t

norma

Demencja naczyniowa



Deficyty pamięciowe i poznawcze



Ogniskowe objawy neurologiczne 

(odruchy, poruszanie się)



Często efekt udaru mózgu 

lub 

choroby naczyniowo mózgowej



Częste 

objawy depresji

Demencja płata czołowego



Zwyrodnienie neuronów w płatach 
czołowych

 (przede wszystkim)



Niewielkie zaburzenia pamięci



Zmiany osobowościowe



Wraz z postępem choroby 
symptomy poznawcze



Pojawia się pomiędzy 50 i 60 rż.

Demencja wynikająca 
z choroby Parkinsona



Ch. Parkinsona (

neurologiczna

) – 

nieprawidłowości ruchowe



Demencja

 pojawia się 

w 20 do 60 % 

przypadków choroby



Deficyty pamięciowe i poznawcze

Delirium



Zaburzenie nagłe i zmienne



Deficyty poznawcze



Zaburzenia świadomości



Zaburzenia 

uwagi



Efekt ogólnego stanu somatycznego 
albo substancji psychoaktywnych

Inne zaburzenia 
występujące 

w wieku 

podeszłym



Depresja



Lęk uogólniony, fobie 

(społeczna, 

agorafobia, specyficzna)



Występowanie objawów 

lęku

 (STAI) 

w podeszłym wieku – 20%



Nadużywanie substancji



Zaburzenie 

urojeniowe



Późna schizofrenia

Diagnoza (nozologiczna) a 
opis



diagnoza nozologiczna - 

zaklasyfikowanie 

zaburzeń 

starszego pacjenta do określonej 
kategorii diagnostycznej



opis - 

określenie prof

ilu 

funkcjonowania psychologicznego 
starszego pacjenta, układu 
umiejętności i deficytów

Opis funkcjonowania 
starszych pacjentów



ocena poszczególnych funkcji 
psychicznych i ich zmian



ustalenie „normy” starzenia się



zróżnicowane osłabianie się 
poszczególnych funkcji



znaczenie różnic indywidualnych



stan zdrowia, negatywny wpływ 
chorób 

Kategorie opisu 
funkcjonowania starszych 
pacjentów



inteligencja



pamięć i uczenie się



szybkość pracy



mowa i język



sprawności „neurologiczne”



przystosowanie, zadowolenie z życia