HAŁAS
HAŁAS
Hałas może przeszkadzać w pracy, wypoczynku,
śnie i porozumiewaniu się oraz powodować
uszko -dzenia słuchu. Również jest jednym z
najczęściej spotykanych i podstawowych
szkodliwych czynników występujących w
środowisku pracy.
Występuje również w środowisku naturalnym, w
którym człowiek żyje i jest jego nieodzownym
elementem ( szum drzew, morza, odgłos burzy).
Rozwój cywilizacyjny powoduje również
powstawanie hałasu ( np. odgłos ulicy,
stadionu).
W Unii Europejskiej na jego intensywność skarży
się ok. 1/3 pracowników. Co najmniej 15 %
pracowników w Polsce jest narażonych na hałas.
Hałas (hałas słyszalny) - to
wszelkie niepożądane, nieprzyjemne,
uciążliwe lub szkodliwe dźwięki
mogące zwiększać ryzyko wypadku
przy pracy, oddziałujące na zmysł i
narząd słuchu, na inne zmysły oraz
inne części organizmu człowieka.
Hałas – są to słyszalne dźwięki o
często -tliwości w zakresie od 20 Hz
do 20.000 Hz. Czułość ucha
ludzkiego jest największa w zakresie
od 3.000 do 5.000 Hz.
Hałas jest czynnikiem zanieczyszczającym
środowisko, uciążliwym i szkodliwym dla
człowieka. Ludzie są narażeni na hałas w
różnym stopniu we wszystkich miejscach
Według Rozporządzenia Ministra
Gospodarki i Pracy z dnia 5 sierpnia 2005
r., w sprawie bezpieczeństwa i higieny
pracy przy pracach zawiązanych z
narażeniem na hałas lub drgania
mechaniczne / Dz. U. Nr 127 z 19 sierpnia
2005r., poz. 1318 /:
Hałas to każdy niepożądany dźwięk,
który może być uciążliwy albo
szkodliwy dla zdrowia lub zwiększać
ryzyko wypadku przy pracy.
Dźwięki to drgania mechanicznego
ośrodka sprężystego, które mogą
być rozpatrywane jako oscylacyjny
ruch cząstek ośrodka względem
położenia równowagi. Wywołuje to
zmianę ciśnienia ośrodka w
stosunku do wartości ciśnienia
statycznego (dla powietrza
atmosferycznego). Zaburzenia
równowagi ośrodka, czyli zmiana
ciśnienia przenosi się w przestrzeń
otaczającą źródło drgań tworząc
falę akustyczną.
Podstawowymi wielkościami charakteryzującymi
hałas są ciśnienie akustyczne i częstotliwość.
Ciśnienie akustyczne p, wyrażane w paskalach
(Pa), to różnica między chwilo wą wartością
ciśnienia powietrza w momencie przejścia fali
akustycznej a wartością ciśnienia
atmosferycznego. Różnica ta wywołana jest
drganiami cząsteczek powie trza. Hałasy o niskich
poziomach ciśnienia akustycznego odbierane są
jako ciche, a o wysokich poziomach ciśnienia
akustycznego - jako głośne.
Ze względu na bardzo szeroki zakres zmian
ciśnienia akustycznego, od 0,00002 do 200 Pa,
powszechnie stosowana jest skala
logarytmiczna, czego skutkiem jest stosowanie w
praktyce pojęcia poziomu ciśnienia
akustycznego, wyrażanego w decybelach (dB),
jako wartości względnej odniesionej do 0,00002
Pa. Jednostką ciśnienia akustycznego jest Pascal
( 1 Pa= 1/m2)
moc akustyczna źródła ( P) - ilość
energii przekazywana przez źródło
dźwięku w jednostce czasu.
Jednostka mocy wat ( W )
natężenie dźwięku ( I ) - ilość
energii przepływająca w jednostce
czasu przez jednostkową
powierzchnię. Jednostka natężenia
dźwięku - W/m2
Zależność mocy źródła od natężenia
dźwięku
P= I x p
2
Poziom ciśnienia akustycznego
L
p
– ciśnienie akustyczne wyrażone w
sakli logarytmicznej
Zależność między ciśnieniem
akustycznym, a poziomem ciśnienia
akustycznego dla różnych obiektów
przedstawiono na (rys. 1).
Rys 1.
Częstotliwość to liczba okresów
drgań, jakie wykonują cząsteczki
powietrza w jednostce czasu.
Hałasy o niskich częstotliwościach
odbierane są przez człowieka jako
dźwięki niskie (np. hałas silnika
wysokoprężnego), natomiast
hałasy o wysokich
częstotliwościach odbierane są
jako dźwięki wysokie (np. gwizd,
syk sprężonego powietrza).
Aby uwzględnić właściwości
słuchu ludzkiego, a w
szczególności zmianę jego
czułości w zależności od
częstotliwości hałasu, w praktyce
pomiarowej stosuje się także po
ziomy ciśnienia akustycznego
skorygowane odpowiednimi
charakterystykami
częstotliwościowymi
(charakterystyki A, C, i G).
Spośród wielu parametrów przytoczono
jedynie definicje tych parametrów, którymi
najczęściej posługujemy się oceniając
stanowisko pracy:
• hałas ustalony – hałas, którego poziom
dźwięku A w określonym miejscu, mierzony
przy włączonej charakterystyce
dynamicznej S miernika, zmienia się
podczas obserwacji nie więcej niż o 5 dB.
• hałas nieustalony - hałas, którego
poziom dźwięku A w określonym miejscu,
mierzony przy włączonej charakterystyce
dynamicznej S miernika, zmienia się
podczas obserwacji więcej niż o 5 dB
• hałas impulsowy – hałas składający się z
jednego lub wielu zdarzeń dźwiękowych
każde o czasie trwania mniejszym niż 1 s.
• poziom ciśnienia akustycznego L w dB -
dziesięć logarytmów przy podstawie 10 z
ilorazu kwadratu ciśnienia akustycznego p i
kwadratu ciśnienia akustycznego odniesienia
po ( po 20x.10-6 Pa )
• równoważny poziom dźwięku L
Aeq,T
–
równoważny poziom ciśnienia akustycznego
skorygowany charakterystyką
częstotliwościową A w przedziale czasowym T
• poziom dźwięku A w dB (L
A
) – poziom
ciśnienia akustycznego skorygowany według
charakterystyki częstotliwościowej A
• poziom dźwięku C w dB (L
C
) – poziom
ciśnienia akustycznego skorygowany według
charakterystyki częstotliwościowej C
• maksymalny poziom dźwięku A w
dB (L
Amax
) - maksymalna wartość
skuteczna poziomu dźwięku A
występująca podczas obserwacji
• szczytowy poziom dźwięku C w dB
(L
Cpeak
) - maksymalna wartość
chwilowa poziomu dźwięku C
występująca podczas obserwacji
• poziom ekspozycji na hałas
odniesiony do 8-godzinnego dnia
pracy L
EX,8H
• ekspozycja na hałas E
A, Te
- wartość
określona wzorem
E
A, Te
=1,15 x 10
-5 x 10 0,1L ex,8h
Narażenie – ekspozycja, podleganie
działaniu czynnika szkodliwego lub
uciążliwego związanego z wykonywaną pracą
( PN-N-18002:2000 Ocena ryzyka
zawodowego). Narażenie jest wyrażeniem
ilościowo lub jakościowo pojęciem
charakteryzującym zagrożenie na stanowisku
pracy.
Ekspozycja – wystawienie pracownika w
określonym czasie na oddziaływanie
czynników środowiska pracy, w wyniku
którego pracownik jest lub może być
narażony na utratę zdrowia,
Zagrożenie – stan środowiska pracy mogący
spowodować wypadek lub chorobę,
Narażenie – obecność czynnika w
obrębie stanowiska pracy pracownika.
Określone jako stężenie/ natężenie
czynnika, uzyskane na podstawie
pomiarów i odniesione do tego samego
okresu odniesienia, którego dotyczy
wartość dopuszczalna. ( PN-EN
689:2002 Powietrze na stanowiskach
pracy. Wytyczne do oceny narażenia
inhalacyjnego na czynniki chemiczne
przez porównanie z wartościami
dopuszczalnymi o strategia
pomiarowa).
Wartość dopuszczalna – prawnie
ustanowiona średnia wartość natężenia
/stężenia czynnika szkodliwego dla
zdrowia, z którą porównywane są
wyniki pomiarów tego czynnika w
powietrzu środowiska pracy w celu
oceny narażenia pracowników.
Chronometraż pracy - czas
trwania poszczególnych czynności
zawodowych pracownika w ciągu
zmiany roboczej, różniących się na
rażeniem.
Czynnik szkodliwy – czynnik, którego
oddziaływanie na pracownika prowadzi lub
może prowadzić do schorzenia.
Czynnik uciążliwy – czynnik, którego
oddziaływanie na pracownika może
spowodować złe samopoczucie lub
nadmierne zmęczenie nie powodujące
trwałego pogorszenia stanu zdrowia.
Narażenie indywidualne — rzeczywisty
poziom narażenia pracownika na hałas lub
drgania mechaniczne, po uwzględnieniu
tłumienia uzyskanego w wyniku
stosowania środków ochrony
indywidualnej;
Biorąc pod uwagę kryterium
częstotliwości (rys. 2)
rozchodzących się fal możemy
hałas podzielić na:
hałas infradźwiękowy zdefiniowany
wg. PN-86/N-01338
hałas słyszalny
hałas ultradźwiękowy zdefiniowany
wg. PN-81/N-01321
• hałas infradźwiękowy, który zawiera
składowe o częstotliwościach
infradźwiękowych (niesłyszalnych) od 1
do 20 Hz i niskich częstotliwościach
słyszalnych. Ostatnio dość powszechnie
dla hałasu o częstotliwościach od ok.
10do 250 Hz jest stosowane określenie
hałas niskoczęstotliwościowy;
• hałas słyszalny, który zawiera składowe
o częstotliwościach od 20 Hz do20 kHz;
• hałas ultradźwiękowy, który zawiera
składowe o częstotliwościach słyszal
nych i ultradźwiękowych od 10 do 40
kHz.
Rys 2
.
W zależności od miejsca, w którym występuje
hałas możemy podzielić na występujący w:
zakładach pracy → hałas przemysłowy
mieszkaniach, terenach rekreacyjnych i
użyteczności publicznej → hałas komunalny
środkach transportu → hałas komunikacyjny
Każdy z wymienionych rodzaj hałasu
oddziałuje negatywnie na organizm
człowieka.
Najbardziej narażony jest słuch na hałas
przemysłowy.
Rodzaje hałasu:
• Mowa ludzka
• Muzyka
• Odgłosy zwierząt
• Dzwoniący telefon
• Sygnały dźwiękowe
3. ŹRÓDŁA HAŁASU W
ŚRODOWISKU PRACY
W środowisku pracy występuje
wiele źródeł hałasu. Każde
urządzenie, maszyna czy środek
transportu mogą być rozpatrywane
jako źródło drgań i hałasu. Poziom
emisji hałasu przez dane urządzenie
zależy od bardzo wielu czynników,
takich jak typ urządzenia, moc,
rodzaj wykonywanej czynności lub
stopień zużycia urządzenia.
Możliwe jest dokonanie podziału źródeł
hałasu na grupy z zastosowaniem
różnych kryteriów. Klasyfikacja ta
pozwala m.in. na określenie metod
ograniczania hałasu odpowiednich dla
danych źródeł.
Maszyny i urządzenia będące źródłami
hałasu można również podzielić ze
względu na sekcje i działy gospodarki,
w których są one wykorzystywane.
Wiele z nich wykorzystuje się w różnych
sekcjach gospodarki, są jednak również
i takie, które są charakterystyczne dla
danej sekcji czy działu gospodarki.
Poniżej przestawiono główne
grupy źródeł hałasu w różnych
sekcjach gospodarki oraz
maksymalne poziomy dźwięku A
wytwarzanego przez nie hałasu.
W poniższym zestawieniu
zaprezentowano jedynie
najpowszechniej spotykane i
najbardziej hałaśliwe maszyny i
urządzenia.
Maszyny i urządzenia spotykane w
różnych sekcjach gospodarki, takich
jak przetwórstwo przemysłowe,
górnictwo i kopalnictwo, wytwarzanie i
zaopatrywanie w energię elektryczną
gaz i wodę, budownictwo itd.:
- elementy instalacji przemysłowych,
urządzenia przepływowe, np. zawory ,
wentylatory ,
- maszyny będące źródłami energii,
np. silniki spalinowe , sprę żarki
- obrabiarki do metalu, np. tokarki,
wiertarki ,
- narzędzia pneumatyczne i elektryczne,
np. młotki, przecinaki, szlifierki
- urządzenia transportu
wewnątrzzakładowego, np. suwnice,
przenośniki, podajniki
- maszyny do przecinania, oczyszczania,
kruszenia, rozdrabniania, przesiewania,
np. piły tarczowe (do 120 dB), kruszarki
(do 120 dB), sita wibracyjne (do 120
dB), kraty wstrząsowe (do 115 dB),
młyny kulowe (do 120 dB).
Maszyny i urządzenia spotykane w
przetwórstwie przemysłowym (produkcja
metali, produkcja wyrobów z metali,
produkcja maszyn i urządzeń, produkcja
pojazdów samochodowych, produkcja
sprzętu transportowego) - maszyny do
obróbki plastycznej, np. prasy , młoty
mechaniczne .
Maszyny i urządzenia spotykane w
przetwórstwie przemysłowym (produkcja
drewna i wyrobów z drewna, produkcja
mebli) i budownictwie – obrabiarki do
drewna, np. piły tarczowe, strugarki ,
frezarki , dłutownice
Maszyny i urządzenia spotykane w
przetwórstwie przemysłowym
(włókiennictwo) - maszyny
włókiennicze, np. krosna, przędzarki ,
przewijarki , rozciągarki , skręcarki .
Maszyny i urządzenia spotykane w
rolnictwie łowiectwie i leśnictwie:
- maszyny rolnicze, np. ciągniki i
kombajny zbożowe ,
- łańcuchowe pilarki spalinowe ,
- broń myśliwska .
CECHY HAŁASU
Charakterystyki hałasu:
• Ustalony
• Nieustalony
• Impulsowy
• Przerywany
• Rytmiczny/cykliczny
• Wąsko i szerokopasmowy
• Nisko, średnio i
wysokoczęstotliwościowy
• Przeraźliwy
• Ostry
Wpływ hałasu na zdrowie i
bezpieczeństwo
Hałas może powodować lub być jednym z
czynników powodujących:
problemy ze słuchem
uszkodzenia narządu słuchu w sytuacji
jednoczesnego działania niebezpiecznych
substancji
stres związany z pracą
wydajność pracy
podwyższone ryzyko wypadków przy pracy
komplikacje w przebiegu ciąży
4. ODDZIAŁYWANIE HAŁASU NA
ORGANIZM CZŁOWIEKA
Odczucia jakie doznaje człowiek
poddany oddziaływaniu hałasu
zależne są między innymi od:
poziomu ciśnienia akustycznego
czasu działania hałasu
fizycznych cech ( częstotliwości )
warunków zdrowotnych ( typ budowy
ciała, ogólny stan zdrowia i przebyte
choroby),
postawy osoby narażonej na hałas
Reakcja organizmu na szkodliwe
działanie hałasu objawia się głównie
reakcją narządu słuchu. Skutkiem
oddziaływania hałasu na narząd słuchu
jest jego czasowe lub trwałe
podwyższenie progu słyszenia.
Ujemne oddziaływanie hałasu na
organizm człowieka w warunkach
narażenia zawodowego można podzielić
na dwa rodzaje):
A ) wpływ hałasu na narząd słuchu,
B ) pozasłuchowe działanie hałasu na
organizm (w tym na podstawowe układy
i narządy oraz zmysły człowieka).
Szkodliwy wpływ hałasu na narząd
słuchu powodują następujące jego
cechy i okoliczności narażenia:
• równoważny poziom dźwięku A (dla hałasu
nieustalonego) lub poziom dźwięku A (dla
hałasu ustalonego) przekraczający 80 dB;
bodźce słabsze nie uszkadzają narządu
słuchu nawet przy długotrwałym
nieprzerwanym działaniu
• długi czas działania hałasu; skutki działania
hałasu kumulują się w czasie; zależą one od
dawki energii akustycznej, przekazanej do
organizmu w określonym przedziale czasu
• ciągła ekspozycja na hałas jest bardziej
szkodliwa niż przerywana; nawet
krótkotrwałe przerwy umożliwiają
bowiem procesy regeneracyjne słuchu
• charakter impulsowy o szczytowych
wartościach powyżej 130 dB, hałas
impulsowy jest szczególnie szkodliwy;
charakteryzuje się on tak szybkim
narastaniem ciśnienia akustycznego do
dużych wartości, że mechanizmy
obronne narządu słuchu zapobiegające
wnikaniu energii akustycznej do ucha
nie zdołają zadziałać
• widmo hałasu z przewagą składowych o
częstotliwościach średnich i wysokich.
Hałas o takim widmie jest dla słuchu
bardziej niebezpieczny, niż hałas o widmie,
w którym maksymalna energia zawarta
jest w zakresie niskich częstotliwości;
wynika to z charakterystyki czułości ucha
ludzkiego, która jest największa w zakresie
częstotliwości 3 ÷ 5 kHz
• szczególna, indywidualna podatność na
uszkadzający wpływ działania hałasu
(nadwrażliwość na hałas); zależy ona od
cech dziedzicznych oraz nabytych np. w
wyniku przebytych chorób.
Odczucia jakie doznaje człowiek
poddany oddziaływaniu hałasu
zależne są między innymi od:
poziomu ciśnienia akustycznego
czasu działania hałasu
fizycznych cech (częstotliwości )
zdrowotnych (typ budowy ciała,
ogólny stan zdrowia i przebyte
choroby),
postawy osoby narażonej na hałas
Reakcja organizmu na
szkodliwe działanie hałasu
objawia się głównie reakcją
narządu słuchu. Skutkiem
oddziaływania hałasu na narząd
słuchu jest jego czasowe lub
trwałe podwyższenie progu
słyszenia
.
Skutki działania hałasu:
uszkodzenia słuchu ( uszkodzenie
rzęsatych komórek w ślimaku - choroba
zawodowa w skutek nieodwracalnych
zmian
skutki fizjologiczne - wpływa na układ
krążenia poprzez uwalnianie katecholamin,
prowadzi do podwyższenia ciśnienia
tętniczego krwi
stres związany z pracą ( hałas czynnikiem
stresującym nawet przy niskich poziomach
)
podwyższone ryzyko wypadków ( ze
względu na możliwość maskowania
sygnałów ostrzegawczych)
Skutki wpływu hałasu na organ słuchu
dzieli się na:
♦ uszkodzenia struktur anatomicznych
narządu słuchu (perforacje, ubytki błony
bębenkowej), będące zwykle wynikiem
jednorazowych i krótkotrwałych ekspozycji
na hałas o szczytowych poziomach
ciśnienia akustycznego powyżej 130 ÷ 140
dB
♦ upośledzenie sprawności słuchu w
postaci podwyższenia progu słyszenia, w
wyniku długotrwałego narażenia na hałas, o
równoważnym poziomie dźwięku A
przekraczającym 80 dB.
♦ podwyższenie progu - może być czasowe
(odwracalne ) lub trwałe (nieodwracalne)
tzw. trwały ubytek słuchu.
Wpływ hałasu na wydajność zależy
od:
rodzaju hałasu
rodzaju wykonywanej pracy
predyspozycji osobniczych
ma wpływ na psychofizyczne
relacje miedzy pracownikami
zwiększa lub zmniejsza czujność
pracownika
Skutki działania hałasu kumulują się w
czasie i długotrwałe oddziaływanie
hałasu na narząd słuchu może
doprowadzić do powstania
nieodwracalnych zmian w narządzie
słuchu. Nieodwracalne zmiany w
postaci ubytków słuchu mogą
kwalifikować się do rozpoznania
choroby zawodowej – zawodowego
uszkodzenia słuchu.
Trwałe przesunięcie progu słyszenia
spowodowane hałasem (NIPST),
nieodwracalny ubytek spowodowany
ekspozycją na hałas.
Kryterium rozpoznania choroby
zawodowej jest podwyższenie
progu słuchu o wielkość co
najmniej 45 dB w uchu lepiej
słyszącym obliczona jako średnia
arytmetyczna dla częstotliwości
audiometrycznych 1,2 i 3 kHz.
(Dz. U. Nr 132 z dnia 19 sierpnia 2002
r, poz. 1115 – wykaz i poz. 1121-
dokumentowanie )
Badanie słuchu (badanie
audiologiczne)
Badanie słuchu może być badaniem
subiektywnym lub obiektywnym.
Badanie subiektywne polega na
potwierdzeniu przez pacjenta słyszenia
poszczególnych dźwięków podawanych
przez badającego. Badanie obiektywne
polega na rejestracji potencjałów
elektrycznych w układzie nerwowym
(pniu i korze mózgu) powstających pod
wpływem bodźców akustycznych.
Badania audiometryczne - ocena
jakościowa i ilościowa słuchu
W najprostszym badaniu subiektywnym
ocenia się słuch mową potoczną,
szeptem i stroikami wykorzystując trzy
próby: na przewodnictwo kostne
obuuszne - próba Webera, kostne
jednouszne - próba Schwabacha, i na
przewodnictwo powietrzne - próba
Rinne'a. W pracowni audiologicznej
badanie subiektywne słuchu to:
audiometria progowa tonalna,
audiometria słowna i testy nadprogowe.
Badanie obiektywne to
tympanometria –
Służąca ocenie ucha środkowego
i częściowo ucha
wewnętrznego, oraz badanie
potencjałów słuchowych
wywołanych, otrzymanych z pnia lub
kory mózgu.
W województwie dolnośląskim
w latach 2003-2007 stwierdzono
następujące ilości przypadków
chorób zawodowych w tym
zawodowego uszkodzenia słuchu
( na podstawie danych
statystycznych – sprawozdanie
MZ-50 i opisowe )
Rok
Liczba
pracownik
ów
pracującyc
h w
warunkac
h
przekrocz
enia NDN
Choroby
% udział
ogółem
zawodowe
uszkodzenie
słuchu
2003
-
288
26
9,0
2004
20419
332
34
10,2
2005
19831
257
31
12,1
2006
21548
269
18
6,7
2007
21366
274
32
11,7
Uszkodzenia narządu słuchu w
sytuacji jednoczesnego działania
niebezpiecznych substancji.
Niektóre niebezpieczne substancje
są ototoksyczne (zatruwające słuch).
Należą do nich niektóre
rozpuszczalniki organiczne, w tym:
toluen,
styren,
i disiarczk węgla
oraz metale ciężkie.
Substancje te występują w
zakładach produkcyjnych tworzyw
sztucznych, garb i lakierów oraz w
drukarniach, gdzie występuje
również hałas.
Pracownicy narażeni jednocześnie
na hałas i niektóre z tych substancji
ryzykują szkodzeniem słuchu w
większym stopniu niż ci, którzy są
narażenia tylko na hałas.
Hałas a kobiety w ciąży
Narażenie kobiety będącej w ciąży na
wysokie poziomy hałasu może niekorzystnie
wpływać na zdrowie nienarodzonego
dziecka i zagrozić ciąży. Skutkiem może być
podwyższenie ciśnienia tętniczego krwi i
zmęczenie. Wyniki badań wskazują, że
trwałe narażenie płodu na hałas może mieć
wpływ na słuch nienarodzonego dziecka
oraz, że hałas o niskich częstotliwościach
może powodować potencjalnie większe
szkody. Stosowanie przez kobietę ciąży
środków ochrony indywidualnej nie stanowi
zabezpieczenia nienarodzonego dziecka
przed zagrożeniami fizycznymi (dyrektywa
nr 92/85/EWG z dnia 19.10.1992 r.)
Pozasłuchowe działanie hałasu na
organizm.
Powstałe bodźce słuchowe mogą oddziaływać
na narządy, układy i gruczoły np:
• okładu oddechowego, krążenia,
• gruczołów wydzielania wewnętrznego
• przewodu pokarmowego → zmiana
perystaltyki jelit i żołądka
• układu oddechowego → zmiana rytmu
oddychania (słabsze i wolniejsze oddechy)
• układu krążenia → zmiana częstości
skurczów serca, ciśnienia krwi i innych
• hałas również ma oddziaływanie i wpływa na:
• bezpieczeństwo pracy
• wydajność pracy
• uciążliwość- komfort – samopoczucie, stres
Wpływ hałasu na wydajność zależy
od:
rodzaju hałasu
rodzaju wykonywanej pracy
predyspozycji osobniczych
hałas ma wpływ na psychofizyczne
relacje miedzy pracownikami,
zwiększa lub
zmniejsza czujność pracownika
podwyższone ryzyko wypadków przy
pracy hałas może być przyczyną
wypadków, gdyż:
utrudnia pracownikom słyszenie i
właściwe rozumienie mowy i sygnałów
na możliwość maskowania dźwięku
zbliżającego się niebezpieczeństwa lub
sygnałów ostrzegawczych (np. klaksonu)
rozprasza pracowników (kierowców)
pogłębia stres związany z pracą, który
zwiększając obciążenie, zwiększa
prawdopodobieństwo popełnienia błędu
POMIARY HAŁASU NA STANOWISKACH
PRACY
Jednolite metody pomiaru, analizy i
oceny hałasu w miejscu pracy są
niezwykle ważne w ocenie potencjalnego
wpływu hałasu na zdrowie.
Pomiary służące do oceny narażenia
pracowników na hałas, powinny być
wykonywane na podstawie
znormalizowanych zasad.
Zasady wykonywania pomiarów hałasu
określają Polskie Normy. Aktualnie obowiązują
w zakresie pomiarów hałasu następujące
normy:
• PN-N-01307:1994. Hałas. Dopuszczalne
wartości hałasu w środowisku pracy.
Wymagania dotyczące wykonywania
pomiarów
• międzynarodowa PN – ISO 9612:2009
Akustyka. Wytyczne do pomiarów i oceny
ekspozycji na hałas w środowisku pracy.
Zawierają one ogólne wytyczne
dotyczące rodzaju i miejsca wykonywania
pomiarów wymaganych do oceny hałasu
oddziaływującego na pracownika w celu
monitorowania zgodności z
obowiązującymi przepisami.
W zależności od zastosowanych
przyrządów pomiarowych i zakresu
uzyskiwanej informacji metody
pomiarów dzielimy na:
orientacyjne
kontrolne, do oceny warunków pracy
lub do porównania z odpowiednimi
przepisami.
specjalne obejmują analizy widmowe
hałasu
Cel pomiarów:
• Określenie emisji hałasu maszyn
(metody pomiaru maszyn )
• Ocena narażenia ludzi ( metody
pomiaru w miejscach przebywania
ludzi)
5.1 Aparatura pomiarowa
5.1.1 Miernik poziomu dźwięku
Mierniki poziomu dźwięku powinny
spełniać co najmniej wymagania dotyczące
przyrządów klasy dokładności 2, podane w
normie IEC 651. Preferowane są mierniki
poziomu dźwięku klasy dokładności 1.
Indywidualne mierniki ekspozycji na
dźwięk powinny odpowiadać wymaganiom
podanym w normie IEC 1252. Preferowane
są przyrządy wyposażone we wskaźnik
przesterowania wartością szczytową
ciśnienia akustycznego.
Całkujące mierniki poziomu dźwięku
powinny spełniać co najmniej wymagania
dotyczące przyrządów klasy dokładności 2,
podane w normie IEC 804.
5.1.2 Pomocnicza aparatura
pomiarowa
Kalibratory akustyczne stosowane do
wzorcowania i sprawdzania aparatury
pomiarowej powinny co najmniej
spełniać wymagania dotyczące
przyrządów klasy dokładności 2,
podane w normie IEC 942 i
wzorcowane w kompetentnych
laboratoriach - GUM lub laboratoriach
posiadających akredytację.
5.1.3 Wzorcowanie i sprawdzanie
Wzorcowanie aparatury pomiarowej w celu
zapewnienia zgodności z wymaganiami wg
norm IEC 651, IEC 804 oraz IEC 1252
powinno być przeprowadzane w
regularnych odstępach czasowych. Zaleca
się, aby wzorcowanie było powtarzane co
najmniej raz na trzy lata.
Sprawdzenie aparatury pomiarowej
powinno być przeprowadzane przez
użytkownika co najmniej przed każdą serią
pomiarów hałasu i po każdej serii
pomiarów hałasu. Należy określić
dokładność wykonywanych pomiarów.
Wszystkie mierniki hałasu służące
do oceny warunków pracy podlegają
obowiązkowej prawnej kontroli w
Urzędzie Miar zgodnie z odrębnymi
przepisami zgodnie:
• rozporządzeniem Ministra Gospodarki i
Pracy z dnia 30 marca 2005 r w sprawie
rodzajów przyrządów pomiarowych
podlegających prawnej kontroli
metrologicznej oraz zakresu tej kontroli –
Dz. U. z dnia 29 kwietnia 2005 r Nr 74 z
2005r, poz. 653) - dokumentem
poświadczającym wiarygodność miernika
jest świadectwo legalizacji ponownej.
• zgodnie z § 3 ust.1 rozporządzenia
Ministra Gospodarki z dnia 27
grudnia 2007 r. w sprawie rodzajów
przyrządów pomiarowych podlegających
prawnej kontroli metrologicznej oraz
zakresu tej kontroli – Dz. U. z dnia 9
stycznia 2008 r Nr 3, poz. 13) od dnia
23 stycznia, mierniki poziomu
dźwięku podlegają prawnej kontroli
metrologicznej obejmującej
wyłącznie zatwierdzenie typu.
5.2. ZASADY WYKONYWANIA POMIARÓW
NA STANOWISKACH PRACY
Zgodnie z normą PN – ISO 9612:2009
istotnym elementem wpływającym na
prawidłowość pomiaru jest właściwe
położenie mikrofonu. W czasie wykonywania
pomiarów powinien być on umieszczony w
miejscach, gdzie zwykle znajduje się głowa
pracownika. Pomiary powinny być
wykonane podczas jego nieobecności. W
przypadkach, gdy obecność pracownika w
czasie pomiarów jest niezbędna, mikrofon
powinien być umieszczony w odległości 0,1
m od ucha. Zaleca się aby w trakcie
pomiarów mikrofon był umieszczany w
odległości nie mniejszej niż 1 m od ściany
lub powierzchni silnie odbijającej, 1,2 m nad
podłogą i 1,5 m od okien.
Hałas w środowisku pracy jest
charakteryzowany przez:
• poziom ekspozycji na hałas odniesiony
do 8-godzinnego dobowego wymiaru
czasu pracy i odpowiadającą mu
ekspozycję dzienną, lub poziom
ekspozycji na hałas odniesiony do
tygodnia pracy i odpowiadającą mu
ekspozycję tygodniową.
• maksymalny poziom dźwięku A
• szczytowy poziom dźwięku C
Podstawowymi wielkościami pomiarowymi
są równoważny poziom ciśnienia
akustycznego skory gowany charakterystyką
częstotliwościową A (L
AeqT
) , maksymalny
poziom dźwięku A L
Amax
, szczytowy poziom
ciśnienia akustycznego skory gowany
charakterystyką częstotliwościową C, L
Cpeak
- w dB w danym przedziale czasowym T.
W zależności od celu, pomiary mogą być
wykonane w ustalonym(-ch) punkcie(-ach)
pomiarowym(-ch) lub bez pośrednio przy
uchu pracownika(-ów). Metoda pomiaru przy
uchu pracownika (mikrofon noszony przez
pracownika) zapewnia większą dokładność i
może być z tego względu preferowana.
Jeżeli ekspozycja na hałas jest wyznaczona
dla dokładnie określonego miejsca pracy,
pomiary należy wykonać dokładnie w tym
miejscu. Jeżeli pracownik przebywa na kilku
stanowiskach pracy, w celu wyznaczenia
całkowitej ekspozycji na hałas w ciągu
pełnego dnia pracy można wyznaczyć
równoważny poziom ciśnienia akustycznego
skorygowany charakterystyką
częstotliwościową A lub ekspozycję na hałas
skorygowaną charakterystyką
częstotliwościową A, albo osobno dla każdego
stanowiska pracy lub sekwencyjnie w
wybranych odcinkach czasowych podczas
przebywania pracownika na tych
stanowiskach pracy. Dla każdego z tych
miejsc należy określić maksymalny poziom
dźwięku A L
Amax
i szczytowy poziom dźwięku
C, L
Cpeak
.
Mikrofon na stanowisku pracy, gdy
obecność pracownika nie jest
wymagana, powinien być
umieszczony w poło żeniu, w którym
zwykle znajduje się głowa pracownika.
W innych sytuacjach, gdy wymagana
jest obecność pracownika na
stanowisku pracy, mikrofon powinien
być umieszczony, jeśli to możliwe, w
odległości około 0,10 m od wejścia do
kanału ucha zewnętrznego, po stronie
ucha narażonego na wyższe wartości.
Przedziały czasowe pomiaru
powinny być tak wybrane, aby
pomiar obejmował wszystkie istotne
zmiany poziomu hałasu na
stanowisku pracy. Jednocześnie
wybór przedziałów czasowych
pomiaru powinien zapewniać
powtarzalność wyników.
5.3. WYZNACZANIE RÓWNOWAŻNEGO
POZIOMU CIŚNIENIA AKUSTYCZNEGO
SKORYGOWANEGO CHARAKTERYSTKĄ
CZĘSTOTLIWOŚCIOWĄ A
Zalecaną metodą pomiaru równoważnego
poziomu ciśnienia akustycznego
skorygowanego charakterystyką
częstotliwościową A, L
AeqT
w wybranym
przedziale czasowym, jest stosowanie
całkującego miernika poziomu dźwięku.
W przypadku zastosowania miernika
poziomu dźwięku do pomiaru hałasu o
małym zakresie zmienności (patrz uwaga
poniżej), średnia arytmetyczna wskazań
miernika jest w przybliżeniu równa
równoważnemu poziomowi ciśnienia
akustycznego.
w którym:
T
e
– czas ekspozycji , w s, w ciągu dnia pracy lub
określonego innego okresu
p
a
– wartość chwilowa ciśnienia akustycznego,
skorygowana wg. charakterystyką
częstotliwościową A , w Pa
p
o
– ciśnienie odniesienia wartość chwilowa
ciśnienia akustycznego
Równoważny poziom dźwięku A LAeqT, w
dB określony jest wzorem:
L
AeqT
= 10 log
T
dt
t
e
p
p
T
o
a
e
0
2
1
Jeżeli przedział czasowy pomiaru T jest
podzielony na mniejsze przedziały czasowe Ti
równoważny poziom ciśnienia akustycznego
skorygowany charakterystyką częstotliwościową
A oblicza się według wzoru:
w którym:
L
AeqTi
- równoważny poziom ciśnienia akustycznego
skorygowany charakterystyką częstotliwościową A w
przedziale czasowym T
i
T - równe
M – całkowita liczba przedziałów czasowych
m
i
i
T
1
5.4. WYZNACZENIE RÓWNOWAŻNEGO
POZIOMU CIŚNIENIA AKUSTYCZNEGO
SKORYGOWANEGO CHARAKTERYSTYKĄ
CZĘSTOTLIWOŚCIOWĄ A DO 8-
GODZINNEGO DNIA PRACY
W celu porównania ekspozycji na hałas
w ciągu dnia lub dni roboczych o różnej
liczbie godzin pracy, wskazane jest
odniesienie dziennej ekspozycji na hałas
o krótszym lub dłuższym czasie trwania,
T
e
, do 8-godzinnego dnia pracy.
Poziom ekspozycji na hałas odniesiony
do 8-godzinnego dnia pracy oblicza się
ze wzoru:
LEX, 8h = L
Aeq, Te
+10
[ dB ]
w którym:
• L
AeqTe
- równoważny poziom ciśnienia
akustycznego skorygowany
charakterystyką częstotliwościową A
w przedziale czasowym T
e
• T
e
- czas ekspozycji na hałas
• T – czas odniesienia =8h=28800 s
log
T
T
o
e
5.5. ODNIESIENIE RÓWNOWAŻNEGO
POZIOMU CIŚNIENIA AKUSTYCZNEGO
SKORYGOWANEGO
CHARAKTYEYSTYKĄ
CZĘSTOTLIOWOŚCOWĄ A DO
TYGODNIA PRACY
Jeżeli rozpatrywane są tygodniowe
poziomy ekspozycji na hałas, to może
być wyznaczona wartość średnia
poziomu ekspozycji L
EX8h
w dB,
Poziom ekspozycji na hałas w tym
przypadku oblicza się ze wzoru:
L
Aeq,Te
- równoważny poziom dźwięku A
wyznaczony dla czasu ekspozycji T
e
, w
dB
T
o
- czas odniesienia = 8h = 28800 s
i - kolejny dzień roboczy w rozważanym
tygodniu
n - liczba dni roboczych w rozważanym
tygodniu (może być różna od 5)
6. WARTOŚCI DOPUSZCZALNE
( NORMATYWY HIGIENICZNE)
Zasady ustalania wartości NDN
Naukową podstawą do ustalania wartości
NDN danego czynnika fizycznego są badania
doświadczalne prowadzone w laboratoriach z
udziałem ochotników, w kontrolowanych
warunkach narażenia na dany czynnik,
badania w warunkach rzeczywistych (na
stanowiskach pracy), badania
epidemiologiczne nad skutkami zdrowotnymi
oraz badania doświadczalne na zwierzętach.
Wraz z postępem wiedzy weryfikuje się
wartości NDN, bliżej je wiążąc z odległymi
skutkami zdrowotnymi.
Postanowienia dyrektywy
2002/44/WE
Dyrektywa nr 2002/44/WE, w
sprawie minimalnych wymagań
ochrony zdrowia i bezpieczeństwa
dotyczących narażenia pracowników
na czynniki fizyczne (hałasem) - 16
dyrektywa szczegółowa w rozumieniu
art. 16 ust.1 dyrektywy 89/391/EWG.
Dyrektywa ta mała zostać przeniesiona do
ustawodawstwa krajowego wszystkich państw
członkowskich do dnia 15 lutego 2005 r.
Postanowienia dyrektywy zastały wdrożone
przez następujące przepisy:
• Rozporządzenie MPiP w sprawie ogólnych
przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy –
Dz. U. Nr 169 z 2003 r., poz. 1650 oraz z 2007
r. Nr 49, poz. 330
• Rozporządzenie MPiPS w sprawie najwyższych
dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników
szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy –
Dz. U Nr 217 z 2002 r., poz. 1833
Dyrektywa ustala również następujące
graniczne wartości ekspozycji, które nie mogą
być przekroczone w żadnych okolicznościach:
• poziom ekspozycji odniesiony do 8-
godzinnego dnia pracy – 87 dB
• szczytową wartość ciśnienia akustycznego
skorygowanego charakterystyką C – 200 Pa.
Ustala również wartości działania (dolne i
górne), przy których należy podejmować
określone działania mające na celu
ograniczenia ryzyka związanego z narażeniem
na hałas:
dolne wartości działania :
poziom ekspozycji odniesiony do 8-
godzinnego dnia pracy – 80 dB
szczytową wartość ciśnienia
akustycznego skorygowanego
charakterystyką C – 112 Pa.
górne wartości działania :
poziom ekspozycji odniesiony do 8-
godzinnego dnia pracy – 85 dB,
szczytową wartość ciśnienia
akustycznego skorygowanego
charakterystyką C – 140 Pa.
Wartości najwyższych
dopuszczalnych natężeń (NDN)
hałasu ze względu na ochronę słuchu
obowiązujące aktualnie w Polsce
zostały określone w załączniku 2 do
rozporządzenia Ministra Pra cy i
Polityki Społecznej z 29 listopada
2002 r. w sprawie najwyższych
dopuszczalnych stężeń i natężeń
czynników szkodliwych dla zdrowia w
środowisku pracy.
Zgodnie z tym rozporządzeniem hałas w
środowisku pracy charakteryzowany jest
przez:
poziom ekspozycji odniesiony do 8-
godzinnego dobowego wymiaru czasu pracy
(L
EX8h
) i odpowiadającą mu ekspozycję dzienną
(E
AT
) lub poziom ekspozycji odniesiony do
tygodnia pracy (L
EXw
) i odpowiadającą mu
ekspozycję tygodniową (E
Aw
), (wyjątkowo, w
przypadku hałasu oddziałującego na organizm
człowieka w sposób nie równomierny w
poszczególnych dniach tygodnia),
maksymalny poziom dźwięku A (L
Amax
),
szczytowy poziom dźwięku C (L
Cpeak
)
Poziom ekspozycji na hałas odniesiony
do 8-godzinnego dobowego wymiaru
czasu pracy (L
EX 8h
) lub tygodnia pracy
(L
EXj w
) to wielkość stosowana do
scharak teryzowania hałasu
zmieniającego się w czasie lub
zmiennej ekspozycji na hałas.
Definiowany jest jako równoważny
(uśredniony energetycznie) poziom
dźwięku A, mierzony w dB, wyznaczony
dla czasu ekspozycji na hałas równego
znormalizowanemu czasowi pracy (tj.
dla 8-godzinnego dnia pracy lub
tygodnia pracy).
Odpowiednikiem poziomu ekspozycji
na hałas, odniesionego do dnia lub
tygodnia pracy, jest tzw. dzienna lub
tygodniowa ekspozycja na hałas E
A Te
-
„dawka hałasu", wyrażana w Pa
2
s.
• Maksymalny poziom dźwięku A (L
Amax
)
jest to maksymalna wartość skuteczna
poziomu dźwięku A. Szczytowy poziom
dźwięku C (L
Cpeak
) to maksymalna
wartość chwilowa poziomu dźwięku C.
Wielkości te służą do oceny hałasów
krótkotrwa łych i impulsowych o dużych
poziomach.
Dopuszczalne ze względu na ochronę słuchu
wartości hałasu powinny spełniać następujące
kryteria:
• a/ Poziom ekspozycji na hałas odniesiony do
8-godzinnego dobowego wymiaru czasu
pracy dnia pracy nie może przekraczać
wartości 85 dB, a odpowiadająca mu
ekspozycja dzienna nie może przekraczać
wartości 3.64 x 103 Pa
2
.s lub poziom
ekspozycji na hałas odniesiony do tygodnia
pracy nie może przekraczać wartości 85 dB,
a odpowiadająca mu ekspozycja tygodniowa
nie może przekraczać wartości 18.2 x 103
Pa
2
.s
• b/ Maksymalny poziom dźwięku A nie może
przekraczać wartości 115 dB.
• c/ Szczytowy poziom dźwięku C nie może
przekraczać wartości 135 dB.
Podane wyżej w punktach: a, b i c,
dopuszczalne wartości obowiązują
jednocześnie i nie mogą być
przekroczone.
Powyższe kryteria ze względu na
ochronę słuchu obowiązują jeżeli inne
szczegółowe przepisy nie obniżają
obowiązujących NDN hałasu.
Dodatkowo Norma higieniczna PN-N-
01307:1994 podaje równoważny
poziom dźwięku A w czasie pobytu
pracownika na stanowisku pracy ( do
oceny według kryterium uciążliwości).
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10
września 1996r. , w sprawie wykazu prac
szczególnie uciążliwych lub szkodliwych
dla zdrowia kobiet / Dz. U. z 1996r, Nr 114,
poz. 545, z 2002 Nr 127 Wykaz prac
wzbronionych dla kobiet w ciąży ( wyciąg z
przepisów ):
A) prace w hałasie
•
Hałas
Prace w warunkach narażenia na hałas, którego:
a/ poziom ekspozycji odniesiony do 8-
godzinnego dobowego lub przeciętnie do
tygodniowego, określonego w Kodeksie pracy,
wymiaru czasu pracy przekracza wartości 65 dB,
b/ szczytowy poziom dźwięku C przekracza
wartości 130 dB.
c/ maksymalny poziom dźwięku A przekracza
wartości 110 dB.
Rozporządzenie Rady Ministrów z
dnia 24 sierpnia 2004r., w sprawie
wykazu prac wzbronionych
młodocianym i
warunków ich zatrudniania przy
niektórych z tych prac - Dz. U. Nr
200 z 2004r., poz. 2047 oraz
Rozporządzenie Rady Ministrów z
dnia 5 lipca 2005r., zmieniające
rozporządzenie w sprawie wykazu
prac wzbronionych młodocianym i
warunków ich zatrudniania przy
niektórych z tych prac - Dz. U. Nr
136 z 2005r., poz. 1145.
Wykaz prac wzbronionych młodocianym
( wyciąg z przepisów ):
Prace w warunkach narażenia na hałas,
którego:
• a/ poziom ekspozycji odniesiony do 8-
godzinnego dobowego lub przeciętnie do
tygodniowego, określonego w Kodeksie
pracy, wymiaru czasu pracy przekracza
wartości 80 dB,
• b/ szczytowy poziom dźwięku C przekracza
wartości 130 dB.
• c/ maksymalny poziom dźwięku A
przekracza wartości 110
• W poniższej tabeli przedstawiono
dopuszczalne wartości hałasu w środowisku
pracy dla różnych narażonych grup.
Narażeni
Poziom
ekspozycji
na hałas
odniesiony
do 8-
godzinnego
dobowego
wymiaru
czasu pracy
w dB
Maksymalny
poziom
dźwięku A w
dB
(L
Amax
)
Szczytowy
poziom
dźwięku C w
dB
(L
Cpeak
)
Młodocia
ni
80
110
130
Kobiety
w
ciąży
65
110
130
Pozostali
praco
wnicy
85
115
135
Zgodnie z Rozporządzeniem
Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 5
sierpnia 2005 r. w sprawie
bezpieczeństwa i higieny pracy przy
pracach związanych z narażeniem na
hałas lub drgania mechaniczne (Dz.
U. nr 157/2005, poz. 1318)
pracodawca po dokonaniu pomiarów
wielkości charakteryzujących hałas,
jest zobowiązany porównać wyniki
tych pomiarów z wartościami progów
działania.
Zgodnie z cytowanym powyżej
Rozporządzeniem:
1) dla poziomu ekspozycji na hałas
odniesionego do 8 godzinnego
dobowego wymiaru czasu pracy lub
poziomu odniesionego do tygodnia
pracy – wartość progu działania
wynosi 80 dB
2) dla szczytowego poziomu dźwięku
– jako wartość progu działania
przyjmuje się wartość NDN
wynoszącą 135
7. INTERPRETACJA WYNIKÓW
W oparciu o PN-N-18002:2000 Systemy
zarządzania Bezpieczeństwem i Higieną
Pracy. Ogólne wytyczne do oceny ryzyka
zawodowego, ryzyko zawodowe określane
jest przez prawdopodobieństwo
wystąpienia negatywnych zmian
związanych z wykonywaną pracą. W/wym.
norma podaje również metodę oceny
narażenia na hałas.
Podstawą metody jest ocena ilościowa
zmierzonych lub wyznaczonych wartości z
dopuszczalnymi wartościami, określonymi
w odrębnych przepisach.
W ten sposób następuje liczbowe
ustalenie jaką część NDN-u stanowi
wartość zmierzonego natężenia
czynnika szkodliwego.
W poniższej tabeli przedstawiono
zakresy ocenianych wielkości
występujących na stanowisku pracy
w powiązaniu z krotnością NDN
określonego parametru (bez
uwzględniania grup szczególnie
chronionych)
Wartość parametru
podlegającego ocenie
krotność
przekroczenia
L
EX,8h
≤ 75 dB
L
Amax
≤ 95 dB
L
Cpeak
≤ 115 dB
k ≤ 0,1
75 < L
EX,8h
≤ 82 dB
95 < L
Amax
≤ 109 dB
115 < L
Cpeak
≤ 129 dB
0,1 < k ≤ 0,5
82 < L
EX,8h
≤ 85 dB
109 < L
Amax
≤ 115 dB
129 < L
Cpeak
≤ 135 dB
0,5 < k ≤ 1
L
EX,8h
> 85 dB
L
Amax
> 115 dB
L
Cpeak
> 135 dB
k > 1
Ryzyko zdrowotne, będące następstwem
narażenia na hałas określone jest przez
krotność czynnika.
krotność jest mniejsza od 0,5 NDN
( ryzyko małe - M ) - pomijalne,
krotność jest między 0,5 NDN, a 1
NDN
( ryzyko średnie - Ś ) - akceptowalne,
krotność jest większa od 1 NDN
( ryzyko duże – D ) -
nieakceptowalne
Jeżeli w wyniku przeprowadzonej
oceny parametrów hałasu poziom
ekspozycji na hałas odniesiony do 8-
godzinnego dobowego wymiaru
czasu pracy dnia wynosi co najmniej
80 dB -pracodawca podejmuje
określone działania wynikające z
rozporządzenia Ministra Gospodarki i
Pracy z dnia 5 sierpnia 2005 r.
zmniejszające ryzyko zawodowe.
Celem podjętych działań jest
zmniejszenie ryzyka zawodowego do
poziomu co najmniej
akceptowalnego, co wiąże się ze
zmniejszeniem hałasu docieranego
do ucha pracownika do wartości
mniejszej od NDN np. poprzez
zastosowanie indywidualnych
środków ochrony słuchu.
8. SPRAWOZDANIE Z POMIARÓW
Końcowym etapem realizacji procesu
pomiarowego winno być sporządzenie
sprawozdania ( raportu ) z
przeprowadzonych pomiarów hałas.
Raport pomiarów powinien odnosić
się do wytycznych zawartych w
Polskiej Normie PN-ISO 9612:2009.
Akustyka. Wytyczne do pomiarów i
oceny ekspozycji na hałas w
środowisku pracy oraz punktu 5.10.2
i 5.10.3 normy PN-EN ISO/IEC
17025:2005
Ogólne wymagania dotyczące
kompetencji laboratoriów badawczych i
wzorcujących” i powinno się w nim
podawać, zależnie od sytuacji badanej,
następujące informacje:
a) Informacje podstawowe:
• zakład pracy/klient;
• cel pomiarów (np. wyznaczanie
ekspozycji, ocena narażenia na hałas,
badania epidemiologiczne);
• data badania;
• nazwa laboratorium wykonującego
badanie
• osoba przeprowadzająca pomiary
b) Podstawy prawne wykonywanych badań
•
rozporządzenia zawierające normatywy
higieniczne ( NDN ) oraz jeżeli dotyczą
pracowników młodocianych i kobiet w ciąż
•
innych rozporządzeń jeżeli mają
bezpośredni związek w wykonywanymi
pomiarami
c) Zastosowana aparatura pomiarowa/
badawcza ( podstawowa i pomocnicza)
• typ, klasa, nazwa producenta oraz numer
fabryczny
•
informacje dotyczące legalizacji i
wzorcowań
d) Opis stanowiska pracy, procesu
produkcyjnego oraz wykonywanych
czynności:
• źródła hałasu na stanowisku oraz w
środowisku
•
czas wykonywania poszczególnych
czynności i ich charakter
• szczegółowy opis wykonywanych czynność
opis czynności (stosowane maszyny i
narzędzia robocze; stosowane materiały lub
obrabiane elementy);
• w przypadku hałasu impulsowego wskazanie
źródła dźwięku i częstości występowania
• wszystkie odstępstwa od przebiegu procesu
technologicznego
e) Procedura pomiarowa
• informacje dotyczące zastosowanych
norm i procedur badawczych
własnych ( dotyczy badań
akredytowanych przez PCA)
f) Wyniki pomiarów
• równoważnego poziomu dźwięku poziom
dźwięku L
Aeq,T
, maksymalnego poziomu
dźwięku A w dB (L
Amax
) i szczytowego
poziomu dźwięku C w dB (L
Cpeak
)
• wartość zastosowanego normatywu
higienicznego ( wartość dopuszczalna)
• oceny poziomu ekspozycji na hałas
odniesione do 8-godzinnego dnia pracy
lub do tygodnia pracy,
• powinno podawać się niepewność
pomiarów ( wymagane jest by
laboratorium wykonujące pomiary
podawało rozszerzoną niepewności
pomiaru dla określonego poziomu ufności
i uwzględniało ją w przypadku wartości
granicznych, jeśli posiada akredytację)
g) Warunki środowiskowe na
stanowisku pracy:
• miejsce pomiarów (np.
pomieszczenie zamknięte, na
zewnątrz pomieszczenia, obszar
fabryki);
• temperatura;
• wilgotność;
h) Informacje końcowe:
• dotyczące kopiowania i powielania
• zastrzeżenie, że wyniki badań
odnoszą się wyłącznie do obiektu
bądź stanowiska, gdzie dokonano
pomiarów i do dnia, w którym je
przeprowadzono
• ilości sporządzonych egzemplarzy
• prawa klienta prawo do reklamacji
w zakresie merytorycznym w
określonym terminie od dnia
otrzymania sprawozdania.
9. OCHRONA PRACOWNIKÓW PRZED
HAŁASEM
9.1 Prawne aspekty ochrony
Zgodnie z art. 227 § 1 Kodeksu pracy
pracodawca, jest obowiązany stosować
środki zapobiegające chorobom zawodowym
i innym chorobom związanym z
wykonywana pracą, w tym w szczególności:
• utrzymywać w stanie stałej sprawności
urządzenia ograniczające lub
eliminujące szkodliwe dla zdrowia
czynniki środowiska pracy oraz
urządzenia służące do pomiarów tych
czynników,
• przeprowadzać, na swój koszt,
badania i pomiary czynników
szkodliwych dla zdrowia, rejestrować i
przechowywać wyniki tych badań i
pomiarów oraz udostępniać je
pracownikom
Zgodnie z art. 226 Pracodawca :
§ 1. ocenia i dokumentuje ryzyko
zawodowe związane z wykonywaną
pracą oraz stosuje niezbędne środki
profilaktyczne zmniejszające ryzyko
§ 2. informuje pracowników o ryzyku
zawodowym, które wiąże się z
wykonywana pracą oraz o zasadach
ochrony przed zagrożeniami.
Rozporządzenie Ministra Pracy
i Polityki Socjalnej z dnia 26
września 1997 r. w sprawie
ogólnych przepisów
bezpieczeństwa i higieny pracy
(Dz. U. z 2003 r. Nr 148, poz.
1650) ze zmianami (Dz. U. z 2007
r. Nr 49, poz. 330). wydane na
podstawie art. 23715 § 1
Kodeksu pracy
Rozdział 5 Ochrona przed hałasem
§78.1. Pracodawca jest obowiązany
zapewnić ochronę pracowników przed
zagrożeniami związanymi z narażeniem na
hałas, a w szczególności zapewnić
stosowanie:
• procesów technologicznych nie
powodujących nadmiernego hałasu,
• maszyn i innych urządzeń
technologicznych powodujących możliwie
najmniejszy hałas, nie przekraczający
dopuszczalnych norm,
• rozwiązań obniżających poziom hałasu w
procesach pracy.
2. Dopuszczalne wartości hałasu w
środowisku pracy określają właściwe
przepisy i Polskie Normy
§79.1. Na stanowiskach pracy, na których
mimo zastosowania możliwych rozwiązań
technicznych i organizacyjnych poziom
hałasu przekracza dopuszczalne normy,
pracodawca ma obowiązek zapewnić:
•
ustalenie przyczyn przekroczenia
dopuszczalnego poziomu hałasu oraz
opracowanie i zastosowanie programu
działań technicznych i organizacyjnych
mających na celu najskuteczniejsze
zmniejszenie narażenia pracowników na
hałas,
•
zaopatrzenie pracowników w indywidualne
środki ochrony słuchu, dobrane do wielkości
charakteryzujących hałas i do cech
indywidualnych pracowników oraz ich
stosowanie
• ograniczenie czasu ekspozycji na hałas,
w tym stosowanie przerw w pracy
• oznakowanie stref zagrożonych hałasem,
a także gdy jest to uzasadnione ze
względu na stopień zagrożenia oraz
możliwe, ograniczenie dostępu do tych
stref poprzez ich odgrodzenie.
2. Wymagania dotyczące ochrony zdrowia
pracowników zatrudnionych przy pracach
związanych z narażeniem na hałas są
określone w przepisach w sprawie
bezpieczeństwa i higieny pracy przy
pracach związanych z narażeniem na
hałas i drgania i mechaniczne
9.2 Metody ograniczenia hałasu
• Ogólnie metody ograniczenia hałasu
możemy podzielić na metody
związane z ograniczeniem emisji ze
źródeł hałasu
( działania czynne ) i metody
ograniczenia na drodze propagacji od
źródeł do stanowisk pracy ( metody
bierne ):
Do metod ograniczenia emisji hałasu należy:
zmiana technologii
mechanizacja i automatyzacja procesów
technologicznych
wymiana maszyn na cichsze
wyciszanie maszyn
likwidacja rezonansów ( wtórny hałas)
projektowanie zakładu i pomieszczeń pod
względem akustyki
stosowanie aktywnych metod ograniczania
hałasu
cechą metod obniżania hałasu jest
kompensowanie hałasu dźwiękami z
dodatkowych zewnętrznych źródeł o
odpowiednio ukształtowanych amplitudach
Do technicznych metod ograniczenia
propagacji hałasu należy:
• odizolowanie maszyny od podłoża
• stosowanie tłumików akustycznych (
refleksyjnych, absorpcyjnych )
1.refleksyjne – działają na zasadzie
odbicia i interferencji fal
akustycznych
zastosowanie : silniki spalinowe,
dmuchawy, sprężarki wentylatory
2.absorpcyjne – pochłaniają energię
przez materiał dźwiękochłonny
• stosowanie obudowy
dźwiękochłonnej
• stosowanie ekranów akustycznych
• umieszczenie na ścianach podłodze i
suficie materiałów dźwiękochłonnych
• stosowanie kabin dźwiękochłonnych
• stosowanie ochronników słuchu jako
ostatecznej metody ograniczenia
hałasu, a nie jako pierwszej i jedynej
metody
• Do administracyjno –prawnych metod należy:
• stosowanie rozwiązań administracyjno-
prawnych
• skracanie czasu ekspozycji na hałas
• ograniczanie czasu pracy nas hałaśliwych
stanowiskach
• tworzenie tzw. oaz ciszy
• ograniczanie liczby osób narażonych na
hałas
• przesuwanie do innej pracy osób szczególnie
narażonych
• szkolenie pracowników i podnoszenie ich
świadomości
Na stanowiskach pracy mino zastosowania
rozwiązań, poziom hałasu przekracza
dopuszczalne wartości pracodawca ma
obowiązek zapewnić:
• zaopatrzyć pracowników w odpowiednio
dobrane środki ochrony słuchu
• ograniczenie ekspozycji na hałas ( w tym
przerwy w pracy
• oznakować strefy i ograniczyć do nich dostęp (
przez ich ogrodzenie )
• ustalić przyczyny przekroczenia
dopuszczalnych norm oraz opracowania i
zastosowania programu działań technicznych i
organizacyjnych zmniejszających narażenie
pracowników na hałas
Pracownikom zapewnić:
• informacje na temat wyników
badań hałasu na stanowiskach
pracy oraz jego zagrożenia dla
zdrowia
• podjętych działań
• właściwego doboru i
użytkowania indywidualnych
środków ochrony słuchu
Wymagania stawiane kabinom
dźwiękoizolacyjnym dotyczą:
• chłonności akustycznej
• wymiarów
• widoczności
• wyposażenia w instalację
elektryczną i
telefoniczną
• oświetlenia i ogrzewania
• wymagań p. pożarowych
• warunków zdrowotnych
• innych specyficznych wymagań
• izolacyjności akustycznej
POSTĘPOWANIE W PRZYPADKU
OBNIŻANIA HAŁASU
Etapy kształtowania hałasu w
środowisku pracy:
• identyfikacja i określenie źródeł
hałasu
• określenie stopnia narażenia na
hałas
• pomiar hałasu i określenie narażenia
pracowników
• aktualna ocena stanu istniejących
zabezpieczeń przeciwhałasowych
• optymalizacja pod względem
akustycznym i ekonomicznym
środków do obniżenia hałasu
• projekt zabezpieczeń
• weryfikacja projektu poprzez
symulacje obliczeń
• wdrożenie projektu
Ochronniki słuchu
W art. 237
6
§1 i 2 Kp. określono
niezbędne wymagania, jakie
obowiązany jest spełnić pracodawca
wydający pracownikom środki ochrony
indywidualnej zabezpieczające przed
działaniem niebezpiecznych i
szkodliwych czynników dla zdrowia
występujących w środowisku pracy.
Zabronione jest stosownie ochronników
słuchu, które nie posiadają ważnego
certyfikatu bezpieczeństwa, nie są
oznakowane tym znakiem i nie
posiadają deklaracji zgodności
Podział ochronników słuchu:
• nauszniki przeciwhałasowe
• wkładki przeciwhałasowe
Parametry ochronne nauszników i wkładek
przeciwhałasowych:
•
standardowe tłumienie ochronnika słuchu –
Zr, określa o ile zmniejszy się poziom
dźwięku A pod ochronnikiem przy błonie
bębenkowej ucha w przypadku hałasu o
standartowym widmie,
•
parametry H,M,L – określają o ile zmniejszy
się poziom dźwięku A pod ochronnikiem
przy uchu w zależności od rodzaju hałasu
( wysoko- , średnio-, i
niskoczęstotliwościowego ),
• parametr SNR – określa wartość, którą
należy odjąć od zmierzonego poziomu
dźwięku C, aby oszacować efektywny
poziom A pod ochronnikiem słuchu
WIEKLKOŚCI CHARAKTERYZUJĄCE
WŁAŚCIWOŚCI OCHRONNE
Właściwości ochronne
ochronników słuchu typu
nausznikowego i wkładek
przeciwhałasowych badane są w
procesie certyfikacji przez
notyfikowane laboratoria.
Podstawową wielkością opisującą
i charakteryzującą jakościowo
właściwości ochronne jest
tłumienie.
Tłumienie dźwięku definiowane jest
jako algebraiczna różnica w dB dla
sygnału testowego, między progiem
słyszenia słuchacza biorącego udział w
badaniu, z ochronnikiem i bez
ochronnika słuchu. Sygnałem
testowym jest szum różowy w
pasmach tercjowych o
częstotliwościach środkowych pasm
oktawowych w zakresie od 125 do
8000 Hz.
W wyniku pomiarów otrzymuje się dla
każdego pasma częstotliwości średnie
wartości tłumienia i odchylenia
standardowego.
Na podstawie zmierzonych wartości
tłumienia dźwięku ( wg. PN-EN ISO
4869-2:2002 )obliczane są
następujące parametry
charakteryzujące własności
ochronne:
• tłumienie wysokoczęstotliwościowe
- H
• tłumienie średnioczęstotliwościowe
- M
• tłumienie niskoczęstotliwościowe -
L
• jednoliczbowa ocena tłumienia
Wartości H, M, L określają
liczbowo, o ile obniży się poziom
dźwięku A przy błonie
bębenkowej ucha po
zastosowaniu ochrony przy
hałasie wysoko-, średnio- i
niskoczęstotliwościowym.
Jednoliczbowa ocena tłumienia
ochronnika słuchu okręca
wartość, o którą należy
zmniejszyć poziom dźwięku C,
aby oszacować poziom dźwięku A
przy błonie bębenkowej ucha.
Założeniem doboru ochronników
słuchu jest zapewnienie poziomu
dźwięku A pod ochronnikiem do
wartości dopuszczalnej.
Metody doboru ochronników słuchu
opierają się na średnich wartościach
tłumienia dźwięku i nie biorą pod
uwagę specyficznych cech osoby.
Poziom ochrony, jest to odsetek
sytuacji, w których efektywny poziom
dźwięku A pod ochronnikiem nie jest
większy od wartości obliczonej.
Najczęściej poziom ochrony przyjmuje
się jako równy 85%.
Dobór ochronników słuchu
możemy dokonać następującymi
metodami:
• dokładną ( pasm oktawowych )
• przybliżoną:
• metoda HML
• metoda SNR
Metoda HML oparta jest na
znajomości poziomu dźwięku A i
C hałasu na stanowisku pracy
oraz wartości parametrów
ochronnych H, M. L.
Poziom dźwięku A pod
ochronnikiem oblicza się na
podstawie niżej podanych
zależności:
L
´A
=L
A
– PNR
PNR=M− (L
C
-L
A
– 2)
dla L
C
-L
A
> 2 dB
PNR=M− (L
C
-L
A
– 2)dla L
C
-L
A
≤ 2 dB
gdzie:
• L´A – poziom dźwięku A pod
ochronnikiem
• LA – poziom dźwięku A hałasu
• LC- pozom dźwięku C hałasu
• H,M,L – tłumienie ochronnika słuchu
8
L
M
4
L
H
W przypadku doboru
ochronników słuchu, na podstawie
wyników pomiarów hałasu na
stanowiskach pracy, należy
przestrzegać zasady
przedstawionej na poniższym
schemacie:
poziom dźwięku A w dB pod
ochronnikiem słuchu
[
dB]
wartość dopuszczalna
ochrona
niedostateczna
ochrona
akceptowalna
ochrona
optymalna
ochrona
akceptowalna
ochrona
niezalecana
85
80
75
70
Metoda SNR opiera się na znajomości
parametru SNR ochronnika słuchu oraz
pomiarach poziomu dźwięku C na
stanowisku pracy.
Poziom dźwięku A pod ochronnikiem
oblicza się na podstawie niżej podanych
zależności:
L´A= LC- SNR
Czynniki warunkujące skuteczność
działania ochronnika słuchu:
• proces starzenia się ochronnika słuchu
• wpływ rzeczywistych warunków
akustycznych na jego skuteczność
działania.
OCHRONA PRACOWNIKÓW
PRZED HAŁASEM
