Rozpoznanie zagrożenia,
ocena sytuacji i skali
zagrożenia
Kiraga Katarzyna
Rozpoznanie zagrożenia,
ocena sytuacji i skali
zagrożenia
Kiraga Katarzyna
S
zybki rozwój technologiczny i ekonomiczny,
zwiększający się zakres globalizacji, zanik tradycyjnych
granic, to niektóre z wielu czynników powodujących
wzrost zagrożeń bezpieczeństwa cywilnego.
Czynnikiem zagrożeniotwórczym jest sam proces rozwoju
cywilizacyjnego i demograficznego ludności. Gwałtowny
wzrost populacji ludzkiej, szczególnie w miastach, i
uzależnienie ludzi
w nim żyjących od scentralizowanych dostaw żywności,
wody, gazu, energii elektrycznej oraz sprawności
systemu odprowadzania ścieków i ich oczyszczania
stwarza poważne zagrożenia związane z ewentualnymi
awariami infrastruktury technicznej i komunikacyjnej
niebezpiecznymi nie tylko dla zdrowia, ale i życia ludzi.
Stopień zagrożenia dla mieszkańców
może spotęgować niewłaściwe
zagospodarowanie przestrzenne,
objawiające się, między innymi:
nadmiernym zaasfaltowaniem
powierzchni i pomniejszeniem wskutek
tego terenów zielonych, czy też
zabudową uniemożliwiającą dojazd
pojazdów służb ratowniczych do miejsc
zdarzeń.
Kolejny rodzaj zagrożenia współczesnych
czasów to terroryzm, którego skutkiem
działania mogą być zarówno choroby
zakaźne, powodzie, skażenia środowiska,
jak również zniszczenia obiektów
budowlanych oraz urządzeń technicznych.
Miejsca szczególnie podatne na działania
terrorystyczne stanowią urządzenia i
obiekty infrastruktury gospodarczej,
przemysłowej, kulturalnej i komunalnej itp.
Analiza czynników
generujących zagrożenia
bezpieczeństwa
Szybki rozwój technologiczny i ekonomiczny,
zwiększający się zakres globalizacji, zanik
tradycyjnych granic, to niektóre z wielu czynników
powodujących również wzrost zagrożeń
bezpieczeństwa. Wiąże się to z zachowaniem
równowagi w skali mikro i makroekonomicznej, w
tym zapewnienia gwarantowanych dostaw
surowców strategicznych. Innym czynnikiem
zagrożeniotwórczym jest sam proces rozwoju
cywilizacyjnego i demograficznego ludności.
Gwałtowny wzrost populacji ludzkiej, szczególnie w
miastach, i uzależnienie ludzi w nim żyjących od
dostaw żywności, wody, gazu, energii elektrycznej
oraz sprawności systemu odprowadzania ścieków i
ich oczyszczania stwarza poważne zagrożenia
związane z ewentualnymi awariami infrastruktury
technicznej i komunikacyjnej niebezpiecznymi nie
tylko dla zdrowia, ale i życia ludzi.
Również ze strony wsi i rolnictwa
mogą być generowane zagrożenia
wynikające z:
braku infrastruktury kanalizacyjnej i sanitarnej;
zakwaszenia gleby spowodowanego
zanieczyszczeniami atmosfery i opadami
atmosferycznymi (kwaśne deszcze);
chemizacją i niewłaściwą melioracją;
chemicznym i promieniotwórczym skażeniem
produktów żywnościowych;
chorobą „szalonych krów” i pryszczycą,
powodujących w konsekwencji poważne problemy
ekonomiczne oraz z zaopatrzeniem w żywność, a
także powstawanie psychozy strachu w
społeczeństwie. Jest to nowy rodzaj zagrożenia,
na które społeczeństwo nie jest przygotowane.
Narastające anomalie klimatyczne, powodujące
katastrofy naturalne i klęski żywiołowe, to
kolejne czynniki stwarzające zagrożenie dla
ludzi,.
Wzrost częstotliwości występowania tych zjawisk
oraz ocieplenia, będące następstwem emisji
„gazów cieplarnianych”, powodują degradację
środowiska naturalnego, np. zmniejszanie się
powierzchni lasów i ich obumieranie. Według
klimatologów gwałtowne wichury, ulewy i
nawałnice będą pojawiać się coraz częściej.
Regulacja rzek, zabudowa ich naturalnych
terenów rozlewowych, powiększają zagrożenia
powodziowe.
Kolejny rodzaj zagrożenia współczesnych
czasów to terroryzm, którego skutkiem
działania mogą być zarówno choroby
zakaźne, powodzie, skażenia środowiska,
jak również zniszczenia obiektów
budowlanych oraz urządzeń technicznych.
Miejsca szczególnie podatne na działania
terrorystyczne stanowią urządzenia i
obiekty infrastruktury gospodarczej,
przemysłowej, kulturalnej i komunalnej,
takie jak:
sieci przesyłowe, np. gazu;
zakłady i magazyny przechowujące środki toksyczne;
ujęcia wody pitnej;
drogi, mosty, dworce kolejowe i porty lotnicze;
węzły telekomunikacyjne;
zbiorniki i instalacje z materiałami niebezpiecznymi;
teatry, kina, dyskoteki;
ośrodki władzy;
obiekty kultu religijnego;
elektrownie jądrowe;
itp.
Generalnie można stwierdzić, że ilość
czynników generujących zagrożenia wraz
z rozwojem cywilizacyjnym stale wzrasta,
pomimo stosowania coraz doskonalszych
systemów zabezpieczeń.
Optymistycznym jest to, że w miarę jak
pojawiają się nowe rodzaje zagrożenia,
ludzkość potrafi przeciwstawiać się im,
tworząc nowe, lub doskonaląc stare,
sposoby zabezpieczania się przed nimi.
Ze względu na źródło (przyczynę)
powstania zagrożenia możemy je
podzielić na
dwie grupy:
1. zagrożenia naturalne (związane z
działaniami sił przyrody – będącymi
przyczynami
powstania katastrof naturalnych);
2. zagrożenia cywilizacyjne związane z
działalnością człowieka, mogące być
przyczyną powstania katastrof i awarii
technicznych.
Do zagrożeń naturalnych należą: powodzie,
silne wiatry i huragany, długotrwałe
występowanie ekstremalnych temperatur,
susze, intensywne opady i wyładowania
atmosferyczne, wstrząsy sejsmiczne, zjawiska
lodowe na rzekach, jeziorach i zbiornikach
wodnych, epidemie chorób zakaźnych ludzi
lub zwierząt, masowe występowanie
szkodników: gryzoni, owadów itp.
Do zagrożeń cywilizacyjnych należą:
pożary, awarie chemiczne, katastrofy
komunikacyjne, zagrożenia ekologiczne i
antropogeniczne, katastrofy budowlane,
katastrofy górnicze, awarie i wypadki
radiacyjne, awarie i uszkodzenia
infrastruktury technicznej, działania
terrorystyczne, zagrożenia
bezpieczeństwa publicznego itp.
Monitorowanie zagrożeń
Dążenie do zapewnienia bezpieczeństwa
cywilnego wymaga ciągłej analizy potencjalnych
zagrożeń oraz podejmowania działań
eliminujących możliwość ich wystąpienia.
Natomiast w przypadku ich wystąpienia jak
najszybszego zidentyfikowania skali i zakresu
zdarzenia. Niezbędne to jest do określenia sił i
środków potrzebnych do eliminowania jego
skutków, jak i sposobu prowadzenia działań
ratowniczych. Powyższe spowodowało
konieczność stworzenia wielopoziomowego
systemu monitorowania zagrożeń:
1
. zasięgu lokalnym – gminy, powiatu.
Na tym poziomie monitorowania źródłami informacji o
zagrożeniach i zdarzeniach, wymagających działań
ratowniczych mogą być:
jednostka wojskowa lub Straży Granicznej, stacjonująca na
terenie gminy (powiatu);
lekarze (lecznica) weterynarii;
obywatele zgłaszający informację o zdarzeniu (zagrożeniu):
* do ośrodka zdrowia (szpitala, pogotowia ratunkowego),
* do lecznicy zwierząt,
* do urzędu gminy (starostwa),
* do jednostki Straży Pożarnej (Komendy Powiatowej PSP),
* na posterunku Policji (Komendy Powiatowej Policji);
kierownicy zakładów pracy z terenu gminy (powiatu);
straż gminna (miejska oraz straże: rybacka, leśna, przyrody i
inne);
laboratoria (laboratoria: Sanepid, Higieny Weterynaryjnej,
Ochrony Środowiska i inne);
gminne (powiatowe) służby komunalne;
inne.
Istotnym źródłem informacji o zagrożeniach są też
działania kontrolno –
rozpoznawcze prowadzone przez różne organy i instytucje
kontrolne. Przykładem mogą tu być takie instytucje i
organizacje jak:
Państwowa Straż Pożarna – sprawdzająca
przestrzeganie przepisów ustawy o ochronie
przeciwpożarowej;
Państwowa Inspekcja Ochrony Środowiska –
kontrolująca przestrzeganie przepisów
związanych z ochroną środowiska;
Państwowa Inspekcja Sanitarna – kontrolująca
zachowanie właściwych warunków sanitarno –
epidemiologicznych;
Inspektoraty Nadzoru Budowlanego – kontrolujące
przestrzeganie przepisów budowlanych;
Inspekcja Pracy - badająca przestrzeganie
przepisów w zakresie BHP.
2. zasięgu regionalnym – województwa;
3. zasięgu krajowym.
Stan sytuacji dziedzinowej na tym
poziomie monitorują służby i instytucje
powołane do tego celu, wśród nich
między innymi:
hydrologiczno – meteorologicznej - Instytut Meteorologii i
Gospodarki Wodnej;
radiacyjnej - Centrum ds. Zdarzeń Radiacyjnych
Państwowej Agencji Atomistyki; pożarowej obiektów i
lasów, oraz miejscowych zagrożeń - Państwowa Straż
Pożarna i Instytutu Badawczy Leśnictwa;
bezpieczeństwa publicznego i terroryzmu - Policja
Państwowa, Wojskowe Służby Informacyjne, Agencja
Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Agencja Wywiadu;
środowiska - Państwowa Inspekcja Ochrony Środowiska;
budowlanej - Główny Urząd Nadzoru Budowlanego;
sanitarnej - Państwowa Inspekcja Sanitarna;
katastrof technicznych - Urząd Dozoru Technicznego.
4. zasięgu krajów sąsiadujących – obejmuje
zagrożenia transgraniczne (np. dorzecza Odry,
wybrzeże Bałtyku, itd.) w ramach podpisanych
umów międzypaństwowych;
5. zasięgu światowym - przykładem może być
globalny system monitorowania środowiska (GEMS),
powołany w 1973r na mocy uchwały Zgromadzenia
Ogólnego NZ, posiadający sieć stacji bazowych i
regionalnych w większości krajów świata oraz
Centralny Bank Danych z ośrodkami w Genewie i
Nairobi. W Polsce do tego systemu należy lądowa
stacja pomiaru tła zanieczyszczeń środowiska
usytuowana na obrzeżu Puszczy Boreckiej.
4. Organizacja ratownictwa
w Polsce
Aktualnie w Polsce( pomijając ratownictwo
branżowe np. morskie, górnicze, górskie, itd.)
ratownictwo zorganizowane jest w dwóch
systemach:
Krajowy System Ratowniczo – Gaśniczy
(KSRG);
Państwowe Ratownictwo Medyczne (PRM).
4.1. Krajowy System
Ratowniczo – Gaśniczy
Celem działania Krajowego Systemu
Ratowniczo -Gaśniczego jest ochrona życia,
zdrowia, mienia lub środowiska poprzez:
1) walkę z pożarami;
2) walkę z klęskami żywiołowymi;
3) ratownictwo techniczne;
4) ratownictwo chemiczne;
5) ratownictwo ekologiczne;
6) ratownictwo medyczne przedlekarskie.
Walka z pożarami
obejmuje:
rozpoznawanie i analizowanie zagrożeń
pożarowych;
ocenę rozmiarów powstałego pożaru i
prognozowanie jego rozwoju;
ratowanie ludzi i zwierząt przed skutkami
zagrożenia pożarowego;
dostosowanie sprzętu oraz technik
gaśniczych do rodzaju i miejsca pożaru;
lokalizowanie pożaru;
gaszenie pożaru.
Do walki z klęskami żywiołowymi są
przeznaczone wszystkie podmioty systemu
w zakresie wynikającym z ich możliwości
sprzętowo - technicznych, ze szczególnym
uwzględnieniem środków ochrony osobistej.
Główne zadania ratownictwa
technicznego, to:
analizowanie awarii oraz katastrof technicznych i budowlanych;
ocena rozmiarów powstałego zdarzenia i prognozowanie jego rozwoju;
dostosowanie sprzętu oraz wdrożenie technik stosowanych do poszukiwania,
uwalniania i ewakuacji poszkodowanych i zagrożonych ludzi oraz zwierząt w
zależności od rodzaju i miejsca zdarzenia;
ratowanie życia ludzi i zwierząt zagrożonych awarią techniczną;
wykonywanie przejść i dojść do poszkodowanych lub zagrożonych ludzi i
zwierząt;
usuwanie przeszkód naturalnych i sztucznych utrudniających niesienie
pomocy
poszkodowanym lub zagrożonym ludziom oraz ratowanie środowiska;
oznakowanie i wydzielenie strefy bezpośrednich działań ratowniczych sił
systemu oraz stref zagrożenia;
przewietrzanie lub wentylowanie stref zagrożenia i bezpośrednich działań
ratowniczych sił systemu;
oświetlenie oraz zabezpieczenie miejsca zdarzenia przed osobami
postronnymi;
wypompowywanie, obwałowywanie lub uszczelnianie miejsc wycieku
substancji
stwarzającej zagrożenie.
Do zasadniczych zadań ratownictwa
chemicznego i ekologicznego
należy:
rozpoznawanie zagrożeń oraz ocena i prognozowanie ich
rozwoju oraz skutków dla ludzi i środowiska;
analizowanie powstałych awarii oraz katastrof
chemicznych i ekologicznych;
ratowanie życia ludzi i zwierząt zagrożonych skażeniem
substancją niebezpieczną;
identyfikacja substancji stwarzającej zagrożenie w czasie
powstałego zdarzenia;
prognozowanie rozwoju skażenia środowiska i ocena
rozmiarów zagrożenia oraz zmian wielkości strefy
zagrożenia dla ludności;
ograniczanie parowania substancji niebezpiecznej;
zatrzymanie emisji toksycznych środków przemysłowych;
stawianie kurtyn wodnych;
neutralizacja substancji niebezpiecznej substancjami
chemicznymi.
Ratownictwo medyczne przedlekarskie
obejmuje zespół działań planistyczno
-organizacyjnych i stosowanie technik z
zakresu pomocy medycznej, na poziomie
przedlekarskim, mających na celu
ratowanie życia i zdrowia, podczas
zdarzeń prowadzących do nagłej groźby
utraty życia ludzkiego lub pogorszenia się
stanu zdrowia.
W Krajowym Systemie Ratowniczo -
Gaśniczym wyróżnia się trzy poziomy
zarządzania:
powiatowy;
wojewódzki;
centralny /kraju/.
Na poziomie powiatowym wykonuje się
wszystkie podstawowe zadania systemu,
związane z obszarem powiatu. Poziomy
wojewódzki i centralny (kraju) spełniają
rolę wspomagającą i koordynacyjną w
sytuacjach wymagających użycia sił i
środków spoza obszaru danego powiatu
lub województwa.
Od 2000 r. KSRG zaczął przekształcać się w system otwarty na
różne podmioty ratownicze. Aktualnie zadania z zakresu
poszczególnych rodzajów ratownictwa realizują następujące
podmioty i organizacje:
jednostki ratowniczo – gaśnicze PSP i inne jednostki ochrony
przeciwpożarowej;
organizacje pozarządowe, w tym ochotnicze straże pożarne i
inne ratownicze organizacje społeczne, np. Grupy Ratownictwa
Specjalnego i Polskiego Czerwonego Krzyża;
jednostki ochrony zdrowia, w tym szpitalne oddziały
ratunkowe;
służby, inspekcje i straże oraz instytucje i specjaliści w
sprawach ratownictwa;
inne podmioty włączone do systemu w drodze umowy
cywilnoprawnej.
Do głównych zadań Krajowego Centrum
Koordynacji
Ratownictwa i Ochrony Ludności, w stanach
normalnych, należy:
zbieranie i aktualizowanie danych o zagrożeniach
transgranicznych oraz występujących na terenie kraju;
zbieranie i aktualizowanie danych o zagrożeniach i zdarzeniach
spowodowanych naruszeniem porządku publicznego;
zbieranie i aktualizowanie danych o zagrożeniach i zdarzeniach
spowodowanych katastrofami i klęskami żywiołowymi;
analiza i koordynacja procesu zapobiegania zagrożeniom
wynikającym z rozwoju cywilizacyjnego lub działania sił natury;
zbieranie i aktualizowanie danych o siłach i środkach
ratowniczych;
zbieranie i aktualizowanie danych o specjalistach branżowych
będących w dyspozycji KSRG;
zbieranie danych o prowadzonych działaniach ratowniczych;
opracowywanie procedur ratowniczych;
koordynacja opracowywanie procedur i
koordynacja działań związanych z
monitorowaniem zagrożeń oraz
alarmowaniem w przypadku ich wystąpienia;
przekazywanie decyzji w zakresie
zarządzania kryzysowego i ocena ich
wykonania.
Niezbędne dane potrzebne do
realizacji wymienionych zadań
pozyskiwane są z:
istniejących systemów monitorowania np.
pogodowego, radiacyjnego itp.;
właściwych służb resortu Spraw
Wewnętrznych i Administracji;
urzędów administracji rządowej i
samorządowej wszystkich szczebli;
specjalistycznych baz danych;
informacji przekazywanych przez środki
masowego przekazu i przez Internet.
4.2. Państwowe Ratownictwo
Medyczne
System Państwowego Ratownictwa
Medycznego, działa w ramach systemu
bezpieczeństwa cywilnego państwa oraz
systemu ochrony zdrowia. Jego celem jest
zapewnienie sprawnego i efektywnego
podejmowania medycznych działań
ratowniczych wobec każdej osoby
znajdującej się w stanie nagłego zagrożenia
życia lub zdrowia.
Osiągnięcie tak sformułowanego celu wymaga:
a) zapewnienia możliwości natychmiastowego
wezwania pomocy;
b) niezwłocznego przybycia na miejsce
zdarzenia zespołu ratownictwa medycznego;
c) niezwłocznego podjęcia właściwych
medycznych działań ratowniczych na
miejscu zdarzenia;
d) zapewnieniu stosownego do potrzeb
transportu;
e) zapewnienia niezwłocznego przyjęcia
poszkodowanych w najbliższym szpitalnym
oddziale ratunkowym lub oddziale
szpitalnym.
System zorganizowany jest w sposób
zapewniający jego ciągłe funkcjonowanie na
trzech poziomach zarządzania:
1. powiatowym ;
2. wojewódzkim;
3. centralnym (kraju).
Poziom powiatowy Systemu Ratownictwa
Medycznego jest poziomem wykonawczym.
Realizowane są zadania ratownictwa medycznego w
całym zakresie „łańcucha przeżycia”, to jest od
momentu zdarzenia do udzielenia
wykwalifikowanej pomocy przedszpitalnej przez
zespół ratunkowy i następnie transport, aż do
działań na izbie przyjęć szpitala włącznie.
Wszystko to powinno odbywać się z zachowaniem
zasady "jednych noszy", co oznacza, że nie wolno
zmieniać noszy osobie poszkodowanej od miejsca
zdarzenia, aż do umieszczenia w szpitalu.
Zadania ratownictwa medycznego na
poziomie powiatowym realizowane są przez
następujące jednostki systemu:
1. zespoły ratownictwa medycznego (ZRM), w tym
lotnicze służby ratownicze (LSR) i
lotnicze grupy poszukiwawczo – ratownicze
(LGPR);
2. szpitalne oddziały ratunkowe (SOR) i
ewakuacyjne izby ratunkowe (EIR);
3. zintegrowane centrum powiadamiania
ratunkowego (CPR).
Zespoły Ratownictwa Medycznego są
elementami wykonawczymi systemu
Państwowego Ratownictwa Medycznego.
Wyróżnia się następujące rodzaje zespołów
ratownictwa medycznego:
1) zespoły reanimacyjne „R”;
2) zespoły wypadkowe „W”;
3) zespoły transportu sanitarnego „TS”;
4) zespoły ratownictwa lotniczego;
Środki transportu ZRM dzielą
się na:
ambulanse sanitarne (ratunkowe), służące do
przewozu chorych i udzielania im świadczeń
zdrowotnych. Stanowią one podstawowe
wyposażenie medycznego zespołu
specjalistycznego;
specjalne środki transportu ratowniczego – tj.
inne niż ambulanse ratunkowe, służące do
transportu pacjentów drogą powietrzną (samolot
sanitarny, śmigłowiec ratunkowy),
wodną, bądź lądową poza drogami publicznymi
.
Medyczne działania ratownicze w warunkach szpitalnych
realizuje Szpitalny Oddział Ratunkowy (SOR). Do jego
podstawowych zadań należy:
1. przyjęcie, wstępna diagnostyka i leczenie pacjentów w
zakresie niezbędnym dla
stabilizacji funkcji życiowych osób, które uległy nagłemu
zachorowaniu, zatruciu, bądź urazowi i zostały przywiezione
przez zespoły ratownictwa medycznego lub zgłosiły się do
oddziału samodzielnie;
2. pomoc ofiarom katastrof i zdarzeń masowych;
3. prowadzenie dokumentacji oddziału i zespołów ratownictwa
medycznego według odrębnych przepisów;
4. nadzór merytoryczny i analiza funkcjonowania systemu w
rejonie operacyjnym szpitalnego oddziału ratunkowego;
5. edukacja i promocja zdrowia w zakresie ratownictwa
medycznego.
Do głównych zadań Centrum Powiadamiania
Ratunkowego w zakresie ratownictwa
medycznego, należy:
przyjmowanie powiadomień o stanach nagłego zagrożenia
życia lub zdrowia;
selekcja i ustalanie priorytetów wyjazdów;
niezwłoczne dysponowanie najbliższych jednostek systemu
do zdarzeń;
przekazywanie niezbędnych informacji osobom udzielającym
pierwszej pomocy, w szczególności przed przybyciem
zespołu ratownictwa medycznego na miejsce zdarzenia;
przekazywanie kierującemu działaniami ratowniczymi lub
innym jednostkom wykonującym zadania w zakresie
ratownictwa medycznego, niezbędnych informacji
ułatwiających podejmowanie rozstrzygnięć na miejscu
zdarzenia;
monitorowanie i analiza medycznych działań ratowniczych.
Na poziomie województwa realizowane są zadania
wspomagania i koordynacji medycznych działań
ratowniczych obejmujących obszar województwa.
Ustalana jest liczba i rozmieszczenie centrów
powiadamiania ratunkowego, szpitalnych oddziałów
ratunkowych, ewakuacyjnych izb ratunkowych oraz
zespołów ratownictwa medycznego, a także zasady
ich
współdziałania, w tym ustalanie obszaru, z którego
zespoły ratownictwa medycznego transportują
pacjentów do danego szpitalnego oddziału
ratunkowego lub ewakuacyjnej izby ratunkowej.
Poziom centralny wspomaga i koordynuje medyczne
działania ratownicze na obszarze kraju.
Literatura
1. Fedorowicz R, Kołodziński E., Solarz L.:Bezpieczeństwo
użytkowania sieci przesyłowych gazu w warunkach zagrożeń
terrorystycznych. Zagadnienia Eksploatacji nr1/2004 (52)
str.19 - 28 http://www.infocorp.com.pl/
2. Grosset R.: System Zarządzania Kryzysowego. Materiały XI
Międzynarodowej Konferencji Naukowo-Technicznej Inżynierii
Wojskowej, t.1, Warszawa – Rynia 7-9 listopada 2000.
3. Kołodzinski, J. Matela, T. Pietkiewicz: Komputerowe
wspomaganie zarządzania bezpieczeństwem cywilnym.
Warszawa 2003.
4. Słownik języka polskiego. Tom I. PWN, Warszawa 1978.
Dziękuje