Technik_pozarnictwa_315[02].Z2.03

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

Wprowadzenie

Wymagania wstępne

Cele kształcenia

Materiał nauczania

4.1. Konwencje i Dyrektywy organizacji międzynarodowych dotyczące

nadzwyczajnych zagroŜeń środowiska. ZagroŜenia toksycznymi
środkami przemysłowymi

4.1.1. Materiał nauczania

4.1.2. Pytania sprawdzające

4.1.3. Ćwiczenia

4.1.4. Sprawdzian postępów

4.2. Przyczyny powstawania poŜarów. Bezpieczeństwo poŜarowe.

Czynniki  określające  zagroŜenie  poŜarowe.  ZagroŜenia  poŜarowe
obiektów  uŜyteczności  publicznej.  ZagroŜenia  poŜarowe  obiektów
produkcyjnych.  ZagroŜenia  poŜarowe  obiektów  magazynowych.
ZagroŜenia  poŜarowe  w  gospodarce  rolnej.  ZagroŜenia  poŜarowe
lasów. ZagroŜenia poŜarowe środków transportu

4.2.1. Materiał nauczania

4.2.2. Pytania sprawdzające

4.2.3. Ćwiczenia

4.2.4. Sprawdzian postępów

4.3. Prace niebezpieczne pod względem poŜarowym

4.3.1. Materiał nauczania

4.3.2. Pytania sprawdzające

4.3.3. Ćwiczenia

4.3.4. Sprawdzian postępów

4.4. Aktywne i pasywne środki zabezpieczeń przeciwpoŜarowych

4.4.1. Materiał nauczania

4.4.2. Pytania sprawdzające

4.4.3. Ćwiczenia

4.4.4. Sprawdzian postępów

4.5. Klasyfikacja materiałów niebezpiecznych według ADR i RID.

Oznakowanie środków, sprzętu i urządzeń do transportu
materiałów niebezpiecznych

4.5.1. Materiał nauczania

4.5.2. Pytania sprawdzające

4.5.3. Ćwiczenia

4.5.4. Sprawdzian postępów

Sprawdzian osiągnięć

Literatura

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1. WPROWADZENIE

Poradnik, będzie Ci pomocny w przyswajaniu wiedzy o ,,Stosowanie przepisów

bezpieczeństwa i higieny pracy. Wiedzę tą będziesz wykorzystywał w szkole przy realizacji
wszystkich modułów związanych z zawodem technik poŜarnictwa.

W poradniku zamieszczono:

−−−−

wymagania wstępne, wykaz umiejętności, jakie powinieneś mieć juŜ ukształtowane, abyś
bez problemów mógł korzystać z poradnika,

−−−−

cele kształcenia, wykaz umiejętności, jakie ukształtujesz podczas pracy z poradnikiem,

−−−−

materiał nauczania, „pigułkę” wiadomości teoretycznych niezbędnych do opanowania
treści jednostki modułowej,

−−−−

zestaw pytań przydatny do sprawdzenia, czy juŜ opanowałeś wiedzę z tej jednostki
modułowej,

−−−−

wiczenia, które pomogą Ci zweryfikować wiadomości teoretyczne oraz ukształtować

umiejętności praktyczne,

−−−−

sprawdzian osiągnięć, przykładowy zestaw zadań i pytań. Pozytywny wynik sprawdzianu
potwierdzi, Ŝe dobrze pracowałeś podczas zajęć i Ŝe posiadasz wiedzę i umiejętności
z zakresu tej jednostki modułowej,

−−−−

literaturę.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2. WYMAGANIA WSTĘPNE

Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej powinieneś, umieć:

−−−−

stosować terminologię techniczną i posługiwać się podstawowymi pojęciami z zakresu:
fizyki, chemii,

−−−−

obsługiwać komputer na poziomie podstawowym,

−−−−

korzystać z róŜnych źródeł informacji,

−−−−

uczestniczyć w dyskusjach,

−−−−

prezentować efekty swojej pracy,

−−−−

współpracować w grupie,

−−−−

wyciągać i uzasadniać wnioski z wykonanych ćwiczeń.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3. CELE KSZTAŁCENIA

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

−−−−

zanalizować Konwencje i Dyrektywy organizacji międzynarodowych dotyczące
nadzwyczajnych zagroŜeń środowiska,

−−−−

scharakteryzować przyczyny powstawania poŜarów,

−−−−

scharakteryzować bezpieczeństwo poŜarowe,

−−−−

określić prace niebezpieczne pod względem poŜarowym,

−−−−

określić aktywne i pasywne środki zabezpieczeń przeciwpoŜarowych,

−−−−

scharakteryzować czynniki określające zagroŜenie poŜarowe,

−−−−

sklasyfikować materiały niebezpieczne według ADR i RID,

−−−−

zidentyfikować oznakowanie środków, sprzętu i urządzeń do transportu materiałów
niebezpiecznych,

−−−−

określić zagroŜenia toksycznymi środkami przemysłowymi,

−−−−

scharakteryzować zagroŜenia poŜarowe obiektów uŜyteczności publicznej,

−−−−

określić zagroŜenia poŜarowe obiektów produkcyjnych i magazynowych,

−−−−

scharakteryzować zagroŜenia poŜarowe w gospodarce rolnej,

−−−−

określić zagroŜenia poŜarowe lasów,

−−−−

scharakteryzować zagroŜenia poŜarowe środków transportu.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. MATERIAŁ NAUCZANIA

4.1. Konwencje i Dyrektywy organizacji międzynarodowych

dotyczące nadzwyczajnych zagroŜeń środowiska. ZagroŜenia
toksycznymi środkami przemysłowymi

4.1.1. Materiał nauczania

Stały rozwój techniki powoduje, Ŝe awarie przemysłowe stają się coraz groźniejsze dla

otoczenia. Na ich skutki naraŜona jest przede wszystkim ludność zamieszkująca okolice
duŜych zakładów przemysłowych. Ustawa Prawo ochrony środowiska, wychodząc naprzeciw
ś

wiatowym tendencjom upowszechniania zasad jawności i demokracji w procedurach

decyzyjnych,  wprowadza  -  w  ślad  za  Dyrektywą  SEVESO  II  oraz  Konwencją  Aarhus  -
szereg  instrumentów  prawnych  słuŜących  społeczeństwu  w  sprawach  przeciwdziałania
i zapobiegania skutkom powaŜnych awarii.

W ramach wdraŜania prawa europejskiego w dziedzinie ochrony środowiska jednym

z  fundamentalnych  kierunków,  realizowanym  nie  tylko  w  naszym  kraju,  jest  stworzenie
systemu  zapobiegania  oraz  ograniczania  skutków  awarii,  wypadków  i  katastrof  mogących
powstać w zakładach przemysłowych, które stosują, magazynują, przerabiają, czyli wykonują
jakiekolwiek operacje z substancjami chemicznymi mogącymi stworzyć zagroŜenia dla ludzi
i  środowiska.  Dyrektywą  Unii  Europejskiej  określającą  podstawowe  zasady  funkcjonowania
tego  sytemu  i  określającą  zarówno  obowiązki  prowadzących  działalność  przemysłową  jak
odpowiedzialność kompetentnych władz publicznych jest dyrektywa Rady Unii Europejskiej
96/82/EC dotycząca zarządzania powaŜnymi awariami przemysłowymi z udziałem substancji
niebezpiecznych),  będąca  nowelizacją  Dyrektywy  Rady  82/501/EWG  z  24  czerwca
1982 roku,  w  sprawie  zagroŜenia  powaŜnymi  awariami  przez  niektóre  rodzaje  działalności
przemysłowej  zwanej  dyrektywą  SEVESO.  Dyrektywa  ta  swoją  nazwę  zawdzięcza
miejscowości we Włoszech, gdzie 10 lipca 1976 roku miał miejsce wybuch i w konsekwencji
powaŜna  katastrofa  w  zakładach  chemicznych  ICMESA  znajdujących  się  około  20  km  od
Mediolanu, w których produkowano m.in. trichlorofenol, pestycydy i herbicydy. Na skutek tej
awarii  uwolnieniu  do  atmosfery  uległy  bardzo  duŜe  ilości  toksycznych  i  rakotwórczych
produktów. Spowodowało to olbrzymie skaŜenie środowiska - powietrza, powierzchni ziemi,
a takŜe wód powierzchniowych i gruntowych. Na skutek tej awarii zostało poszkodowanych
wówczas około 2000 osób.

Postanowienia znowelizowanej dyrektywy (nowego podejścia), którą nazwano SEVESO

II,  w  ramach  wdraŜania  w  Polsce  przepisów  Unii  Europejskiej,  znalazły  swoje
odzwierciedlenie  w  ustawie  Prawo  ochrony  środowiska,  w  której  zagadnienia  dotyczące
zapobiegania  i  ograniczania  powaŜnych  awarii  przemysłowych  zostały  zawarte  w  tytule  IV
"PowaŜne  awarie  przemysłowe".  Oczywiście,  nakładanie  na  prowadzących  działalność
przemysłową  z  wykorzystaniem  substancji  niebezpiecznych,  powaŜnych  obowiązków
ustawowych  nie  moŜe  się  odbywać  bez  określenia  wyraźnych  kryteriów  klasyfikacyjnych,
a  takŜe  kompetentnych  władz  publicznych,  które  będą  odpowiedzialne  za  kontrolę  realizacji
tych obowiązków.

Zarówno w dyrektywie jak i ustawie Prawo ochrony środowiska obowiązki te są

zróŜnicowane w zaleŜności od ilości substancji niebezpiecznych znajdujących się na terenie

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

zakładu w magazynowaniu, instalacjach technologicznych lub w inny sposób
wykorzystywane w zakładzie (mogą być np. uŜywane w laboratoriach).

Dyrektywa EC oraz Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 9 kwietnia 2002 r.

w sprawie rodzajów i ilości substancji niebezpiecznych, których znajdowanie się w zakładzie
decyduje  o  zaliczeniu  go  do  zakładu  o  zwiększonym  ryzyku  albo  zakładu  o  duŜym  ryzyku
wystąpienia  powaŜnej  awarii  przemysłowej.  wprowadzają  kryteria  klasyfikacyjne,  biorące
pod  uwagę  rodzaj  i  ilość  substancji,  których  przekroczenie  (w  sumie)  na  terenie  zakładu
powoduje, Ŝe zakład jest objęty postanowieniami cytowanych przepisów.
Ustawa "Prawo ochrony środowiska" wprowadza dwie kategorie zakładów:

−

zakłady o duŜym ryzyku,

−

zakłady o zwiększonym ryzyku.

W ustawie określono takŜe właściwe organy, które są odpowiedzialne za realizację

poszczególnych jej zapisów:

−

dla zakładów o duŜym ryzyku - właściwym organem (kompetentną władzą) jest
komendant wojewódzki Państwowej StraŜy PoŜarnej,

−

dla zakładów o zwiększonym ryzyku - właściwym organem jest komendant powiatowy
Państwowej StraŜy PoŜarnej [3].

W stosunku do prowadzących działalność przemysłową z wykorzystaniem substancji

niebezpiecznych,  szczególny  nacisk  połoŜono  na  stworzenie  w  zakładach  wewnętrznego
systemu zarządzania bezpieczeństwem, który łączy w sobie elementy oceny i analizy ryzyka
i  podjętych  na  tej  podstawie  środków  zapobiegawczych  (w  tym  postępowania  w  przypadku
powstania  katastrofy)  z  całą  strukturą  zarządzania  i  kierowania  przedsiębiorstwem.  Silnie
wyeksponowano  rolę  organów  Państwowej  StraŜy  PoŜarnej  odpowiedzialnych  za
bezpieczeństwo i podjęcie działań w przypadku zagroŜenia.

Do głównych zadań operatorów w zakresie zapobiegania powaŜnym awariom, w myśl

ustawy, naleŜy:
1)

dla zakładów o duŜym lub zwiększonym ryzyku:

−

zgłoszenie  zakładu  właściwemu  organowi  PSP  (zgłoszenia  wymaga  takŜe  kaŜda
istotna zmiana ilości lub rodzaju substancji niebezpiecznej albo jej charakterystyki
fizykochemicznej,  poŜarowej  i  toksycznej,  technologii  lub  profilu  produkcji  -  na
14 dni przed wprowadzeniem zmiany),

−

sporządzenie programu zapobiegania powaŜnym awariom i przedłoŜenie go przed
uruchomieniem zakładu, do akceptacji właściwemu organowi PSP. Uruchomienie
zakładu moŜe nastąpić, jeŜeli właściwy organ PSP nie wniesie sprzeciwu w drodze
decyzji,

dla zakładów o duŜym ryzyku:

−

opracowanie i wdroŜenie sytemu bezpieczeństwa stanowiącego element
organizacji i zarządzania zakładem,

−

opracowanie raportu bezpieczeństwa,

−

przedłoŜenie  raportu  bezpieczeństwa  komendantowi  wojewódzkiemu  PSP
i  wojewódzkiemu  inspektorowi  ochrony  środowiska  (rozpoczęcie  ruchu  zakładu
moŜe  nastąpić  po  jego  zatwierdzeniu  w  drodze  decyzji  przez  komendanta
wojewódzkiego  PSP,  po  uzyskaniu  opinii  wojewódzkiego  inspektora  ochrony
ś

rodowiska),

−

aktualizacja raportu bezpieczeństwa,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

analiza programu zapobiegania powaŜnym awariom, systemu bezpieczeństwa
i raportu bezpieczeństwa przed wprowadzeniem zmian w ruchu zakładu,

−

uzyskanie zatwierdzenia przez komendanta wojewódzkiego PSP zmienionego
raportu bezpieczeństwa,

−

opracowanie wewnętrznego planu ratowniczego oraz jego analiza i praktyczne
sprawdzenie,

−

dostarczenie komendantowi wojewódzkiemu PSP informacji niezbędnych do
sporządzenia

zewnętrznego

planu

operacyjno

ratowniczego

(przed

uruchomieniem zakładu),

−

dostarczenie  komendantowi  wojewódzkiemu  Państwowej  StraŜy  PoŜarnych  oraz
wojewódzkiemu  inspektorowi  ochrony  środowiska  wykazu  zawierającego  dane  o
rodzaju,  kategorii  i  ilości  substancji  niebezpiecznych  znajdujących  się  na  terenie
zakładu oraz aktualizowanie tego wykazu nie rzadziej niŜ co rok,

−

natychmiastowe zawiadomienie właściwego organu PSP o wystąpieniu awarii
przemysłowej i przekazaniu niezbędnych informacji.

Informacje dostarczone przez prowadzącego zakład w dokumentach wykorzystywane są

do  sporządzenia  przez  komendanta  wojewódzkiego  PSP  zewnętrznego  planu  operacyjno  -
ratowniczego. Plan ten stanowi zbiór procedur postępowania wraz z określeniem niezbędnej
ilości  sił  i  środków  ratowniczych  oraz  systemów  koordynacji  działań,  informowania,
powiadamiania i łączności w przypadku, gdy rozmiar zagroŜenia przekroczy granice zakładu.
Istotnym elementem czynności zmierzających do opracowania takiego planu będzie, w myśl
ustawy, zapewnienie udziału społeczności lokalnych w sporządzaniu planu, a takŜe określenie
zasad  postępowania  ludzi  mogących  się  znaleźć  w  strefie  zagroŜenia.  Zewnętrzny  plan
operacyjno  -  ratowniczy  będzie  sprawdzany  w  formie  ćwiczeń  nie  rzadziej,  niŜ  co  3  lata,
a  takŜe  powinien  być  on  aktualizowany  w  przypadku  kaŜdej  zmiany  technologii,  zmianach
funkcjonowania jednostek ratowniczych.

Ustawa określa takŜe zadania komendanta wojewódzkiego PSP w przypadku wystąpienia

awarii,  która  moŜe  mieć  skutki  transgraniczne.  Jest  on  zobowiązany  do  powiadomienia
ministra  do  spraw  środowiska  o  takiej  awarii  i  niezwłocznie  mu  przekazać  informacje
dotyczące  zdarzenia  oraz  raport  bezpieczeństwa  a  takŜe  wewnętrzny  i  zewnętrzny  plan
operacyjno  -  ratowniczy.  Następnie,  minister  niezwłocznie  zawiadamia  państwo,  na  terenie
którego mogą wystąpić skutki awarii.

WaŜnym elementem sprawdzenia skuteczności wewnętrznego systemu zapobiegania

i  ograniczania  skutków  awarii  jest  wprowadzony  obowiązek  kontrolowania  przez  komendy
powiatowe  Państwowej  StraŜy  PoŜarnej  zakładów  stwarzających  zagroŜenie  wystąpienia
powaŜnej  awarii  przemysłowej.  W  ramach  tych  kontroli  będzie  sprawdzana  realizacja
zapisów ustawy, a w szczególności czy [3]:

−

podjęto środki zapobiegające wystąpieniu powaŜnej awarii przemysłowej,

−

zapewniono wystarczające środki ograniczające skutki awarii przemysłowych
w zakładzie i poza jego granicami, uwzględniając skutki transgraniczne,

−

dane zawarte w dokumentach, o których mowa w ustawie, takich jak zgłoszenie zakładu
o  duŜym  lub  zwiększonym  ryzyku,  program  zapobiegania  awariom,  raport
bezpieczeństwa,  wewnętrzny  plan  operacyjno  -  ratowniczy,  informacje  niezbędne  do
opracowania  zewnętrznego  planu  operacyjno  -  ratowniczego,  przedkładane  właściwym
organom  Państwowej  StraŜy  PoŜarnej  są  rzetelne  i  odzwierciedlają  stan  bezpieczeństwa
w zakładzie.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Zapisy ustawy Prawo ochrony środowiska w zdecydowany sposób rozszerzyły zakres

działania organów PSP, których funkcjonowanie, zakres działania, a takŜe pragmatyka oparta
jest  o  ustawę  z  dnia  24 sierpnia  1991  roku  o  Państwowej  StraŜy  PoŜarnej.  Państwowa  StraŜ
PoŜarna  jest  od  1992  roku  organizatorem  Krajowego  Systemu  Ratowniczo  -  Gaśniczego
wiąŜe wszelkie dostępne siły ratownicze oraz podmioty, które zgodziły się współpracować w
ramach tego systemu w ściśle zdefiniowaną strukturę ratowniczą, a główną osią tego systemu
są  jednostki  Państwowej  StraŜy  PoŜarnej  z  wykwalifikowaną  kadrą,  specjalistycznym
sprzętem, siecią łączności i alarmowania. Celem tego systemu jest zapewnienie ochrony Ŝycia
ludzi,  ich  zdrowia,  własności  oraz  środowiska  przed  poŜarami,  klęskami  Ŝywiołowymi,
katastrofami  chemicznymi,  technicznymi,  ekologicznymi  itp.  Oczywiście,  ustawowy  zakres
działań  Państwowej  StraŜy  PoŜarnej  obejmuje  szeroko  rozumianą  profilaktykę  poŜarową  -
nadzorowanie przestrzegania przepisów przeciwpoŜarowych, a takŜe rozpoznanie zagroŜeń na
potrzeby  prowadzenia  działań  ratowniczych.  Działaniami  tymi  zajmuje  się  pion  kontrolno  -
rozpoznawczy, który w  komendach powiatowych i  komendach wojewódzkich PSP liczy ok.
800 osób.

Na podstawie przeprowadzanych działań, komendanci powiatowi i wojewódzcy

(na szczeblu krajowym Komendant Główny PSP) sporządzają tzw. "katalogi zagroŜeń"
obejmujący identyfikację zagroŜeń:

−

chemicznych – od źródeł stacjonarnych (w tym objętych postanowieniami dyrektywy
SEVESO II),

−

w transporcie drogowym materiałów niebezpiecznych,

−

w transporcie kolejowym, wodnym, morskim i rurociągowym,

−

zagroŜenia

poŜarowe

(duŜych

baz

magazynowych

materiałów

poŜarowo

niebezpiecznych, obiektów uŜyteczności publicznej, lasów itp.)

Na podstawie katalogów zagroŜeń sporządzane są plany ratownicze dla terenu powiatów

jak  i  województw  oraz  przeprowadzane  są  szkolenia  straŜaków  jednostek  ratowniczo  -
gaśniczych  PSP,  członków  jednostek  Ochotniczych  StraŜy  PoŜarnych  oraz  ratowników
z  jednostek  włączonych  do  krajowego  systemu  ratowniczo  gaśniczego.  W  zakresie
wymaganym przez nową ustawę, komendanci powiatowi i wojewódzcy dokonają weryfikacji
i  przeglądu  dotychczasowych  planów  ratowniczych  w  zakresie  dotyczącym  zakładów
spełniających  którykolwiek  z  kryteriów  klasyfikacyjnych.  W  wielu  przypadkach  zakłady,
które  zostaną  zakwalifikowane  do  grupy  zakładów  duŜego  lub  zwiększonego  ryzyka  były
objęte  wcześniej  kontrolami  Państwowej  StraŜy  PoŜarnej  i  wdroŜyły  szereg  zaleceń
i  rozwiązań  organizacyjno  technicznych  w  zakresie  zapobiegania  i  zwalczania  powaŜnych
zagroŜeń przemysłowych.

Realizacja przez organy PSP zadań wynikających z ustawy Prawo ochrony środowiska

nie  będzie  mogła  być  w  pełni  efektywna  bez  współpracy  z  innymi  instytucjami
i  organizacjami,  które  w  zakresie  swojego  działania  mają  ochronę  środowiska  i  Ŝycia  ludzi.
Od  wielu  lat  z  doskonałymi  efektami  prowadzimy  wspólne  działania  kontrolne  z  Inspekcją
Ochrony  Środowiska,  Państwową  Inspekcją  Pracy,  wojewódzkimi  i  powiatowymi
inspektoratami  ochrony  środowiska,  Urzędem  Dozoru  Technicznego.  W  tak  trudnych
i  skomplikowanych  zagadnieniach,  jakimi  są  powaŜne  awarie  przemysłowe,  wspólne
działania  oraz  wymiana  informacji  między  wszystkimi  zaangaŜowanymi  stronami  stanowią
podstawowy  element  skuteczności  działań.  Drugim  elementem  skuteczności  działań  jest
odpowiednio przygotowana kadra.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Realizację zapisów dyrektywy i ustawy oraz funkcję Państwowej StraŜy PoŜarnej naleŜy

teŜ  widzieć  w  kontekście  zmieniających  się  zadań  Obrony  Cywilnej,  która
w  zmieniającej  się  rzeczywistości  oraz  zagroŜeń  militarnych  działania  swoje  kierunkuje  na
zapobieganie  i  udział  w  zwalczaniu  i  ograniczaniu  skutków  klęsk  Ŝywiołowych  i  katastrof,
czyli  szeroko  pojętą  sferę  ochrony  ludności  w  okresie  pokoju.  Zgodnie  z  trendami
europejskimi w zakresie ochrony ludności, głównymi kierunkami jej rozwoju realizowanymi
w Polsce są:

−

zapobieganie i ograniczanie ryzyka oraz zagroŜeń dla Ŝycia i zdrowia ludzi, środowiska
oraz własności na skutek klęsk Ŝywiołowych i katastrof,

−

zwiększanie stopnia przygotowania (systemów planowania działań ratowniczych,
planowania sił i środków dla potrzeb ochrony ludności itp.),

−

doskonalenie metod reagowania i zwalczania zagroŜeń oraz usuwania skutków,
a takŜe odbudowy elementów środowiska po zlikwidowaniu zagroŜenia,

−

publiczna informacja, edukacja i zwiększanie świadomości społeczności lokalnych.

Kierunki te w całości znalazły odwzorowanie w ustawie prawo ochrony środowiska.

NaleŜy  zdawać  sobie  jednak  sprawę,  Ŝe  pełne  wdroŜenie  zapisów  tej  ustawy  w  zakresie
dotyczącym  powaŜnych  zagroŜeń  przemysłowych  będzie  wymagało  pewnego  okresu  czasu.
Z  tego  powodu  terminy  realizacji  poszczególnych  jej  zapisów  zostały  określone  w  tzw.
ustawie  wprowadzającej,  która  uwzględnia  zarówno  stopień  trudności  i  czasochłonności
realizacji  poszczególnych  zapisów  jak  i  konieczność  wydatkowania  niemałych  w  wielu
przypadkach  środków  finansowych.  Podsumowując,  wdroŜenie  zapisów  ustawy  w  sposób
zdecydowany wpłynie na poprawę bezpieczeństwa „chemicznego” w kraju, którego kolejnym
elementem  jest  takŜe  nowelizowana  co  dwa  lata  w  zakresie  załączników  A  i  B,  umowa
europejska dotycząca transportu drogowego materiałów niebezpiecznych (ADR).

4.1.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

Omów zakres obowiązków prowadzącego zakłady: ZZR oraz ZDR w zakresie
zapobiegania powaŜnym awariom przemysłowym.

Kto i w jaki sposób kwalifikuje zakłady do ZZR i ZDR?

Omów zadania prowadzącego ZDR.

Omów zadania prowadzącego ZZR.

Omów zadania komendantów PSP w zakresie nadzoru nad zakładami o zwiększonym
i duŜym ryzyku powaŜnej awarii przemysłowej.

4.1.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Dokonaj zgłoszenia zakładu ZZR lub ZDR do właściwego organu.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przeanalizować dokumentację procesową zakładu,

zakwalifikować zakład zgodnie z wytycznymi rozporządzenia,

określić rodzaj zakładu,

dokonać pisemnego zgłoszenia do właściwego organu,

przedstawić wyniki swojej pracy.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−−−−

literatura, akty prawne,

−−−−

dokumentacja procesowa zakładu,

−−−−

komputer z dostępem do internetu i drukarka,

−−−−

arkusze papieru formatu A4,

−−−−

materiały piśmiennicze.

Ćwiczenie 2

Opracuj ramowy raport o bezpieczeństwie dla wybranego zakładu o duŜym ryzyku

wystąpienia powaŜnej awarii przemysłowej.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przeanalizować dokumentację procesową wybranego zakładu,

zakwalifikować zakład zgodnie z wytycznymi rozporządzenia,

określić rodzaj zakładu,

sporządzić raport o bezpieczeństwie,

przedstawić wyniki swojej pracy.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−−−−

literatura, akty prawne,

−−−−

dokumentacja procesowa zakładu,

−−−−

komputer z dostępem do internetu i drukarka,

−−−−

arkusze papieru formatu A4,

−−−−

materiały piśmiennicze.

4.1.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

zanalizować Konwencje i Dyrektywy organizacji międzynarodowych
dotyczące nadzwyczajnych zagroŜeń środowiska?

2) dokonać kwalifikacji i zgłoszenia zakładów: ZZR i ZDR?

3) określić zagroŜenia toksycznymi środkami przemysłowymi?

4) omówić obowiązki prowadzących ZZR i ZDR w zakresie zapobiegania

powaŜnym awariom przemysłowym?

5) przedstawić obowiązki kompetentnych władz w zakresie nadzoru nad ZZR i

ZDR ?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2. Przyczyny powstawania poŜarów. Bezpieczeństwo poŜarowe.

Czynniki  określające  zagroŜenie  poŜarowe.  ZagroŜenia
poŜarowe  obiektów  uŜyteczności  publicznej.  ZagroŜenia
poŜarowe  obiektów  produkcyjnych.  ZagroŜenia  poŜarowe
obiektów magazynowych. ZagroŜenia poŜarowe w gospodarce
rolnej.  ZagroŜenia  poŜarowe  lasów.  ZagroŜenia  poŜarowe
środków transportu

4.2.1. Materiał nauczania

Rozporządzenie

Ministra

Spraw

Wewnętrznych

Administracji

sprawie

szczegółowych zasad organizacji krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego wyróŜnia
następujące przyczyny powstania poŜarów:
1)

nieostroŜność osób dorosłych (NOD) przy posługiwaniu się ogniem otwartym, w tym
papierosy, zapałki,

NOD przy wypalaniu pozostałości roślinnych na polach,

NOD przy posługiwaniu się substancjami łatwo palnymi i pirotechnicznymi,

NOD przy prowadzeniu prac poŜarowo - niebezpiecznych,

NOD w pozostałych przypadkach,

nieostroŜność osób nieletnich (NON) przy posługiwaniu się ogniem otwartym, w tym
papierosy, zapałki,

NON przy wypalaniu pozostałości roślinnych na polach,

NON przy posługiwaniu się substancjami łatwo palnymi i pirotechnicznymi,

NON przy prowadzeniu prac poŜarowo niebezpiecznych,

10)

NON w pozostałych przypadkach,

11)

wady urządzeń i instalacji elektrycznych, w szczególności przewody, osprzęt oświetlenia,
odbiorniki bez urządzeń grzewczych,

12)

nieprawidłowa eksploatacja urządzeń i instalacji elektrycznych,

13)

wady elektrycznych urządzeń ogrzewczych, w szczególności piece, grzałki, kuchnie,

14)

nieprawidłowa eksploatacja elektrycznych urządzeń ogrzewczych,

15)

wady urządzeń ogrzewczych na paliwo stałe,

16)

nieprawidłowa eksploatacja urządzeń ogrzewczych na paliwo stałe,

17)

wady urządzeń ogrzewczych na paliwo ciekłe,

18)

nieprawidłowa eksploatacja urządzeń ogrzewczych na paliwo ciekłe,

19)

wady urządzeń ogrzewczych na paliwo gazowe,

20)

nieprawidłowa eksploatacja urządzeń ogrzewczych na paliwo gazowe,

21)

wady urządzeń mechanicznych,

22)

nieprawidłowa eksploatacja urządzeń mechanicznych,

23)

wady procesów technologicznych,

24)

nieprzestrzeganie reŜimów technologicznych,

25)

nieprawidłowe magazynowanie substancji niebezpiecznych,

26)

wady środków transportu,

27)

nieprawidłowa eksploatacja środków transportu,

28)

samozapalenia biologiczne,

29)

samozapalenia chemiczne,

30)

wyładowania atmosferyczne,

31)

wady konstrukcji budowlanych,

32)

nieprawidłowa eksploatacja konstrukcji budowlanych,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

33)

elektryczność statyczna,

34)

podpalenia umyślne, w tym akty terroru,

35)

poŜary jako następstwo innych miejscowych zagroŜeń,

36)

inne przyczyny,

37)

nieustalone.

Budynki oraz części budynków, stanowiące odrębne strefy poŜarowe z uwagi na

przeznaczenie i sposób uŜytkowania, dzieli się na:
1)

mieszkalne, zamieszkania zbiorowego i uŜyteczności publicznej charakteryzowane
kategorią zagroŜenia ludzi, określane jako ZL,

produkcyjne i magazynowe, określane jako PM,

inwentarskie (słuŜące do hodowli inwentarza), określane jako IN.

Budynki oraz części budynków, stanowiące odrębne strefy poŜarowe, określane jako ZL,
zalicza się do jednej lub do więcej niŜ jedna spośród następujących kategorii zagroŜenia ludzi:
1)

ZL I – zawierające pomieszczenia przeznaczone do jednoczesnego przebywania ponad
50 osób niebędących ich stałymi uŜytkownikami, a nieprzeznaczone przede wszystkim
do uŜytku ludzi o ograniczonej zdolności poruszania się,

ZL II – przeznaczone przede wszystkim do uŜytku ludzi o ograniczonej zdolności
poruszania się, takie jak szpitale, Ŝłobki, przedszkola, domy dla osób starszych,

ZL III – uŜyteczności publicznej, niezakwalifikowane do ZL I i ZL II,

ZL IV – mieszkalne,

ZL V – zamieszkania zbiorowego, niezakwalifikowane do ZL I i ZL II.

Budynki, obiekty budowlane i tereny w odpowiedni sposób skonstruowane, wraz ze

znajdującymi się na nich materiałami palnymi mogą charakteryzować się róŜnym
zagroŜeniem poŜarowym oraz zagroŜeniem wybuchowym. Parametrami charakteryzującymi
zagroŜenie poŜarowe i wybuchowe materiałów palnych są między innymi:

−

temperatura zapalenia,

−

temperatura zapłonu,

−

temperatura samozapalenia,

−

granice wybuchowości: dolna i górna,

−

minimalna energia zapłonu.

Podczas prowadzenia pełnej oceny zagroŜenia poŜarowego i wybuchowego naleŜy wziąć

pod uwagę cały szereg parametrów fizykochemicznych materiałów palnych mających wpływ
na ich zapalność, łatwość tworzenia się mieszanin wybuchowych, trwałość przestrzenną.
Przede

wszystkim

naleŜy

wziąć

pod

uwagę

fakt,

zagroŜenie

poŜarowe

i wybuchowe wzrasta wraz ze spadkiem temperatury zapalenia i temperatury zapłonu, a takŜe
temperatury  samozapalenia.  Wzrost  zagroŜenia  następuje  takŜe  ze  spadkiem  dolnej  granicy
wybuchowości  oraz  ze  zwiększeniem  się  przedziału  wybuchowości,  czyli  zakresu  pomiędzy
dolną granica wybuchowości a górną granicą wybuchowości. Na wzrost zagroŜenia ma takŜe
wpływ  spadek  minimalnej  energii  zapłonu.  Pośredni  wpływ  na  zagroŜenie  wybuchowe  ma
takŜe  wpływ  gęstość  względna  gazów  i  par  cieczy  w  stosunku  do  gęstości  powietrza.  Na
szybkość  rozcieńczania  gazów  lub  par  w  powietrzu  ma  wpływ  współczynnik  dyfuzji  –
zdolność dyfuzji jest odwrotnie proporcjonalna do masy cząsteczkowej substancji.

Istotny wpływ na zagroŜenie poŜarowe i wybuchowe maja takŜe materiały konstrukcyjne

z jakich wykonana obiekty i budynki. Ich dobór oraz właściwości poŜarowe jest dokładnie
określony w Prawie budowlanym oraz w „warunkach technicznych”, dlatego prowadząc

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

analizę zagroŜeń naleŜy przede wszystkim rozpocząć od analizy zgodności stanu istniejącego
z

wymogami

przepisów

przeciwpoŜarowych.

Analizując

zagroŜenie

poŜarowe

i  wybuchowe  nie  sposób  nie  wspomnieć  o  występującym  w  budynkach,  obiektach
budowlanych i na terenach zagroŜeniu dla przebywających tam osób. Obowiązek zapewnienia
bezpieczeństwa  i  moŜliwości  ewakuacji  tym  osobom  wynika  bezpośrednio  z  Ustawy
o ochronie przeciwpoŜarowej i spoczywa na ich właścicielu.

Specyfika zagroŜeń poŜarowych i wybuchowych występujących w obiektach

produkcyjnych  i  magazynowych,  obiektach  uŜyteczności  publicznej  i  zamieszkania
zbiorowego,  a  takŜe  w  obiektach  inwentarskich  związana  jest  bezpośrednio  z  cechami
charakterystycznymi  danych  obiektów,  rodzajem  konstrukcji,  wykończenia  wnętrz,
wyposaŜenia oraz znajdujących się w nich materiałów.

Aby nie dopuścić do moŜliwości powstania i rozprzestrzeniania się poŜarów tenŜe sam

minister  w  Rozporządzeniu  w  sprawie  ochrony  przeciwpoŜarowej  zamieścił  wytyczne
dotyczące  zasad  bezpiecznego  postępowania  w  obiektach  oraz  na  terenach  przyległych  do
nich.  Między  innymi  jest  zabronione  wykonywanie  czynności,  które  mogą  spowodować
poŜar,  jego  rozprzestrzenianie  się,  utrudnienie  prowadzenia  działania  ratowniczego  lub
ewakuacji:
1)

uŜywanie otwartego ognia, palenie tytoniu i stosowanie innych czynników mogących
zainicjować zapłon występujących materiałów,

uŜytkowanie  instalacji,  urządzeń  i  narzędzi  niesprawnych  technicznie  lub  w  sposób
niezgodny  z  przeznaczeniem  albo  warunkami  określonymi  przez  producenta  bądź
niepoddawanych  okresowym  kontrolom,  o  zakresie  i  częstotliwości  wynikającej
z  przepisów  prawa  budowlanego,  jeŜeli  moŜe  się  to  przyczynić  do  powstania  poŜaru,
wybuchu lub rozprzestrzenienia ognia,

garaŜowanie pojazdów silnikowych w obiektach i pomieszczeniach nieprzeznaczonych
do tego celu, jeŜeli nie opróŜniono zbiornika paliwa pojazdu i nie odłączono na stałe
zasilania akumulatorowego pojazdu,

rozgrzewanie  za  pomocą  otwartego  ognia  smoły  i  innych  materiałów  w  odległości
mniejszej  niŜ  5  m  od  obiektu,  przyległego  do  niego  składowiska  lub  placu  składowego
z materiałami  palnymi,  przy  czym  jest  dopuszczalne  wykonywanie  tych  czynności  na
dachach

konstrukcji

pokryciu

niepalnym

budowanych

obiektach,

a w pozostałych, jeŜeli zostaną zastosowane odpowiednie, przeznaczone do tego celu
podgrzewacze,

rozpalanie ognisk lub wysypywanie gorącego popiołu i ŜuŜla, w miejscu umoŜliwiającym
zapalenie

się

materiałów

palnych

albo

sąsiednich

obiektów

oraz

w mniejszej odległości od tych obiektów niŜ 10 m,

składowanie poza budynkami, w odległości mniejszej niŜ 4 m od granicy działki,
materiałów palnych, w tym pozostałości roślinnych, gałęzi i chrustu,

uŜytkowanie elektrycznych urządzeń ogrzewczych ustawionych bezpośrednio na podłoŜu
palnym, z wyjątkiem urządzeń eksploatowanych zgodnie z warunkami określonymi przez
producenta,

przechowywanie

materiałów

palnych

oraz

stosowanie

elementów

wystroju

i wyposaŜenia wnętrz z materiałów palnych w odległości mniejszej niŜ 0,5 m od:
a)

urządzeń i instalacji, których powierzchnie zewnętrzne mogą nagrzewać się do
temperatury przekraczającej 373,15 K (100 °C),

linii kablowych o napięciu powyŜej 1 kV, przewodów uziemiających oraz
przewodów odprowadzających instalacji piorunochronnej oraz czynnych rozdzielnic

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

prądu elektrycznego, przewodów elektrycznych siłowych i gniazd wtykowych
siłowych o napięciu powyŜej 400 V,

stosowanie na osłony punktów świetlnych materiałów palnych, z wyjątkiem materiałów
trudno zapalnych i niezapalnych, jeŜeli zostaną umieszczone w odległości co najmniej
0,05 m od Ŝarówki,

10)

instalowanie opraw oświetleniowych oraz osprzętu instalacji elektrycznych, jak
wyłączniki, przełączniki, gniazda wtyczkowe, bezpośrednio na podłoŜu palnym, jeŜeli
ich konstrukcja nie zabezpiecza podłoŜa przed zapaleniem,

11)

składowanie materiałów palnych na drogach komunikacji ogólnej słuŜących ewakuacji
lub umieszczanie przedmiotów na tych drogach w sposób zmniejszający ich szerokość
albo wysokość poniŜej wymaganych wartości,

12)

składowanie materiałów palnych na nieuŜytkowych poddaszach oraz na drogach
komunikacji ogólnej w piwnicach,

13)

zamykanie drzwi ewakuacyjnych w sposób uniemoŜliwiający ich natychmiastowe uŜycie,

14)

lokalizowanie elementów wystroju wnętrz, instalacji i urządzeń w sposób zmniejszający
wymiary

drogi

ewakuacyjnej

poniŜej

wartości

wymaganych

w przepisach techniczno-budowlanych,

15)

wykorzystywanie drogi ewakuacyjnej z sali widowiskowej lub innej o podobnym
przeznaczeniu, w której następuje jednoczesna wymiana publiczności (uŜytkowników),
jako miejsca oczekiwania na wejście do tej sali,

16)

uniemoŜliwianie lub ograniczanie dostępu do:
a)

gaśnic i urządzeń przeciwpoŜarowych,

przeciwwybuchowych urządzeń odciąŜających,

ródeł wody do celów przeciwpoŜarowych,

urządzeń uruchamiających instalacje gaśnicze i sterujących takimi instalacjami oraz
innymi instalacjami wpływającymi na stan bezpieczeństwa poŜarowego obiektu,

wyjść ewakuacyjnych albo okien dla ekip ratowniczych,

wyłączników i tablic rozdzielczych prądu elektrycznego oraz kurków głównych
instalacji gazowej,

17)

napełnianie gazem płynnym butli na stacjach paliw, stacjach gazu płynnego
i w innych obiektach nieprzeznaczonych do tego celu oraz nieumieszczenie na stacji na
odmierzaczu gazu płynnego informacji o nienapełnianiu butli.

Analizując zagroŜenie poŜarowe obiektu oraz opracowując dla niego system

zabezpieczenia przeciwpoŜarowego naleŜy wziąć pod uwagę następujące elementy:
1)

powierzchnia, wysokość i liczba kondygnacji,

odległość od obiektów sąsiadujących,

parametry poŜarowe występujących substancji palnych,

przewidywana gęstość obciąŜenia ogniowego,

kategoria zagroŜenia ludzi, przewidywaną liczbę osób na kaŜdej kondygnacji
i w poszczególnych pomieszczeniach,

ocena zagroŜenia wybuchem pomieszczeń oraz przestrzeni zewnętrznych,

podział obiektu na strefy poŜarowe,

klasa odporności poŜarowej budynku oraz klasę odporności ogniowej i stopień
rozprzestrzeniania ognia elementów budowlanych,

warunki ewakuacji, oświetlenie awaryjne (bezpieczeństwa i ewakuacyjne) oraz
przeszkodowe,

10)

sposób zabezpieczenia przeciwpoŜarowego instalacji uŜytkowych, a w szczególności:
wentylacyjnej, ogrzewczej, gazowej, elektroenergetycznej, odgromowej,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

11)

dobór urządzeń przeciwpoŜarowych w obiekcie, dostosowany do wymagań wynikających
z  przyjętego  scenariusza  rozwoju  zdarzeń  w  czasie  poŜaru,  a  w  szczególności:  stałych
urządzeń  gaśniczych,  systemu  sygnalizacji  poŜarowej,  dźwiękowego  systemu
ostrzegawczego,  instalacji  wodociągowej  przeciwpoŜarowej,  urządzeń  oddymiających,
dźwigów przystosowanych do potrzeb ekip ratowniczych,

12)

wyposaŜenie w gaśnice,

13)

zaopatrzenie w wodę do zewnętrznego gaszenia poŜaru,

14)

drogi poŜarowe.

Podczas zbioru, transportu i składowania płodów rolnych naleŜy:

stosować wskazania podane w instrukcjach obsługi przy eksploatacji maszyn rolniczych
i innych z napędem,

stosować silniki elektryczne o odpowiednim do warunków pracy stopniu ochrony,
minimalna odległość układu napędowego od stert, stogów i budynków o konstrukcji
palnej powinna wynosić 5 m,

ustawiać silniki spalinowe na podłoŜu niepalnym, w odległości co najmniej 10 m od stert,
stogów lub budynków o konstrukcji palnej,

zabezpieczać urządzenia wydechowe silników spalinowych przed wylotem iskier,

zapewnić moŜliwość ewakuacji ludzi i sprzętu,

przechowywać niezbędne materiały pędne, w ilości nieprzekraczającej dobowego
zapotrzebowania, w zamkniętych nietłukących się naczyniach, w odległości co najmniej
10 m od punktu omłotowego i miejsc występowania palnych płodów rolnych,

wyposaŜyć miejsca omłotów, stertowania i kombajnowania w gaśnice oraz w razie
potrzeby w sprzęt słuŜący do wykonywania pasów ograniczających rozprzestrzenianie się
poŜaru.

Palenie tytoniu przy obsłudze sprzętu, maszyn i pojazdów podczas zbiorów palnych

płodów rolnych oraz ich transportu nie jest dopuszczalne. Zabronione jest takŜe uŜywanie
otwartego ognia i palenie tytoniu w odległości mniejszej niŜ 10 m od punktu omłotowego
i miejsc występowania palnych płodów rolnych.

Strefa poŜarowa sterty lub stogu z palnymi produktami roślinnymi nie powinna

przekraczać powierzchni 1.000 m

lub kubatury 5.000 m

. Przy ustawianiu stert, stogów

i brogów naleŜy zachować co najmniej następujące odległości:
1)

od budynków wykonanych z materiałów:
a)

palnych – 30 m,

niepalnych i o pokryciu co najmniej trudno zapalnym – 20 m,

od dróg publicznych i torów kolejowych – 30 m,

od urządzeń i przewodów linii elektrycznych wysokiego napięcia – 30 m,

od lasów i terenów zadrzewionych – 100 m,

między stertami i stogami stanowiącymi odrębne strefy poŜarowe – 30 m.

Wokół stert i stogów naleŜy wykonać i utrzymać powierzchnię o szerokości, co najmniej

2 m w odległości 3 m od ich obrysu pozbawioną materiałów palnych.

Produkty roślinne naleŜy składować w sposób uniemoŜliwiający ich samozapalenie.

W  przypadku  konieczności  składowania  produktów  niedosuszonych  naleŜy  okresowo
sprawdzać  ich  temperaturę.  Wypalanie  słomy  i  pozostałości  roślinnych  na  polach
w  odległości  mniejszej  niŜ  100  m  od  zabudowań,  lasów,  zboŜa  na  pniu  i  miejsc  ustawienia

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

stert lub stogów bądź w sposób powodujący zakłócenia w ruchu drogowym, a takŜe bez
zapewnienia stałego nadzoru miejsca wypalania, nie jest dopuszczalne.

Lasem w rozumieniu ustawy o lasach jest grunt:

o zwartej powierzchni co najmniej 0,10 ha, pokryty roślinnością leśną (uprawami
leśnymi) – drzewami i krzewami oraz runem leśnym - lub przejściowo jej pozbawiony:
a)

przeznaczony do produkcji leśnej lub

stanowiący rezerwat przyrody lub wchodzący w skład parku narodowego albo

wpisany do rejestru zabytków,

związany z gospodarką leśną, zajęty pod wykorzystywane dla potrzeb gospodarki leśnej:
budynki i budowle, urządzenia melioracji wodnych, linie podziału przestrzennego lasu,
drogi leśne, tereny pod liniami energetycznymi, szkółki leśne, miejsca składowania
drewna, a takŜe wykorzystywany na parkingi leśne i urządzenia turystyczne.

Zabezpieczenie przeciwpoŜarowe lasów dostosowuje się do kategorii i stopni zagroŜenia

poŜarowego

lasów.

Kategoria

zagroŜenia

poŜarowego

lasów

obejmuje

lasy

o podobnym poziomie podatności na poŜar, ustalonym na 10 lat na podstawie warunków
klimatycznych, drzewostanowych (wiek, typ siedliskowy, gatunek) i czynników
antropogenicznych.

Stopień zagroŜenia poŜarowego lasów jest to poziom prawdopodobieństwa zaistnienia

poŜaru w danym dniu, w zaleŜności od dynamicznych zmian pogodowych i wilgotności
ś

ciółki. Ustalono następujące kategorie zagroŜenia poŜarowego lasów:

I kategoria zagroŜenia poŜarowego – duŜe zagroŜenie,

II kategoria zagroŜenia poŜarowego – średnie zagroŜenie,

III kategoria zagroŜenia poŜarowego – małe zagroŜenie.

Sposób zaliczania lasów do kategorii zagroŜenia poŜarowego lasów jest określony

w załączniku nr 1 do Rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 22 marca 2006 r. w sprawie
szczegółowych zasad zabezpieczenia przeciwpoŜarowego lasów.

Ze względu na masowy ruch rekreacyjny i turystyczny las moŜna zaliczyć do wyŜszej

kategorii o większym zagroŜeniu poŜarowym.

Ustalono takŜe następujące stopnie zagroŜenia poŜarowego lasów:

0. stopień zagroŜenia poŜarowego – brak zagroŜenia,

1. stopień zagroŜenia poŜarowego – małe zagroŜenie,

2. stopień zagroŜenia poŜarowego – średnie zagroŜenie,

3. stopień zagroŜenia poŜarowego – duŜe zagroŜenie.

Dla lasów zaliczonych do III kategorii zagroŜenia poŜarowego nie jest wymagane

oznaczanie stopnia zagroŜenia poŜarowego. Metoda oznaczania stopnia zagroŜenia
poŜarowego lasów jest określona w załączniku nr 2 do Rozporządzenia Ministra Środowiska
z dnia 22 marca 2006 r. w sprawie szczegółowych zasad zabezpieczenia przeciwpoŜarowego
lasów.

Lasy połoŜone przy obiektach mogących stanowić zagroŜenie poŜarowe dla lasu oddziela

się od tych obiektów pasami przeciwpoŜarowymi, utrzymywanymi w stanie zapewniającym
ich uŜyteczność przez cały rok. Rodzaje oraz sposoby wykonywania pasów

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

przeciwpoŜarowych określa rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 22 marca 2006 r.
w sprawie szczegółowych zasad zabezpieczenia przeciwpoŜarowego lasów.

Obowiązek urządzania i utrzymywania pasów przeciwpoŜarowych ciąŜy na:

kierownikach lub właścicielach zakładów przemysłowych, obiektów magazynowych
i uŜyteczności publicznej,

właścicielach linii kolejowych,

komendantach poligonów,

właścicielach lub zarządcach lasów połoŜonych przy drogach publicznych,

właścicielach dróg zakładowych.

Obowiązek utrzymywania pasów przeciwpoŜarowych nie dotyczy:

lasów zaliczonych do III kategorii zagroŜenia poŜarowego,

drzewostanów starszych niŜ 30 lat połoŜonych przy drogach publicznych
i parkingach oraz drzewostanów połoŜonych przy drogach o nawierzchni nieutwardzonej,
z wyjątkiem dróg poligonowych i międzypoligonowych,

lasów o szerokości mniejszej niŜ 200 m.

Zaliczenia obszarów leśnych do kategorii zagroŜenia poŜarowego dokonuje się

w planach urządzenia lasu, uproszczonych planach urządzenia lasu i planach ochrony parków
narodowych.

W odległości mniejszej niŜ 30 m od skraju toru kolejowego lub drogi publicznej

pozostawianie gałęzi, chrustu, nieokrzesanych ściętych drzew i odpadów poeksploatacyjnych
jest zabronione.

Właściciele, zarządcy lub uŜytkownicy lasów, których lasy samoistnie lub wspólnie

tworzą kompleks leśny o powierzchni ponad 300 ha, są obowiązani:
1)

zorganizować w okresie zagroŜenia poŜarowego obserwację i patrolowanie lasów w celu
wykrywania poŜarów oraz alarmowania o ich powstaniu,

zapewnić i utrzymywać źródła wody do celów przeciwpoŜarowych,

utrzymywać dojazdy poŜarowe wyznaczone w planie urządzenia lasu zgodnie
z przepisami w sprawie zasad zabezpieczenia przeciwpoŜarowego lasów,

oznakować stanowiska czerpania wody znakami zgodnymi z Polskimi Normami
dotyczącymi znaków bezpieczeństwa,

urządzić

utrzymywać

miejscach

wyznaczonych,

porozumieniu

z właściwymi miejscowo komendantami powiatowymi (miejskimi) Państwowej StraŜy
PoŜarnej, bazy sprzętu do gaszenia poŜarów lasów,

uzgodnić  projekt  planu  urządzenia  lasu,  projekt  uproszczonego  planu  urządzenia  lasu
oraz  projekt  planu  ochrony  parku  narodowego,  w  części  dotyczącej  ochrony
przeciwpoŜarowej,  z  właściwym  miejscowo  komendantem  wojewódzkim  Państwowej
StraŜy PoŜarnej, dla lasów I i II kategorii zagroŜenia poŜarowego.

ródła wody do celów przeciwpoŜarowych w lasach, które samoistnie lub wspólnie

tworzą kompleks o powierzchni ponad 300 ha, powinny być zapewnione w postaci nie więcej
niŜ dwóch zbiorników w obrębie chronionej powierzchni zawierających łącznie co najmniej
50 m

wody lub cieku wodnego o stałym przepływie wody nie mniejszym niŜ 10 dm

/s przy

najniŜszym stanie wód, z zapewnieniem najbliŜszego stanowiska czerpania wody w terenie
o promieniu:
1)

nieprzekraczającym 3 km w lasach I kategorii zagroŜenia poŜarowego,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

nieprzekraczającym 5 km w lasach II kategorii zagroŜenia poŜarowego,

uzgodnionym z właściwym miejscowo komendantem powiatowym (miejskim)
Państwowej StraŜy PoŜarnej w lasach III kategorii zagroŜenia poŜarowego.

Właściciel lub zarządca lasu jest obowiązany do umieszczenia przy wjazdach do lasów

oraz przy parkingach leśnych, w uzgodnieniu z właściwym miejscowo komendantem
powiatowym

(miejskim)

Państwowej

StraŜy

PoŜarnej,

tablic

informacyjnych

i ostrzegawczych dotyczących zabezpieczenia przeciwpoŜarowego lasu.

W lasach i na terenach śródleśnych, na obszarze łąk, torfowisk i wrzosowisk, jak równieŜ

w odległości do 100 m od granicy lasów nie jest dopuszczalne wykonywanie czynności
mogących wywołać niebezpieczeństwo poŜaru:
1)

rozniecanie ognia poza miejscami wyznaczonymi do tego celu przez właściciela lub
zarządcę lasu (z wyjątkiem czynności związanych z gospodarką leśną oraz
wykonywaniem robót budowlanych),

palenie tytoniu, z wyjątkiem miejsc na drogach utwardzonych i miejsc wyznaczonych do
pobytu ludzi.

W lasach o powierzchni powyŜej 300 ha zaliczonych do I lub II kategorii zagroŜenia

poŜarowego,  w  okresach  oznaczonego  dla  tych  lasów  1.,  2.  lub  3.  stopnia  zagroŜenia
poŜarowego  lasów,  jest  wymagane  prowadzenie  obserwacji  mającej  na  celu  wczesne
wykrycie  poŜaru,  zawiadomienie  o  jego  powstaniu,  a  takŜe  podjęcie  działań  ratowniczych.
Obserwacja ta moŜe być prowadzona następującymi sposobami:
1)

ze stałych punktów obserwacji naziemnej, zwanych "punktami obserwacyjnymi",

przez naziemne patrole przeciwpoŜarowe,

przez patrole lotnicze.

Punktami obserwacyjnymi są wieŜe obserwacyjne lub stanowiska obserwacyjne

usytuowane na obiektach lub wzniesieniach, pozwalające na prowadzenie obserwacji
w promieniu co najmniej 10 km. Punkty obserwacyjne wyposaŜa się w:
1)

urządzenia umoŜliwiające wykrycie poŜaru oraz ustalenie miejsca i czasu jego powstania,

rodki łączności,

ksiąŜkę meldunków o zauwaŜonych poŜarach i o powiadamianiu o nich,

instrukcję

postępowania

dla

osoby

prowadzącej

obserwację,

wskazującą

w szczególności sposób postępowania w razie wykrycia poŜaru oraz obowiązki podczas
prowadzenia obserwacji.

PołoŜenie punktów obserwacyjnych w lasach zaliczonych do I kategorii zagroŜenia

poŜarowego powinno zapewniać moŜliwość prowadzenia obserwacji lasu, co najmniej
z dwóch punktów obserwacyjnych w celu ustalenia miejsca powstania poŜaru.

JeŜeli obserwacja lasu jest prowadzona przez naziemne patrole przeciwpoŜarowe lub

przez patrole lotnicze, wówczas nie jest wymagane prowadzenie obserwacji z punktów
obserwacyjnych lasów o powierzchni do:
1)

1.000 ha – zaliczonych do I kategorii zagroŜenia poŜarowego,

2.000 ha – zaliczonych do II kategorii zagroŜenia poŜarowego.

Prowadzenie obserwacji lasów przez naziemne patrole przeciwpoŜarowe jest wymagane

w razie nieprowadzenia obserwacji z punktów obserwacyjnych lub przez patrole lotnicze.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

W uzasadnionych wypadkach, w lasach zaliczonych do III kategorii zagroŜenia

poŜarowego moŜna prowadzić obserwację przez naziemne patrole przeciwpoŜarowe lub przez
patrole lotnicze, w sposób uzgodniony z właściwym miejscowo komendantem wojewódzkim
Państwowej StraŜy PoŜarnej, w odniesieniu do lasów uŜytkowanych przez jednostki
organizacyjne podległe albo nadzorowane przez Ministra Obrony Narodowej - powiadamia
się Wojskową Ochronę PrzeciwpoŜarową.

Drogi leśne, wykorzystywane jako dojazdy poŜarowe, powinny być oznakowane

i utrzymane w sposób zapewniający ich przejezdność, Powinny one mieć następujące
parametry:
1)

nawierzchnię gruntową lub utwardzoną o nośności co najmniej 10 ton i nacisku osi 5 ton,

promienie zewnętrzne łuków o długości co najmniej 11 m,

odstęp pomiędzy koronami drzew o szerokości co najmniej 6 m, zachowany do
wysokości 4 m od nawierzchni jezdni,

jezdnię o szerokości co najmniej 3 m,

plac manewrowy o wymiarach co najmniej 20 x 20 m - w przypadku drogi bez przejazdu,

mijanki o szerokości co najmniej 3 m i długości 23 m, połoŜone w odległości nie
większej niŜ 300 m od siebie, z zapewnieniem z nich wzajemnej widoczności –
w przypadku dróg jednopasmowych.

Odległość pomiędzy dowolnym punktem połoŜonym w lesie a najbliŜszą drogą leśną nie

powinna przekraczać:
1)

750 m – dla lasów zaliczonych do I kategorii zagroŜenia poŜarowego,

1500 m – dla lasów zaliczonych do II lub III kategorii zagroŜenia poŜarowego.

Zabezpieczeniu przeciwpoŜarowemu lasów połoŜonych przy obiektach mogących

stanowić zagroŜenie poŜarowe dla lasów słuŜą pasy przeciwpoŜarowe.

Zwarte obszary leśne o powierzchni powyŜej 10.000 ha zaliczone do I lub II kategorii

zagroŜenia poŜarowego moŜna rozdzielać pasami przeciwpoŜarowymi, tworzącymi miejsca
do prowadzenia działań ratowniczych. WyróŜnia się cztery podstawowe rodzaje pasów
przeciwpoŜarowych wykonywanych następującymi sposobami:
1)

pas przeciwpoŜarowy typu A – oddzielający las od dróg publicznych, dróg dojazdowych
niebędących  drogami  publicznymi  do  zakładu  przemysłowego  lub  magazynowego,
obiektów  magazynowych  i  uŜyteczności  publicznej  pas  gruntu  o  szerokości  30  m,
przyległy  do  granicy  pasa  drogowego  albo  obiektu,  pozbawiony  martwych  drzew,
leŜących gałęzi i nieokrzesanych ściętych lub powalonych drzew,

pas przeciwpoŜarowy typu B – oddzielający las od parkingów, zakładów przemysłowych
i  dróg  poligonowych  pas  gruntu  o  szerokości  30  m,  przyległy  do  granicy  obiektu  albo
drogi, spełniający wymogi, o których mowa w pkt 1), z tym Ŝe w odległości od 2 do 5 m
od  granicy  obiektu  albo  drogi  zakłada  się  bruzdę  o szerokości  2  m  oczyszczoną  do
warstwy  mineralnej,  bruzdę  moŜe  stanowić  inna  powierzchnia  pozbawiona  materiałów
palnych,

pas  przeciwpoŜarowy  typu  C  –  oddzielający  las  od  obiektów  na  terenach  poligonów
wojskowych  pas  gruntu  o  szerokości  od  30  do  100  m,  przyległy  do  granicy  obiektu,
spełniający  wymogi,  o  których  mowa  w  pkt  1),  z  tym  Ŝe  bezpośrednio  przy  obiekcie
zakłada się bruzdę o szerokości od 5 do 30 m oczyszczoną do warstwy mineralnej,

pas przeciwpoŜarowy typu D – rozdzielający duŜe zwarte obszary leśne pas gruntu
o szerokości

100

spełniający

wymogi,

których

mowa

w pkt 1), z bruzdą o szerokości od 3 do 30 m oczyszczoną do warstwy mineralnej, pasy

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

rozdzielające zwarte obszary leśne zakłada się wzdłuŜ wytypowanych dróg,
umoŜliwiających prowadzenie działań ratowniczych, a drzewostany na tym pasie muszą
mieć udział ponad 50 % gatunków liściastych.

W wypadkach szczególnego zagroŜenia poŜarowego dla lasów moŜna urządzać inne

rodzaje pasów przeciwpoŜarowych, zgodnie z zasadami gospodarki leśnej.

Na kaŜde 10.000 ha lasu lub dla nadleśnictwa albo parku narodowego organizuje się co

najmniej jedną bazę sprzętu do gaszenia poŜarów lasów. WyposaŜenie bazy sprzętu do
gaszenia poŜarów lasów stanowią w szczególności:
1)

dla lasów zaliczonych do I kategorii zagroŜenia poŜarowego – 10 gaśnic lub hydronetek
plecakowych, 30 łopat, 20 tłumic, 2 pługi do wyorywania pasów przeciwpoŜarowych,
samochód patrolowo-gaśniczy albo przyczepa ze zbiornikiem na wodę o pojemności
minimum 400 l z moŜliwością podawania środka gaśniczego,

dla lasów zaliczonych do II kategorii zagroŜenia poŜarowego – 10 gaśnic lub hydronetek
plecakowych, 20 łopat, 10 tłumic, pług do wyorywania pasów przeciwpoŜarowych,
samochód patrolowo-gaśniczy albo przyczepa ze zbiornikiem na wodę o pojemności co
najmniej 200 l,

dla lasów zaliczonych do III kategorii zagroŜenia poŜarowego – 10 gaśnic lub hydronetek
plecakowych, 10 łopat, 10 tłumic, pług do wyorywania pasów przeciwpoŜarowych.

Zakaz wstępu do lasu wprowadza się przy 3. stopniu zagroŜenia poŜarowego, jeŜeli przez

kolejnych 5 dni wilgotność ściółki mierzona o godzinie 9

będzie niŜsza od 10 %.

PoŜary samochodów zdarzają się dosyć często, a ugaszenie ich zwykłą gaśnicą nie jest

wcale  łatwym  zadaniem.  Zazwyczaj  na  początku  czuć  tylko  swąd,  a  kierowca  rzadko  zdaje
sobie sprawę z tego, Ŝe źródłem dymu jest jego samochód. Do kierowcy dociera to znacznie
później, kiedy juŜ pojawi się gęstniejący dym oraz języki ognia. Po zatrzymaniu samochodu
sytuacja często się pogarsza: w czasie jazdy pęd powietrza dusi ogień, który później wybucha
z pełną siłą. Samochody nie wybuchają od razu,  chyba Ŝe poŜar jest następstwem wypadku,
a  wrak  stoi  w  kałuŜy  rozlanej  benzyny.  JeŜeli  źródłem  poŜaru  jest  np.  zwarcie  w  instalacji
elektrycznej, rozwój poŜaru trwa znacznie dłuŜej. Do momentu ogarnięcia całego samochodu
przez  płomienie  upływa  zazwyczaj  kilka  minut.  Bardzo  trudne  do  ugaszenia  są  tlące  się
przewody  ukryte  pod  deską  rozdzielczą,  z  powodu  trudnego  do  nich  dostępu.  Przyczyn
poŜaru  moŜna  szukać  takŜe  w  układzie  paliwowym.  Wystarczy  niedociągnięta  opaska
przewodu paliwowego lub przetarty węŜyk, Ŝeby doszło do wycieku benzyny. Nie moŜna teŜ
ignorować  wycieków  oleju  z  silnika  lub  ze  skrzyni  biegów.  Olej  nie  jest  tak  łatwopalny  jak
benzyna,  lecz  w  kontakcie  z  rozŜarzonym  katalizatorem  moŜe  ulec  zapaleniu.  Przyczyną
poŜarów samochodów moŜe być takŜe zaniedbanie przewodów masowych: uszkodzenie taśm
miedzianych  łączących  silnik  z  nadwoziem  powoduje  przepływ  prądu  o  duŜym  natęŜeniu
moŜe przepłynąć np. przez linkę sprzęgła. Wtedy nagrzewa się ona do wysokiej temperatury
i moŜe stać się przyczyną poŜaru. Zaparkowanie samochodu z katalizatorem na suchej trawie
lub  na  stercie  wysuszonych  liści  moŜe  takŜe  powodować  ryzyko  powstania  poŜaru,  gdyŜ
katalizatory  oraz  inne  elementy  układu  wydechowego  rozgrzewają  się  do  wysokiej
temperatury.  MoŜe  się  okazać,  Ŝe  płonący  samochód  jest  wyposaŜony  w  instalację  gazową.
W  takiej  sytuacji  moŜe  oczywiście  dojść  do  gwałtownego  nagrzania  butli  z  gazem.  Aby
uniknąć  eksplozji,  butle  wyposaŜone  są  w  zawory  bezpieczeństwa  i  bezpieczniki  termiczne.
Dzięki  nim  zbiornik  teoretycznie  nie  powinien  wybuchnąć,  jednak  w  momencie  zadziałania
zabezpieczeń gaz wyrzucany jest na zewnątrz zbiornika – często do bagaŜnika, co powoduje
dodatkowe zagroŜenie.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

PoŜary innych środków transportu: samochodów cięŜarowych, pociągów, statków

eglugi śródlądowej czy statków dalekomorskich oraz samolotów, mogą powodować róŜne

zagroŜenia, związane takŜe z przewoŜonymi ładunkami.

4.2.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

Jakie znasz przyczyny powstawania i rozprzestrzeniania się poŜarów?

Jakie czynniki mają wpływ na zagroŜenie poŜarowe budynków i obiektów budowlanych?

Scharakteryzuj zagroŜenie poŜarowe znanego Ci obiektu uŜyteczności publicznej (np.
hipermarketu).

Omów zagroŜenia poŜarowe występujące podczas prowadzenia prac Ŝniwnych i omłotów.

Omów zagroŜenia poŜarowe występujące w lasach oraz zasady przeciwdziałania im.

Scharakteryzuj zagroŜenia poŜarowe środków transportu.

4.2.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Opracuj wytyczne do zabezpieczenia przeciwpoŜarowego lasu.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przeanalizować dokumentację dotyczącą przedmiotowego lasu,

obliczyć kategorię bezpieczeństwa poŜarowego lasu,

określić stopień zagroŜenia przeciwpoŜarowego lasu,

zaproponować system zabezpieczenia przeciwpoŜarowego lasu,

przedstawić wyniki.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−−−−

literatura, akty prawne,

−−−−

plan urządzenia lasu,

−−−−

arkusze papieru formatu A4,

−−−−

materiały piśmiennicze.

Ćwiczenie 2

Opracuj wytyczne zabezpieczenia prac Ŝniwnych.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przeanalizować proces technologiczny prac Ŝniwnych,

zaproponować system zabezpieczenia przeciwpoŜarowego prac,

przedstawić wyniki.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−−−−

literatura, akty prawne,

−−−−

plan urządzenia lasu,

−−−−

arkusze papieru formatu A4,

−−−−

materiały piśmiennicze.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) scharakteryzować przyczyny powstawania poŜarów ?

2) scharakteryzować bezpieczeństwo poŜarowe?

3) scharakteryzować czynniki określające zagroŜenie poŜarowe?

4) scharakteryzować zagroŜenia poŜarowe obiektów uŜyteczności publicznej?

5) określić zagroŜenia poŜarowe obiektów produkcyjnych i magazynowych?

6) scharakteryzować zagroŜenia poŜarowe w gospodarce rolnej?

7) określić zagroŜenia poŜarowe lasów?

8) scharakteryzować zagroŜenia poŜarowe środków transportu?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3. Prace niebezpieczne pod względem poŜarowym

4.3.1. Materiał nauczania

Przed rozpoczęciem prac niebezpiecznych pod względem poŜarowym, mogących

powodować bezpośrednie niebezpieczeństwo powstania poŜaru lub wybuchu, właściciel,
zarządca lub uŜytkownik obiektu jest obowiązany:
1)

ocenić zagroŜenie poŜarowe w miejscu, w którym prace będą wykonywane,

ustalić rodzaj przedsięwzięć mających na celu niedopuszczenie do powstania
i rozprzestrzeniania się poŜaru lub wybuchu,

wskazać osoby odpowiedzialne za odpowiednie przygotowanie miejsca pracy, za
przebieg oraz zabezpieczenie miejsca po zakończeniu pracy,

zapewnić wykonywanie prac wyłącznie przez osoby do tego upowaŜnione, posiadające
odpowiednie kwalifikacje,

zaznajomić osoby wykonujące prace z zagroŜeniami poŜarowymi występującymi
w rejonie wykonywania prac oraz z przedsięwzięciami mającymi na celu
niedopuszczenie do powstania poŜaru lub wybuchu.

Przy wykonywaniu prac niebezpiecznych pod względem poŜarowym, mogących

powodować bezpośrednie niebezpieczeństwo powstania poŜaru lub wybuchu, naleŜy:
1)

zabezpieczyć przed zapaleniem materiały palne występujące w miejscu wykonywania
prac oraz w rejonach przyległych, w tym równieŜ elementy konstrukcji budynku
i znajdujących się w nim instalacji technicznych,

prowadzić  prace  niebezpieczne  pod  względem  poŜarowym  w  pomieszczeniach
(urządzeniach)  zagroŜonych  wybuchem  lub  w  pomieszczeniach,  w  których  wcześniej
wykonywano  inne  prace  związane  z  uŜyciem  łatwo  palnych  cieczy  lub  palnych  gazów,
jedynie wtedy, gdy stęŜenie par cieczy lub gazów w mieszaninie z powietrzem w miejscu
wykonywania prac nie przekracza 10 % ich dolnej granicy wybuchowości,

mieć w miejscu wykonywania prac sprzęt umoŜliwiający likwidację wszelkich źródeł
poŜaru,

po zakończeniu prac poddać kontroli miejsce, w którym prace były wykonywane, oraz
rejony przyległe,

uŜywać

wykonywania

prac

wyłącznie

sprzętu

sprawnego

technicznie

i zabezpieczonego przed moŜliwością wywołania poŜaru.

4.3.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

Co rozumiesz pod pojęciem prac niebezpiecznych pod względem poŜarowym?

Kto odpowiada za bezpieczne prowadzenie prac niebezpiecznych poŜarowo?

W jaki sposób zabezpieczyć miejsce prowadzenia prac niebezpiecznych pod względem
poŜarowym?

Jakie dokumenty naleŜy przygotować przed rozpoczęciem prac niebezpiecznych pod
względem poŜarowym?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Opracuj wytyczne do zabezpieczenia prac niebezpiecznych pod względem poŜarowym.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przeanalizować dokumentację budowlaną obiektu lub pomieszczenia w którym będą
wykonywane prace niebezpieczne pod względem poŜarowym,

określić sposób zabezpieczenia prac,

wypełnić dokument – zezwolenie na wykonanie prac niebezpiecznych pod względem
poŜarowym,

przedstawić opracowanie.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−−−−

literatura, akty prawne,

−−−−

dokumentacja budowlana obiektu,

−−−−

załoŜenia do wykonywania prac (np. spawanie pionu centralnego ogrzewania (CO)
w budynku wysokim ZL IV),

−−−−

druk zezwolenia na wykonanie prac niebezpiecznych pod względem poŜarowym,

−−−−

arkusze papieru formatu A4,

−−−−

materiały piśmiennicze.

Ćwiczenie 2

Opracuj dokument – zezwolenie na prowadzenie prac spawalniczych w sali

przedmiotowej WyposaŜenia Technicznego (WT).

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przeanalizować dokumentację budowlaną obiektu lub pomieszczenia w którym będą
wykonywane prace niebezpieczne pod względem poŜarowym,

opracować wzór dokumentu – zezwolenia,

wypełnić dokument – zezwolenie na wykonanie prac niebezpiecznych pod względem
poŜarowym,

przedstawić opracowanie.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−−−−

literatura, akty prawne,

−−−−

dokumentacja budowlana obiektu,

−−−−

komputer z dostępem do internetu i drukarka,

−−−−

załoŜenia do wykonywania prac,

−−−−

arkusze papieru formatu A4,

−−−−

materiały piśmiennicze.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1)
2)

określić prace niebezpieczne pod względem poŜarowym
wymienić rodzaje prac określanych jako niebezpieczne pod względem
poŜarowym?

3) opisać sposoby zabezpieczenia prowadzonych prac niebezpiecznych pod

względem poŜarowym?

4) określić odpowiedzialność osób za prowadzenie prac niebezpiecznych pod

względem poŜarowym ?

5) opracować wytyczne bezpiecznego prowadzenia prac niebezpiecznych pod

względem poŜarowym?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4. Aktywne i pasywne środki zabezpieczeń przeciwpoŜarowych

4.4.1. Materiał nauczania

Zabezpieczenia przeciwpoŜarowe moŜemy podzielić na aktywne i pasywne. Do

zabezpieczeń aktywnych zaliczyć moŜemy:

−

systemy wykrywczo-alarmowe (SAP),

−

stałe urządzenia gaśnicze (SUG),

−

urządzenia zraszaczowe,

−

systemy hydrantowe,

−

klapy dymowe (systemy odprowadzania dymu i ciepła).

Zabezpieczenia pasywne to między innymi:

−

impregnacja przeciwogniowa,

−

zabudowy przeciwogniowe,

−

przegrody poŜarowe,

−

zabezpieczenia kabli i systemów technicznych,

−

ciany i drzwi przeciwogniowe.

Systemy sygnalizacji alarmów poŜarowych składają się z centrali alarmowej, czujek

i przycisków poŜarowych oraz sygnalizatorów alarmowych (optycznych i akustycznych).
Systemy te instaluje się tam, gdzie poŜar musi być wykryty szybko i niezawodnie.

Urządzenia tryskaczowe to samoczynne urządzenia gaśnicze. Wykrywają one,

sygnalizują  i  gaszą  zaczynający  się  poŜar  zanim  rozprzestrzeni  się  on  w  niekontrolowany
sposób.  W  stanie  gotowości  do  pracy  tryskacz  jest  zamknięty.  WaŜną  częścią  składową
uszczelnienia  jest  szklana  ampułka  wypełniona  cieczą  rozszerzającą  się  pod  wpływem
temperatury.  Instalacja  tryskaczowa  jest  stałym  urządzeniem  gaśniczym,  w  którym
czynnikiem gaśniczym jest woda. Instalacje tryskaczowe dzielimy na mokre i suche. Systemy
mokre  instalowane  są  w  obiektach,  w  których  nie  występują  ujemne  temperatury.  Wszędzie
tam,  gdzie  moŜliwe  są  temperatury  ujemne  stosuje  się  instalacje  tryskaczowe  suche.
W  rurociągach  instalacji  ciśnienie  czynnika  utrzymywane  jest  na  poziomie  wynikającym
z  obliczeń  hydraulicznych.  W  normalnych  warunkach  pracy  rurociągi  systemu  mokrego
wypełnione są wodą. W instalacjach suchych rurociągi od tryskaczy aŜ do zaworu kontrolno
alarmowego wypełnione są spręŜonym powietrzem lub azotem. Stałe ciśnienie w instalacjach
utrzymywane jest pompą dobijającą lub spręŜarką.

W momencie wystąpienia poŜaru wydzielające się ciepło powoduje wzrost temperatury

cieczy  w  ampułkach  tryskaczy  powyŜej  temperatury  ich  otwarcia  (pęknięcia).  Otwierają  się
tylko  tryskacze  znajdujące  się  bezpośrednio  w  strefie  ognia,  co  minimalizuje  zakres  szkód
spowodowanych  ciśnieniem  wody.  Przepływająca  przez  zawór  kontrolno-alarmowy  woda
uruchamia  dzwon  alarmowy  i  wyłączniki  ciśnienia  alarmujące  o  poŜarze  i  uruchamiające
pompę  tryskaczową.  Woda  tłoczona  jest  do  systemu  ze  zbiornika  ciśnieniowego  lub  przez
pompę  tryskaczową  zasilaną  z  niewyczerpywalnego  źródła  wody.  System  pracuje  do
momentu ręcznego odcięcia wody.

Systemy gaszenia mgłą wodną szczególnie nadają się do ochrony obiektów

z zagroŜonymi poŜarem urządzeniami technicznymi. Dzięki bardzo wysokiej wydajności

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

gaszenia,  czasy  przestojów  i  tym  samym  koszty  będące  skutkiem  poŜaru,  są  dla  właściciela
niewielkie.  System  gaszenia  mgłą  wodną  przy  minimalnym  poborze  wody  zapewnia
maksimum bezpieczeństwa. Rozbicie wody na drobne kropelki intensyfikuje efekt chłodzenia
(m.in.  wskutek  odparowywania  mgły  wodnej).  Para  wodna  obniŜa  stęŜenie  tlenu
w  bezpośrednim  sąsiedztwie  ogniska  poŜaru.  Mgła  wodna  stwarza  barierę  dla
promieniowania cieplnego, „reagując” ze spalinami oczyszcza gazy. W ten sposób zmniejsza
szkody powstałe w pobliŜu miejsca.

Stałe urządzenia gaśnicze (SUG) na gazy obojętne (inertne) wykorzystują gazy lub

mieszaniny gazów. Nie mają one Ŝadnego szkodliwego wpływu na powłokę ozonową (jak
w przypadku stosowania halonów) ani nie wywołują efektu cieplarnianego (jak w przypadku
stosowania CO

). Systemy są całkowicie bezpieczne dla urządzeń elektronicznych i dla ludzi

oraz całkowicie przyjazny dla środowiska naturalnego. SUG na gazy obojętne jest uŜyteczny
do  gaszenia  poŜarów  tam,  gdzie  uŜycie  systemu  gaśniczego  wodnego,  pianowego  lub
proszkowego  mogłoby  spowodować  nieobliczalne  straty  (pomieszczenia  komputerowe,
archiwa,  muzea,  centrale  telefoniczne).  Stosowany  jest  równieŜ  w  pomieszczeniach,
w  których  obecność  ludzi  ogranicza  lub  wyklucza  moŜliwość  stosowania  innych  systemów
(np.  CO

). Stosowany jest do gaszenia poŜarów cieczy palnych: benzyny, oleju, farb i tym

podobnych. Brak pozostałości po gaszeniu sprawia, Ŝe system bywa szczególnie przydatny do
obrony  pomieszczeń,  które  ze  względu  na  swoją  waŜną  rolę  powinny  moŜliwie  szybko
powrócić  do  stanu  uŜyteczności  (np.  centra  komputerowe,  archiwa).  Zalecany  jest  równieŜ
tam,  gdzie  wyzwolenie  środka  nie  powinno  zakłócić  funkcjonowania  w  pomieszczeniu
pozostałej części sprzętu nie objętego poŜarem.

Zastosowanie klap oddymiających przyczynia się do ochrony Ŝycia i mienia, poniewaŜ

dzięki tym urządzeniom moŜliwe jest:

−

utrzymanie dróg ewakuacyjnych bez dymu ułatwienie zwalczania ognia przez
wytworzenie dolnej warstwy bez dymu,

−

ułatwienie prowadzenia akcji gaśniczej,

−

zapewnienie ochrony konstrukcji budynku oraz jego wyposaŜenia,

−

ograniczenie szkód popoŜarowych spowodowanych dymem, gorącymi gazami
poŜarowymi oraz produktami rozkładu termicznego.

Konstrukcje drewniane chroni się przed ogniem poprzez impregnację preparatami takimi

jak  Ogniochron,  Intox  S  i  Fobos  M-2.  Wszystkie  one  są substancjami wymywalnymi  przez
wodę,  moŜna  więc  impregnować  nimi  jedynie  materiał  nie  naraŜony  na  jej  działanie.
Więźbę powinno się nasycić (poprzez smarowanie lub natrysk) tymi preparatami dopiero po
ułoŜeniu  pokrycia,  gdy  nie  zagraŜa  jej  juŜ  deszcz.  Impregnacja  jest  jednak  kosztowna
i pracochłonna. By osiągnąć zadowalający efekt (drugi stopień niepalności - materiały trudno
zapalne),  na  więźbę  powinno  się  nałoŜyć  kilka  warstw  impregnatu  (np.  w  przypadku
malowania  lub  spryskiwania  pionowych  powierzchni  popularnym  Fobosem  M-2  -  nawet
osiem).  Nie  trzeba  dodawać,  Ŝe  kaŜda  kolejna  warstwa  to  dodatkowe  koszty,  czas  i  praca.
Bardziej  skuteczna  jest  impregnacja  przez  długotrwałą  kąpiel.  PoniewaŜ  jednak  wszystkie
preparaty ogniochronne są wymywalne przez wodę, po takim zabiegu materiał naleŜy chronić
przed  działaniem  czynników  atmosferycznych:  po  zbudowaniu  więźby  naleŜy  niezwłocznie
przykryć  ją  folią,  a  najlepiej  pokryciem.  Innym  sposobem  zabezpieczenia  drewnianej
konstrukcji  jest  zabudowa  na  przykład  płytami  gipsowymi,  silikatowymi  lub  z  wełny
mineralnej.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa budowlanego, budynki musza być

podzielone na określonej wielkości strefy poŜarowe. Instalacje techniczne, a w szczególności

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

rury i kable elektryczne, przechodzą wielokrotnie przez ściany i stropy oddzieleń
przeciwpoŜarowych. Przejścia te - zwane równieŜ przepustami lub grodziami - podobnie jak
przegrody, w których występują, spełniać muszą kryteria szczelności i izolacyjności
ogniowej.

Przejścia kablowe zabezpiecza się poprzez uszczelnienie ich substancjami, które

pęcznieją  w  wysokiej  temperaturze  (około  150°C).  RozpręŜenie  oznacza  jednocześnie
wytworzenie  ochronnej  powłoki.  Zapobiega  ona  przedostawaniu  się  dymu  i  ognia  przez
przegrodę.  Przez  przejścia  mogą  przechodzić  stalowe,  aluminiowe  lub  wykonane  z  tworzyw
sztucznych  konstrukcje  nośne  pod  kable  (rynny,  półki  kablowe),  a  takŜe  pojedyncze  kable
ś

rednicy poniŜej 20 mm oraz wiązki kabli o średnicy mniejszej od 100 mm.

Popularnym sposobem zabezpieczenia jest wyłoŜenie otworu wełną mineralną.

Wełnę  oraz  przechodzące  przez  przegrodę  kable,  pokrywa  się  masą  endotermiczną,
pęczniejącą  w  wysokiej  temperaturze.  Takie  rozwiązanie  oferują  firmy  Promat,  Hilti,
Rockwool,  SVT.  Innym  rodzajem  zabezpieczenia  jest  wypełnienie  otworu  przejścia
kablowego  zaprawą  ogniochronną.  Takie  rozwiązanie  oferują  firmy  Promat  i  Hilti.  Zaprawę
moŜna stosować w ścianach i stropach z betonu, cegły i betonu komórkowego. PoniewaŜ jest
to zaprawa cementowa, nie naleŜy jej stosować w ścianach wykończonych płytami gipsowo-
kartonowymi.

W ofercie wielu firm znajdują się takŜe bloczki ogniochronne wykonane ze spienionego

poliuretanu.  Stosuje  się  je  w  połączeniu  z  masą  ogniochronną,  która  słuŜy  do  wypełniania
szczelin  między  kablami.  PoniewaŜ  są  to  gotowe  elementy,  wykonane  z  niepylącego
materiału,  najczęściej  wykorzystuje  się  je  przy  zabezpieczaniu  laboratoriów,  węzłów
telekomunikacyjnych,  studiów  nagrań,  banków,  itp.  W  temperaturze  powyŜej  300°C  mogą
powiększyć swoją objętość około pięciokrotnie.

Przejścia rurowe zabezpiecza się za pomocą specjalnych opasek i kaset, które

uniemoŜliwiają  przedostanie  się  dymu  i  ognia  na  drugą  stronę  przegrody.  Kasety  i  opaski
stosuje  się  wtedy,  gdy  rury  wodociągowe,  kanalizacyjne,  przewody  poczty  pneumatycznej
i  instalacji  odkurzających  wykonane  są  z  materiałów  palnych.  W  przejściach  przez  ściany
rury  naleŜy  zabezpieczyć  z  obydwu  stron.  W  przejściach  przez  stropy  wystarczy
zabezpieczenie od dolnej strony stropu. Opaski te wykonane są z materiału pęczniejącego pod
wpływem  wysokiej  temperatury  i  zaciskają  się  na  palącej  się  rurze.  Podobnym  materiałem
wypełnione są równieŜ kasety ogniochronne.

Materiały stosowane na izolację kabli są łatwopalne. Chlorowodór, który wytwarza się

przy  spalaniu  PCV,  najpopularniejszego  materiału  izolacyjnego,  powoduje  uszkodzenia
konstrukcji  stalowych,  betonowych,  przyczynia  się  do  zniszczeń  instalacji  i  wyposaŜenia
elektronicznego.  Rezultatem  takich  zniszczeń  są  straty  liczone  niekiedy  w  milionach.
Elektryczne kable i przewody z praktycznych względów często prowadzone są w korytarzach,
z  których  następnie  rozchodzą  się  do  sąsiednich  pomieszczeń.  PoniewaŜ  korytarze  na  ogół
pełnią  rolę  dróg  ewakuacyjnych,  instalacje  te  stwarzają  bardzo  powaŜne  niebezpieczeństwo.
W  przypadku  poŜaru  kabli,  wskutek  np.  zwarcia  lub  przeciąŜenia,  ewakuacja  moŜe  być
znacznie  utrudniona  w  wyniku  gwałtownego  rozprzestrzenianie  dymu  i  toksycznych  gazów
poŜarowych.

Wymagania przeciwpoŜarowe dotyczące przewodów wentylacyjnych odnoszą się

zarówno  do  stopnia  palności  zastosowanych  materiałów  budowlanych,  jak  równieŜ
odporności  ogniowej  tych  przewodów  jako  elementu  budowlanego.  Tylko  przy  uŜyciu
odpowiednio  zaklasyfikowanych  materiałów  i  elementów  zmniejszone  będzie  ryzyko

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

rozprzestrzeniania  poŜaru  na  inne  kondygnacje,  strefy  poŜarowe  czy  drogi  ewakuacyjne.
Zwykłe  przewody  wentylacyjne  z  blachy  stalowej  nie  spełniają  wymagań  ochrony
przeciwpoŜarowej,  poniewaŜ  w  wysokiej  temperaturze  nagrzewają  się  i  deformują  do  tego
stopnia,  Ŝe  umoŜliwiają  rozprzestrzenianie  się  ognia  i  dymu.  RozróŜniamy  dwa  rodzaje
ochrony przewodów wentylacyjnych:
a)

ogniochronna obudowa istniejących kanałów z blachy stalowej przy uŜyciu płyt
gipsowych, silikatowo-cementowych, czy z wełny mineralnej,

wykonanie samodzielnych kanałów z płyt gipsowych, silikatowo-cementowych, czy
z wełny mineralnej w okładzinie z folii aluminiowej. Istniejące kanały stalowe naleŜy
chronić w przypadku gdy zmiana sposobu uŜytkowania obiektu lub jego części powoduje
dodatkowe wymagania przeciwpoŜarowe.

Zabezpieczone ogniochronnie przewody wentylacyjne mogą być zastosowane równieŜ

jako elementy oddymiającej wentylacji poŜarowej, zadaniem której jest odprowadzenie
dymów i gazów poŜarowych z dróg ewakuacji i klatek schodowych.

W kanałach wentylacyjnych oraz otworach wentylacyjnych montuje się odcinające klapy

poŜarowe i kratki przeciwpoŜarowe. Klapy odcinające uruchamiane mogą być samoczynnie
za pomocą wewnętrznego mechanizmu opartego na ampułce, która przy wzroście temperatury
pęka zwalniając mechanizm zamykający lub za pośrednictwem systemu elektronicznego
połączonego z systemem ostrzegania poŜarowego.

W budowlano-technicznej ochronie przeciwpoŜarowej rozróŜnia się ściany oddzielenia

przeciwpoŜarowego,  ściany  nośne,  ściany  działowe  oraz  osłonowe  ściany  zewnętrzne.  Aby
zapobiec  rozszerzaniu  się  poŜaru,  przegrody  te  muszą  uniemoŜliwić  rozprzestrzenianie  się
ognia  i  dymu.  Obok  funkcji  zamykającej  pomieszczenia,  ściany  spełniają  często  funkcję
statyczną,  jako  nośny  lub  usztywniający  element  budowlany.  Przez  określony  przepisami
czas,  funkcja  ta  musi  być  zachowana  równieŜ  w  przypadku  poŜaru.  Ściany  działowe  mogą
być wykonane zarówno w wersji nośnej jak i nienośnej. W zaleŜności od wymogów, ściany te
mogą  mieć  konstrukcję  jedno-  lub  dwuwarstwową  np.  bezszkieletowe  ściany  szybów
instalacyjnych,  nienośne  ściany  działowe  na  lekkich  słupkach  stalowych,  nośne  ściany
w konstrukcji stalowej lub ścianki działowe z podkonstrukcją drewnianą. W ściany te moŜna
bezproblemowo  wmontować  drzwi  ogniochronne,  klapy  przeciwpoŜarowe,  przeszklenia
ogniochronne, grodzie kablowe i instalacyjne. W celu spełnienia wymogów odnośnie izolacji
termicznej i akustycznej, moŜe zostać uŜyta dodatkowa izolacja z wełny mineralnej.

Często stosowanym elementem architektonicznym w nowoczesnym budownictwie jest

takŜe wykonanie w ścianach oddzielenia poŜarowego róŜnej wielkości przeszkleń
pozwalających na przejście światła do innych pomieszczeń. Przeszklenia te muszą spełniać
kryteria odporności ogniowej (EI) zapewniając szczelność ogniową i izolacyjność ogniową.

W kaŜdej większej budowli betonowej stosowane są szczeliny dylatacyjne.

Szczeliny  te  muszą  przejąć  napręŜenia  wynikające  ze  zmian  objętości  i  odkształceń
spowodowanych  przez  róŜnice  temperatur,  nierównomierne  osiadanie  gruntu,  wstrząsy  lub
skurcz  betonu,  co  zapobiega  ekstremalnemu  tworzeniu  się  rys  w  betonowych  elementach
konstrukcyjnych.  W  wielu  konstrukcjach  budowlanych  występują  elastomerowe  lub
neoprenowe  łoŜyska  ślizgowe,  które  równieŜ  w  przypadku  poŜaru  muszą  zachować  swoją
funkcjonalność.  W  zaleŜności  od  wraŜliwości  temperaturowej  zastosowanych  tworzyw
sztucznych  moŜe  być  zastosowana  odpowiednia  okładzina  z  ogniochronnych  płyt.
Przez  odpowiednie  ukształtowanie  okładziny  uwzględnione  jest  przesunięcie  ruchomych
elementów konstrukcji.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

Jakie znasz systemy zabezpieczeń przeciwpoŜarowych?

W jakim celu stosuje się systemy zabezpieczeń przeciwpoŜarowych?

Omów zabezpieczenia przeciwpoŜarowe aktywne.

Omów zabezpieczenia przeciwpoŜarowe pasywne.

Omów

sposoby

zabezpieczenia

przejść

kablowych

przez

ciany

oddzieleń

przeciwpoŜarowych.

4.4.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Opracuj wytyczne do zabezpieczenia kanału wentylacyjnego, przechodzącego przez

cianę oddzielenia poŜarowego.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przeanalizować dokumentację techniczno-budowlaną obiektu lub pomieszczenia,

określić sposób zabezpieczenia instalacji wentylacyjnej,

zastosować dostępne materiały zabezpieczające,

przedstawić opracowanie.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−−−−

literatura, akty prawne,

−−−−

katalogi producentów dostarczających zabezpieczenia przeciwpoŜarowe bierne i czynne

−−−−

dokumentacja techniczno-budowlana obiektu/pomieszczenia,

−−−−

komputer z drukarka i podłączeniem do internetu,

−−−−

arkusze papieru formatu A4,

−−−−

materiały piśmiennicze.

Ćwiczenie 2

Opracuj sposób zabezpieczenia przeciwpoŜarowego słupów stalowych w hipermarkecie G.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przeanalizować dokumentację techniczno-budowlaną obiektu marketu G,

określić wymogi ppoŜ. oraz sposób zabezpieczenia słupów stalowych,

zastosować dostępne materiały zabezpieczające,

przedstawić opracowanie.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−−−−

literatura, akty prawne,

−−−−

katalogi producentów dostarczających zabezpieczenia przeciwpoŜarowe bierne i czynne

−−−−

dokumentacja techniczno-budowlana obiektu/pomieszczenia,

−−−−

komputer z drukarka i podłączeniem do internetu,

−−−−

arkusze papieru formatu A4,

−−−−

materiały piśmiennicze.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1)
2)

określić aktywne i pasywne środki zabezpieczeń przeciwpoŜarowych?
zaproponować sposoby zabezpieczenia przeciwpoŜarowego instalacji?

3) zaproponować sposób zabezpieczenia przeciwpoŜarowego pomieszczeń

zagroŜonych poŜarem i wybuchem?

4) zaproponować

system

zabezpieczenia

przeciwpoŜarowego

obiektów

wielokondygnacyjnych ?

5) określić sposoby zabezpieczenia przeciwpoŜarowego róŜnych konstrukcji?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.5. Klasyfikacja materiałów niebezpiecznych według ADR i RID.

Oznakowanie środków, sprzętu i urządzeń do transportu
materiałów niebezpiecznych

4.5.1. Materiał nauczania

Ogólne zalecenia dotyczące transportu towarów niebezpiecznych opracowane przez ONZ

dla  róŜnych  środków  transportu  –  drogowego,  kolejowego,  morskiego  i  lotniczego  -  są
podstawą  do  opracowania  szczegółowych  zasad  bezpieczeństwa  transportu  tych  materiałów
w transporcie drogowym w Europie. Komitet Ekspertów Europejskiej Komisji Gospodarczej
ONZ  (United  Nations  Economic  Commission  for  Europe)  opracował  i  opublikował  w
Genewie  w  dniu  30  września  1957  r.  Umowę  europejską  o  przewozie  drogowym  towarów
niebezpiecznych  (The  European  Agreement  concerning  the  International  Carriage  of
Dangerous Goods by Road - ADR).

Dzisiaj Umowa ta jest w 42 krajach standardem gwarantującym bezpieczeństwo

transportu drogowego towarów, których właściwości mogą powodować zagroŜenie, Polska
jest sygnatariuszem tej umowy od 1975 r., ale rzeczywistym i rzetelnym jej realizatorem od
roku 2003.

W rozumieniu artykułu 1. Umowy ADR określenie: (…) „towary niebezpieczne” oznacza

takie materiały i przedmioty, których międzynarodowy przewóz drogowy jest zabroniony lub
dozwolony pod pewnymi warunkami ustalonymi w załącznikach A i B,” (…) [14] Tak ogólna
definicja  pozwala  rozciągnąć  stosowanie  umowy  na  wszystkie  ładunki  w  transporcie
drogowym.  Uwarunkowanie  zgody  na  ich  przewóz  spełnieniem  przepisów  zawartych
w załącznikach  A  i  B,  nakłada  na  wszystkich  uczestników  procesu  transportowego
szczegółowe  obowiązki:  od  producenta,  przez  nadawcę,  przewoźnika  do  odbiorcy.  Wszyscy
muszą  postępować  tak,  by  bezpieczeństwo  było  zachowane  na  określonym  w  przepisach
poziomie.

Zgodnie z ADR wyróŜnia się 13 rodzajów zagroŜeń stwarzanych podczas transportu

przez ładunek. ZagroŜenia ta opisywane są przez „klasy towarów niebezpiecznych” [14]:

Klasa 1

Materiały i przedmioty wybuchowe

Klasa 2

Gazy, przedmioty zawierające gaz pod ciśnieniem

Klasa 3

Materiały ciekłe zapalne

Klasa 4.1

Materiały stałe zapalne, materiały samoreaktywne i materiały
wybuchowe stałe odczulone

Klasa 4.2

Materiały samozapalne

Klasa 4.3

Materiały wytwarzające w zetknięciu z wodą gazy palne

Klasa 5.1

Materiały utleniające

Klasa 5.2

Nadtlenki organiczne

Klasa 6.1

Materiały trujące

Klasa 6.2

Materiały zakaźne

Klasa 7

Materiały promieniotwórcze

Klasa 8

Materiały i przedmioty Ŝrące

Klasa 9

RóŜne materiały i przedmioty niebezpieczne

Przed rozpoczęciem transportu, kaŜdy nowy towar – materiał lub przedmiot, po którym

moŜna oczekiwać na podstawie doświadczenia, Ŝe posiada właściwości niebezpieczne - musi

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

być  poddany  klasyfikacji  zgodnie  z  kryteriami  zawartymi  w  „Podręczniku  badań
i  kryteriów  ONZ”,  metodami  w  nim  opisanymi.  Wynik  badania,  w  formie  certyfikatu
klasyfikacyjnego,  wydanego  przez  uprawnioną  instytucję  badawczą  rozstrzyga,  czy
zagroŜenie jakie stwarza ładunek jest na tyle istotne, by uznać go za niebezpieczny. Jeśli tak,
to  towar  zaliczany  jest  do  jednej  z  13  przedstawionych  wyŜej  klas  zagroŜeń  i  otrzymuje
czterocyfrowy  numer  UN  (ONZ)  odpowiadający  jego  niebezpiecznym  właściwościom.
W  efekcie  nadania  Numeru  UN  towarowi  przyporządkowane  są  metody  doboru  właściwego
sposobu  przewozu,  odpowiedniego  opakowania  i  procedury  postępowania  gwarantujące
bezpieczeństwo w normalnych warunkach transportu drogowego.

Dla właściwego doboru opakowania dla transportu towaru niebezpiecznego, niektóre

materiały zaklasyfikowane do klas zagroŜeń ADR, mogą być zaliczone do tzw. grup
pakowania, zgodnie ze stopniem stwarzanego przez nie zagroŜenia. W większości wypadków
siła (intensywność) zagroŜenia ocenia jest w skali trzystopniowej. Grupy pakowania mają
następujące znaczenia:

I grupa pakowania:

materiały stwarzające duŜe zagroŜenie

II grupa pakowania:

materiały stwarzające średnie zagroŜenie

III grupa pakowania:

materiały stwarzające małe zagroŜenie

Inny, bardzo szczegółowy sposób oceny zagroŜeń stosuje się dla materiałów

i przedmiotów

wybuchowych,

zaliczonych

klasy

ADR:

siła zagroŜenia

charakteryzowana jest przez podklasy 1.1 do 1.6, a ponadto stosowany jest system grup
zgodności A, B, C, D, E, F, G, H, J, K, L, N, S, narzucający ostre reguły ładowania razem, do
jednego pojazdu, materiałów stwarzających róŜnorodne zagroŜenia obejmowane przez klasę
1. ADR.

Materiały i przedmioty klasy 2, gazy, transportowane w róŜnych stanach skupienia,

zaliczone są do jednej z następujących grup, zgodnie z ich właściwościami niebezpiecznymi:
A

duszące

utleniające

palne

trujące

TO trujące, utleniające
TC trujące, Ŝrące
TF

trujące, palne

TOC trujące, utleniające, Ŝrące
TFC trujące, palne, Ŝrące

Wszystkie opakowania – sztuki przesyłki z towarami niebezpiecznymi powinny być

opatrzone nalepkami wskazanymi dla poszczególnych materiałów i odpowiadającymi im
numerami UN. Jeśli towar stwarza kilka róŜnych zagroŜeń to trzy najwaŜniejsze powinny być
uwidocznione przez nalepki, np. toksyczność, właściwości Ŝrące i palność.

Na opakowaniach zbiorczych i opakowaniach o pojemności większej niŜ 450 l nalepki

powinny być umieszczone na obydwu stronach opakowania. Na opakowaniach zbiorczych
powinny być umieszczone wszystkie nalepki i numery UN towarów zawartych w opakowaniu
zbiorczym.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KLASA 1
materiały i przedmioty wybuchowe

(Nr 1)

dla podklas 1.1, 1.2 i 1.3

(Nr 1.4)

(Nr 1.5)

(Nr 1.6)

Podklasa 1.4

Podklasa 1.5

Podklasa 1.6

KLASA 2
Gazy

(Nr 2.1)

Gazy palne

Symbol (płomień): czarny, biały

lub w innym kontrastującym

kolorze,

tło czerwone, cyfra „2” w dolnym

naroŜu

(Nr 2.2)

Gazy niepalne i nietrujące

Symbol (butla do gazu): czarny,

biały lub w innym

kontrastującym kolorze,

tło zielone, cyfra „2” w dolnym

naroŜu

(Nr 2.3)

Gazy trujące

Symbol (czaszka

i piszczele): czarny,

tło białe, cyfra „2”

w dolnym naroŜu

KLASA 3
Materiały ciekłe zapalne

(Nr 3)

Materiały ciekłe zapalne

Symbol (płomień): czarny lub biały,

tło czerwone, cyfra „3” w dolnym naroŜu

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KLASA 4.1
Materiały stałe zapalne,
samoreaktywne i materiały
wybuchowe odczulone

KLASA 4.2
Materiały samozapalne

KLASA 4.3
Materiały wytwarzające
w kontakcie z wodą gazy
zapalne

(Nr 4.1)

Symbol (płomień): czarny,

tło białe z siedmioma

czerwonymi, pionowymi

pasami, cyfra „4” w dolnym

naroŜu

(Nr 4.2)

Symbol (płomień): czarny,

tło: górna połowa biała,

dolna połowa czerwona,

cyfra „4” w dolnym naroŜu

(Nr 4.3)

Symbol (płomień): czarny lub
biały, tło niebieskie, cyfra „4”

w dolnym naroŜu

KLASA 5.1
Materiały utleniające

KLASA 5.2
Nadtlenki organiczne

(Nr 5.1)

Symbol (płomień nad kołem):

czarny, tło Ŝółte, numer „5.1”

w dolnym naroŜu

(Nr 5.2)

Symbol (płomień): czarny lub

biały, tło górna połowa czerwona,

dolna połowa Ŝółta, numer „5.2”

w dolnym naroŜu

KLASA 6.1
Materiały trujące

KLASA 6.2
Materiały zakaźne

(Nr 6.1)

Symbol (czaszka i piszczele):

czarny, tło białe, cyfra „6”

w dolnym naroŜu

(Nr 6.2)

Dolna połowa moŜe zawierać napis: „MATERIAŁ

ZAKAŹNY” oraz „W RAZIE USZKODZENIA LUB

WYCIEKU NATYCHMIAST POWIADOMIĆ SŁUśBY

MEDYCZNE”,

symbol (trzy półksięŜyce nałoŜone na koło) i napisy: czarne,

cyfra „6” w dolnym naroŜu

KLASA 7
Materiały promieniotwórcze

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

(Nr 7A)

Kategoria I-Biała

Symbol (trójlistek): czarny,

tło białe, czarny napis w

dolnej połowie nalepki

„PROMIENIOWANIE”,

cyfra „7” w dolnym naroŜu

(Nr 7B)

Kategoria II-śółta

Symbol (trójlistek): czarny,

tło: górna połowa Ŝółta z

białym obrzeŜem, dolna

połowa biała, czarny napis w

dolnej połowie nalepki

(obowiązkowy):

„PROMIENIOWANIE”

„PROMIENIOWANIE”,

cyfra „7” w dolnym naroŜu

(Nr 7C)

Kategoria III-śółta

Symbol (trójlistek): czarny,

tło: górna połowa Ŝółta z

białym obrzeŜem, dolna

połowa biała, czarny napis w

dolnej połowie nalepki

(obowiązkowy):

„PROMIENIOWANIE”

„PROMIENIOWANIE”,

cyfra „7” w dolnym naroŜu

(Nr 7E)

Materiał rozszczepialny klasy 7

tło białe, czarny napis w górnej połowie nalepki

(obowiązkowy): „ROZSZCZEPIALNY”,

napis w czarnej ramce: „WSKAŹNIK

BEZPIECZEŃSTWA KRYTYCZNOŚCIOWEGO”,

cyfra „7” w dolnym naroŜu

KLASA 8
Materiały Ŝrące

KLASA 9
RóŜne materiały i przedmioty
niebezpieczne

(Nr 8)

Symbol (ciecz

wyciekająca z dwóch

probówek, atakująca rękę

i metal): czarny, tło: górna

połowa biała, dolna

połowa czarna z białym

obrzeŜem, cyfra „8” w

dolnym naroŜu

(Nr 9)

Symbol (siedem pionowych

pasów w górnej połowie):

czarny, tło białe, podkreślona

cyfra „9” w dolnym naroŜu

Rys. 1. Wzory nalepek [14]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Towary niebezpieczne zapakowane do opakowań w niewielkich ilościach, nie podlegają

przepisom ADR, poniewaŜ stwarzają niewielkie zagroŜenie w transporcie. Są wtedy
oznakowane nalepkami lub nadrukami na opakowaniach, pokazanymi na przykładzie:

Rys. 2. Wzory nalepek LQ [14]

W kształt rombu wpisane są: numer UN, jeśli w przesyłce jest tylko jeden rodzaj towaru

niebezpiecznego lub symbol LQ - limited quantities (niewielkie ilości), jeśli w opakowaniu
występuje kilka róŜnych towarów niebezpiecznych, zapakowanych w niewielkiej ilości, do
małych opakowań, zgodnie z przepisami ADR.

Pojazdy transportujące towary niebezpieczne w transporcie drogowym, poza niewielkimi

wyjątkami, dotyczącymi ściśle określonych, małych ilości ładunku w pojeździe przewoŜącym
sztuki przesyłki, powinny być oznakowane prostokątnymi tablicami koloru pomarańczowego,
umieszczonymi z przodu i z tyłu pojazdu lub zestawu pojazdów (jednostki transportowej),
pionowo, prostopadle do osi pojazdu.

Rys. 3. Tablica pomarańczowa bez numerów [14]

Dla niektórych cystern i podczas przewozu luzem, mogą to być tablice z numerami

zagroŜenia i numerem UN. Jeśli pojazd przewoŜący towar niebezpieczny luzem, kontener lub
cysterna oznakowane są z przodu i z tyłu tablicami bez numerów, to na ich bokach
dodatkowo muszą być tablice z numerami, odpowiednio do transportowanych ładunków.

UN 1170

lub

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

W przypadku cystern wielokomorowych tablice takie powinny być umieszczone na obu
bokach na wysokości kaŜdej z komór.

Rys. 4. Tablica pomarańczowa z numerami [14]

Tablice odblaskowe barwy pomarańczowej powinny mieć szerokość 40 cm

i  wysokość  nie  mniejszą  niŜ  30  cm,  powinny  być  otoczone  czarnym  obrzeŜem  o  szerokości
nie  większej  niŜ  15  mm.  Tablice  powinny  być  dobrze  widoczne.  JeŜeli,  ze  względu  na
wielkość  lub  konstrukcję  pojazdu,  powierzchnia  dostępna  do  umieszczenia  takich  tablic  jest
zbyt mała, to ich wymiary mogą być zmniejszone do 300 mm szerokości, 120 mm wysokości
i  do  10  mm  szerokości  czarnego  obrzeŜa.  Tablice  barwy  pomarańczowej,  które  nie  dotyczą
przewoŜonych  towarów  niebezpiecznych  lub  ich  pozostałości,  powinny  być  zdjęte  lub
zakryte. JeŜeli tablice są zakryte, to ich zakrycie powinno pozostać skuteczne po 15 minutach
przebywania  w  ogniu.  Jeśli  na  tablicy  występuje  numer  rozpoznawczy  zagroŜenia  i  numer
UN,  to  powinny  być  nieścieralne  i  powinny  pozostać  czytelne  po  piętnastominutowym
przebywaniu w ogniu. Tolerancja wymiarów tablic podanych wyŜej wynosi ± 10%.

Rys. 5. Tablica pomarańczowa z numerami

W górnej części tablicy:

Numer rozpoznawczy zagroŜenia

przypisany do poszczególnych numerów UN

(dwie lub trzy cyfry,

poprzedzone w razie potrzeby literą „X”),

W dolnej części tablicy

Numer UN (zawsze 4 cyfry)

Tło:

pomarańczowe,

Obramowanie, linia pozioma i cyfry: czarne,

1088

40 cm

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Numer rozpoznawczy zagroŜenia składa się z dwóch lub trzech cyfr, czasem

poprzedzonych literą „X”. Cyfry najczęściej odpowiadają klasom zagroŜeń stwarzanych przez
ładunek i wskazują następujące zagroŜenia:
1

emisja gazu spowodowana ciśnieniem lub reakcją chemiczną,

zapalność materiałów ciekłych (par) i gazów lub materiał ciekły samonagrzewający się,

zapalność materiałów stałych lub materiał stały samonagrzewający się,

działanie utleniające (wzmagające palenie),

działanie trujące lub zakaźne,

działanie promieniotwórcze,

działanie Ŝrące,

zagroŜenie samorzutną i gwałtowną reakcją.
Powtórzenie pierwszej cyfry wskazuje na nasilenie opisanego przez nią zagroŜenia.
JeŜeli zagroŜenie właściwe dla danego materiału moŜe być wystarczająco określone

jedną cyfrą, to po takiej cyfrze podaje się zero.

Numer rozpoznawczy zagroŜenia poprzedzony literą „X” oznacza, Ŝe materiał reaguje

niebezpiecznie z wodą. W odniesieniu do takich materiałów gaszenie wodą moŜe być
stosowane jedynie za zgodą specjalistów.

Pojazdy oznakowane tablicami pomarańczowymi, powinny dodatkowo być oznakowane

nalepkami ostrzegawczymi:

−

przewoŜące ładunek luzem w skrzyni ładunkowej – na obu bokach i z tyłu pojazdu,

−

przewoŜące ładunek luzem w kontenerze – na obu bokach z przodu i z tyłu kontenera,

−

przewoŜące ładunek w cysternie jednokomorowej – na obu bokach i z tyłu cysterny,

−

przewoŜące ładunek cysternie wielokomorowej – na bokach kaŜdej z komór nalepkami
odpowiednio do zawartości komory i z tyłu cysterny odpowiednio po jednej z nalepek
róŜnych wzorów występującej na oznakowaniu komór.

−

przewoŜące ładunek w kontenerze-cysternie – na obu bokach, z przodu i tyłu kontenera-
cysterny,

−

przewoŜące towary wybuchowe klasy 1. – na obu bokach i z tyłu pojazdu,

−

przewoŜące towary wybuchowe klasy 7. – na obu bokach i z tyłu pojazdu.

Pojazdy-cysterny, kontenery-cysterny, cysterny przenośne, specjalne pojazdy lub

kontenery albo specjalnie wyposaŜone pojazdy lub kontenery, przewoŜące ciecze
o temperaturze wyŜszej niŜ 100

C lub ciała stałe o temperaturze wyŜszej niŜ 240

C, dla

których  wymagany  jest  znak  dla  materiałów  o  podwyŜszonej  temperaturze,  powinny  być
zaopatrzone na obu bokach i z tyłu pojazdu, a w przypadku kontenerów, kontenerów-cystern
i  cystern  przenośnych  -  na  obu  bokach  oraz  z  przodu  i  z  tyłu  -  w  znak  w  kształcie  trójkąta
o długości boku co najmniej 250 mm, w kolorze czerwonym, zgodny z poniŜszym wzorem:

Rys. 6. Znak – przewóz w wyŜszej temperaturze [14]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.5.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

Czy umiesz sklasyfikować materiały niebezpieczne?

Podaj ogólne zasady przewozu materiałów niebezpiecznych.

Jakie są ogólne zasady przewozu drogowego i kolejowego materiałów niebezpiecznych.

Podaj zasady oznakowania pojazdów przewoŜących materiały niebezpieczne.

Jakie są obowiązki osób uczestniczących w przewozie materiałów niebezpiecznych?

4.5.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Opracuj wytyczne do oznakowania samochodu-cysterny przewoŜącej 20 tysięcy litrów

oleju napędowego.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przeanalizować wymogi dotyczące moŜliwości przewozu oleju napędowego danym
pojazdem,

określić wymagania dotyczące przewozu,

opracować sposób oznakowania pojazdu,

przedstawić opracowanie.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−−−−

literatura, akty prawne, Umowa ADR (aktualna),

−−−−

dokumentacja cysterny,

−−−−

komputer z dostępem do internetu i drukarka,

−−−−

arkusze papieru formatu A4,

−−−−

materiały piśmiennicze.

Ćwiczenie 2

Opracuj instrukcję dla kierowcy przewoŜącego lakiery nitro w duŜych pojemnikach do

przewozu luzem (DPPL).

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przeanalizować wymogi dotyczące moŜliwości przewozu lakierów nitro w (DPPL),

określić wymagania dotyczące przewozu,

opracować instrukcję dla kierowcy,

przedstawić opracowanie.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−−−−

literatura, akty prawne, Umowa ADR (aktualna),

−−−−

dokumentacja cysterny,

−−−−

komputer z dostępem do internetu i drukarka,

−−−−

arkusze papieru formatu A4,

−−−−

materiały piśmiennicze.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.5.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) sklasyfikować materiały niebezpieczne według ADR i RID?

2) opisać wymogi dotyczące przewozu róŜnych rodzajów ładunków w

transporcie drogowym i kolejowym?

3) opisać

sposoby

oznakowania

pojazdów

przewoŜących

materiały

niebezpieczne.?

4) zidentyfikować oznakowanie środków, sprzętu i urządzeń do transportu

materiałów niebezpiecznych?

5) określić odpowiedzialność osób za przewóz?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ

INSTRUKCJA DLA UCZNIA

Przeczytaj uwaŜnie instrukcję.

Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.

Zapoznaj się z zestawem zadań testowych.

Sprawdzian składa się z 20 zadań.

Udzielaj odpowiedzi na załączonej karcie odpowiedzi.

Tylko jedna odpowiedź jest prawidłowa

W przypadku pomyłki, błędną odpowiedź weź w kółko i zaznacz prawidłową

Za kaŜdą prawidłową odpowiedź moŜesz zdobyć 1 punkt

Na uwaŜne przeczytanie i udzielenie odpowiedzi masz 40 minut.

Powodzenia

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

Dyrektywa SEVESO II dotyczy
a)

powaŜnych awarii przemysłowych.

drogowego przewozu towarów niebezpiecznych.

lotniczego przewozu towarów niebezpiecznych.

zagroŜeń chemicznych strefy przybrzeŜnej.

Wewnętrzny plan ratowniczy ZDR opracowuje
a) komendant miejski lub powiatowy PSP.
b) komendant wojewódzki PSP.
c) wojewódzki inspektor WIOŚ.
d) prowadzący zakład.

Budynki oraz części budynków, stanowiące odrębne strefy poŜarowe z uwagi na
przeznaczenie i sposób uŜytkowania, dzieli się na
a) ZL, OB, PM.
b) ZL, PM, IN.
c) ZL, PM, IS.
d) ZL, IN, POM.

Palenie tytoniu przy obsłudze sprzętu, maszyn i pojazdów podczas zbiorów palnych
płodów rolnych oraz ich transportu
a)

jest dopuszczalne.

nie jest dopuszczalne.

jest dozwolone.

nie jest zakazane.

Grunt związany z gospodarką leśną, zajęty pod wykorzystywane dla potrzeb gospodarki
leśnej: budynki i budowle, urządzenia melioracji wodnych, linie podziału przestrzennego
lasu, drogi leśne, tereny pod liniami energetycznymi, szkółki leśne, miejsca składowania
drewna, a takŜe wykorzystywany na parkingi leśne i urządzenia turystyczne jest to
a)

zagajnik.

bór.

las.

puszcza.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Obowiązek utrzymywania pasów przeciwpoŜarowych nie dotyczy
a)

lasów o szerokości mniejszej niŜ 100 m.

lasów o szerokości mniejszej niŜ 200 m.

lasów o szerokości mniejszej niŜ 300 m.

lasów o szerokości mniejszej niŜ 500 m.

I kategoria zagroŜenia poŜarowego lasów jest to

a) duŜe zagroŜenie.
b) średnie zagroŜenie.
c) małe zagroŜenie.
d) brak zagroŜenia.

Punkty obserwacyjne w lasach wyposaŜa się w

a) system monitoringu wizyjnego.
b) instrukcję postępowania dla osoby prowadzącej obserwację,
c) termometr do pomiaru temperatury maksymalnej i minimalnej.
d) wilgotnościomierz do pomiaru wilgotności ściółki.

Pas przeciwpoŜarowy oddzielający las od dróg publicznych jest to
a)

pas przeciwpoŜarowy typu A.

pas przeciwpoŜarowy typu B.

pas przeciwpoŜarowy typu C.

pas przeciwpoŜarowy typu D.

10.

Przed rozpoczęciem prac niebezpiecznych pod względem poŜarowym właściciel ma
obowiązek
a)

ocenić zagroŜenie poŜarowe.

opróŜnić pomieszczenie.

powiadomić przełoŜonego o podejmowaniu prac.

zaalarmować jednostkę ochrony przeciwpoŜarowej.

11.

Pod pojęciem czynnych systemów zabezpieczeń naleŜy rozumieć

a) DSO i ZL.
b) SAP i SUG.
c) SAP i PM.
d) SAP i IN.

12.

Przejścia rurowe zabezpiecza się za pomocą specjalnych opasek i kaset w celu
a)

ich ochrony przed poŜarem.

uniemoŜliwienia przedostania się płomienia przez oddzielenie poŜarowe.

zabezpieczenia płynącego rurami medium.

zabezpieczenia pomieszczenia przed wybuchem.

13.

Drogowy przewóz materiałów niebezpiecznych określany jest skrótem
a) ADR.
b) RID.
c) ADN.
d) ICAO.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

14.

Prawo do przeprowadzania czynności kontrolno-rozpoznawczych w siedzibie
przedsiębiorcy prowadzącego przewozy ADR mają straŜacy upowaŜnieni przez
a) właściwego komendanta rejonowego ZSP.
b) właściwego komendanta powiatowego PSP.
c) właściwego komendanta Szkoły PSP.
d) właściwego komendanta głównego PSP.

15.

StraŜacy, w przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów przeciwpoŜarowych w zakresie
przewozu ADR, mają prawo do

a) bezwzględnego karania winnych naruszenia.
b) nakładania grzywny w drodze mandatu karnego.
c) zamknięcia zakładu produkcyjnego.
d) skierowania sprawy do kolegium ds. wykroczeń.

16.

II grupa pakowania są to

a) materiały stwarzające duŜe zagroŜenie.
b) materiały stwarzające średnie zagroŜenie.
c) materiały stwarzające małe zagroŜenie.
d) materiały nie stwarzające zagroŜenia.

17.

I grupa pakowania są to

a) materiały stwarzające duŜe zagroŜenie.
b) materiały stwarzające średnie zagroŜenie.
c) materiały stwarzające małe zagroŜenie.
d) materiały nie stwarzające zagroŜenia.

18.

Klasa 1 RID są to

a) materiały ciekłe zapalne.
b) materiały wybuchowe.
c) materiały promieniotwórcze.
d) materiały stałe zapalne.

19.

Pomarańczowe tablice ostrzegawcze ADR mają wymiary

a) 10 x 20 cm.
b) 20 x 30 cm.
c) 30 x 40 cm.
d) 40 x 50 cm.

20.

Pojazdy oznakowane tablicami pomarańczowymi, powinny dodatkowo być oznakowane
nalepkami ostrzegawczymi. I tak: przewoŜące ładunek w cysternie jednokomorowej
nalepki naleŜy umieścić
a) na obu bokach cysterny.
b) na obu bokach, z przodu i z tyłu cysterny.
c) na lewym boku i z tyłu cysterny.
d) na obu bokach i z tyłu cysterny.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko..........................................................................................

Rozpoznawanie zagroŜeń poŜarowych

Zakreśl poprawną odpowiedź.

zadania

Odpowiedź

Punkty

10.

11.

12.

13.

14.

15.

16.

17.

18.

19.

20.

Razem:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

6. LITERATURA

“Drogowy przewóz towarów niebezpiecznych. Poradnik dla straŜaków OSP”, Praca
zbiorowa, SA PSP Kraków 2005 r.

„Zasady  postępowania  ratowniczego  2004.  Poradnik  dla  ratowników  na  potrzeby
pierwszej  fazy  akcji  ratowniczej  podczas  zdarzeń  z  materiałami  niebezpiecznymi”
Główny Inspektorat Ochrony Środowiska, FIREX, Warszawa 2005 r.

Dyrektywa SEVESO II [96/82/EC], http://mahbsrv.jrc.it/Framework-Seveso2-LEG-
EN.html

Grzegorczyk K., Hancyk B., Buchar., „Towary niebezpieczne w transporcie drogowym
ADR 2007 – 2009”, Wydawnictwo Buch-Car, Błonie 2007 r.

Janik P., „Seveso II – nowelizacja wprowadzona”, w „Przegląd PoŜarniczy” nr

6/2006

str. 22.

Podgórski M., „Zapobieganie powaŜnym awariom przemysłowym - nowe regulacje -
nowe zadania Państwowej StraŜy PoŜarnej”, w: http://www.zb.eco.pl/inne/prawo/psp.htm

RID – Regulamin dla międzynarodowego przewozu kolejami towarów niebezpiecznych
waŜny od 1 stycznia 2007 r., http://www.pkp-cargo.pl/site/index.php?id=39

Rozporządzenie  Ministra  Gospodarki  z  dnia  9  kwietnia  2002  r.  w  sprawie  rodzajów
i  ilości  substancji  niebezpiecznych,  których  znajdowanie  się  w  zakładzie  decyduje
o  zaliczeniu  go  do  zakładu  o  zwiększonym  ryzyku  albo  zakładu  o  duŜym  ryzyku
wystąpienia  powaŜnej  awarii  przemysłowej  (Dz.  U.  z  2002  r.  nr  58,  poz.  535  z  późn.
zm.).

Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków
technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. z 2002 r.
nr 75 poz. 690 z późn. zm.).

10.

Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 29 grudnia 1999 r.
w sprawie szczegółowych zasad organizacji krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego
(Dz. U. z 1999 nr 111 poz. 1311 z późn. zm.).

11.

Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 21 kwietnia
2006 r. w sprawie ochrony przeciwpoŜarowej budynków, innych obiektów budowlanych
i terenów (Dz. U. z 2006 r. nr 80 poz. 563).

12.

Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 22 marca 2006 r., w sprawie szczegółowych
zasad zabezpieczenia przeciwpoŜarowego lasów (Dz. U. z 2006 r. nr 58, poz. 405 z późn.
zm.).

13.

Ryng M., „Bezpieczeństwo techniczne w przemyśle chemicznym – Poradnik”,
Wydawnictwo Naukowo-Techniczne, Warszawa 1985 r.

14.

Umowa europejska ADR 2007, http://www.unece.org/trans/danger/publi/adr/adr_e.html.

15.

Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpoŜarowej (Dz. U. z 1991 r. nr 81
poz. 351 z późn. zm.).

16.

Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska

(t. j. Dz. U. z 2006 r. nr

129 poz. 902 z późn. zm.).

17.

Ustawa z dnia 28 października 2002 r. o przewozie drogowym towarów niebezpiecznych.
(Dz. U. z 2002 r. nr 199, poz. 1671 z późn. zm.).

18.

Ustawa z dnia 28 września 1991 r. o lasach (t.j. Dz. U. z 2005 r. nr 45, poz. 435 z późn.
zm.).

19.

Ustawa z dnia 31 marca 2004 r. o przewozie koleją towarów niebezpiecznych

(Dz. U.

z 2004 r. nr 57, poz. 962 z późn. zm.).

20.

Wiler K., „Ochrona lasów przed poŜarami”, Centrum Informacyjne Lasów Państwowych,
Warszawa 2007 r.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Strony internetowe:
1.

http://www.antidotum.ig.pl

http://www.firestop.com.pl

http://www.mercor.com.pl

Czasopisma specjalistyczne:
1.

„Przegląd PoŜarniczy”

„Ochrona PrzeciwpoŜarowa”

„W akcji”

„ZagroŜenia”

„Magazyn EX”