Technik_gor_podziemnego_311[15].Z3.02

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

Wprowadzenie

Wymagania wstępne

Cele kształcenia

Przykładowe scenariusze zajęć

Ćwiczenia

5.1. ZagroŜenia gazowe w górnictwie

5.1.1. Ćwiczenia

5.2. ZagroŜenia poŜarowe

5.2.1. Ćwiczenia

5.3. ZagroŜenia wybuchem pyłu węglowego

5.3.1. Ćwiczenia

5.4. ZagroŜenia zawałami i tąpaniami

5.4.1. Ćwiczenia

5.5. ZagroŜenia wodne

5.5.1. Ćwiczenia

5.6. ZagroŜenia techniczne

5.6.1. Ćwiczenia

5.7. Procedury postępowania w przypadku wystąpienia zagroŜenia

5.7.1. Ćwiczenia

Ewaluacja osiągnięć ucznia

Literatura

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1. WPROWADZENIE

Przekazuję Państwu Poradnik dla nauczyciela, który będzie pomocny w prowadzeniu

zajęć dydaktycznych w szkole kształcącej w zawodzie technik górnictwa podziemnego
311[15].

W poradniku zamieszczono:

−

wymagania wstępne – wykaz umiejętności, jakie uczeń powinien posiadać przed
realizacją materiału jednostki modułowej,

−

cele kształcenia – wykaz umiejętności, jakie uczeń opanuje podczas zajęć,

−

przykładowe scenariusze zajęć,

−

propozycje ćwiczeń, które mają na celu ukształtowanie umiejętności,

−

ewaluację osiągnięć ucznia,

−

wykaz literatury, z jakiej uczniowie mogą korzystać podczas nauki.

Wskazane jest, aby zajęcia dydaktyczne były prowadzone róŜnymi metodami ze

szczególnym uwzględnieniem aktywizujących metod nauczania:

−

pokazu z objaśnieniem,

−

metody tekstu przewodniego,

−

metody projektów,

−

wiczeń praktycznych.

Formy organizacyjne pracy uczniów mogą być zróŜnicowane, począwszy od

samodzielnej pracy uczniów do pracy zespołowej.

W celu przeprowadzenia ewaluacji osiągnięć ucznia, nauczyciel moŜe posłuŜyć się

zamieszczonymi w rozdziale 6 zestawami zadań testowych.

W tym rozdziale zamieszczno równieŜ (dla kaŜdego testu osobno):

−

plan testu w formie tabelarycznej z kluczem odpowiedzi,

−

punktację zadań i uczenia się,

−

propozycje norm wymagań,

−

instrukcję dla nauczyciela,

−

instrukcję dla ucznia,

−

kartę odpowiedzi,

−

zestaw zadań testowych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2. WYMAGANIA WSTĘPNE

Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej uczeń powinien umieć:

−

definiować, stosować i przeliczać jednostki układu SI,

−

stosować przepisy Prawa geologiczno-górniczego i rozporządzeń dotyczących górnictwa,

−

wykonywać schematy przestrzenne wyrobisk górniczych,

−

czytać mapy górnicze,

−

określać warunki zalegania pokładów węgla w górotworze,

−

charakteryzować parametry i zasady eksploatacji maszyn i urządzeń górniczych,

−

dobierać maszyny urabiające i ładujące do określonych warunków górniczo-
-geologicznych,

−

wiercić otwory przy pomocy róŜnych urządzeń wiertniczych,

−

charakteryzować spręŜarki i wentylatory,

−

posługiwać się samodzielnie dokumentacją maszyn,

−

określić zasady bezpiecznej eksploatacji i obsługi przenośników górniczych,

−

charakteryzować środki łączności.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3. CELE KSZTAŁCENIA

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej uczeń powinien umieć:

−

wyjaśnić rodzaje zagroŜeń naturalnych, stopnie, kategorie, klasy i ich kryteria
klasyfikacji,

−

przekazać komunikat o zagroŜeniu,

−

wyjaśnić zagroŜenia związane z wystąpieniem poŜaru podziemnego,

−

wyjaśnić zasady zachowania się załogi w czasie poŜaru,

−

posłuŜyć się podstawowymi środkami gaśniczymi i sprzętem gaśniczym do gaszenia
poŜaru podziemnego,

−

zastosować przepisy w przypadku wystąpienia poŜaru w zakładzie górniczym,

−

przedstawić zagroŜenia powstałe w przypadku przekroczenia dopuszczalnych stęŜeń
gazów,

−

posłuŜyć się sprzętem do wykrywania gazów,

−

zastosować profilaktykę zagroŜeń metanowych,

−

wymienić miejsca moŜliwego zapoczątkowania wybuchu pyłu węglowego,

−

zastosować profilaktykę dotyczącą wybuchów pyłu węglowego,

−

wymienić objawy wskazujące na zagroŜenie wyrzutami gazów i skał,

−

określić metody zapobiegania zagroŜeniom związanym z wyrzutami gazów i skał,

−

scharakteryzować stopnie zagroŜenia tąpnięciami eksploatowanej kopaliny i ich skutki
dla kopalni,

−

scharakteryzować przyczyny powstawania zawału,

−

sklasyfikować zagroŜenia wodne,

−

określić źródła dopływu wody do kopalni,

−

omówić systemy odwadniania kopalni,

−

scharakteryzować wymagania dla maszyn i urządzeń pracujących w warunkach
określonych zagroŜeń,

−

scharakteryzować zagroŜenia techniczne w zakładach górniczych,

−

zastosować aparat ucieczkowy,

−

zastosować pochłaniacz ochronny,

−

zaprojektować zabezpieczenie przeciwpoŜarowe,

−

zaprojektować zabezpieczenie przeciwwybuchowe,

−

zaprojektować zabezpieczenie metanometryczne.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. PRZYKŁADOWE SCENARIUSZE ZAJĘĆ

Scenariusz zajęć 1

Osoba prowadząca

……………………………………………….

Modułowy program nauczania:

Technik górnictwa podziemnego 311[15]

Moduł:

Zarządzanie zasobami złóŜ 311[15].Z3.

Jednostka modułowa:

Rozpoznawanie zagroŜeń górniczych 311[15].Z3.02

Temat: Pomiary i ocena zagroŜenia metanowego i zagroŜenia poŜarami endogenicznymi

w kopalniach węglowych.

Cel ogólny: Kształtowanie umiejętności oceny zgroŜenia metanowego i poŜarowego

w wyrobiskach dołowych na podstawie wykonanych pomiarów.

Po zakończeniu zajęć edukacyjnych uczeń powinien umieć:

−

określić ilość powietrza na podstawie wykonanych pomiarów w wyrobiskach,

−

zmierzyć stęŜenia gazów kopalnianych,

−

pobrać próbki gazu do analizy laboratoryjnej,

−

obliczyć ilości metanu i tlenku węgla w powietrzu kopalnianym na podstawie podanych
przez nauczyciela danych,

−

wyznaczyć stacje pomiarowe dla określania poziomu zagroŜenia metanowego
i poŜarowego w rejonie ścian jak i drąŜonych wyrobisk korytarzowych,

−

ocenić poziom zagroŜenia poŜarowego zgodnie z obowiązującymi kryteriami.

W czasie zajęć będą kształtowane następujące umiejętności ponadzawodowe:

−

organizowanie i planowanie zajęć,

−

pracy w zespole,

−

oceny pracy zespołu.

Metody nauczania–uczenia się:

−

wiczenia praktyczne, metoda projektów.

Czas: 4 godziny dydaktyczne.

Środki dydaktyczne:

−

przyrządy  pomiarowe:calówka,  anemometry,  metanomierze  typu  VM–1c,  metanomierze
interferencyjne  typu  Ricken,  wykrywacze  gazów  WG–2M,  rurki  wskaźnikowe,  pipety
szklane, zestaw APG 1, worki do pobierania próbek gazów,

−

instrukcje obsługi przyrządów pomiarowych,

−

przepisy górnicze [13,16],

−

przybory do pisania.

Formy organizacyjne pracy uczniów:

−

uczniowie pracują w zespołach dwuosobowych.

Uczestnicy:

−

uczniowie kształcący się w zawodzie technik górnictwa podziemnego.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Przebieg zajęć:
1.

Sprawy organizacyjne.

Nawiązanie do tematu, omówienie celów zajęć i sposobu wykonania ćwiczenia
z uwzględnieniem przepisow bezpieczeństwa i higieny pracy.

Zorganizowanie stanowiska pracy do wykonania ćwiczenia.

Realizacja tematu:

A. Pomiary i na podstawie ich wyników ocena zagroŜenia

−

kaŜdy zespół otrzymuje polecenie wykonania pomiarów w czterech wskazanych
miejscach komory ćwiczeń kopalnianej stacji ratownictwa górniczego, (analiza
wstępna treści zadania – 10 min.),

−

zespoły na wyznaczonych stanowiskach mają określić: przekrój wyrobiska,
pomierzyć prędkość powietrza, wykonać pomiary stęŜeń gazów ( CO, CO

, CH

pobrać próbki gazu do analizy chemicznej – 80 min,

−

ocenić stan zagroŜenia na podstawie przeprowadzonych pomiarów – czas 10 min

B. Projektowanie lokalizacji stacji pomiarowych i miejsc zabudowy czujników.

−

zespoły otrzymują przykładowe schematy wentylacyjne rejonów kopalni,dla których
mają:
a)

wyznaczyć lokalizację stacji pomiarowych dla określenia poziomu zagroŜenia
metanowego i zagroŜenia poŜarami endogenicznego w tych rejonach, – 20 min,

zaznaczyć

miejsca

zabudowy

czujników

metanometrii

automatycznej

i czujników do kontroli stęŜeń CO – 20 min,

ocenić stan zagroŜenia w tych rejonach na podstawie wyników pomiarów
określonych przez nauczyciela – 20 min,

−

zespoły po uszczegółowieniu wymagań realizują zadania (w razie trudności
korzystają z pomocy nauczyciela).

Po wykonaniu zadania, zaspoły przygotowują prezentację (sposób przewietrzania rejonu,
uzasadnienie lokalizacji stacji pomiarowych, ocenę zagroŜenia) – czas 10 min.

Nauczyciel analizuje pracę zespołów podczas przygotowywanej prezentacji.

Zespoły prezentują efekty swoich rozwiązań.– 20 min

Uczniowie wspólnie z nauczycielem dokonują oceny prac.

Zakończenie zajęć

Sposób uzyskania informacji zwrotnej od ucznia po zakończonych zajęciach:

−

anonimowe ankiety ewaluacyjne dotyczące sposobu prowadzenia zajęć i opanowanych
umiejętności.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Scenariusz zajęć 2

Osoba prowadząca ……………………………………………….
Modułowy program nauczania:

Technik górnictwa podziemnego 311[15]

Moduł:

Zarządzanie zasobami złóŜ 311[15].Z3

Jednostka modułowa:

Rozpoznawanie zagroŜeń górniczych 311[15].Z3.02

Temat: Próbna akcja poŜarowa.

Cel ogólny: Kształtowanie właściwych zachowań w przypadku wystąpienia poŜaru w kopalni.

Doskonalenie

umiejętności

posługiwania

się

sprzętem

ochrony

dróg

oddechowych.

Po zakończeniu zajęć edukacyjnych uczeń powinien umieć:

−

posłuŜyć się sprzętem ochrony dróg oddechowych (tlenowy aparat ucieczkowy),

−

podać meldunek o zagroŜeniu do dyspozytora,

−

posłuŜyć się sygnałami alarmowymi,

−

określić zasady prowadzenia akcji poŜarowej,

−

wyznaczyć strefę zagroŜenia, posterunki obstawy, lokalizację bazy ratowniczej,

−

zorganizować

stanowisko

wykonywania

pomiarów

zgodnie

zasadami

bezpieczeństwa i higieny pracy.

W czasie zajęć będą kształtowane następujące umiejętności ponadzawodowe:

−

organizowanie i planowanie zajęć,

−

pracy w zespole,

−

oceny pracy zespołu.

Metody nauczania–uczenia się:

−

metoda tekstu przewodniego,

−

wiczenia praktyczne.

Czas: 2 godziny dydaktyczne.

Środki dydaktyczne

−

ubrania robocze, lampy górnicze,

−

tlenowe aparaty ucieczkowe–treningowe, zestaw gaśnic stosowanych na kopalni,

−

schemat wyrobisk w komorze ćwiczeń, mapę wyrobisk górniczych (pokładowa), schemat
przewietrzania rejonu (tego co na mapie),

−

przybory do pisania i rysowania,

−

przepisy górnicze [2, 3, 4].

Formy organizacyjne pracy uczniów:

−

grupowa i indywidualna

Uczestnicy:

−

uczniowie kształcący się w zawodzie technik górnictwa podziemnego.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Przebieg zajęć:
Zadanie dla ucznia
1.

Wyznaczyć strefę zagroŜenia, posterunki obstawy, punkty pomiarowe dla kontroli
zagroŜenia na mapach i schematach na podstawie informacji podanych przez
nauczyciela,.

Przejść w aparatach ucieczkowych wyrobiskami w komorze ćwiczeń.

Ugasić palący się metan.

FAZA WSTĘPNA

Czynności organizacyjno–porządkowe, określenie tematu zajęć, zaznajomienie uczniów

z poszczególnymi etapami zajęć.

FAZA WŁAŚCIWA
INFORMACJE
1.

Gdzie i jakie zagroŜenie występuje?

Jaki jest zakres jego oddziaływania, jakie powoduje skutki?

Ilu ludzi jest w strefie zagroŜenia i jaki mają sprzęt do ochrony dróg oddechowych?

PLANOWANIE
1.

Ustal miejsce poŜaru.

Ustal strefę zagroŜenia.

Ustal kierunki wycofania załogi z zagroŜonych rejonów.

Wyznacz posterunki obstawy

Ustal sposób zlikwidowania poŜaru.

wiczenia praktyczne: załoŜenie tlenowego aparatu ucieczkowego (treningowego),

przejście w aparacie wyrobiskami w komorze ćwiczeń.

Wybrać właściwą gaśnicę i ugasić palący się poŜar.

UZGODNIENIE
1.

Omów wszystkie punkty z fazy planowania z nauczycielem.

Odnieś się do uwag i propozycji nauczyciela.

WYKONANIE
1.

Zaznacz na mapie i schemacie miejsce poŜaru, strefę, posterunki obstawy.

ZałóŜ aparat ucieczkowy i wycofaj się wyrobiskami w komorze ćwiczeń

Ugaś palący się metan za pomocą gaśnicy.

Przygotuj się do zaprezentowania swojej pracy. Zespoły uczniów wyznaczają osobę,
która dokonuje prezentacji ćwiczenia.

Uczniowie wraz z nauczycielem omawiają przebieg i sposób wykonania ćwiczeń
praktycznych.

SPRAWDZANIE
1.

Czy poprawnie zaznaczone zostały wyznaczone strefy zagroŜenia i posterunki obstawy?

Czy prawidłowo był załoŜony i uŜywany aparat ucieczkowy?

Czy właściwie dobrano gaśnicę do palącego się materiału?

Czy udało się zgasić poŜar?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. ĆWICZENIA

5.1. ZagroŜenia gazowe w górnictwie

5.1.1. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Wykonaj pomiary gazów kopalnianych CH

CO, CO

na stacji pomiarowej, oraz

pobierz próbki gazów do analizy chemicznej. Dokonaj pomiaru prędkości powietrza na stacji
pomiarowej. Określ ilość metanu i tlenku węgla w powietrzu na stacji pomiarowej. Oceń czy
występuje zagroŜenie gazowe w tym wyrobisku. Co zrobisz, gdy w wyrobisku stwierdzisz
powyŜej 2% metanu?

Wskazówki do realizacji
Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia nauczyciel powinien omówić zakres

i sposób wykonania ćwiczenia z uwzględnieniem przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy.

Sposób wykonania ćwiczenia

Uczeń powinien:

zapoznać się materiałem teoretycznym o przyrządach do pomiaru gazów kopalnianych,

zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,

pobrać właściwe przyrządy pomiarowe do wykonania powyŜszego zadania,

przypomnieć sobie zasady wykonywania pomiarów tymi przyrządami,

wykonać pomiary i określić, czy pomierzone stęŜenia gazów w wyrobiskach są
dopuszczalne,

obliczyć rzeczywiste ilości gazów w powietrzu kopalnianym,

ocenić stan zagroŜenia w wyrobisku,

zaprezentować wykonane ćwiczenie,

dokonać oceny poprawności wykonania ćwiczenia.

Zalecane metody nauczania–uczenia się:

−

pokaz z objaśnieniem,

−

wiczenie praktyczne.

rodki dydaktyczne:

−

metanomierz indywidualny VM – 1, sonda lub węŜyk do pomiarów, wykrywacz gazów
WG–2M, rurki wskaźnikowe CO i CO

, tlenomierz,

−

instrukcje obsługi tych przyrządów,

−

kartki papieru,

−

przybory do pisania.

Ćwiczenie 2

Naszkicuj schemat przestrzenny ściany przewietrzanej na „U” w pokładzie IV kategorii

zagroŜenia metanowego. Zaznacz na nim stacje pomiarowe potrzebne do określenia
metanowości wentylacyjnej tej ściany. Na stacji wlotowej i wylotowej z rejonu ściany
wykonaj pomiary wydatku powietrza oraz stęŜenia metanu. Na podstawie przeprowadzonych

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

pomiarów określ metanowość wentylacyjną ściany. Określ metanowość bezwzględną tej
ś

ciany wiedząc, iŜ odmetanowaniem z rejonu ściany ujmowane jest 5 m³ CH

/min.

Wskazówki do realizacji
Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia nauczyciel powinien omówić zakres

i sposób wykonania ćwiczenia z uwzględnieniem przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy.

Sposób wykonania ćwiczenia

Uczeń powinien:

przypomnieć sobie zaleŜności pomiędzy metanowością bezwzględną, metanowością
wentylacyjną a ilością metanu ujmowanego odmetanowaniem,

przypomnieć sobie zasady lokalizacji stacji pomiarowych dla określenia metanowości
ś

ciany,

narysować i odczytać schematy przestrzenne wyrobisk górniczych,

wykonać pomiary metanu na stacjach pomiarowych,

zaprezentować wykonane ćwiczenie,

dokonać poprawności wykonania ćwiczenia

Zalecane metody nauczania–uczenia się:

−

wiczenie praktyczne,

−

metoda projektów.

rodki dydaktyczne:

−

metanomierz indywidualny typu VM 1c, sonda lub węŜyk do pomiarów,

−

kartki papieru, przybory do pisania,

−

literatura dotycząca zagroŜenia metanowego [11, 14].

Ćwiczenie 3

Wykonaj pomiar metanu w wyrobisku górniczym nad obudową w celu stwierdzenia, czy

występują  przystropowe  nagromadzenia  metanu. Jakie podejmiesz działania jeŜeli w wyniku
pomiarów  stwierdziłeś,  iŜ  stęŜenia  metanu  nad  obudową  przekraczają  5%  metanu?  Usuń  to
zagroŜenie wykorzystując pomocnicze urządzenia wentylacyjne.

Wskazówki do realizacji
Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia nauczyciel powinien omówić zakres

i sposób wykonania ćwiczenia z uwzględnieniem przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy.

Sposób wykonania ćwiczenia

Uczeń powinien:

zapoznać się materiałem teoretycznym dotyczącym zasad pomiaru metanu w wyrobiskach
górniczych,

zapoznać się z zasadami zwalczania zagroŜenia metanowego,

zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia z zachowaniem wszelkich zasad
bezpieczeństwa przy wykonywaniu tego zadania,

zapoznać się ze sprzętem przeznaczonym do wykonania ćwiczenia,

przypomnieć sobie zasady wykonywania pomiarów metanomierzem,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

powtórzyć, gdzie w wyrobisku górniczym wykonujemy pomiary dla wykrycia
przystropowych nagromadzeń metanu,

załoŜyć na króciec wlotowy metanomierza sondę lub węŜyk pomiarowy,

wykonać pomiary metanu nad obudową w miejscach do których moŜemy sięgnąć sondą
lub końcówką węŜyka pomiarowego,

usunąć przystropowe nagromadzenie metanu z wykorzystaniem przegrody wentylacyjnej,
lutniociągu specjalnego lub z wykorzystaniem strumienicy,

10)

dokonać oceny poprawności wykonanego ćwiczenia.

Zalecane metody nauczania–uczenia się:

−

pokaz z objaśnieniem, ćwiczenie praktyczne.

rodki dydaktyczne:

−

metanomierz typu VM–1, sonda pomiarowa lub węŜyk pomiarowy,

−

rurociąg ze spręŜonym powietrzem, z zaworem i króćcem umoŜliwiającym podłączenie
strumienicy, wentylatora powietrznego lub rury perforowanej,

−

drewno, deski, gwoździe, płótno wentylacyjne,

−

narzędzia takie jak kilof, piła, młotek, siekiera górnicza.

Ćwiczenie 4

Na mapie pokładowej, dostarczonej przez nauczyciela, zaprojektuj zabezpieczenie

metanometryczne prowadzonych robót górniczych w pokładzie IV kategorii zagroŜenia
metanowego w rejonie drąŜonego przodka przewietrzanego wentylacją lutniową, oraz
w rejonie prowadzonej ściany wydobywczej.

Wskazówki do realizacji
Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia nauczyciel powinien omówić zakres

i sposób wykonania ćwiczenia z uwzględnieniem przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy.

Sposób wykonania ćwiczenia

Uczeń powinien:

zapoznać się z zasadami przewietrzania wyrobisk wentylacją odrębną,

zasadami zabezpieczania metanometrią automatyczną prowadzonych robót górniczych,

zaznaczyć kierunki przepływu powietrza,

zaznaczyć na mapie lokalizację czujników metanometrii atomatycznej, określając progi
wyłączeń jak równieŜ zakres wyłączeń:
a)

czujnika wlotowego do ściany o progu 1%,

czujnika wylotowego ze ściany o progu 2%,

czujnika lub czujników (wentylacja kombinowana) zabezpieczających pracę
kombajnu chodnikowego,

czujnika na wlocie do wyrobiska z wentylacją odrębną,

zaprezentować wykonane ćwiczenie,

dokonać oceny poprawności wykonania ćwiczenia.

Zalecane metody nauczania–uczenia się:

−

wiczenie praktyczne,

−

metoda projektów.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5.2. ZagroŜenie poŜarowe

5.2.1. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Określ, którymi gaśnicami moŜemy gasić palące się drewno a którymi gaśnicami palące

się gazy. Zaprezentuj, jak naleŜy uruchamiać gaśnicą śniegową (GS–5x) a jak proszkową
(GP–6z).

Na kopalnianym stanowisku przystosowanym do gaszenia palącego się metanu uŜyj

właściwej gaśnicy i zgaś poŜar.

Wskazówki do realizacji
Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia nauczyciel powinien omówić zakres

i sposób wykonania ćwiczenia z uwzględnieniem przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy.

Sposób wykonania ćwiczenia

Uczeń powinien:

zorganizować stanowisko do wykonania ćwiczenia,

zachować szczególne środki bezpieczeństwa w trakcie wykonywania ćwiczenia,

przypomnieć sobie zasady stosowania gaśnic,

dobrać właściwą gaśnicę do palącego się medium,

zgasić palący się gaz,

dokonać oceny ćwiczenia.

Zalecane metody nauczania–uczenia się:

−

wiczenie praktyczne.

rodki dydaktyczne:

−

kopalniane stanowisko do gaszenia metanu,

−

zestaw gaśnic stosowanych w kopalni,

−

instrukcje obsługi gaśnic,

Ćwiczenie 2

MontaŜ rurociągu przeciwpoŜarowego w wyrobisku górniczym. PrzedłuŜ rurociąg

o 2 rury oraz zabuduj trójnik z wyjściem na hydrant.

Wskazówki do realizacji
Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia nauczyciel powinien omówić zakres

i sposób wykonania ćwiczenia z uwzględnieniem przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy.

Sposób wykonania ćwiczenia

Uczeń powinien:

pobrać odpowiednie narzędzia potrzebne do wykonania zadania,

sprawdzić czy ma potrzebny materiał do przedłuŜenia rurociągu,

przypomnieć sobie zasady obowiązujące przy budowie i przebudowie rurociągów
przeciwpoŜarowych,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

zakręcić najbliŜszą zasuwę, spuścić wodę z rurociągu na odcinku, gdzie wykonujemy
prace,

zmontować zadany odcinek rurociągu,

sprawdzić połączenia, napełnić rurociąg wodą,

dokonać oceny ćwiczenia.

Zalecane metody nauczania–uczenia się:

−

pokaz z objaśnieniem,

−

wiczenie praktyczne.

rodki dydaktyczne:

−

rurociąg przeciwpoŜarowy zabudowany w wyrobisku lub sztolni,

−

pomost roboczy,

−

materiały potrzebne do wykonania zadania: rury, trójnik, hydrant, śruby, uszczelki,
łańcuch do podwieszenia zmontowanego odcinka rurociągu, szafka hydrantowa
z wyposaŜeniem,

−

instrukcje budowy i przebudowy rurociągów przeciwpoŜarowych,

−

literatura [13 i 18],

−

narzędzia potrzebne do wykonania zadania.

Ćwiczenie 3

Ocena zagroŜenia poŜarami endogenicznymi w ścianie przewietrzanej na „Y”.
Naszkicuj na schemacie przestrzennym ścianę w systemie podłuŜnym prowadzoną na

zawał. Powietrze do ściany w ilości 1000 m

/min doprowadzone jest chodnikiem

podścianowym, który za ścianą jest likwidowany. Powietrze ze ściany odprowadzane jest
chodnikiem nadścianowym wzdłuŜ zrobów. Chodnikiem nadścianowym dopływa powietrze
ś

wieŜe w ilości 500 m

/min ( stęŜenia CO = 0,0000%, CH

= 0,0%), które łączy się

z powietrzem wypływającym ze ściany. Ściana przejechała juŜ 180 m od chwili jej
uruchomienia. Zaznacz na schemacie stacje pomiarowe do kontroli zagroŜenia poŜarowego.
Stacje te wyznaczone są:

−

stacja wlotowa, w chodniku podścianowym 50 m, przed frontem ściany,

−

stacja wylotowa, w chodniku nadścianowym, 50 m za skrzyŜowaniem z którego ruszała
ś

ciana, na stacji tej zabudowany jest czujnik CO– metrii automatycznej ACO.

Pomierz na nich stęŜenia CO, CO

, CH

Pobierz pipety powietrza do analizy chemicznej.

Na podstawie pomiarów jak i wyników analiz określ poziom zagroŜenia poŜarami. WskaŜ
jakie działania profilaktyczne naleŜy podjąć w celu zwalczania zagroŜenia. Zaznacz na
schemacie miejsce zabudowy czujnika ACO.

Wskazówki do realizacji
Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia nauczyciel powinien omówić zakres

i sposób wykonania ćwiczenia z uwzględnieniem przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy.

Sposób wykonania ćwiczenia

Uczeń powinien:

przypomnieć sobie zasady sporządzania schematów przestrzennych,

powtórzyć materiał dotyczący poŜarów endogenicznych,

zapoznać się z zasadami wczesnego wykrywania poŜarów i kryteriami ich oceny [4, 13,
18],

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

przypomnieć sobie zasady wykonywania pomiarów gazowych i sposoby pobierania
próbek gazowych do analizy chemicznej,

dokonać pomiarów i niezbędnych obliczeń,

określić poziom zagroŜenia poŜarowego,

wskazać jaką profilaktykę naleŜy zastosować w celu minimalizacji zagroŜenia,

dokonać oceny ćwiczenia.

Zalecane metody nauczania–uczenia się:

−

pokaz z objaśnieniem,

−

wiczenie praktyczne.

rodki dydaktyczne:

−

przyrządy pomiarowe, wykrywacz WG–2M, rurki wskaźnikowe, metanomierz,

−

pipety do pobierania próbek gazowych, pipety szklane mokre, zestaw APG–1 (pompka
i pipety metalowe),

−

literatura dotycząca zwalczania zagroŜeń poŜarowych.

Ćwiczenie 4

Na mapie pokładowej, dostarczonej przez nauczyciela, zaprojektuj zabezpieczenie

przeciwpoŜarowe w rejonie ściany wydobywczej prowadzonej w pokładzie III kategorii
zagroŜenia metanowego.

Wskazówki do realizacji
Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia nauczyciel powinien omówić zakres

i sposób wykonania ćwiczenia z uwzględnieniem przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy.

Sposób wykonania ćwiczenia

Uczeń powinien:

zapoznać się ze sposobem przewietrzania ściany,

zapoznać się jaką funkcję pełnią poszczególne wyrobiska, i jaki sprzęt w nich się
znajduje,

ustalić gdzie znajduje się wlot i wylot z rejonu,

wyznaczyć lokalizację rejonowych tam bezpieczeństwa,

wyznaczyć lokalizację polowych tam bezpieczeństwa,

określić jakie to mają być tamy bezpieczeństwa,

wskazać wyrobiska w których prowadzona jest odstawa urobku taśmami,

określić wyrobiska w których naleŜy utrzymywać rurociągi przeciwpoŜarowe, gdzie
powinny być zabudowane hydranty, skrzynki hydrantowe, gaśnice (podać rodzaje gaśnic),

wskazać stacje pomiarowe do wczesnego wykrywania poŜarów endogenicznych,

10)

zaprezentować wykonane ćwiczenie,

11)

dokonać oceny ćwiczenia.

Zalecane metody nauczania–uczenia się:

−

metoda projektów,

−

wiczenie praktyczne.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5.3. ZagroŜenie wybuchem pyłu węglowego

5.3.1. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Zmierz intensywność osiadania pyłu węglowego w wyznaczonym wyrobisku. Pobierz

próbki pasowe pyłu kopalnianego w celu określenia zawartości części niepalnych w pyle
węglowym.

Na podstawie wyników badań laboratoryjnych pobranych przez ciebie próbek określ czy

wyrobisko jest zabezpieczone na okoliczność wybuchu pyłu węglowego?

Wskazówki do realizacji
Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia nauczyciel powinien omówić zakres

i sposób wykonania ćwiczenia z uwzględnieniem przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy.

Sposób wykonania ćwiczenia

Uczeń powinien:

zapoznać się z instrukcjami wykonywania pomiarów intensywności osiadania pyłu
węglowego oraz instrukcjami pobierania próbek pasowych w wyrobiskach dołowych,

wybrać odpowiedni sprzęt potrzebny do wykonania powyŜszego zadania,

określić poziom zagroŜenia wybuchem pyłu węglowego na podstawie analiz
przeprowadzonych w laboratorium i wykonanych obliczeń,

dokonać oceny ćwiczenia.

Zalecane metody nauczania–uczenia się:

−

wiczenie praktyczne,

−

pokaz z objasnieniem.

rodki dydaktyczne:

–

normy PN–G–04036, PN–G–04037 dotyczące pomiaru intensywności osiadania pyłu,
sposobu pobierania próbek pyłu dla oceny zagroŜenia wybuchem pyłu węglowego,

–

płytki na których będzie osiadał pył,

–

przyrządy do pobrania próbki pyłu,

–

pojemniki na próbki.

Ćwiczenie 2

Skontroluj zaporę pyłową zabudowaną w wyrobisku górniczym w pokładzie klasy B

zagroŜenia wybuchem pyłu węglowego i II kategorii zagroŜenia metanowego. Wykonaj
pomiary i określ, czy jest to zapora zwykła czy boczna. Oblicz:

−

wymaganą przepisami minimalną i całkowitą ilość pyłu na zaporze,

−

ile półek ma liczyć zapora pyłowa zabudowana w tym wyrobisku.

Wskazówki do realizacji
Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia nauczyciel powinien omówić zakres

i sposób wykonania ćwiczenia z uwzględnieniem przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia

Uczeń powinien:

przypomnieć sobie przepisy dotyczące budowy zapór,

skontrolować stan zapory pyłowej,

wykonać pomiary w wyrobisku potrzebne do realizacji ćwiczenia,

wykonać obliczenia, a ich wynik odnotować na tablicy kontroli zapór,

zaprezentować efekty swojej pracy,

dokonać oceny wykonania ćwiczenia.

Zalecane metody nauczania–uczenia się:

−

pokaz z objaśnieniem,

−

wiczenie praktyczne.

rodki dydaktyczne:

−

przygotowane miejsce do zabudowy półek zapory przeciwwybuchowej,

−

materiał i narzędzi potrzebne do wykonania zadania,

−

instrukcje dotyczące budowy zapór przeciwwybuchowych,

−

calówka, notes, długopis, tablica kontroli zapory,

−

literatura związane z zagroŜeniem pyłowym [3, 4, 11].

Ćwiczenie 3

Zaprojektuj i zaznacz na rysunku załączonym do ćwiczenia, sposób zabezpieczenia przed

wybuchem  pyłu  węglowego  robót  prowadzonych  rejonie  ściany  wydobywczej  i  drąŜonego
kombajnem  wyrobiska  chodnikowego  w  pokładzie  IV  kategorii  zagroŜenia  metanowego.
Pokład  zaliczony  do  klasy  B  zagroŜenia  wybuchem  pyłu  węglowego,  III  stopnia  zagroŜenia
tąpaniami  a  w  wyrobiskach  przed  ścianą  wyznaczone  są  50  metrowe  strefy  szczególnego
zagroŜenia tąpaniami.

Rysunek do ćwiczenia 3

zroby

ciana 1

długość
180 m

3

2

7

6

Chodnik 1 o długości 1200 m

Chodnik 2 o długości 1200 m

DrąŜony kombajnem chodnik3, wentylacja ssąca wybieg 1300m

50m-strefy zagroŜenia tąpaniami

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wskazówki do realizacji
Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia nauczyciel powinien omówić zakres

i sposób wykonania ćwiczenia z uwzględnieniem przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy.

Sposób wykonania ćwiczenia

Uczeń powinien:

przypomnieć sobie zasady budowy wykonywania i utrzymywania stref zabezpieczających
przed wybuchem pyłu węglowego,

ustalić w jakich wyrobiskach i na jakiej długości naleŜy utrzymywać strefy
zabezpieczające przed wybuchem pyłu węglowego,

zaznaczyć na mapie strefy zabezpieczające przed wybuchem pyłu węglowego,

przypomnieć zasady budowy zapór przeciwwybuchowych w pokładach metanowych,

ustalić, gdzie prowadzone są kable elektryczne, jak zaliczone są poszczególne wyrobiska,
jakie występują stęŜenia metanu w tych wyrobiskach, gdzie znajdują się strefy
szczególnego zagroŜenia tąpaniami,

obliczyć ilość półek na zaporze i jej długość przy załoŜeniu, Ŝe wszystkie wyrobiska
wykonane są w obudowie łukowej o przekroju 10 m

i są to zapory budowy zwykłej

o długości półek równej 3 m i deseczkach na półkach o długości 50 cm,

zaznaczyć lokalizację pomocniczych zapór przeciwwybuchowych (ustalić wzajemne
odległości pomiędzy zaporami),

zaznaczyć lokalizację zapór głównych,

określić, w jakich wyrobiskach zawartość części niepalnych w pyle powinna wynosić co
najmniej 50%,

10)

zaprezentować efekty swojej pracy,

11)

dokonać oceny ćwiczenia.

Zalecane metody nauczania–uczenia się:

−

pokaz z objaśnieniem,

−

wiczenie praktyczne.

rodki dydaktyczne:

−

mapa pokładowa,

−

dokumentacja prowadzonych robót górniczych w tym pokładzie,

−

Przepisy górnicze [13],

−

kartki papieru A4,

−

przybory do pisania i rysowania.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5.4. ZagroŜenie zawałami i tąpaniami

5.4.1. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Oceń metodą wiercenia otworów małośrednicowych zagroŜenie tąpaniami w ścianie

o wysokości 2 m, wykonując 10 otworów w ociosie ściany w odstępach co 10 m. Określ
długość wierconych otworów.

Jakie podejmiesz działania, gdy brak jest pełnego zawału w zrobach za ścianą, a w stropie

bezpośrednio nad wybieranym pokładem zalega 1,2 m piaskowca, a nad nim 12 m warstwa
słabych łupków.

Jaka musi być grubość stropu bezpośredniego, aby w ścianie zawałowej wybieranej na

wysokość 2,0 m. uzyskać pełne podparcie stropu zasadniczego?

Wskazówki do realizacji
Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia nauczyciel powinien omówić zakres

i sposób wykonania ćwiczenia z uwzględnieniem przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy.

Sposób wykonania ćwiczenia

Uczeń powinien:

zapoznać się z materiałem dotyczącym mechaniki górotworu,

zapoznać

się

instrukcją

oceny

zagroŜenia

tąpaniami

metodą

otworów

małośrednicowych,

zabezpieczyć miejsce wiercenia,

określić długość wierconych otworów,

wywiercić otwory, zmierzyć wychód zwiercin,

ocenić poziom zagroŜenia,

przeanalizować, jak podzielność skał wpływa na moŜliwości utrzymania wyrobiska a jak
na moŜliwość uzyskania zawału,

przypomnieć sobie kryteria klasyfikacji skał stropowych,

określić, jakie są sposoby wywoływania zawału z wykorzystaniem robót strzałowych,

10)

przeanalizować jakie skały zalegają w stropie i wskazać na tej podstawie jak długie
muszą być otwory strzałowe,

11)

dokonać oceny pracy.

Zalecane metody nauczania–uczenia się:

−

pokaz z objaśnieniem,

−

wiczenia praktyczne,

−

metoda projektów.

Ś

rodki dydaktyczne:

−

literatura z zakresu geomechaniki górotworu [7, 17, 18],

−

wiertarka, Ŝerdzie, świdry, raczki,

−

sztolnia lub pole szkoleniowe w kopalni,

−

zeszyt, przybory do pisania.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 2

Objaśnij, co to jest pokład odpręŜający. Zaznacz na mapie pokładowej krawędzie

eksploatacji ściany 1 pokładzie 507, jeŜeli ściana ta została odpręŜona ścianami 1 i 2
w pokładzie 506. Odległości poziome pomiędzy tymi krawędziami kopalniany zespół ds.
tąpań określił na 20 m.

Zaznacz na mapie strefy szczególnego zagroŜenia tąpaniami (60 m przed ścianą na obu

chodnikach). Narysuj zabezpieczenie ściany zaporami przeciwwybuchowymi (klasa B
zagroŜenia pyłowego, IV kategoria zagroŜenia metanowego).

Wskazówki do realizacji
Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia nauczyciel powinien omówić zakres

isposób

wykonania ćwiczenia z uwzględnieniem przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy.

Sposób wykonania ćwiczenia

Uczeń powinien:

zapoznać się z materiałem dotyczącym zagroŜenia tąpaniami,

czytać mapy pokładowe i na bieŜąco je aktualizować,

powtórzyć zasady budowy zapór przeciwwybuchowych,

zaznaczyć na mapie pokładu 507 krawędzie eksploatacji pokładu 506,

narysować na mapie wyrobiska wykonywane w pokładzie 507 (chodnik 1 nadścianowy,
ś

cianę 1, chodnik 2 podścianowy), tak aby były zachowane odległości pomiędzy

krawędziami,

narysować na mapie strefy szczególnego zagroŜenia tąpaniami,

zaprojektować rozmieszczenie zapór przeciwwybuchowych pyłowych w rejonie ściany 1,

zaprezentować wykonaną pracę,

dokonać oceny poprawności wykonanej pracy.

Zalecane metody nauczania–uczenia się:

−

pokaz z objaśnieniem,

−

metoda projektów.

Ś

rodki dydaktyczne:

–

zeszyt, przybory do pisania,

–

mapy pokładów,

–

Przepisy górnicze [3]

Ćwiczenie 3

Zabuduj podciąg drewniany na stojakach Valent w celu wzmocnienia obudowy

w wyrobisku za ścianą.

Wskazówki do realizacji
Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia nauczyciel powinien omówić zakres

i sposób wykonania ćwiczenia z uwzględnieniem przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy.

Sposób wykonania ćwiczenia

Uczeń powinien:

zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

przypomnieć sobie zasady budowy podciągów wzmacniających wyrobisko,

przypomnieć sobie sposób zabudowy, rozparcia stojaka Valent,

przedstawić plan wykonania ćwiczenia,

skontrolować stan obudowy w miejscu zabudowy podciągu, pomierzyć gazy kopalniane,

przygotować narzędzia i sprzęt potrzebny do wykonania zadania,

podwiesić w osi wyrobiska stropnicę drewnianą do obudowy wyrobiska za pomocą drutu
lub łańcucha,

wybrać odpowiednie gniazdo do „twardego” w miejscu stawiania stojaka,

przygotować stojak Valent do zabudowy, rozsunąć go na spągu wyrobiska na długość na
jaką  naleŜy  go  zabudować,  zabić  wstępnie  kliny  zamka  stojaka,  tak  aby  rdzennik  nie
przesuwał się względem spodnika, postawić stojak, załoŜyć podciągarkę na stojak, wybić
kliny w zamku, podciągnąć rdzennik stojaka podciągarką hydrauliczną (rozparcie stojaka)
nadając mu odporność wstępną, zabić kliny w zamku stojaka, zabezpieczyć stojak przed
przewróceniem  za  pomocą  łańcucha  gospodarczego,  linki  lub  drutu,  zdemontować
podciągarkę,

10)

zwrócić uwagę na dokładność wykonywania ćwiczenia, a zwłaszcza na właściwe
rozparcie stojaka, moŜe zachodzić konieczność kilkukrotnego podciągania stojaka,

11)

zaprezentować efekty swojej pracy,

12)

dokonać oceny ćwiczenia.

Zalecane metody nauczania–uczenia się:

−

wiczenie praktyczne.

rodki dydaktyczne:

−

pole szkoleniowe lub sztolnia,

−

potrzebny materiał do wykonania zadania: stropnice drewniane, stojaki Valent wraz
z podciągarką, drut lub łańcuch,

−

zestaw narzędzi, kilof, łopata, piła do drzewa, calówka, przymiar,

−

tlenowy aparat ucieczkowy, metanomierz, wykrywacz gazów.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5.5. ZagroŜenia wodne

5.5.1 Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Odwiercić otwór badawczy w kierunku uskoku. W przypadku natrafienia na zbiornik

wody pomierzyć ciśnienie wody oraz intensywność wypływu.

Wskazówki do realizacji
Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia nauczyciel powinien omówić zakres

i sposób wykonania ćwiczenia z uwzględnieniem przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy.

Sposób wykonania ćwiczenia

Uczeń powinien:

zapoznać się z materiałem dotyczącym wiercenia otworów badawczych,

zapoznać się z projektem technicznym wykonania tego otworu,

ustawić wiertnicę i rozeprzeć ją w wyrobisku za pomocą stojaków typu Valent,

odwiercić otwór pod rurę obsadową ø100 mm,

zacementować rurę, przykręcić zasuwę z manometrem,

zrobić próbę szczelności,

przystąpić do wiercenia otworu,

podać raport do dyspozytora jakie są wyniki wiercenia,

zaprezentować wynik swojej pracy,

10)

ocenić ćwiczenie.

Zalecane metody nauczania – uczenia się:

−

pokaz z objaśnieniem,

−

wiczenie praktyczne.

rodki dydaktyczne:

−

wiertnica z wiertłami, stojaki Valent, podciągarka do stojaków, stojaki drewniane,

−

rura obsadowa, zawór, manometr,

−

dokumentacja, projekt wykonywanego otworu

−

instrukcja obsługi wiertnicy, instrukcja wiercenia otworu,

−

właściwe oświetlenie w miejscu pracy,

−

pompa do odwadniania, rurociąg odwadniający,

−

przyrządy do pomiaru gazów

Ćwiczenie 2

Określ ilość wody wypływającej rurą ø100 mm, zza tamy izolującej zroby ściany. Pobierz

próbkę wody do analizy chemicznej.

Wskazówki do realizacji
Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia nauczyciel powinien omówić zakres

i sposób wykonania ćwiczenia z uwzględnieniem przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia

Uczeń powinien:

zapoznać się z zagroŜeniami występującymi w tym rejonie,

skontrolować stan obudowy w wyrobiska na dojściu do tamy,

sprawdzić, czy dojście do tamy przewietrzane jest za pomocą przegrody wentylacyjnej,

wykonać pomiary gazów przed tamą,

pomierzyć wielkość wypływu wody,

pobrać próbkę wody do analizy,

skontrolować czy nie ma innych miejsc wypływu wody z otamowanego wyrobiska,

określić czy woda nie spiętrza się na tamie

podać raport sztygarowi,

10)

zaprezentować efekty swojej pracy,

11)

dokonać oceny ćwiczenia.

Zalecane metody nauczania–uczenia się:

−

pokaz z objaśnieniem,

−

wiczenie praktyczne w sztolni lub w polu szkoleniowym.

rodki dydaktyczne:

−

wyrobisko przewietrzane za pomocą przegrody wentylacyjnej, w której zabudowana jest
tama izolacyjna (w której zabudowana jest rura z syfonem dla odprowadzenia wody zza
tamy,

−

pojemnik na wodę o znanej objętości, zegarek (stoper), przyrządy pomiarowe,

−

przybory do pisania, papier.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5.6. ZagroŜenia techniczne

5.6.1. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Chodnik drąŜony jest za pomocą kombajnu AM – 50. Wyrobisko to, o długości 600 m

przewietrzane jest za pomocą wentylacji lutniowej ssącej z zabudowanym wentylatorem 1003
B. Naszkicuj schemat przewietrzania tego wyrobiska. Zaznacz na schemacie, gdzie mają być
zabudowane urządzenia do zwalczania hałasu a gdzie do zwalczania zapylenia. Wymień jakie
ś

rodki ochrony indywidualnej powinni mieć pracownicy zatrudnieni w przodku.

Wskazówki do realizacji
Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia nauczyciel powinien omówić zakres

i sposób wykonania ćwiczenia z uwzględnieniem przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy.

Sposób wykonania ćwiczenia

Uczeń powinien:

zapoznać się z dokumentacją techniczną drąŜonego wyrobiska,

zapoznać się z zasadami budowy lutniociągów,

dobrać właściwe tłumiki do zastosowanego wentylatora,

przypomnieć sobie, gdzie budowane są odpylacze w przypadku drąŜenia wyrobisk
chodnikowych w zaleŜności od sposobu przewietrzania wyrobisk,

wskazać miejsca w chodniku drąŜonym kombajnem, gdzie naleŜy stosować zraszanie
w celu zwalczania zagroŜenia pyłowego,

wskazać jakie zagroŜenia techniczne występują w drąŜonym kombajnem wyrobisku,

wymienić stosowane środki ochrony indywidualnej i zbiorowej chroniące przed
zagroŜeniami technicznymi w tym wyrobisku,

przedstawić efekty pracy.

Zalecane metody nauczania–uczenia się:

−

pokaz z objaśnieniem,

−

metoda projektów,

−

wiczenie praktyczne.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

dokumentacja techniczna drąŜonego wyrobiska,

−

katalogi wentylatorów, tłumików, odpylaczy,

−

kartki papieru, przybory do pisania.

Ćwiczenie 2

Sprawdź sposób zabudowy przenośnika taśmowego. Wymień zabezpieczenia

poprawiające bezpieczeństwo przy eksploatacji tego przenośnika.

Wskazówki do realizacji
Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia nauczyciel powinien omówić zakres

i sposób wykonania ćwiczenia z uwzględnieniem przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

zapoznać się z budową przenośnika,

zapoznać się z wymogami dotyczącymi obsługi przenośnika,

określić jakie zagroŜenia techniczne mogą występować przy ruchu przenośnika,

określić jakie zagroŜenia występują przy jego uruchamianiu zamierzonym a jakie przy
uruchomieniu przypadkowym,

przypomnieć sobie jakie zabezpieczenia wymagane są dla przenośników stosowanych
w kopalniach,

zaprezentować efekty swojej pracy,

dokonać oceny ćwiczenia.

Zalecane metody nauczania – uczenia się:

−

pokaz z objaśnieniem,

−

wiczenie praktyczne.

rodki dydaktyczne:

−

przenośnik taśmowy zabudowany w wyrobisku górniczym lub na zakładzie przeróbki
mechanicznej,

−

instrukcja obsługi przenośnika,

−

instrukcje dotyczące prowadzenia prac na trasie przenośników taśmowych,

−

przepisy dotyczące eksploatacji przenośników taśmowych,

−

instrukcja dla pracowników obsługi,

−

dokumentacja techniczno ruchowa kontrolowanego przenośnika taśmowego,

−

kartki papieru, przybory do pisania,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5.7. Procedury

postępowania

przypadku

wystąpienia

zagroŜenia

5.7.1. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Jesteś zatrudniony na napędzie ściany przewietrzanej na „U”. Powietrze do ściany

dopływa  chodnikiem  podścianowym.  Płynie  przez  ścianę  i  dalej  chodnikiem  nadścianowym
do  dowierzchni  wentylacyjnej  gdzie  łączy  się  ze  świeŜym  powietrzem  i  płynie  drogami
wentylacyjnymi  do  szybu  wentylacyjnego  2.  Chodnik  podścianowy  ma  długość  200  m  do
skrzyŜowania  z  dowierzchnią  transportową,  gdzie  jest  pracownik  obsługujący  zabudowany
w tym  wyrobisku  przenośnik  taśmowy.  Z  uwagi  na  to,  Ŝe  w  wyrobisku  jest  strefa
szczególnego  zagroŜenia  tąpaniami,  wiemy  Ŝe  podczas  ruchu  ściany  nie  ma  tam  nikogo.
W ścianie  o  długości  160 m i wysokości 2,2 m, znajduje się 10 osób. Chodnik nadścianowy
o długości 180 m.

Jakie podejmiesz działania w chwili, gdy stwierdzisz, Ŝe do ściany z powietrzem

dopływają dymy?

Wskazówki do realizacji
Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia nauczyciel powinien omówić zakres

i sposób wykonania ćwiczenia z uwzględnieniem przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy.

Sposób wykonania ćwiczenia

Uczeń powinien:

zapoznać się z sytuacją opisaną w treści ćwiczenia,

przypomnieć sobie, jakie czynności naleŜy podjąć w chwili zauwaŜenia poŜaru,

przypomnieć sobie, jak rozmieszczone są w rejonie ścianie sygnalizatory poŜarowe, jaka
jest łączność w ścianie między pracownikami w niej zatrudnionymi, a jaka łączność
z dyspozytorem kopalni,

podjąć działania zgodnie z tematem ćwiczeń,

uŜyć sprzętu ochrony dróg oddechowych,

wycofać się do prądu powietrza świeŜego i wskać dokładną drogę wycofania,

rozliczyć załogę, podać raport do dyspozytora kopalni,

dokonać oceny ćwiczenia.

Zalecane metody nauczania–uczenia się:

−

pokaz z objaśnieniem,

−

wiczenie praktyczne,

−

metoda projektów.

Ś

rodki dydaktyczne:

−

kopalniana komora ćwiczeń,

−

telefony kopalniane, sygnalizatory alarmowe,

−

tlenowe aparaty ucieczkowe (treningowe), przyciemnione okulary (utrudniona
widoczność z uwagi na zadymienie,

−

mapy i schematy przestrzenne,

−

przybory do rysowania.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 2

Prowadzenie akcji poŜarowej. Wskazane na mapie jest miejsce poŜaru. Wyznacz strefę

zagroŜenia, posterunki zabezpieczające, bazę ratowniczą. Akcją kierują: kierownik akcji,
kierownik akcji dół, kierownik bazy. W akcji uczestniczą równieŜ obserwatorzy na
posterunkach, zastępy ratownicze jak i pracownicy nie będący ratownikami.

Zostałeś skierowany w rejon zagroŜenia jako obserwator na posterunku obstawy. Jakie

jest twoje zadanie, gdzie masz się zgłosić i czyje polecenia masz wykonywać, jakie przyrządy
pomiarowe masz mieć przy sobie?

Doskonalenie właściwej kolejności działań na określonych stanowiskach pracy w czasie

akcji ratowniczej, korzystając z łączności ratowniczej w komorze ćwiczeń.

Wskazówki do realizacji
Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia nauczyciel powinien omówić zakres

i sposób wykonania ćwiczenia z uwzględnieniem przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy.

Sposób wykonania ćwiczenia

Uczeń powinien:

wyznaczyć zgodnie z zasadami strefę zagroŜenia jak i posterunki zabezpieczające,

przypomnieć sobie jakie mają zadania poszczególne osoby związane z prowadzeniem
akcji ratowniczej,

przypomnieć sobie, gdzie mają się zgłaszać osoby skierowane w rejon zagroŜony,

przypomnieć sobie, czyje polecenia mogą wykonywać pracownicy na posterunkach
obstawy,

wykorzystać łączność w komorze ćwiczeń, w celu komunikowania się z bazą ratowniczą

dokonać prezentacji swojej pracy,

dokonać oceny ćwiczenia.

Zalecane metody nauczania–uczenia się:

−

wiczenie praktyczne,

−

metoda projektów .

Ś

rodki dydaktyczne:

−

komora ćwiczeń przy kopalnianej stacji ratowniczej,

−

plan ratownictwa,

−

mapy kopalniane, schematy przestrzenne,

−

przybory do rysowania,

Ćwiczenie 3

Idąc do ściany 4 w pokładzie 405 w chodniku podścianowym 4 w prądzie powietrza

wieŜego, po minięciu napędu przenośnika taśmowego nr 3 (około 10m od tego napędu)

zauwaŜyłeś palący się węgiel pod taśmą. Jakie podejmiesz działania w tej sytuacji?

Wskazówki do realizacji
Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia nauczyciel powinien omówić zakres

i sposób wykonania ćwiczenia z uwzględnieniem przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia

Uczeń powinien:

przypomnieć sobie zasady postępowania w przypadku zauwaŜenia poŜaru,

przypomnieć sobie jakie moŜesz mieć w tym miejscu środki łączności z dyspozytorem
jak i załogą zatrudnioną w rejonie,

przypomnieć sobie jaki sprzęt gaśniczy powinien znajdować się w tym miejscu,

wskazać moŜliwe sposoby powiadomienia ludzi naraŜonych na skutki tego zagroŜenia,

podać meldunek o zagroŜeniu do dyspozytora,

przystąpić do gaszenia poŜaru o ile to jest moŜliwe w porozumieniu z dyspozytorem,

podłączyć węŜe przeciwpoŜarowe do hydrantu zabudowanego na rurociągu
przeciwpoŜarowym,

ugasić palący się węgiel i podać raport do dyspozytora,

dokonać oceny prawidłowości zachowania się w czasie gaszenia poŜaru.

Ś

rodki dydaktyczne

–

wiczenia prowadzone w wyrobiskach dołowych, pole szkoleniowe,

–

mapa oddziałowa lub schemat wentylacyjny rejonu,

–

przepisy dotyczące zasad rozmieszczenia sprzętu przeciwpoŜarowego w wyrobiskach
dołowych [zał. Lit.],

–

rurociąg przeciwpoŜarowy, hydrant, szafka hydrantowa z wyposaŜeniem,

–

gaśnice jakie są wymagane w miejscu zabudowania napędu przenośnika taśmowego,

–

urządzenia łączności stosowane w kopalni, na czynnych przenośnikach taśmowych,

–

papier, przybory do pisania.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

6. EWALUACJA OSIĄGNIĘĆ UCZNIA

Przykłady narzędzi pomiaru dydaktycznego

Test 1
Test do jednostki modułowej „Rozpoznawanie zagroŜeń górniczych”

Test składa się z 20 zadań wielokrotnego wyboru, z których:

−

zadania 1, 2, 3, 4, 5, 8, 10, 15, 16, 17, 18, 19, 20 są z poziomu podstawowego,

−

zadania 6, 7, 9, 11, 12, 13, 14 są z poziomu ponadpodstawowgo.

Punktacja zadań: 0 lub 1 punkt

Za kaŜdą prawidłową odpowiedź uczeń otrzymuje 1 punkt. Za złą odpowiedź lub jej brak

uczeń otrzymuje 0 punktów.

Proponuje się następujące normy wymagań – uczeń otrzyma następujące
oceny szkolne:

dopuszczający – za rozwiązanie co najmniej 7 zadań z poziomu podstawowego,

dostateczny – za rozwiązanie co najmniej 11 zadań z poziomu podstawowego,

dobry – za rozwiązanie 15 zadań, w tym co najmniej 3 z poziomu ponadpodstawowego,

bardzo dobry – za rozwiązanie 18 zadań, w tym co najmniej 6 z poziomu
ponadpodstawowego.

Klucz odpowiedzi: 1. c, 2. b, 3. b, 4. c, 5. b, 6. c, 7. c, 8. c, 9. b, 10. d, 11. c,
12. c, 13. a, 14. c, 15. c, 16. c, 17. b, 18. b, 19. c, 20. d.

Plan testu

zad.

Cel operacyjny

(mierzone osiągnięcia ucznia)

Kategoria

celu

Poziom

wymagań

Poprawna

odpowiedź

Określić dopuszczalne stęŜenia gazów
kopalnianych

Rozpoznać gazy trujące występujące w
wyrobiskach górniczych

Ocenić zagroŜenie gazowe w wyrobisku
na podstawie pomiarów gazów
kopalnianych

RozróŜnić przyczyny poŜrów
endogenicznych

Rozpoznać na podstawie pomiarów stęŜeń
gazów, kiedy mamy poŜar w kopalni

Określić sposób postępowania w
przypadku wzrostu zagroŜenia poŜrowego
zgodny z obowiązującymi kryteriami

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rozpoznać stęŜenia gazów wybuchowych

Rozpoznać kategorię zagroŜenia
metanowego

Określić rzeczywisty poziom zagroŜenia
metanowego w ścianie

Dobrać sprzęt ochrony dróg oddechowy
stosownie do występującego zagroŜenia

Ocenić zabezpieczenie pyłu kopalnianego
pod względem moŜliwości jego wybuchu

Dobrać sposób zabezpieczenia pyłowego
wykonywanych wyrobisk

13 Określić potencjane zagroŜenie tąpaniami

14 Ocenić rzeczywiste zagroŜenie tąpaniami

Rozpoznać zagroŜenie wyrzutami gazów
i skał

RozróŜnić zawał w wyrobisku od tąpnięcia
w wyrobisku

Określić poziom zagroŜenia wodnego
w wyrobiskach górniczych

Dobrać maszyny i urządzenia stosownie
do występujących zagroŜeń

19 Określić strefę zagroŜenia

Zastosować właściwe działania
w wrunkach występującego zagroŜenia

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Przebieg testowania

Instrukcja dla nauczyciela

Ustal z uczniami termin przeprowadzenia sprawdzianu z co najmniej jednotygodniowym
wyprzedzeniem.

Omów z uczniami cel stosowania pomiaru dydaktycznego.

Zapoznaj uczniów z rodzajem zadań podanych w zestawie oraz z zasadami punktowania.

Przeprowadź z uczniami próbę udzielania odpowiedzi na takie typy zadań testowych,
jakie będą w teście.

Omów z uczniami sposób udzielania odpowiedzi (karta odpowiedzi).

Zapewnij uczniom moŜliwość samodzielnej pracy.

Rozdaj uczniom zestawy zadań testowych i karty odpowiedzi, podaj czas przeznaczony
na udzielanie odpowiedzi.

Postaraj się stworzyć odpowiednią atmosferę podczas przeprowadzania pomiaru
dydaktycznego (rozładuj niepokój, zachęć do sprawdzenia swoich moŜliwości).

Kilka minut przed zakończeniem sprawdzianu przypomnij uczniom o zbliŜającym się
czasie zakończenia udzielania odpowiedzi.

10.

Zbierz karty odpowiedzi oraz zestawy zadań testowych.

11.

Sprawdź wyniki i wpisz do arkusza zbiorczego.

12.

Przeprowadź analizę uzyskanych wyników sprawdzianu i wybierz te zadania, które
sprawiły uczniom największe trudności.

13.

Ustal przyczyny trudności uczniów w opanowaniu wiadomości i umiejętności.

14.

Opracuj wnioski do dalszego postępowania, mającego na celu uniknięcie niepowodzeń
dydaktycznych – niskie wyniki przeprowadzonego sprawdzianu.

Instrukcja dla ucznia

Przeczytaj uwaŜnie instrukcję zanim zaczniesz rozwiązywać zadania.

Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.

Zapoznaj się z zestawem zadań testowych.

Test zawiera 20 zadań o róŜnym stopniu trudności, dotyczących czujników
i przetworników pomiarowych. Zadania zawierają cztery odpowiedzi, z których tylko
jedna jest poprawna.

Udzielaj odpowiedzi tylko na załączonej karcie odpowiedzi, stawiając w odpowiedniej
rubryce znak X. Jeśli uznasz, Ŝe pomyliłeś się i wybrałeś nieprawidłową odpowiedź, to
zaznacz ją kółkiem, a następnie ponownie zaznacz znakiem X odpowiedź prawidłową.

Pracuj samodzielnie, bo tylko wtedy będziesz mógł sprawdzić poziom swojej wiedzy.

Kiedy udzielenie odpowiedzi będzie Ci sprawiało trudność, wtedy odłóŜ jego rozwiązanie
na później i wróć do niego, gdy zostanie Ci czas wolny.

Na rozwiązanie testu masz 30 min.

Powodzenia!

Materiały dla ucznia:

−

instrukcja,

−

zestaw zadań testowych,

−

karta odpowiedzi.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

Skrót NDS oznacza
a)

najwyŜsze dopuszczalne stęŜenie gazów w miejscu pracy urządzeń elektrycznych.

najwyŜsze dopuszczalne stęŜenie gazów, przy których moŜna wykonywać prace
spawalnicze.

najwyŜsze dopuszczalne stęŜenie średniowaŜone w okresie ośmiu godzin.

adną z powyŜszych odpowiedzi.

Która grupa gazów zaliczana jest w całości do gazów trujących?
a)

Wodór, metan, dwutlenek węgla, azot.

Dwutlenek siarki, dwutlenek azotu, siarkowodór, tlenek węgla.

Węglowodory, metan, azot, siarkowodór.

Metan, azot, azbest, dwutlenek węgla, węglowodory aromatyczne.

WskaŜ, w którym punkcie musimy wycofać załogę z uwagi na niezgodne z przepisami
górniczymi stęŜenia gazów kopalnianych:
a)

–19,8%, CH

– 1,5%, CO

– 0,8%, CO – 0,0018%.

–18,1%, CH

– 1,0%, CO

– 0,2%, CO – 0,0002%.

–20,1%, CH

– 0,6%, CO

– 0,4%, CO – 0,0010%.

–19,9%, CH

– 1,2%, CO

– 0,9%, CO – 0,0008%.

Które z podanych okoliczności mogą być przyczyną poŜaru endogenicznego?
a)

Wadliwe działanie lub uszkodzenie urządzeń elektrycznych.

Wybuch gazów palnych lub pyłu węglowego.

Samozapalenie się węgla, siarki lub pirytu.

Celowe podpalenie.

Która z przedstawionych analiz gazów kopalnianych wskazuje na występowanie poŜaru
w wyrobisku?
a)

–20,3%, CH

– 1,3%, CO

– 0,6%, CO – 0,0021%.

–19,8%, CH

– 0,5%, CO

– 0,08%, CO – 0,0028%.

–19,8%, CH

– 1,5%, CO

– 0,8%, CO – 18ppm.

–18,8%, CH

– 0,3%, CO

– 0,02%, CO – 0,0024%.

W którym przypadku, musimy prowadzić prace profilaktyczne, przy zachowaniu
normalnego ruchu w zagroŜonym rejonie, jeŜeli na stacji pomiarowej wydatek powietrza
wynosi 1000m

/min., a stęŜenia tlenku węgla wynoszą

0,0005%.

0,0008%.

0,0015%.

0,0040%.

Która z przedstawionych mieszanin gazów jest wybuchowa?
a)

– 3,5%, CO

– 0,8%, O

– 19%.

– 35%, CO

– 5,7%, O

– 6,2%.

– 9,5%, CO

– 1,0%, O

– 18%.

– 15%, CO

– 50%, O

– 5,1%.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Pokład zaliczamy do III kategorii zagroŜenia metanowego, jeŜeli
a)

stęŜenia metanu na wylocie ze ściany nie przekraczają 1,5%.

w wyrobiskach tego pokładu stęŜenie metanu nie moŜe przekroczyć 1,0%, przy
czynnej wentylacji.

stwierdzono występowanie metanu pochodzenia naturalnego w ilości powyŜej
4,5 m

/Mg, lecz nie większej niŜ 8 m

/Mg, w przeliczeniu na czystą substancję

węglową.

stwierdzono występowanie metanu pochodzenia naturalnego w ilości powyŜej
8 m

/Mg, w przeliczeniu na czystą substancję węglową.

Metanowość wentylacyjna ściany przez którą płynie 1000 m

/min powietrza wynosi

10m

/CH

/min jeŜeli stęŜenie metanu na wylocie ze ściany wynosi

0,5%.

1,0%.

si 1,2%.

1,5%.

10.

StęŜenia gazów w wyrobisku, którym wycofuje się załoga są następujące CO–0,025%,
O

–15%, CO

–1%. Określ, która grupa pracowników ma właściwie dobrany sprzęt

ochrony dróg oddechowych, jeśli posiadają aparaty
a)

SR–100A i POG– 8.

OXY K 50S i POG– 8.

AU–9L, POG–8 i SR–60.

SzSS–1PV i OXY K 50S.

11.

Pył kopalniany jest niezabezpieczony jeŜeli zawiera
a)

co najmniej 70% części niepalnych stałych w polach niemetanowych.

co najmniej 75% części niepalnych stałych w pokładach I i II kategorii zagroŜenia
metanowego.

co najmniej 80% części niepalnych stałych w polach metanowych III i IV kategorii
zagroŜenia metanowego.

wodę przemijającą uniemoŜliwiającą przenoszenie wybuchu pyłu węglowego
i całkowicie pozbawiającą ten pył kopalniany lotności.

12.

W polach metanowych w wyrobiskach korytarzowych, przewietrzanych za pomocą
lutniociągów, buduje się zapory przeciwwybuchowe w:
a)

odległości od 100 m do 300 m od przodka.

pierwszą na wlocie do wyrobiska i drugą przebudowywaną za postępem przodka, tak
aby odległość jej od przodka nie była większa od 250 m.

w odległości nie większej od siebie niŜ 200 m, a zapora najbliŜsza przodka
w odległości od niego od 60 m do 200 m.

w odległości 10 do 40 m od opływowego prądu powietrza a na pozostałej długości
strefę opylania w której naleŜy zapewnić 80% części niepalnych stałych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

13.

Do trzeciego stopnia zagroŜenia tąpaniami zalicza się pokłady lub ich części zalegające
w górotworze skłonnym do tąpań, w którym:
a)

nie dokonano odpręŜenia przez wybranie pokładu sąsiedniego lub wystąpiło
tąpnięcie, pomimo wcześniej dokonanego odpręŜenia.

dokonano odpręŜenia pokładu przez wybranie pokładu odpręŜającego z zawałem
stropu a skuteczność odpręŜenia potwierdzona jest badaniami i opinią rzeczoznawcy.

pokład zalega na głębokości od 400 do 350 m.

pokład zalega na głębokości poniŜej 800 m a w jego otoczeniu nie występują skały
zwięzłe.

14.

Rzeczywisty stan zagroŜenia tąpaniami ocenia się:
a)

na podstawie ilości wstrząsów górotworu i poziomu zagroŜenia metanowego.

metodą rozpoznania górniczego z uwzględnieniem zaliczenia do odpowiedniego
stopnia zagroŜenia tąpaniami i opinią geologa odnośnie przebiegających uskoków.

metodą

kompleksową

uwzględniającą

metodę

rozeznania

górniczego.

sejsmologiczną, sejsmoakustyczną i wierceń małośrednicowych.

metodą uwzględniająca zagroŜenia skojarzone, jak i własności mechaniczne skał.

15.

Co to jest kawerna powyrzutowa?
a)

Atmosfera w wyrobisku bezpośrednio po wyrzucie gazów i skał zawierająca bardzo
małą ilość tlenu.

Otwór w caliźnie z którego nastąpił wyrzut gazów.

Pustka w stropie, spągu lub ociosie wyrobiska powstała po wyrzucie gazów.

Nagromadzenie urobku skalnego lub węglowego w wyrobisku górniczym, który
został wyrzucony z calizny podczas wyrzutu gazów i skał.

16.

Co (w sensie zagroŜenia) nazywamy zawałem w wyrobisku?
a)

Opad skał stropowych do wyrobiska, nie powodujący zagroŜenia Ŝycia ludzkiego.

Opad skał stropowych do wyrobiska powodujący chwilowe zakłócenia w pracy
maszyn i urządzeń.

Niezamierzone grawitacyjne przemieszczenie się do wyrobiska mas skalnych lub
kopaliny ze stropu albo ociosu w stopniu powodującym niemoŜność przywrócenia
pierwotnej funkcji wyrobiska w czasie krótszym niŜ 8 godzin.

Wyładowanie  energii  spręŜystej  nagromadzonej  w  górotworze  powodujące  drgania
górotworu,  zjawiska  akustyczne  i  przemieszczenie  się  mas  skalnych  do  wyrobiska,
które zniszczenie obudowy i utratę funkcjonalności wyrobiska.

17.

KaŜdy otwór badawczy wykonywany z wyrobisk górniczych dla rozpoznania zagroŜenia
wodnego wyposaŜa się w rurę obsadową
a)

i pojemnik do spuszczania wody.

z zasuwą i manometrem, której szczelność i wytrzymałość sprawdza się, stosując
próbę ciśnieniową przy ciśnieniu co najmniej o 50% wyŜszym od maksymalnego
spodziewanego ciśnienia.

z zasuwą, której szczelność sprawdzamy, ciśnieniem emulsji zasilającej zestawy
w ścianie.

z zasuwą, której szczelność sprawdzamy podłączając ją na 2 godziny do instalacji
rurociągu przeciwpoŜarowego.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

18.

W zakładach górniczych w wyrobiska zaliczonych do pomieszczeń „b” lub „c”
niebezpieczeństwa wybuchu, eksploatowane mogą być tylko maszyny i urządzenia
budowy przeciwwybuchowej, które
a)

po zabudowie ich w wyrobisku zapewniają właściwe odstępy ruchowe od ociosu
wyrobiska.

zostały oznaczone znakiem zgodności CE lub odpowiednim znakiem dopuszczenia
i zostały uprzednio poddane odbiorowi.

zostały zabezpieczone w sposób trwały przed wypływem emulsji a elementy wirujące
osłonami siatkowymi.

po zabudowie zostały skontrolowane przez dozór, a pracownicy obsługujący je
posiadają uprawnienia do ich obsługi.

19.

Palące się gazy (np. metan) naleŜy gasić gaśnicą oznaczoną duŜą literą
a)

20.

KaŜdy, kto spostrzeŜe stan zagroŜenia Ŝycia lub zdrowia pracowników kopalni lub
zagroŜenia bezpieczeństwa powszechnego powinien:
a)

uporządkować stanowisko pracy, podać telefonicznie raport dozorowi i uzyskać
zgodę na opuszczenie miejsca pracy.

dokończyć procesy produkcyjne, zabezpieczyć maszyny i urządzenia, podać raport
o wykonaniu zadań osobie dozoru nadzorującej zmianę.

nie przerywając prac, ustalić czy zagroŜenie moŜe spowodować utrudnienia
w wydobyciu.

niezwłocznie ostrzec osoby zagroŜone, podjąć działania mające na celu usunięcie
niebezpieczeństwa oraz zawiadomić o niebezpieczeństwie dyspozytora ruchu kopalni
lub najbliŜszą osobę kierownictw lub dozoru.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko................................................................................................

Rozpoznawanie zagroŜeń górniczych

Zakreśl poprawną odpowiedź

zadania

Odpowiedź

Punkty

10.

11.

12.

13.

14.

15.

16.

17.

18.

19.

20.

Razem:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Test 2
Test do jednostki modułowej „rozpoznawanie zagroŜeń górniczych”

Test składa się z 20 zadań, z których:

−

12 jest z poziomu podstawowego,

−

8 z poziomu ponadpodstawowego.

Punktacja zadań: 0 lub 1 punkt.

Za kaŜdą prawidłową odpowiedź uczeń otrzymuje 1 punkt. Za złą odpowiedź lub jej brak

uczeń otrzymuje 0 punktów. Maksymalna ilość punktów do uzyskania to 20 punktów.

Proponuje się następujące normy wymagań – uczeń otrzyma następujące
oceny szkolne:

−

dopuszczający – za rozwiązanie co najmniej 7 zadań z poziomu podstawowego,

−

dostateczny – za rozwiązanie co najmniej 10 zadań z poziomu podstawowego,

−

dobry – za rozwiązanie 15 zadań, w tym co najmniej 4 z poziomu ponadpodstawowego,

−

bardzo dobry – za rozwiązanie 18 zadań, w tym co najmniej 7 z poziomu
ponadpodstawowego,

Klucz odpowiedzi: 1. c, 2. c, 3. a, 4. c, 5. b, 6. a, 7. b, 8. b, 9. b, 10. b, 11. d,
12. b, 13. c, 14. d, 15. b, 16. a, 17. b, 18. b, 19. c, 20. d.

Plan testu

zad.

Cel operacyjny

(mierzone osiągnięcia ucznia)

Kategoria

celu

Poziom

wymagań

Poprawna

odpowiedź

Wyznaczyć na podstawie pomiarów ilość
powietrza płynącą wyrobiskiem

Podjąć właściwe działania w przypadku
występujących zagroŜeń w wyrobisku

Podjąć właściwe działania dla oceny i
likwidacji zagroŜenia metanowego nad
obudową

RozróŜnić gazy kopalniane na podstawie
ich właściwości

Określić metanowość ścian

Rozpoznać czy występuje poŜar w
wyrobisku na podstawie stęŜeń gazów

Określić poziom zagroŜenia w zrobach

Określić parametry metanomierza VM–1c

Określić przyczyny zagroŜeń poŜarami
endogenicznymi

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Określić zasady działania sprzętu ochrony
dróg oddechowwych

Ocenić sposób zabezpieczenia pyłu
kopalnianego w strefach
zabezpieczających

Rozpoznać pokłady zagroŜone wybuchem
pyłu węglowego

13 Określić co to jest tąpnięcie

Określić metodą kompleksową poziom
zagroŜenia tąpaniami

Określić kategorie zagroŜenia wyrzutami
gazów i skał

Określić najwyŜsze dopuszczalne stęŜenia
chwilowe

Dobrać sprzęt filtrujący w zaleŜności od
wyników pomiarów zapylenia pyłami
szkodliwymi dla zdrowia

Określić kto kieruje akcją ratowniczą w
zakładzie górniczym

Określić zaleŜności słuŜbowe między
pracownikami w czasie akcji ratowniczej

Rozpoznać dźwiękowe sygnały alarmowe
stosowane w górnictwie

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Przebieg testowania

Instrukcja dla nauczyciela

Ustal z uczniami termin przeprowadzenia sprawdzianu z co najmniej jednotygodniowym
wyprzedzeniem.

Omów z uczniami cel stosowania pomiaru dydaktycznego.

Zapoznaj uczniów z rodzajem zadań podanych w zestawie oraz z zasadami punktowania.

Przeprowadź z uczniami próbę udzielania odpowiedzi na takie typy zadań testowych,
jakie będą w teście.

Omów z uczniami sposób udzielania odpowiedzi (karta odpowiedzi).

Zapewnij uczniom moŜliwość samodzielnej pracy.

Rozdaj uczniom zestawy zadań testowych i karty odpowiedzi, podaj czas przeznaczony
na udzielanie odpowiedzi.

Postaraj się stworzyć odpowiednią atmosferę podczas przeprowadzania pomiaru
dydaktycznego (rozładuj niepokój, zachęć do sprawdzenia swoich moŜliwości).

Kilka minut przed zakończeniem sprawdzianu przypomnij uczniom o zbliŜającym się
czasie zakończenia udzielania odpowiedzi.

10.

Zbierz karty odpowiedzi oraz zestawy zadań testowych.

11.

Sprawdź wyniki i wpisz do arkusza zbiorczego.

12.

Przeprowadź analizę uzyskanych wyników sprawdzianu i wybierz te zadania, które
sprawiły uczniom największe trudności.

13.

Ustal przyczyny trudności uczniów w opanowaniu wiadomości i umiejętności.

14.

Opracuj wnioski do dalszego postępowania, mającego na celu uniknięcie niepowodzeń
dydaktycznych – niskie wyniki przeprowadzonego sprawdzianu.

Instrukcja dla ucznia

Przeczytaj uwaŜnie instrukcję.

Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.

Zapoznaj się z zestawem zadań testowych.

Test zawiera 20 zadań dotyczących rozpoznawania zagroŜeń górniczych. Są to zadania
wielokrotnego wyboru i tylko jedna odpowiedź jest prawidłowa.

Zaznacz tylko na załączonej karcie odpowiedzi, prawidłową odpowiedź X (w przypadku
pomyłki, naleŜy błędną odpowiedź zaznaczyć kółkiem, a następnie ponownie zakreślić
odpowiedź prawidłową).

Pracuj samodzielnie, bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonanego zadania.

Kiedy udzielenie odpowiedzi będzie Ci sprawiało trudność, wtedy odłóŜ jego rozwiązanie
na później i wróć do niego, gdy zostanie Ci wolny czas. Trudności mogą przysporzyć Ci
pytania problemowe, gdyŜ są one na poziomie trudniejszym niŜ pozostałe.

Na rozwiązanie testu masz 45 min.

Powodzenia!

Materiały dla ucznia:

−

instrukcja,

−

zestaw zadań testowych,

−

karta odpowiedzi.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

Jaki jest wydatek powietrza w wyrobisku o przekroju 10m

, w kórym przepływ powietrza

wynosi 0,5m/s?
a)

30 m

/min.

50 m

/min.

300 m

/min.

500 m

/min.

Przy jakiej zawartości metanu w wyrobisku naleŜy niezwłocznie wycofać ludzi, wyłączyć
napięcie, unieruchomić maszyny i urządzenia, zagrodzić wejście do wyrobiska
i zawiadomić dozór?
a)

1,5% CH

1,8% CH

PowyŜej 2% CH

PowyŜej 1,5% CH

JeŜeli w wyniku pomiarów, w wyrobisku drąŜonym kombajnem stwierdzimy nad
obudową zawartości metanu 5% lub powyŜej 5%, naleŜy
a)

wstrzymać niezwłocznie roboty w wyrobisku, zrobić dodatkowe pomiary dla
określenia rozmiarów zagroŜenia jak i miejsc wypływu metanu, podjąć działania
mające na celu usunięcie zagroŜenia.

powiadomić dozór, aby zajął się usuwaniem zagroŜenia, natomiast moŜna prowadzić
dalej roboty górnicze z wyłączeniem pracy kombajnu.

moŜna prowadzić roboty górnicze z wyjątkiem robót strzałowych.

naleŜy się wycofać się, po czym wyłączyć wentylator przewietrzający wyrobisko
i powiadomić dyspozytora kopalni.

Jakie własności ma dwutlenek węgla CO

Bezbarwny, bez zapachu, palny, duszący, znacznie cięŜszy od powietrza.

Ciemnoszary, bez smaku, palny, duszący, lŜejszy od powietrza.

Bezbarwny, bez zapachu, niepalny, duszący, przy większych stęŜeniach kwaskowaty,
cięŜszy od powietrza.

Ciemnobrunatny o zapachu gryzacym, niepalny, trujący, znacznie cięŜszy od
powietrza.

Metanowość wentylacyjna ściany jest to:
a)

róŜnica stęŜenia metanu w wylotowym i wlotowym prądzie powietrza.

róŜnica ilości metanu (strumienia objętości) w wylotowym i wlotowym prądzie
powietrza.

jest to dopuszczalne stęŜnie metanu w wylotowym pradzie powietrza ze ściany.

sumą ilości metanu wydzielającego się do wyrobisk oraz metanu ujętego
odmetanowaniem.

Która z przedstawionych analiz mówi nam, Ŝe w wyrobisku mamy poŜar
a)

–19,3%, CH

– 1,0%, CO

– 0,16%, CO – 0,0041%.

–19,8%, CH

– 0,5%, CO

– 0,08%, CO – 0,0018%.

–19,0%, CH

– 1,5%, CO

– 0,8%, CO – 0,0005%.

–19,8%, CH

– 0,3%, CO

– 0,02%, CO – 0,0014%.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ocenę poziomu zagroŜenia poŜarowego w zrobach prowadzimy na podstawie wskaźnika
a)

Budryka, Bd.

Grahama, G.

określającego ubytek tlenu w stosunku do przyrostu CH

określającego przyrost gazów poŜarowych takich jak azot, metan i tlen.

Metanomierz VM–1c posiada zakres pomiarowy w przedziale od
a)

0,0 do 0,5% CH

0,3 do 5 % CH

a w zakresie 5 do 9,9 % CH

– wartość stęŜeń jest nieokreślona.

0,5 do 15 %.

0,0 do 100 % z dokładnością 10% wartości wskazanej na metanomierzu.

PoŜar endogeniczny moŜe być spowodowany
a)

pracami spawalniczymi.

samozapaleniem węgla w ociosie węglowym w rejonie zabudowanej tamy
wentylacyjnej.

uderzeniem organu urabiającego w skały iskrzące w miejscu nagromadzenia metanu.

zatartą rolką zanieczyszczonego miałem węglowym przenośnika taśmowego.

10.

Który aparat ucieczkowy, jest aparatem o działaniu filtrującym?
a)

SR–100A.

POG–8.

AU–9L.

SzSS–1PV.

11.

Pył kopalniany w pokładach metanowych jest zabezpieczony, jeŜeli zawiera
a)

co najmniej 50% części niepalnych stałych.

co najmniej 60% części niepalnych stałych.

co najmniej 70% części niepalnych stałych.

wodę przemijającą uniemoŜliwiającą przenoszenie wybuchu pyłu węglowego
i całkowicie pozbawiającą ten pył kopalniany lotności.

12.

Pokład węgla nie zagroŜony wybuchem pyłu węglowego, to pokład
a)

w którym stwierdzono zawartość części lotnych w węglu większą niŜ 10%
w bezwodnej i bezpopiołowej substancji węglowej.

w którym stwierdzono zawartość części lotnych w węglu mniejszą lub równą 10%
w bezwodnej i bezpopiołowej substancji węglowej.

w którym stwierdzono zawartość części lotnych w węglu większą niŜ 15%
w bezwodnej i bezpopiołowej substancji węglowej.

niemetanowych, w którym prowadzi się opylanie pyłem kamiennym.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

13.

Tąpnięcie, to zjawisko dynamiczne spowodowane wstrząsem górotworu, w wyniku
którego
a)

wyrobisko lub jego odcinek uległo częściowemu uszkodzeniu (ssuwy na obudowie
do 10 cm), bez utraty jego funkcjonalności.

w wyrobisku wystąpiły ssuwy na obudowie do 30 cm, nie powodujące utraty jego
funkcjonalności.

wyrobisko lub jego odcinek uległo gwałtownemu zniszczeniu lub uszkodzeniu,
w następstwie czego nastąpiła całkowita lub częściowa utrata jego funkcjonalności
lub bezpieczeństwa jego uŜytkowania.

wyrobisko zostało zaniŜone do 15% jego pierwotnej wysokości, jednak wyskość nie
mniejsza niŜ 2,2 m.

14.

Rzeczywisty stan zagroŜenia tąpaniami w czasie eksploatacji ścian określa się:
a)

metodą Olpińskiego opartą na analizie i ocenie warunków zalegania skał zwięzłych
w sąsiedztwie pokładów węgla.

metodą kompleksowa, opartą na metodach: rozeznania górniczego, sejsmologicznej,
sejsmoakustycznej i wierceń małośrednicowych.

metodą porównawczą polegającą na pomiarach ilości wstrząsów górotworu
z wielkością wypływów gazów (głównie metanu) do wyrobisk górniczych.

metodą Borowskiego.

15.

Do pierszej kategorii zagroŜenia wyrzutami gazów i skał zalicza się pokłady lub ich
części, w których
a)

metanonośność jest mniejsza od 6m

/Mg czystej substancji węglowej.

nie wystąpiły wyrzuty gazów i skał.

nie wystąpiły wyrzuty gazów i skał, ale istnieją objawy wskazujące na wzrost
zagroŜenia.

wystąpiły wyrzuty gazów i skał.

16.

NajwyŜsze środowisku pracy:dopuszczalne stęŜenie chwilowe (NDSCh), to wartość
ś

rednia stęŜenia, które nie powinno spowodować ujemnych zmian w stanie zdrowia

pracownika, jeŜeli występuje nie dłuŜej niŜ
a)

15 minut i nie częściej niŜ 2 razy w czasie zmiany roboczej, w odstępie czasu nie
krótszym niŜ 1 godzina.

10 minut i nie częściej niŜ 2 razy w czasie zmiany roboczej, w odstępie czasu nie
krótszym niŜ 2 godziny.

godzinę w czasie zmiany roboczej.

2 godziny w czasie zmiany roboczej.

17.

Sprzęt filtrujący klasy 2 dla ochrony układu oddechowego stosujemy, gdy wartość
stęŜenia pyłu szkodliwego dla zdrowia na stanowisku pracy zawarta jest między
wartością
a)

NDS a 20

NDS.

NDS i 10

NDS.

NDS i 2

NDS.

NDS i 15

NDS.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

18.

Kto prowadzi akcję ratowniczą w kopalni?
a)

Główny inŜynier wentylacji.

Kierownik ruchu zakładu górniczego.

Naczelny inŜynier kopalni.

Kierownik kopalnianej stacji ratownictwa górniczego.

19.

Kto ma prawo i obowiązek wydawania poleceń zastępom ratowniczym i innym
pracownikom zatrudnionym w akcji ratowniczej? To kierownik
a)

akcji ratowniczej.

bazy ratowniczej.

akcji na dole.

kopalnianej stacji ratownictwa górniczego.

20.

Sygnały dźwiękowe nadawane przez uderzanie kilofem w rurociąg przeciwpoŜarowy,
w taki sposób, Ŝe mamy szereg krótkich sygnałów oraz sześć długich sygnałów,
oznaczają:
a)

uwaga! Idzie dozór.

uruchomić przenośniki odstawy urobku, chcemy jechać w ścianie kombajnem.

wezwanie do opuszczenia miejsca pracy i wycofania sie z prądem powietrza.

wezwanie do opuszczenia miejsca pracy i wycofania się w kierunku z prądem
powietrza.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko................................................................................................

Rozpoznawanie zagroŜeń górniczych

Zakreśl poprawną odpowiedź

zadania

Odpowiedź

Punkty

10.

11.

12.

13.

14.

15.

16.

17.

18.

19.

20.

Razem:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

7. LITERATURA

„Kompleksowa metoda oceny stanu zagroŜenia tąpaniami wraz z instrukcjami”. Praca
zbiorowa. GIG, Katowice 1988

Chudek M., Wilczyński S., śyliński R.: Podstawy górnictwa. Wydaw. „Śląsk” Katowice
1979 8.Gawliczek J.: Poradnik encyklopedyczny ratownictwa górniczego. Wydaw.
„Śląsk”, Katowice 1997

Firganek B. (red.) ZagroŜenia naturalne w kopalniach. Sposoby prognozowania,
zapobiegania i kontroli. Wydaw. „Śląsk”, Katowice 1983

Frycz A., Kozłowski B.: Przewietrzanie kopalń metanowych. Wydaw.„Śląsk”, Katowice
1979

Gawliczek J.: Ratownictwo górnicze w kopalniach głębinowych. Wydaw. „Śląsk”,
Katowice 2000

Hobler M.: projektowanie I wykonywanie robót strzelniczych w górnictwie podziemnym.
Wydaw. „Śląsk” 1982.

Kidybiński A.: Podstawy geotechniki kopalnianej. Wydaw. „Śląsk” Katowice 1982.

Konopko W. (red).: Strategia poprawy bezpieczeństwa pracy w kopalniach węgla
kamiennego. Wydaw. GIG, Katowice 2004

Krause E., Łukowicz K.: Zasady prowadzenia ścian w warunkach zagroŜenia
metanowego. Wydaw. GIG, Katowice 2004

10.

Polskie Normy: PN– G– 04036, PN–G–04037

11.

Poradnik górnika. Praca zbiorowa. Wydaw. „Śląsk”, Katowice 1982

12.

Rozporządzenie Ministra gospodarki z dnia 12 czerwca 2002 roku w sprawie ratownictwa
górniczego. „Dziennik Ustaw” 2002, nr 94 poz. 838

13.

Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 28 czerwca 2002 r. w sprawie
bezpieczeństwa

i higieny pracy, prowadzenia ruchu oraz specjalistycznego

zabezpieczenia przeciwpoŜarowego w podziemnych zakładach górniczy, –ostatnia
nowelizacja: ustawa z dnia 9 czerwca 2006 r.

14.

Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 listopada 2002 r.
w sprawie najwyŜszych dopuszczalnych stęŜeń i natęŜeń czynników szkodliwych dla
zdrowia w środowisku pracy. Dz. U. z 2002 nr 217 poz. 1833 z późniejszymi zmianami.

15.

Rozporządzenie Ministra Spraw wewnętrznych i administracji z dnia 6 października 2003
roku, zmieniające rozporządzenie w sprawie zagroŜeń naturalnych w zakładach
górniczych. „ Dziennik Ustaw” z dnia 24 października 2003 r.

16.

Rozporządzenie Ministra Spraw wewnętrznych i administracji z dnia 14 czerwca 2002
roku w sprawie zagroŜeń naturalnych w zakładach górniczych. „ Dziennik Ustaw” nr 94,
poz. 841

17.

Ustawa z dnia 4 lutego 1994 roku. Prawo geologiczne i górnicze. „Dziennik Ustaw”
1994, nr 27, poz. 96, Stan prawny – 1 maja 2004 r.

18.

Załączniki  do  Rozporządzenia Ministra Gospodarki w sprawie bezpieczeństwa i higieny
pracy,  prowadzenia  ruchu  oraz  specjalistycznego  zabezpieczenia  przeciwpoŜarowego
w  podziemnych  zakładach  górniczych.  –ostatnia  nowelizacja:  ustawa  z  dnia  9  czerwca
2006 r.

Literatura metodyczna
1.

Krogulec-Sobowiec M., Rudziński M.: Poradnik dla autorów pakietów edukacyjnych.
KOWEZiU, Warszawa 2003

Niemierko B.: Pomiar wyników kształcenia zawodowego. Biuro Koordynacji Kształcenia
Kadr, Fundusz Współpracy, Warszawa 1997