PRZYGOTOWANIE PACJENTA DO 

OPERACJI

Dr med. Krzysztof Zając

Katedra i Zakład 

Anestezjologii i 

Intensywnej Terapii CM UJ

 

 

Przedoperacyjna ocena pacjenta

• Cel oceny:

• otrzymanie adekwatnej informacji o 

przebytych chorobach, stanie 

fizycznym i umysłowym chorego po to, 

aby ustalić, jakie badania i 

konsultacje będą potrzebne;

• wybranie takiego planu postępowania, 

który będzie zgodny z życzeniami 

pacjenta i jego stanem medycznym;

• otrzymanie świadomej zgody na 

znieczulenie 

(informed consent).

• Wg. Roizen MF, Foss JF, Fischer SP [w]: Miller RD (ed) 

Anesthesia Churchill Livingstone 2000; 824-884.

 

 

Przedoperacyjna ocena pacjenta

• Cel oceny:

• poinformowanie pacjenta o metodach 

znieczulenia, opieki okołooperacyjnej i 

leczenia bólu po to, aby m.in. zmniejszyć 

napięcie psychiczne i przyspieszyć 

rekonwalescencję;

• maksymalne zredukowanie kosztów i 

zwiększenie efektywności opieki 

okołooperacyjnej.

• ważnym zadaniem jest wyszukanie tych zmian 

patologicznych, które mogą zostać 

skorygowane przez wybór właściwej techniki 

anestezji i leczenia okołooperacyjnego. 

Dlatego diagnostyka jest wymagana tylko 

wtedy, gdy otrzymane wyniki doprowadzą 

bezpośrednio do takiej interwencji, która 

zmniejszy ryzyko anestezji. 

Wg. Wilhelm W, Larsen R: 

Anaesthesist 1997; 46:629-639.

 

 

Przedoperacyjna ocena ryzyka 

• Ryzyko: matematyczny produkt 

prawdopodobieństwa wystąpienia danego 

wydarzenia plus konsekwencja tego 

wydarzenia

 

wg Arvidsson S: Acta Anaesthesiol Scand 1996; 

40:962-970.

• Ta definicja kładzie nacisk na ważność 

uświadomienia sobie możliwości wystąpienia 

danego zjawiska patologicznego u danego 

pacjenta w rzeczywistości ograniczeń 

finansowych i zwiększonej ilości pracy; czyli 

wpływa na strategię oceny pacjenta i na 

unikanie zlecania niepotrzebnych, 

kosztownych lub powodujących dyskomfort 

pacjenta badań przedoperacyjnych

 

wg Hammerle 

AF, Tatschl C, Baumgartner C: APICE 16 2002; 747-756

.

 

 

 

Jakie czynniki wpływają na wzrost 

ryzyka okołooperacyjnego?

• 3 główne czynniki: 

wiek pacjenta,

•                                 

choroby towarzyszące,

•                                 rodzaj operacji

• Wg Pedersen T, Eliasen K, Henriksen E: Acta Anaesthesiol Scand 

1990; 34:176-182.

• Przykład wg Pedersena: pacjent < 50 r.ż. z 

przewlekłą niewydolnością krążenia 

przeznaczony do planowej operacji ma ryzyko 

zgonu 0,1%.

 

Dla kontrastu, pacjent > 70 r.ż. z 

przewlekłą niewydolnością krążenia i nerek, 

przeznaczony do nagłej operacji w obrębie 

jamy brzusznej przedstawia ryzyko zgonu 76%.

 

 

Ocena ogólna ryzyka

• Skala ASA (American Society of 

Anesthesiologists) z 1963r. 

•

Pierwotnie pomyślana jako ułatwienie porównania 

operowanych pacjentów dla celów statystycznych, 

później okazała się skalą oceny ogólnego ryzyka, która 

koreluje z liczbą powikłań okołooperacyjnych.

• ASA 1 = zdrowy
• ASA 2 = choroba nie powoduje ograniczeń 

czynnościowych

• ASA 3 = choroba nie pozwala normalnie 

funkcjonować 

• ASA 4 = choroba stwarza stałe zagrożenie dla 

życia 

• ASA 5 = bez operacji pacjent nie przeżyje 24 

godz.

 

 

Ocena ryzyka chirurgicznego

The John Hopkins Risk Classification 

System 

wg Pasternak LR: ASA Annual refresher course lectures 

1995;421:1-7.

• I = ryzyko okołooperacyjne minimalne niezależnie od 

rodzaju znieczulenia + minimalnie inwazyjny zabieg z 

minimalną utratą krwi + zwykle jako chirurgia jednego 

dnia.

• II = umiarkowanie inwazyjny zabieg + utrata krwi do 

500mL + umiarkowane ryzyko okołooperacyjne 

niezależnie od rodzaju znieczulenia.

• III = zabieg o dużej inwazyjności + utrata krwi 500-1500 

mL + ryzyko okołooperacyjne umiarkowane niezależnie 

od rodzaju znieczulenia.

• IV = zabieg o bardzo dużej inwazyjności + utrata 

krwi>1500 mL + ryzyko okołooperacyjne duże 

niezależnie od rodzaju znieczulenia.

• V = zabieg o bardzo dużej inwazyjności + utrata 

krwi>1500 mL + ryzyko okołooperacyjne krytycznie 

wysokie niezależnie od rodzaju znieczulenia + 

pooperacyjne monitorowanie inwazyjne w Sali 

intensywnej terapii.

 

 

Ocena ryzyka sercowego

• Goldman Cardiac Risk Index 

wg 

Goldman L, Caldera 

DL, Nussbaum SR et al.: N Engl J Med. 1977; 297:845-850.

• Główne czynniki ryzyka: arytmia, 

podwyższone ciśnienie w żyłach szyjnych, 
przebyty zawał serca do 6 m-cy przed 
zabiegiem, wiek i nagły tryb operacji.

• Detsky CRI 

wg Detsky AS, Abrams HB, McLaughlin JR et 

al.: J Gen Intern Med. 1986; 1:211-219.

• Główne czynniki ryzyka: MIC, zwężenie 

zastawek aorty, zawał serca < 6 m-cy przed 
zabiegiem, obrzęk płuc <7 dni przed 
zabiegiem i nagły tryb operacji.

 

 

Ocena ryzyka sercowego, c.d.

•

ACC/AHA Task Force Report 

wg Eagle KA, 

Brundage BH, Chaitman BR et al.: Report of the 
Amarican College of Cardiology / American Heart 
Association Task Force on Practice Guidelines. 
Circulation 1996; 93:1278-1317.

•

Główne czynniki ryzyka: 
nieustabilizawana choroba 
niedokrwienna serca, zdekompensowana 
przewlekła niewydolność krążenia, 
znaczna arytmia, ciężka wada 
zastawkowa. 

•

3 grupy ryzyka + 3 grupy ryzyka 
interwencji chirurgicznej.

 

 

Ocena ryzyka oddechowego

• Próby identyfikacji pacjentów ze zwiększonym 

ryzykiem powikłań oddechowych są 
nieprzekonywujące, gdyż najczęściej chorzy ci 
mają również choroby układu krążenia.

• Gerson 

wg Gerson MC, Hurst JM, Hertzberg VS et al.: Am J 

Med. 1990; 88:101-107 

: 

niemożność pokonania 

próby 2 min ćwiczeń na rowerze z tętnem 
>99/min jest lepszym wskaźnikiem wystąpienia 
powikłań oddechowo-krążeniowych niż wnioski 
wynikające z przeprowadzonego wywiadu, 
badania fizykalnego, ekg, rtg płuc, badań 
laboratoryjnych, testów spirometrycznych i 
klasyfikacji Goldmana CRI.

 

 

Ocena ryzyka oddechowego, c.d.

• Epstein 

wg Epstein SK, Faling LJ, Daly BD et al.: Chest 

1993; 104:694-700

 

badał CRPI (cardiopulmonary 

risk index = skala Goldmana + masa ciała, 
kaszel z plwociną, zmiany osłuchowe w 
płucach, palenie tytoniu, stosunek FEV1/FVC 
<70% i PaCO2>45mmHg; 

pacjenci, u których 

występowały >4 czynniki ryzyka 
przedstawiają 22-krotnie wyższe ryzyko 
powikłań niż ci z <4 czynnikami ryzyka.

• Shapiro 

wg Shapiro BA, Harrison RA, Kaczmarek RM (eds): 

Yearbook Publishers Chicago 1985 

główne czynniki 

ryzyka: łączna ocena układu oddechowego, 
nerwowego, krążenia, gazometrii i czasu 
spodziewanej hospitalizacji pooperacyjnej.

 

 

Metody przedoperacyjnej oceny 

pacjenta

• Najczęściej wieczorem w dniu 

poprzedzającym zabieg operacyjny; nierzadko 
w dniu zabiegu wskutek coraz większej liczby 
operowanych pacjentów.

• Prawdopodobnie nie ma to większego 

znaczenia dla pacjentów z grup ASA 1 i 2 

wg 

Twersky RS, Frank D, Lebovitz A: Anesthesiology 1990; 73:A1.

• Innym modelem jest „preanaesthetic 

assessment clinic”, anestezjolodzy badają 
pacjentów i konsultują ich ze specjalistami z 
innych dziedzin i wyznaczają termin zabiegu 
w porozumieniu z chirurgami. Ta metoda jest 
bardziej efektywna i tańsza 

wg Prause G: 

Anaesthesist 1994; 43:223-228.

 

 

Hierarchia oceny przedoperacyjnej 

pacjenta

• 1. Wywiad i badanie fizykalne
• 2. Badania laboratoryjne, obrazowe, ekg
• 3. Specyficzne dodatkowe testy, jeśli 

istnieją wskazania (echokardiografia, 
spirometria, specyficzne badania 
krzepnięcia krwi itp.)

 

 

Wywiad i badanie przedmiotowe 

pacjenta

• Pozostają nadal głównymi filarami badania 

anestezjologicznego przed operacją;

• Dane te mogą spowodować zmianę planu 

postępowania anestezjologicznego w 20% 

wg Gibby 

GL, Gravenstein JS, Layon AF et al.: Anesthesiology 1992; 77:A1134.

• Badanie fizykalne składa się z:
• Ogólnej oceny stanu chorego wraz z jego stanem 

odżywienia i stanem umysłowym;

• Pomiaru CTK;
• Oceny anatomii regionu twarzoczaszki, ust, 

ruchomości kręgosłupa szyjnego i stanu uzębienia;

• Badania fizykalnego klatki piersiowej, tj. serca i 

płuc (np. wady zastawkowe, astma itp.) i brzucha 
(np. powiększenie wątroby, ileus itp.);

• Sprawdzenie kończyn dolnych (obrzęki, żylaki itp.).

 

 

Anatomia jamy ustnej i ruchomość 

kręgosłupa szyjnego

• Dokładna ocena stanu otwierania jamy ustnej, 

rozmiaru języka w stosunku do gardła oraz 

długości i ruchomości szyi jest 

istotna 

dla 

zagwarantowania dostarczenia 

odpowiedniej ilości 

tlenu pacjentowi podczas indukcji.

• Katastrofie oddechowej można jedynie zapobiec 

wtedy, jeśli świadomi jesteśmy grożącego 

problemu i dysponujemy alternatywnymi 

sposobami zabezpieczenia drożności dróg 

oddechowych 

(np. fiberolaryngoskopia, maska 

krtaniowa, combitube itp.)

• Przewidywane trudności muszą być zanotowane w 

historii choroby. 

Wskazówki, jak przewidzieć 

trudną intubację podają m.in.: 

Mallampati SR, Gatt 

SP, Gugino LD: Canadian Anaesth Soc J 1985; 42:429-434; 

Samsoun GL, Young JR: Anaesthesia 1987; 42: 487-490; 

Wilson ME, Spiegelhalter JA, Robertson JA et al.: Brit J 

Anaesth 1988; 61:211-216.

 

 

W wielu szpitalach istnieją standardy 

wywiadu po to, aby pomóc pacjentowi 

i anestezjologowi w realizacji zwięzłej 

oceny stanu chorego.

• Poniższy kwestionariusz pochodzi z 

Department of Anaesthesiology 

w

Vienna General Hospital 

wg Hammerle AF, 

Tatschl C, Baumgartner C: APICE 16; 2002; 748-756.

• Wiek, wzrost, waga
• Obecny zawód
• Regularne palenie tytoniu; ile 

papierosów (cygar) dziennie?

• Regularne picie alkoholu. Jaki alkohol i 

jakie ilości dziennie?

 

 

Wywiad anestezjologiczny stosowany w Vienna 

General Hospital

• Stosowanie aparatu słuchowego i/lub 

szkieł kontaktowych

• Uzębienie, wkładki zębowe, braki lub 

„chore” zęby

• Ostania wizyta u lekarza i z jakiego 

powodu?

• Zażywane regularnie leki
• Przebyte operacje i ewentualne powikłania
• Czy ktoś z krewnych miał kłopoty podczas 

znieczulenia?

• Czy była transfuzja krwi i czy były 

powikłania?

 

 

Wywiad anestezjologiczny stosowany w 

Vienna General Hospital

• Czy pacjent był kiedyś dawcą krwi do planowej 

operacji (hemodylucja)?

• U kobiet w wieku rodzenia: czy może być w 

ciąży?

• Przebyte i/lub obecne choroby:

• - serca (np. zawał, choroba niedokrwienna, 

wady zastawkowe, duszność podczas 

wchodzenia po schodach, myocarditis, arytmia 

itp.);

• - krążeniowe (np. wysokie lub niskie CTK, 

żylaki, zakrzepy, zatorowość, zaburzenia 

krążenia obwodowego itp.);

 

 

Wywiad anestezjologiczny stosowany w 

Vienna General Hospital

• Przebyte i/lub obecne choroby:

• - układu oddechowego (np. gruźlica, zapalenia 

płuc i oskrzeli, rozedma, astma itp.),

• - wątroby (np. żółtaczka, zapalenie wirusowe 

lub inne, otłuszczenie, marskość itp.),

• - nerek i dróg moczowych (np. zapalenie 

miedniczek nerkowych lub miąższu, kamienie 
itp.),

• - przewodu pokarmowego (np. zaburzenia 

żołądkowe, jelitowe itp.),

 

 

Wywiad anestezjologiczny stosowany w Vienna 

General Hospital

• Przebyte i/lub obecne choroby:

• - zaburzenia metaboliczne (np. cukrzyca),
• - tarczycy (np. wole, nadczynność lub 

niedoczynność),

• - narządu wzroku (np. jaskra),
• - układu nerwowego (np. padaczka, niedowłady),
• - psychiczne (np. depresja),
• - układu ruchu  (np. zmiany w kręgosłupie, 

stawach)

• - mięśni (np. myasthenia, predyspozycje do MH 

itp.),

• - krwi (np. przedłużone krwawienie w tym z nosa, 

podbiegnięcia krwawe itp.),

 

 

Wywiad anestezjologiczny stosowany w 

Vienna General Hospital

• Przebyte i/lub obecne choroby:

• - alergie, uczulenia (np. katar sienny, 

niemożność spożywania pewnych 
potraw, uczulenia na leki, plastry lub 
lateks),

• - inne, wcześniej nie wspominane,
• - inne zdarzenia warte odnotowania 

(np. wypadki, zranienia, szkodliwe 
środowisko pracy itp.).

 

 

Badania laboratoryjne

• Rutynowe badania przedoperacyjne 

teoretycznie służą  do zidentyfikowania 

nieznanych zmian patologicznych (rtg klatki 

piersiowej, ekg, pewne badania laboratoryjne)

• Jednakże wykrycie zmian istotnych dla 

anestezjologa w rutynowym badaniu 

laboratoryjnym ma miejsce w minimalnej 

liczbie przypadków. Stąd zmiana filozofii 

postępowania.

• Propozycje dotyczą głównie zwiększenia liczby 

badań wraz z wiekiem pacjenta, a 

zmniejszenia badań przygotowawczych w 

ogóle.

 

 

Badania laboratoryjne

• Schemat podejmowania decyzji o zlecaniu 

wykonywania przedoperacyjnych badań 
laboratoryjnych w zależności od wieku, choroby 
i inwazyjności zabiegu chirurgicznego 

wg Pasternak 

LR: ASA Annual refresh courses 1995; 421:1-7.

• Ekg = wiek > 50 r.ż.;

•  

nadciśnienie,

•choroby serca obecne i/lub w przeszłości,
•choroby krążeniowe obecne i/lub w 

przeszłości

•cukrzyca w wieku > 40 r.ż.,
•choroby tarczycy, nerek lub in. 

Metaboliczne,

•Zabieg kategorii V skali JHRCS Pasternaka .

 

 

Zlecanie badań laboratoryjnych wg 

Pasternaka

•

Rtg klatki piersiowej:

–

astma lub COPD z zaostrzeniem objawów w 

ostatnich 6 miesiącach,

–

zabieg w obrębie klatki piersiowej,

–

zabieg kategorii V skali JHRCS Pasternaka.

Badania laboratoryjne osocza krwi:

-

choroby nerek,

-

choroby nadnerczy i tarczycy,

-

leczenie diuretykami,

-

chemioterapia,

-  zabieg kategorii V skali JHRCS 

Pasternaka.

 

 

Zlecanie badań laboratoryjnych wg 

Pasternaka

• Badanie moczu:

– cukrzyca,
– choroby nerek,
– zabiegi na narządach moczowo-płciowych,
– przebyta niedawno infekcja dróg 

moczowo-płciowych,

– zaburzenia metaboliczne zmieniające 

czynność nerek,

– Zabieg kategorii V skali JHRSC 

Pasternaka

 

 

Zlecanie badań laboratoryjnych wg 

Pasternaka

• Badanie krwi:

– zaburzenia hematologiczne,
– zabiegi naczyniowe,
– chemioterapia,
– zabieg kategorii V skali JHRCS 

Pasternaka.

Badanie krzepnięcia krwi:
- leczenie środkami przeciwkrzepliwymi,
- zabiegi naczyniowe,
- Zabieg kategorii V skali JHRCS 

Pasternaka.

Test ciążowy:
- pacjentki które mogą być w ciąży,
- pacjentki, dla których ciąża może 

komplikować zabieg.

 

 

Kontynuacja dotychczasowego 

leczenia

• Wiele leków bezpośrednio wpływa w 

sposób negatywny na proces 
znieczulenia poprzez interakcję ze 
środkami stosowanymi podczas 
anestezji lub poprzez zmianę stanu 
fizjologicznego pacjenta.

• Jednym z zadań oceny przedoperacyjnej 

pacjenta jest podjęcie decyzji, które leki 
muszą być wycofane, a które należy 
kontynuować.

 

 

Kontynuacja dotychczasowego 

leczenia

• Przykładem rozbieżności może być stosowanie 

do ostatniej chwili lub zaprzestanie zażywania 
inhibitorów konwertazy angiotensyny (ACEI) 
przed operacją. Uzasadnienie zaprzestania 
stosowania ACEI jest np. takie, że znacznie 
więcej pacjentów ma znaczące spadki 
ciśnienia podczas indukcji, jeśli terapia jest 
kontynuowana w stosunku do tych chorych, u 
których wycofano ACEI przynajmniej 12 godz. 
przed operacją (kaptopryl) lub 24 godz. 
(enalapryl) 

• Wg Roizen MF [w:] Miller RD (ed): Anesthesia 2000; 903-1015; 

Coriat P, Richer C, Douraki T et al.: Anesthesiology 1994; 
81:299-307.

 

 

Kontynuacja dotychczasowego 

leczenia

• Tak:
• Antacida, gastrokinetyki,
• P-padaczkowe,
• P-nadciśnieniowe, 

wieńcowe, antyarytmiczne,

• P-parkinsonowe,
• Immunosupresyjne,
• SSRI (np. p-depresyjne),
• P-psychotyczne, 

anksjolityczne,

• P-astmatyczne,
• Uzależniające,
• kortykosterydy

• Nie:

•

P-krzepliwe,       
            p-
agregacyjne,

•

MAOI,

•

NSAID,

•

Diuretyki,

•

P-cukrzycowe,

•

Lit,

•

HRT i 
antykoncepcyjn
e

 

 

Podsumowanie

• Nowoczesna anestezjologia odzwierciedla 

koncepcję medycyny okołooperacyjnej;

• Celem jest uzyskanie jak najwyższej 

jakości leczenia w okresie 

okołooperacyjnym,

• Ocena przedoperacyjna ma sens wówczas, 

jeśli powoduje zmniejszenie liczby 

powikłań i zgonów okołooperacyjnych, 

czyli zmniejsza ryzyko,

• Ocena przedoperacyjna ma zwiększać 

bezpieczeństwo chorego.

 

 

Jak planować znieczulenie?

• Rozsądny plan jest najważniejszym 

warunkiem powodzenia całego procesu;

• Czynniki, które bierzemy pod uwagę w 

planowaniu to: 

stan pacjenta, rodzaj 

operacji, warunki środowiskowe i 
finansowe, umiejętności anestezjologa, 
rodzaj sprzętu którym może on(a) 
dysponować;

• Zwykle w szpitalach z powodów finansowych 

nie występuje taki rodzaj opieki, który by 
dorównywał oczekiwaniom pacjenta, 
warunkom socjalnym i świadomości 
społecznej kreowanej przez media.

 

 

Premedykacja

• Podanie leków 1-2 godz. przed wprowadzeniem do 

znieczulenia;

• Nie jest już uważana za rutynowe przygotowanie 

przedoperacyjne;

• Potrzeba wynika z identyfikacji odpowiednich 

czynników. Celem premedykacji jest:

–

Zredukowanie napięcia psychicznego,

–

Zredukowanie bólu przedoperacyjnego,

–

Amnezja okołooperacyjna,

–

Profilaktyka przeciw aspiracji treści żołądkowej 

(zmniejszenie objętości i zwiększenie pH treści 

żołądkowej),

–

Zmniejszenie sekrecji (gł. W drogach oddechowych),

–

Osłabienie odruchów współczulnych i z nerwu błędnego,

–

Wzmocnienie nasennego efektu środków 

znieczulających,

–

Zredukowanie PONW

 

 

Premedykacja, c.d.

• Jaka jest różnica pomiędzy sedacją a 

zmniejszeniem napięcia psychicznego przed 
operacją?  

Różnicę tę dobrze ilustrował 

paradoksalny efekt droperidolu. Pacjent 
wydawał się być odpowiednio „wyciszony” 
(dobra sedacja) na wygląd, ale w rozmowie czuć 
zdenerwowanie (zła anksjoliza). Poziom napięcia 
psychicznego może ocenić tylko pacjent.

• Którzy pacjenci najbardziej potrzebują 

premedykacji?  

Dzieci pozbawione towarzystwa 

rodziców, osoby uzależnione od leków 
(zmniejszenie ryzyka powstania reakcji z 
nagłego wycofania leków); pacjenci z MIC i 
nadciśnieniem (stres nasila objawy). 

 

 

Czy wszyscy pacjenci wymagają 

premedykacji?

• Nie, gdyż przeciętny poziom psychicznego 

napięcia przedoperacyjnego dla większości 

chorych nie stanowi zagrożenia. Wiele osób 

„boi się” zastrzyków, część woli znosić napięcie 

psychiczne niż zmieniony stan świadomości po 

lekach;

• Jeśli zabieg chirurgiczny jest krótki, to efekt 

premedykacji może znacznie wydłużyć czas 

budzenia po znieczuleniu (zabiegi 

ambulatoryjne);

• Przeciwwskazaniem do sedatywnej 

premedykacji są: ciężka choroba układu 

oddechowego, zagrażająca niedrożność dróg 

oddechowych, hipowolemia, wzrastające 

ciśnienie wewnątrzczaszkowe, opóźnienie w 

rozwoju psychicznym lub depresja.

• Nie wolno premedykować, zanim nie uzyska się 

świadomej zgody na znieczulenie.

 

 

Jak dokonać wyboru premedykacji?

•

Po ustaleniu celu premedykacji, należy rozważyć 

kliniczny efekt podanych środków. 

Np. pacjenci z 

bólem przedoperacyjnym będą korzystnie 

reagować na opioidy, które zmniejszą dyskomfort 

związany z transportem i ułożeniem na stole 

operacyjnym, ale spowodują depresję oddechową 

(spadek saturacji), ortostatyczną hipotensję i 

nudności. 

Barbiturany powodują dobrą sedację, 

ale i depresję oddechową oraz pozbawione są 

właściwości analgetycznych. Benzodwuazepiny 

znoszą napięcie psychiczne, powodują amnezję, 

ale też nie są analgetykami. Diazepam i 

lorazepam są dostępne w formie doustnej, a 

midazolam i.m. ma szybki początek (30min) i 

krótki czas działania (90min).

 

Inne grupy leków 

to środki cholinolityczne, p-histaminowe, p-

wymiotne i antacida, alfa-2-agoniści.

 

 

Kliniczne powody opóźnienia zabiegu

• Ostra infekcja górnych dróg oddechowych 

= obecność sekrecji w nosie, gorączki i 

zmian osłuchowych płuc stanowi o 

przełożeniu zabiegu planowego (nie z 

przyczyn nagłych) nawet na kilka tygodni;

• Choroby towarzyszące nie leczone;

• Przywracanie homeostazy (np. 

nawadnianie) w nagłych przypadkach 

(zwykle 1-2 godz.);

• Pacjent po niedawno spożytym posiłku (6 

godz musi upłynąć po jedzeniu i 2 godz. 

Po wypiciu tzw „czystych płynów);

• Nie uzyskano zgody na 

operację/znieczulenie.

 

 

Jedzenie i picie przed zabiegiem

• Czas, jaki upłynął od ostatniego posiłku 

musi być zawsze ustalony. Syndrom 
aspiracji treści żołądkowej jest nadal 
powszechną przyczyną powikłań;

• Wiele szpitali zmienia swoje standardy 

czasowe oczekiwania na zabieg po 
spożyciu „czystego” płynu w świetle 
badań klinicznych, które udowodniły 
prędkość opróżniania żołądka z treści 
płynnej u zdrowych osób.

 

 

Picie przed zabiegiem

• Zawsze należy pamiętać o następujących 

czynnikach:

• Wiele okoliczności może spowodować opóźnienie 

czasu opróżniania żołądka (np. ból, napięcie 

psychiczne, niektóre leki, premedykacja, 

niedrożne jelita, wysoka ciąża itp.);

• Normalna dzienna sekrecja w żołądku wynosi do 

2000 mL; dlatego też żołądek nigdy nie jest 

naprawdę „pusty”;

• Badania kliniczne, które wykazują, że można 

skrócić czas oczekiwania na zabieg po wypiciu 

„czystych płynów” do 2 godz. powinny być 

dokładnie przeanalizowane, aby ich wyniki nie 

były przenoszone na inną populację pacjentów w 

praktyce klinicznej.

 

 

Uzyskanie zgody pacjenta na znieczulenie 

(informed consent)

• Aż do połowy XXw. lekarze uważali siebie 

za „przedłużenie Boga” i nie dyskutowali z 

pacjentami o problemach medycznych;

• Dopiero w drugiej połowie XXw. rozwój 

świadomości społecznej,w tym świadomość 

praw człowieka, wpłynęły na nową 

interpretację stosunku pacjent-lekarz;

• Nadal jest to równowaga pomiędzy duchem 

świadomości społecznej a obowiązującym 

prawem. Równowaga dotyczy też etycznej 

postawy odpowiedzialności lekarza i 

prawnych powinności.

 

 

Informed consent

• Zgoda na znieczulenie jest istotnym elementem 

przygotowania do operacji. Musi być uzyskana 

przez lekarza o wystarczającej znajomości procesu 

zabiegu i ryzyku okołozabiegowym. Aby zgoda 

była ważna prawnie, musi zawierać 4 elementy:

• Pacjent musi mieć zdolność pojmowania 

rzeczywistości i proponowanej opieki 

(comprehension).

 

• Pacjent musi mieć dostarczoną wystarczającą 

ilość informacji, aby mógł podjąć decyzję 

(disclosure).

• Zgoda musi być dobrowolna 

(voluntariness).

• Lekarz przedstawiający problem musi być 

kompetentny 

(competence).

 

 

Informed consent

•

W szpitalu pacjenci znajdują się w obcym 

dla siebie środowisku i skonfrontowani z 

zalewem nie zawsze zrozumiałej 

informacji. Wspólna zgoda na zabieg i 

znieczulenie pomija jeden z 4 

wspomnianych elementów 

(competence):

 

zespół chirurgiczny nie ma 

wystarczających wiadomości, aby w pełni 

poinformować pacjenta o znieczuleniu.

•

Zdolność pojmowania rzeczywistości 

przez pacjenta 

(comprehension)

 niesie z 

sobą podjęcie decyzji przez pacjenta i 

przekazanie tej decyzji (pisemne).

 

 

Informed consent

• Informacja przekazana pacjentowi przez 

anestezjologa musi zawierać 6 elementów:

• Powszechnie występujące efekty uboczne 

techniki znieczulenia (np. bóle mięśni po 

suksametonium, PDPH itp.),

• Czego pacjent może doświadczyć bezpośrednio 

po operacji (np. drętwienie i wiotkość kończyn 

po znieczuleniu miejscowym),

• Stosowanie intymnych zabiegów (np. czopki),
• Ryzyko uszkodzenia ciała (np. uszkodzenie 

uzębienia, powikłania sercowe jeśli choruje na 

MIC itp.),

• Pacjent ma szansę zadać pytania i uzyskać na 

nie satysfakcjonującą go odpowiedź,

• Zgoda na technikę znieczulenia i uświadomienie 

o istniejącym ryzyku podpisane przez chorego.

 

 

Przedoperacyjna profilaktyka

• DVT = 

wczesne uruchamianie 

pooperacyjne,

kompresja pneumatyczna 

kończyn,

pończochy p-żylakowe,
elektryczna stymulacja łydek,
małe dawki heparyny s.c.,
techniki regionalne,
warfaryna, dekstrany

 

 

Profilaktyka przedoperacyjna

• Infekcja: 

standardy miejscowe lub 

narodowe    

uzupełnione poradą 

klinicznego  

mikrobiologa

• Kortykoterapia: 

hydrokortyzon 50mg co 4 

godz.  lub 80 mg co 6 godz., lub 
kontynuacja 

dotychczasowej dawki, jeśli 

przekracza  wymagania okołooperacyjne, tj. 
>300mg ekwiwalentu hydrokortyzonu

• Aspiracja treści żołądka do dróg 

oddechowych: 

6 godz. na czczo, antacida 

(cytrynian sodu), H2-blokery, omeprazol, 
metoklopramid.

 

 

Palenie tytoniu

• Zwykle choroba naczyń obwodowych, 

wieńcowych i mózgowych, COPD i rak oskrzeli,

• Pooperacyjne powikłania wynikają m.in. Z 

działania nikotyny na układ współczulny 

(tachycardia, nadciśnienie, wzrost oporów w 

naczyniach wieńcowych), tlenku węgla na Hb 

(karboksyHb zastępuje Hb nawet do 25%),

• 12-godz. zaprzestanie palenia przed zabiegiem 

= wzrost zawartości tlenu w krwi tętniczej,

• 6-krotny wzrost powikłań oddechowych po 

operacji,

• 6-tygodniowa abstynencja przed zabiegiem = 

zmniejszona skłonność do skurczu oskrzeli i 

mniej wydzieliny w drogach oddechowych.