Prawo spadkowe
Wykład III
Prawo spadkowe
Wykład III
Forma testamentu
• czynność prawna sformalizowana → brak zachowania
formy = czynność prawna nieważna (art. 958 k.c.);
przyczyny rygoryzmu
• wielość form testamentu
• Testamenty zwykłe:
Holograficzny – art. 949 k.c.
Notarialny – art. 950 k.c.
Allograficzny – art. 951 k.c.
• Testamenty szczególne
Ustny – art. 952 k.c.
Sporządzony na polskim statku morskim lub
powietrznym – art. 953 k.c.
Wojskowy – art. 954 k.c.
Testament holograficzny
(własnoręczny)
• własnoręczne pismo (w całości
testament musi zostać spisany przez
spadkodawcę)
• Data (aby ustalić zdolność
dziedziczenia oraz kolejność
testamentów)
• podpis
Testament notarialny
• Przepisy ustawy z dnia 14 lutego
1991 roku – Prawo o notariacie
• Maksymalna stawka wynosi za
sporządzenie aktu notarialnego
dokumentującego testament wynosi
50 zł, testament zawierający zapis,
polecenie lub pozbawienie
uprawnionego prawa do zachowku -
150 zł; odwołanie testamentu - 30 zł
Testament allograficzny
• Forma testamentu urzędowego z uwagi na
obecność osoby, która pełni funkcję publiczną
• Przesłanki ważności:
Ustne oświadczenie woli spadkodawcy wobec
osoby urzędowej i 2 świadków (nie jęz.
migowy)
Spisanie woli testatora w protokole z
podaniem daty jego sporządzenia
Odczytanie spadkodawcy protokołu w
obecności świadków
Podpisanie protokołu przez spadkodawcę,
osobę urzędową oraz świadków
Testamenty szczególne
• Mogą być sporządzone, gdy spełnione
są dodatkowe przesłanki np.
niemożliwość sporządzenia
testamentu w zwykłej formie
• Ograniczona moc czasowa =
testament traci moc z upływem 6 m-
cy od ustania okoliczności
uzasadniających niezachowanie
zwykłej formy testamentu
Testament ustny
Musi wystąpić przynajmniej 1 z okoliczności:
• obawa rychłej śmierci,
• zachowanie zwykłej formy jest niemożliwe
• zachowanie zwykłej formy jest utrudnione
Spadkodawca oświadcza swoją wolę USTNIE
przy jednoczesnej obecności co najmniej 3
świadków
Skuteczność testamentu
ustnego
• Konieczne stwierdzenie treści dokonanych
rozrządzeń – 2 sposoby:
Spisanie treści testamentu przed upływem
roku od jego sporządzenia (w protokole
data i miejsce sporządzenia testamentu
oraz sporządzenia protokołu) lub
Zgodne zeznania świadków złożone przed
sądem w terminie 6 m-cy od otwarcia
spadku
Jeśli w powyższych terminach nie zostanie
stwierdzony testament – jest
bezskuteczny
Testament na polskim statku
morskim lub powietrznym
• Testator oświadcza swoją wolę wobec
dowódcy statku (jego zastępcy) w
obecności 2 świadków
• Dowódca statku (jego zastępca) spisuje
wolę spadkodawcy, podając datę jej
spisania i pismo to w obecności świadków
odczytuje spadkodawcy
• Pismo podpisuje spadkodawca, świadkowie,
dowódca statku (jego zastępca)
Testament wojskowy
• rozp. Ministra Obrony Narodowej z 30
stycznia 1965 roku w sprawie
testamentów wojskowych
• w czasie mobilizacji, wojny,
przebywania w niewoli
• Podmioty - § 2 rozporządzenia
• 3 podstwowe formy + 1 szczególna
(obawa rychłej śmierci)
Świadkowie testamentu
• szczególna rola świadków
• jeśli pełni rolę świadka osoba nie
mająca zdolności do tego:
Testament nieważny (art. 958 k.c.) lub
Nieważne niektóre rozrządzenia (art.
957 § 2 k.c.)
• Wyłączenia dot. także tzw. świadków
kwalifikowanych
Niezdolność bycia świadkiem
Bezwzględna (art. 956 k.c.)
1)brak pełnej zdolności
do czynności prawnych
2)niewidomy, głuchy,
niemy
3)nie mogący czytać i
pisać
4)nie władający językiem
testamentu – uwaga –
tylko niezdolność
względna
5)skazany prawomocnym
wyrokiem za fałszywe
zeznania
Względna (art. 957 § 1 k.c.)
1)osoba, dla której
przewidziano w
testamencie korzyść (także
organ osoby prawnej, dla
której przewidziano
korzyść)
2)jej małżonek
3)jej krewni
4)jej powinowaci I lub II
stopnia
5)osoby pozostające z nią
w stosunku
przysposobienia
Treść testamentu
• nie może być sprzeczna z ustawą i zws,
ani mieć na celu obejście ustawy
• spadkodawca może powołać jednego lub
wielu spadkobierców (art. 959 k.c.), ale
możliwe sporządzenie tzw. testamentu
negatywnego → bezpośrednie
powołanie spadkobiercy nie jest
koniecznym elementem testamentu
• mogą znaleźć się tylko dyspozycje
niemajątkowe
Swoboda testowania
• możliwość spadkodawcy dysponować
swoim majątkiem na wypadek śmierci
(możliwość powołania do dziedziczenia
wybranej osoby, możliwość
dysponowania całym majątkiem)
• reguła = brak ograniczeń w swobodzie
testowania
• ograniczenie sui generis - zachowek
Ustanowienie spadkobiercy
• powołanie do całości lub do części spadku (=
ułamkowa część spadku)
• spadkobierca musi zostać określony tak, aby
można było go zindywidualizować
• nie można upoważnić osoby trzeciej do wskazania
spadkobiercy
• nie można powołać spadkobiercy pod warunkiem
ani z zastrzeżeniem terminu (art. 962 k.c.)
• jeśli w testamencie przeznaczono spadkobiercy
poszczególne przedmioty, które wyczerpują
prawie cały spadek → w razie wątpliwości
traktować jako spadkobiercę do całego spadku;
bierze się pod uwagę przedmioty należące do
spadkodawcy w chwili sporządzania testamentu
• kilku spadkobierców → należy określić ich udział →
nie wynika z testamentu = części równe
Wydziedziczenie
• język potoczny - spadkobierca pozbawiony
udziału w spadku
• k.c. – pozbawienie spadkobiercy ustawowego
prawa do zachowku – art. 1008 k.c. – tylko w
testamencie i trzeba określić przyczynę
• przyczyny wydziedziczenia:
uporczywe postępowanie w sposób sprzeczny z
zws wbrew woli spadkodawcy,
umyślne przestępstwo względem spadkodawcy
lub jednej z najbliższych mu osób przeciwko
życiu, zdrowiu, wolności albo rażącej obrazy czci
uporczywe niedopełnianie względem
spadkodawcy obowiązków rodzinnych
• bezskuteczne – w razie wybaczenia
Podstawienie (substytucja)
• możliwość powołania w testamencie
spadkobiercy na wypadek, jeśli osoba
powołana jako spadkobierca ustawowy lub
testamentowy nie chce lub nie może być
spadkobiercą (art. 963 k.c.)
• niedopuszczalne podstawienie powiernicze
(zobowiązanie spadkobiercy do zachowania
nabytego spadku i pozostawienia go innej
osobie) → jeśli pojawi się w testamencie ta
inna osoba jest powołana do spadku na
wypadek, gdyby spadkobierca nie chciał lub
nie mógł być spadkobiercą (ale jeśli bez
takiego ograniczenia spadkobierca nie byłby
powołany – powołanie nieważne)
Przyrost
• powołano kilku spadkobierców w
testamencie, a jeden nie chce albo
nie może dziedziczyć →
przeznaczony dla niego udział (w
braku odmiennej woli spadkodawcy)
przypada pozostałym spadkobiercom
testamentowym proporcjonalnie do
przypadających im udziałów
• wyłączeniu przyrostu może nastąpić
przez podstawienie
Zapis
• dyspozycja spadkodawcy, która
nakłada na spadkobiercę (lub
zapisobiercę)* obowiązek dokonania
przysporzenia majątkowego na
rzecz określonej osoby
* dalszy zapis
• zapisobierca z chwilą otwarcia spadku
uzyskuje roszczenie o wykonanie
zapisu
Zapis
• zapisobierca musi mieć zdolność
dziedziczenia i nie zostać uznany za
niegodnego
• można odrzucić zapis = obciążony zapisem
jest zwolniony z obowiązku jego wykonania,
ale ma obowiązek wykonać dalsze zapisy
• Przykład: zobowiązanie do przeniesienia
własności i wydania rzeczy, obowiązek
ustanowienia ograniczonego prawa
rzeczowego, wypłata sumy pieniędzy
• roszczenie o wykonanie zapisu wymagalne
niezwłocznie po otworzeniu testamentu w
braku odmiennej woli spadkodawcy
• przedawnia się z upływem 5 lat od dnia
wymagalności
Polecenie
• rozrządzenie testamentowe nakładające na
spadkobiercę (zapisobiercę) obowiązek
oznaczonego działania lub zaniechania bez
czynienia kogokolwiek wierzycielem
• polecenie może mieć na celu uzyskanie korzyści
przez jakąś osobę (destynariusza,
beneficjariusza), ale można tylko określić cel
świadczenia bez wskazania jakiegoś podmiotu
• niewykonanie polecenie – brak sankcji
• może mieć charakter majątkowy lub niemajątkowy
• wykonania może żądać:
każdy spadkobierca/wykonawca testamentu
(chyba że polecenie tylko ma na celu korzyść
obciążonego)
właściwy organ państwowy (na wzgl. interes
społeczny)
Wykonawca testamentu
• można powołać każdą osobę mającą pełną zdolność do
czynności prawnych
• konieczne wyraźne wskazanie tej osoby w testamencie
– może nim być spadkobierca lub zapisobierca
• sąd wydaje wykonawcy odpowiednie zaświadczenie
• osoba powołana – może nie przyjąć tego obowiązku →
musi złożyć oświadczenie przed sądem (przed
podjęciem obowiązków)
• sąd może zwolnić wykonawcę z obowiązków z ważnych
powodów
• jego obowiązki określa spadkodawca – brak określenia
= zarządza majątkiem spadkowym, spłaca długi,
wykonuje zapisy i polecenia, wydaje majątek
spadkobiercom
• może pozywać i być pozwanym w sprawach
wynikających z zarządu spadkiem/o długi spadkowe
• należy mu się wynagrodzenie i zwrot kosztów zarządu,
które poniósł
Inne dyspozycje testamentowe
• głównie o charakterze
niemajątkowym
• dotyczące pogrzebu
• wskazówki co do wychowania dzieci
• dokonanie działu spadku → obecnie
brak skutków prawnych – inaczej
Prawo spadkowe