Leki wpływające na
układ
przywspółczulny
Leki wpływające na
układ
przywspółczulny
Acetylocholina
Powstaje z choliny, która przy użyciu
nośników jest transportowana przez błonę
neuronalną
W neuronie: cholina jest acetylowana do
acetylocholiny (Ach) pod wpływem
acetylotransferazy cholinowej (ChAT).
Grupa acetylowa pochodzi z acetylo-coA
ChAT jest wydzielana w ciele neuronu,
transportowana wzdłuż aksonu do
zakończeń nerwowych, gdzie zachodzi
synteza Ach.
Acetylocholina – c.d.
Rodzaje receptorów
muskarynowych
M1 – OUN, neurony obwodowe, komórki
okładzinowe żołądka
M2 – m. sercowy, zakończenia
presynaptyczne OUN i ObUN
M3 – gruczoły wydzielnicze (ślinowe,
potowe, oskrzelowe), m. gładkie narządów
wewnętrznych i naczyń krwionośnych
M4 – czynnościowo odpowiadają M2
M5 – czynnościowo odpowiadają M3
Receptory muskarynowe M1,
M3, M5
Receptory muskarynowe
M2, M4
Zwiększenie przewodnictwa przez kanały K+ i zmniejszenie
aktywacji kanałów wapniowych zależnych od potencjału
Pobudzenie receptora M2 w mięśniu
sercowym może też prowadzić do:
Uwolnienia kwasu arachidonowego
Aktywacji cyklazy guanylowej
Receptory nikotynowe
Receptory nikotynowe
Nn – neuronalny – rdzeń nadnerczy, OUN
Depolaryzacja i wyładowania w neuronach
pozazwojowych
Uwalnianie amin katecholowych z rdzenia
nadnerczy
Nm – mięśniowy – połączenia nerwowo –
mięśniowe
Depolaryzacja płytki nerwowo – mięśniowej i
skurcze mięśni szkieletowych
Leki pobudzające
receptory
muskarynowe
(synonimy: leki
parasympatykomimetyczne,
cholinomimetyki)
Cholino-
mimetyki
Bezpo-
średnie
Pośrednie –
inhibitory
Acetylocholinesterazy
(ChAT)
Estry choliny
karbacho
l
nieodwracalne
odwracalne
fluostigmina
ekotiopat
metacholina
betamechol
pilokarpina
Krótko
działające
b. krótko
działające
fizostigmina
neostygmina
ambenonium
galantamina
edrofonium
Mechanizm działania leków
pobudzających receptory
muskarynowe
M2 – (-) tropowo na serce
Zwiększają prąd potasowy w komórce w SA i
AV, w komórkach m. sercowego następuje
zmniejszenie wolnego prądu wapniowego.
Zjawiska te prowadzą do zmniejszenia
przewodnictwa
M3 – naczynia krwionośne
Rozkurcz naczyń za pośrednictwem NO
(pobudza cyklazę guanylową i zwiększa poziom
cGMP w kom. m. gładkich) obniżenie
ciśnienia
Mechanizm działania leków
pobudzających receptory
muskarynowe
Depolaryzacja błon komórkowych m. gładkich i
zwiększenie napływu Ca2+ do komórek gruczołów
wydzielania gruczołów ślinowych,
potowych, łzowych
Oko - napięcia więzadła grzebieniastego kąta
tęczówkowo – rogówkowego, co ułatwia odpływ
cieczy wodnistej z komory przedniej oka
oraz skurcz zwieracza
źrenicy
Zwiększenie kurczliwości mięśni
poprzecznie prążkowanych
Mechanizm działania leków
pobudzających receptory
muskarynowe
Przewód pokarmowy:
Rozkurcz zwieraczy
Skurcz mięśni gładkich
Zwiększenie wydzielania gruczołów
Zwiększenie wydzielania soku żołądkowego
Układ oddechowy:
Skurcz mięśni gładkich
Zwiększenie wydzielania gruczołów śluzowych
Wskazania do stosowania
cholinomimetyków
Napady częstoskurczu nadkomorowego
(masaż zatoki)
Zespól Sjögrena / kserostomia po
radioterapii
Jaskra
Atonia pęcherza moczowego i jelit (też
pooperacyjne)
miastenia
Przeciwwskazania do
stosowania cholinomimetyków
Astma oskrzelowa
Parkinsonizm
Padaczka
Choroba wrzodowa
Choroba niedokrwienna serca
Nadczynność tarczycy
Hipotonia
Działania niepożądane
cholinomimetyków
Nadmierne pocenie
Ślinotok
Skurcze jelit
Skurcze oskrzeli
Nudności, wymioty, biegunka
Receptura
szczegółowa leków
parasympatykomimet
ycznych
Cholinomimetyki o działaniu
bezpośrednim
Działają jak Ach.
Karbachol
Carbachol roztwór 1,5%, 3%
Podawany dospojówkowo w jaskrze
Pilokarpina
Pilocarpinum hydrochloricum roztwór 1 i 2 %,
maść 2%, amp. 0.01/ml
dospojówkowo w jaskrze (dodatkowo
zapobiega zrostom tęczówki i soczewki)
Doustnie (5-10mg) lub podskórnie (10-15mg)
po radioterapii, czy w zesp. Sjögrena
Inhibitory
acetylocholinesterazy (ChAT)
Fizostygmina
Physostigminum salicylicum amp. 0,5mg/ml
Czas działania: ½ - 2 h
Dospojówkowo w jaskrze
Zatrucia cholinolitykami, pochodnymi fenotiazyny
oraz TLP (łatwo przenika do OUN)
Neostygmina
Polstigminum tabl. 0.015, amp. 0.5 mg/ml
Czas działania: ½ - 2 h
Działa głównie na mięśnie szkieletowe
Miastenia
Odwrócenie działania leków zwiotczających m.
poprzecznie prążkowane
Atonia jelit i pęcherza moczowego
Inhibitory
acetylocholinesterazy (ChAT)
Ambenonium
Mytelase tabl. 0.01, dawkowanie: 10-25 mg/3x
Czas działania: 6-7 godzin
Miastenia
Pooperacyjne atonie jelit i pęcherza
moczowego
Galantamina
Nivalin amp. 0.025, 0.005
Czas działania: do 24 h
Miastenia
Pooperacyjne atonie pęcherza moczowego i
jelit
Inhibitory ChAT stosowane w
chorobie Alzheimera:
Donepezil
Aricept tabl. 5, 10mg
Działania niepożądane:
Biegunka
Kurcze mięśniowe
Uczucie zmęczenia
Nudności, wymioty
Riwastygmina
Exelon tabl. 1,5; 3, 4,5; 6 mg
Galantamina
Nivalin
Inhibitory ChAT
nieodwracalne
Estry kwasu fosforowego (np. sarin)
Broń chemiczna, pestycydy
Fluostygmina
Podawana dospojówkowo w jaskrze.
UWAGA: po podaniu wymaga uciśnięcia na ok.1
min przewodów łzowych – zapobieganie
przedostaniu się leku do jamy nosowo –
gardłowej i wystąpieniu objawów ogólnych:
Pobudzenie perystaltyki
Skurcze oskrzeli
Spadek ciśnienia
Zwiększenie wydzielania gruczołów
Leki cholinolityczne
Cholinolityki
Cholinolityki
syntetyczne
syntetyczne
wybiórcze
wybiórcze
naturalne
naturalne
atropina
atropina
skopolamina
skopolamina
III
III
IV
IV
Oksy-
fenonium
Oksy-
fenonium
benzotropina
benzotropina
Butyolo-
skopolamina
Butyolo-
skopolamina
Ipratropium
Ipratropium
pirenzepina
pirenzepina
telenzepina
telenzepina
Atropina
Pokrzyk wilcza jagoda (Atropa belladonna)
Nieselektywnie blokuje wszystkie
receptory muskarynowe
Agonista rec. muskarynowego bez
aktywności wewnętrznej (skuteczniej znosi
wpływ leków cholinomimetycznych niż
pobudzenie układu przywspółczulnego)
Atropina – mechanizm
działania
Układ sercowo – naczyniowy:
Serce
Małe dawki (blokada rec.M1, Ach działa przez
M2) niewielkie zwolnienie czynności
Duże dawki (blokada M2 w węźle SA)
przyspieszenie czynności serca
Naczynia
Duże dawki skurcz naczyń skóry
Atropina – mechanizm
działania
Gruczoły:
Hamowanie wydzielania gruczołów ślinowych,
oskrzelowych, potowych
Zmniejszenie wydzielania kwasu solnego i
pepsyny w żołądku
Mięśnie gładkie:
Zmniejszenie kurczliwości przewodu
pokarmowego, zmniejszenie napięcia i
zwolnienie perystaltyki
Skurcz zwieraczy
Rozkurcz pęcherza moczowego i moczowodów
Atropina – mechanizm
działania
Oko:
Rozszerzenie źrenicy
Zwiększenie ciśnienia śródgałkowego
OUN:
Dawki terapeutyczne – bez wpływu
Dawki toksyczne: niepokój, omamy, majaczenia,
depresja)
Układ oddechowy:
Rozkurcz mięśni oskrzeli
Rozkurcz przepony i mięśni międzyżebrowych
Mięśnie szkieletowe:
Zmniejszenie kurczliwości
Wskazania do stosowania
atropiny
Premedykacja chirurgiczna
Zapobieganie odruchowemu zwolnieniu
czynności serca
Blok przedsionkowo – komorowy
Zatrucia glikozydami naparstnicy, 1 –
blokerami
Bradykardia zatokowa w przebiegu zawału
Zmniejszenie wydzielania śliny
(Parkinsonizm)
Choroba wrzodowa żołądka
Wskazania do stosowania
atropiny
Choroba lokomocyjna
Biegunki (wywołane agonistami rec.
opioidowych)
Stany skurczowe jelit
Stany skurczowe dróg moczowych,
bezmocz
Okulistyka (badanie dna oka)
Choroba Parkinsona (zmniejsza sztywność
i drżenie)
Astma oskrzelowa i POCHP
Przeciwwskazania do
stosowania atropiny
Przerost gruczołu krokowego
Jaskra zapalna
Zwężenie odźwiernika
Atonia jelit
Niedrożność porażenna jelit
Przebywanie w wysokich temperaturach
Działania niepożądane po
atropinie
Tachykardia
Kserostomia
Wzrost temperatury ciała (głównie u
dzieci)
Zaparcia
Trudności w oddawaniu oczu
Fotofobia i zaburzenia akomodacji
Jaskra
Hamowanie procesów uczenia i pamięci
Objawy zatrucia atropiną
Po ok. 10mg alkaloidu (kilka owoców wilczej
jagody) – nawet zgon
Suchość w jamie ustnej
Suchość w górnych drogach oddechowych
Suchość i zaczerwienienie skóry
Przyspieszenie rytmu serca i oddechu
Zatrzymanie moczu
Zaburzenia pamięci, omamy, objawy splątania,
drgawki, śpiączka
Znaczne zwiększenie temperatury ciała
Należy redukować dawki leków
cholinolitycznych w wysokich
temperaturach – wzrasta ryzyko
przedawkowania
Receptura
szczegółowa leków
cholinolitycznych
Cholinolityki naturalne
Atropina:
Atropinum sulfuricum amp. 0.0005, 0.001/ml,
roztwór do oczu – 1%;
roztwór doustny 0,1%
Skopolamina:
Scopolaminum hydrobromicum amp. 0,5mg/ml
Stosowana w chorobie lokomocyjnej, pobudzeniu
psychoruchowym
Podskórnie, doustnie, miejscowo w ok. zausznej
Bellapan
Extractum Belladonnae siccum tabl. 0,25mg,
subst. Farmaceutyczna 0,015, amp. 0,5mg/ml
Pochodne trzeciorzędowe
Oksyfenonium
Spasmophen tabl. 0.005
Wchłania się po podaniu dospojówkowym
Przechodzi przez barierę krew – mózg
Doustnie: w stanach spastycznych jelit, dróg
moczowych, dróg żółciowych, w chorobie
Parkinsona
Pochodne czwartorzędowe
Butyloskopolamina
Butylobromek hioscyny Scopolan (tabl. 0.01,
czopki 0.01), Buscopan (tabl.0.01, amp. 0.02)
Hamuje skurcze przewodu pokarmowego, dróg
moczowych, żółciowych
Stosowana w diagnostyce radiologicznej
chorób przewodu pokarmowego
Pirenzepina
Gastrozepin
Stosowana w chorobie wrzodowej żołądka
Pochodne trzeciorzędowe
Ipratropium
Atrovent aerozol, tabl. 0.01, amp. 0.5mg
Prep. złożony Berodual (ipratropium +
fenoterol)
W formie dożylnej i doustnej zmniejsza
wydzielanie śliny, ale powoduje tachykardię
Po podaniu drogą wziewną działa ok. 4 h
hamuje skurcz oskrzeli, bez hamowania
odruchu rzęskowego w oskrzelach.
Stosowany w astmie oskrzelowej i POCHP
Recepty do domu:
1.
Magistralna maść o działaniu keratolitycznym o
składzie: 20% kwasu salicylowego, 5% rezorcyny
2.
Czopki magistralne doodbytnicze o składzie:
chlorowodorek papaweryny, 1% chlorowodorku
lidokainy, fenobarbital w dawce uspokajającej
3.
Roztwór magistralny do dawkowania łyżkami o
składzie: benzoesan sodu, jodek potasu z
dowolnym syropem
4.
Roztwór magistralny atropiny do oczu
5.
Mieszanka nalewek z kozłka lekarskiego i
konwalii majowej.
Recepty do domu – c.d.
6. Czopki zawierające butylobromek
hioscyny
7. Lorazepam p.o.
8. Bromek ipratropium w preparacie
złożonym
9. Pilokarpina do oczu
10. Riwastygmina