1
Państwowy dług publiczny: definicja
(przypomnienie)
Przez państwowy dług publiczny rozumie się nominalne
zadłużenie podmiotów sektora finansów publicznych
ustalone po wyeliminowaniu przepływów finansowych
pomiędzy podmiotami należącymi do tego sektora.
Państwowy dług publiczny obejmuje zobowiązania
sektora finansów publicznych z następujących tytułów:
1)
wyemitowanych
papierów
wartościowych
opiewających na wierzytelności pieniężne,
2) zaciągniętych kredytów i pożyczek,
3) przyjętych depozytów,
4) wymagalnych zobowiązań:
a) jednostek budżetowych,
b) wynikających z ustaw i orzeczeń sądu, z udzielonych
poręczeń i
gwarancji oraz z innych tytułów.
Prof.. Jerzy Osiatyński
Finanse publiczne, 10,1
2
Konstytucyjne ograniczenia wielkości
państwowego długu publicznego (art.
216)
„Zaciąganie pożyczek oraz udzielanie
gwarancji i poręczeń finansowych przez
państwo następuje na zasadach i w trybie
określonych w ustawie”.
„Nie wolno zaciągać pożyczek lub udzielać
gwarancji i poręczeń finansowych, w
następstwie których państwowy dług
publiczny przekroczy 3/5 wartości
rocznego produktu krajowego brutto”.
Prof.. Jerzy Osiatyński
Finanse publiczne, 10.2
3
Kontrola i zarządzanie długiem Skarbu
Państwa
Minister Finansów sprawuje kontrolę nad sektorem
finansów publicznych oraz nad stanem długu Skarbu
Państwa w zakresie przestrzegania zasady stanowiącej,
iż państwowy dług publiczny powiększony o kwotę
przewidywanych wypłat z tytułu poręczeń i gwarancji
nie może przekroczyć 3/5 wartości rocznego produktu
krajowego brutto.
Minister Finansów ustala też strategię zarządzania
długiem Skarbu Państwa oraz państwowym długiem
publicznym, obejmującą w szczególności:
1) wpływ stabilności makroekonomicznej gospodarki i jej
zdolności do rozwoju na rozmiary i dynamikę długu,
2) analizę poziomu i dynamiki państwowego długu
publicznego oraz bezpieczeństwa finansowania potrzeb
pożyczkowych budżetu państwa,
3) prognozę kosztów obsługi długu Skarbu Państwa,
4) kształtowanie struktury zadłużenia.
Prof.. Jerzy Osiatyński
Finanse publiczne, 10.3
4
Finansowanie potrzeb pożyczkowych
budżetu państwa
Potrzeby pożyczkowe budżetu państwa są sumą środków finansowych
niezbędnych do sfinansowania deficytu budżetu państwa, spłat wcześniej
zaciągniętych zobowiązań, sfinansowania pożyczek udzielanych przez Skarb
Państwa oraz wykonywania innych operacji finansowych związanych z
długiem Skarbu Państwa.
Dla sfinansowania tych potrzeb pożyczkowych a także w związku z
zarządzaniem długiem Skarbu Państwa minister finansów ma prawo
zaciągać w imieniu Skarbu Państwa zobowiązania finansowe, w
szczególności w drodze emisji papierów wartościowych, oraz zaciągać
pożyczki i kredyty na rynku krajowym i zagranicznym, a także spłacać
zaciągnięte zobowiązania oraz przeprowadzać inne operacje związane z
zarządzaniem długiem publicznym.
Skarb państwa może zaciągać pożyczki i kredyty wyłącznie na finansowanie
potrzeb budżetu państwa, a w imieniu Skarbu Państwa może to robić
wyłącznie minister finansów (ewentualnie z upoważnienia Rady Ministrów,
jeżeli tego wymaga międzynarodowa umowa o zaciągnięciu pożyczki lub
kredytu).
Prof.. Jerzy Osiatyński
Finanse publiczne, 10.4
5
Procedury ostrożnościowe i sanacyjne
Jeżeli relacja łącznej kwoty państwowego długu publicznego do produktu
krajowego brutto:
1)
jest większa od 50%, a nie większa od 55%, to Rada Ministrów uchwala
projekt ustawy budżetowej, w którym relacja deficytu budżetu państwa
do dochodów budżetu państwa nie może być wyższa niż analogiczna
relacja z roku bieżącego (analogiczne ograniczenie dla jst),
2)
jest większa od 55%, a mniejsza od 60%, to Rada Ministrów uchwala
projekt ustawy budżetowej, przyjmując jako górne ograniczenie
deficytu jego poziom zapewniający, że relacja długu Skarbu Państwa do
PKB przewidywana na koniec roku budżetowego, którego dotyczy
projekt ustawy, będzie niższa od 60%. Ograniczenie dopuszczalnego
progu zadłużenia dla każdej jst jest jeszcze ostrzejsze: mianowicie próg
60% jest redukowany współczynnikiem R = (0,6 – PDP/PKB) : 0,05.
Ponadto Rada Ministrów przedstawia Sejmowi program sanacyjny
mający na celu obniżenie relacji długu do PKB,
3)
jest równa lub większa od 60 procent, to
a) poczynając od siódmego dnia po dniu ogłoszenia relacji wartości długu do
PKB jednostki sektora finansów publicznych nie mogą udzielać nowych
poręczeń i gwarancji,
b) Rada Ministrów w terminie miesiąca przedstawia Sejmowi program
sanacyjny mający na celu ograniczenie relacji dług/PKB do poziomu
poniżej 60 procent,
c) w kolejnym roku budżetowym obowiązuje zakaz udzielania nowych
poręczeń i gwarancji przez jednostki sektora finansów publicznych,
d) w projekcie ustawy budżetowej na kolejny rok budżetowy oraz w
uchwalonych budżetach jst nie dopuszcza się deficytów.
Prof.. Jerzy
Osiatyński
Finanse publiczne,
10,5
6
Procedury ostrożnościowe dla
jednostek samorządu terytorialnego,
gdy 55% < PDP/PKB < 60%
Gdy PDP/PKB jest większa od 55%, a mniejsza od
60%, to dopuszczalny próg zadłużenia dla
każdej jst 60% jest redukowany współczynnikiem
R = (0,6 – PDP/PKB) : 0,05.
Niech, przykładowo, PDP/PKB = 0,56.
Wówczas próg zadłużenia dla każdej jednostki
samorządu terytorialnego wyniesie
[(0,6 – 0,56) / 0,05] = 0,04/0,05 = 48%
Kiedy zaś, przykładowo, PDP/PKB = 0,59, wówczas
próg zadłużenia dla każdej jst wyniesie:
[(0,6 – 0,59) / 0,05] = 0,01/005 = 20%.
Prof.. Jerzy
Osiatyński
Finanse publiczne,
10,6
7
Finansowanie niedoboru budżetowego
jednostek samorządu terytorialnego
Jednostki samorządu terytorialnego mogą zaciągać kredyty i
pożyczki oraz emitować papiery wartościowe na:
1)pokrycie występującego w ciągu roku niedoboru
budżetu jednostki samorządu terytorialnego,
2)finansowanie wydatków nie znajdujących pokrycia w
planowanych dochodach jednostki samorządu
terytorialnego,
3) na spłatę wcześniej zaciągniętych zobowiązań z tytułu
emisji papierów wartościowych, kredytów i pożyczek.
Zaciągnięte kredyty i pożyczki oraz wyemitowane papiery
wartościowe, z przeznaczeniem na pokrycie niedoboru
budżetowego, podlegają spłacie lub wykupowi w tym
samym roku, w którym zostały zaciągnięte lub
wyemitowane.
Suma zaciągniętych kredytów i pożyczek oraz zobowiązań z
wyemitowanych papierów wartościowych nie może
przekroczyć kwoty określonej w budżecie jednostki
samorządu terytorialnego.
Prof.. Jerzy Osiatyński
Finanse publiczne, 10.7
8
Dodatkowe ograniczenia dla zaciągania
zobowiązań przez samorządy
Dodatkowymi ograniczeniami dla zaciągania zobowiązań przez jst są
wyznaczone ustawowo pułapy (art. 169 i 170 ustawy o finansach
publicznych), które muszą być wypełnione łącznie, a zgodnie z którymi:
•
łączna kwota długu jednostki samorządu terytorialnego na koniec roku
nie może być większa niż 60% jej wykonanych dochodów w tym samym
roku budżetowym, a w czasie roku budżetowego kwota ta nie może
przekraczać 60% planowanych dochodów tej jednostki,
•
koszty obsługi zadłużenia w danym roku budżetowym, łącznie ze spłatą
udzielonych przez daną jednostkę samorządu poręczeń i gwarancji, nie
mogą być większe niż 15% planowanych na ten rok jej dochodów (12%
- jeśli relacja długu publicznego do PKB przekroczy 55% .
Ograniczeń tych nie stosuje się jednak do środków przeznaczonych na
współfinansowanie projektów finansowanych ze środków Unii
Europejskiej.
Dyskonto od emitowanych przez jednostki samorządu terytorialnego
papierów wartościowych nie może przekraczać 5 procent wartości
nominalnej, a kapitalizacja odsetek jest niedopuszczalna.
Ograniczenie to stosuje się także do podmiotów sektora finansów
publicznych innych niż Skarb Państwa i jednostek samorządu
terytorialnego.
Prof.. Jerzy Osiatyński
Finanse publiczne, 10.8
9
Skarbowe papiery wartościowe
Papier wartościowy, w którym Skarb Państwa stwierdza, że jest
dłużnikiem właściciela takiego papieru i zobowiązuje się wobec
niego do spełnienia określonego świadczenia, które może mieć
charakter pieniężny lub niepieniężny, jest skarbowym papierem
wartościowym
Skarbowe papiery wartościowe mogą być emitowane lub wystawiane
w granicach limitu zadłużenia określonego w ustawie budżetowej.
Skarbowe papiery wartościowe opiewające na świadczenia pieniężne
mogą być emitowane lub wystawiane wyłącznie przez ministra
finansów.
Skarbowe papiery wartościowe opiewające na świadczenia
niepieniężne emituje minister Skarbu Państwa w porozumieniu z
ministrem finansów.
Skarb Państwa odpowiada całym majątkiem za zobowiązania
wynikające z wyemitowanych lub wystawionych skarbowych
papierów wartościowych.
Prof.. Jerzy Osiatyński
Finanse publiczne, 10.9
10
Bon skarbowy, obligacja skarbowa i
skarbowy papier oszczędnościowy
• Bon skarbowy jest to krótkoterminowy papier wartościowy
oferowany do sprzedaży w kraju na rynku pierwotnym z
dyskontem i wykupywany według wartości nominalnej po
upływie okresu, na jaki został wyemitowany .
• Obligacja skarbowa jest papierem wartościowym
oferowanym do sprzedaży w kraju lub za granicą,
oprocentowanym w postaci dyskonta lub odsetek.
Obligacja skarbowa jest sprzedawana na rynku pierwotnym:
1) z dyskontem,
2) według wartości nominalnej,
3) powyżej wartości nominalnej
Pierwotny okres wykupu obligacji nie może być krótszy niż
jeden rok (tj. niż 365 dni).
• Skarbowy papier oszczędnościowy jest skarbowym
papierem wartościowym oferowanym do sprzedaży
wyłącznie osobom fizycznym oraz stowarzyszeniom,
organizacjom społecznym i niektórym fundacjom.
Skarbowy papier oszczędnościowy może być wyłączony z
obrotu na rynku wtórnym albo może być przedmiotem
obrotu tylko pomiędzy krajowymi osobami fizycznymi.
Prof.. Jerzy Osiatyński
Finanse publiczne, 10.10
11
Różnice definicji deficytu – zakres sektora w
ufp i UE
Różnice definicji deficytu publicznego w Polsce i w metodologii UE
wynikają przede wszystkim z odmiennego podmiotowego zakresu
sektora finansów publicznych określonego w ustawie o finansach
publicznych w Polsce i zakresu sektora instytucji rządowych i
samorządowych w Unii Europejskiej.
Różnice dotyczą głównie trzech punktów.
Po pierwsze, jakkolwiek otwarte fundusze emerytalne w metodologii UE
należą do sektora instytucji rządowych i samorządowych i tak samo są
ujmowane w polskiej metodologii, to ze względu na niektóre
rozwiązania przyjęte w Polsce od marca 2007 r. OFE nie mogą być
zaliczane do sektora finansów publicznych.
Po drugie, co prawda zgodnie z metodologią UE agencje wykonawcze
rządu są zaliczane do sektora f.p., jeżeli mniej niż 50% ich kosztów jest
finansowana ich dochodami (przychodami) ze sprzedaży (wobec czego
w met. UE Agencja Rynku Rolnego nie wchodzi w zakres sektora
instytucji rządowych i samorządowych).
Po trzecie, według zasad ESA’95 jednostki badawczo-rozwojowe i instytuty
naukowe nie są zaliczane do sektora finansów publicznych, podczas gdy
zgodnie z polską metodologią takie jednostki są do niego włączane.
Prof.. Jerzy Osiatyński
Finanse publiczne 10.11
12
Relacja deficytu i długu
publicznego do PKB wg
metodologii UE w latach 2007-
2011
Według szacunków Min. Fin. wielkość wyniku
sektora instytucji rządowych i samorządowych
oraz wielkość zadłużenia (liczonego zgodnie z
metodologią UE) w relacji do PKB w latach 2007-
2011 kształtuje się następująco (w %):
2007 2008 2009 2010 2011
deficyt
-2,0 -2,5 -2,0 -1,5 -1,0
dług 45,2 44,3 43,9 43,1 42,1
dług w mld zł 527,6 567,8 606,9 539,7
670,0
Prof.. Jerzy Osiatyński
Finanse publiczne
10.12
13
Należności Skarbu Państwa w latach 2007-
2009
(na koniec roku, w mld zł)
2007 2008 2009
Ogółem
42,0 42,8 43,4
Podatkowe i niepodatkowe należności pozostałe do zapłaty 22,8 23,6
24,1
Należności z tytułu przejściowego wykupienia odsetek
od kredytów mieszkaniowych
7,1 6,8 6,6
Należności z tytułu gwarancji i poręczeń Skarbu Państwa 0,9 1,1
1,7
Należności z tytułu udzielonych kredytów zagranicznych 3,8 3,1
3,1
Należności z tytułu obligacji zabezpieczeniowych („collaterali”) 0,6 0,5
0,5
Należności z tytułu kredytów zagranicznych udostępnionych
podmiotom krajowym
0,6 0,5 0,4
Należności z tytułu pożyczek udzielonych z budżetu
państwa podmiotom sektora finansów publicznych 0,9 0,9 0,6
Należności z tytułu udzielonych pożyczek na prefinansowanie 4,8 5,7
9,4
Inne należności razem
0,4 0,4 0,4
Prof.. Jerzy Osiatyński
Finanse publiczne, 10.13
14
Cele strategii zarządzania długiem
publicznym
Ogólne cele strategii zarządzania długiem publicznym:
• utrzymanie wielkości długu publicznego na
bezpiecznym poziomie
• minimalizacja kosztów jego obsługi w długim czasie, z
uwzględnieniem:
a) ryzyka refinansowania w walucie krajowej,
b) ryzyka kursowego i refinansowania w walutach
obcych,
c) ryzyka stóp procentowych,
d) ryzyka płynności budżetu państwa,
e) innego rodzaju ryzyka oraz
f) rozkładu kosztów obsługi długu w czasie,
ze szczególnym uwzględnieniem:
– rosnącego poziomu długu i jego relacji do PKB oraz
– integracji z Unią Europejską.
Prof.. Jerzy
Osiatyński
Finanse publiczne,
10.18
Document Outline