Budżet państwa: podstawowe definicje

Budżet państwa jest to roczny plan dochodów i wydatków oraz przychodów i 
rozchodów:
1) organów władzy publicznej, w tym administracji rządowej, oraz organów 
kontroli i ochrony prawa,
2) sądów i trybunałów.
Budżet państwa obejmuje także ustalenia co do wielkości deficytu 
budżetowego oraz źródeł jego finansowania (lub nadwyżki budżetowej i jej 
rozdysponowania)
Budżet państwa jest uchwalany w formie ustawy budżetowej na okres roku 
kalendarzowego, zwanego "rokiem budżetowym”
Do budżetu państwa włączone są środki pochodzące ze źródeł 
zagranicznych nie podlegające zwrotowi oraz wydatki publiczne z nich 
finansowane.
Ponadto ustawa budżetowa zawiera m.in.:

•zestawienie przychodów i wydatków państwowych zakładów budżetowych i 
gospodarstw pomocniczych państwowych jednostek budżetowych (do 2005 
r. także środków specjalnych),

•plany przychodów i rozchodów państwowych funduszy celowych,

• zestawienie dotacji dla państwowych agencji i fundacji z udziałem Skarbu 
Państwa.
Ustawa budżetowa może także ustalać plany finansowe innych jednostek 
sektora finansów publicznych wskazanych przez ministra finansów.

Prof. Jerzy 
Osiatyński
Finanse publiczne, 
2.1

Główne podatkowe i niepodatkowe dochody 

budżetu państwa (w mld zł)

                   2007   2008 (p.w.) 2009 

(plan) Ogółem: 

                      228,8      

262,9           303,5 
w tym:
Dochody podatkowe   

        206,4      230,4           

252,0
Dochody podatkowe/PKB (%)     

          17,7        18,0   

          18,2
Dochody niepodatkowe ogółem              22,4        17,4   
          17,9
W tym m.in..:
Cła 

             

            1,7          1,9   

            2,0
Dywidendy w wpłaty z zysku                      3,6          3,1   
            3,3
Wpłaty z zysku NBP              

            2,5           0     

             0
Dochody jednostek  budżetowych             11,8          9,2   
            9,0

Prof. Jerzy 
Osiatyński
Finanse publiczne, 
2.2

Wydatki budżetu w układzie zadaniowym 

 Wypłaty 

świadczeń 

z 

ubezpieczenia 

społecznego 

i 

wydatki 

o 

charakterze 

socjalnym.

 Wydatki  na  sfinansowanie  podstawowych 

zadań 

związanych 

z 

funkcjonowaniem 

państwa,  w  tym  na  wymiar  sprawiedliwości, 

bezpieczeństwo  wewnętrzne,  obronę  narodową, 

urzędy  naczelnych  organów  władzy  państwowej, 

ochrony  prawa  i  sądownictwa,  administrację 

publiczną, oraz na obsługę długu publicznego.

 Wydatki  na  naukę,  szkolnictwo  wyższe, 

oświatę  i  wychowanie,  ochroną  zdrowia, 

kulturę oraz kulturę fizyczną i sport.

 Wydatki  na  gospodarkę,  obejmujące  m.in. 

infrastrukturę, 

środowisko, 

rolnictwo 

i 

gospodarkę mieszkaniową.

 Pozostałe wydatki.

Prof.. Jerzy Osiatyński
Finanse publiczne, 2.3

Wydatki wg podstawowych grup 

ekonomicznych

1.

Dotacje i subwencje 

2.

Świadczenia na rzecz osób fizycznych

3.

Wydatki bieżące jednostek budżetowych

4.

Wydatki majątkowe

5.

Wydatki na obsługę długu Skarbu Państwa

6.

Wpłaty środków własnych Unii 

Europejskiej

Prof.. Jerzy Osiatyński
Finanse publiczne, 2.4

Sztywne wydatki budżetu państwa w latach 2003-2005 (w 

mld zł)

 

     

Wyszczególnienie

            

2003    2004     2005  2006  2007

Subwencja dla jednostek samorządu terytorialnego  

 

 29,1     31,1      32,4

Finansowanie dróg        

   5,3       1,9        2,2

Koszty obsługi długu publicznego    24,1     27,0      27,4
Dotacja dla FUS 

 28,3     20,9      18,6 

Dotacja dla KRUS  

  15,0     15,1      14,2 

Świadczenia emerytalno-rentowe żołnierzy i funkcjonariuszy oraz uposażenia 
sędziów i prokuratorów w stanie spoczynku      

    8,0       8,6        9,0

Składki na ubezpieczenia społeczne za osoby przebywające na urlopach 
wychowawczych i macierzyńskich oraz za osoby niepełnosprawne         1,0       1,0        1,0
Dotacja dla Funduszu Alimentacyjnego    

    1,5       1,5          -

Dotacja dla Funduszu Pracy    

    3,9       3,1          -

Zasiłki rodzinne, pielęgnacyjne i wychowawcze    

    5,2       5,3          -

Składki na ubezpieczenia zdrowotne za osoby nie objęte obowiązkiem 
ubezpieczenia zdrowotnego    

    0,7       0,7        0,7

Wydatki urzędów naczelnych organów władzy państwowej, kontroli i ochrony 
prawa oraz sądownictwa    

    1,5       1,6        1,6

Wydatki sądów powszechnych    

    3,5       3,8        4,3

Dopłaty do wykupu kredytów mieszkaniowych i refundacja 
premii gwarancyjnych    

    1,0       0,7        0,8

Składki do budżetu Unii Europejskiej 

      -         5,8      10,2

Sztywne ogółem

 129,1   128,6   122,4

Wydatki ogółem

 189,1   197,7   209,7

Wydatki sztywne/Wydatki ogółem (w %, wg NIK, 2008)

   74,9     71,3     72,5    74,3   73,1

Prof.. Jerzy Osiatyński
Finanse publiczne, 2.5

Sztywne wydatki budżetu państwa w 

latach 2005-2008

Trzy podstawowe grupy wydatków sztywnych (razem 70% 

wydatków sztywnych i około 50% wydatków ogółem):

• dotacje do ZUS i KRUS oraz inne wydatki na ubezpieczenia 

społeczne, 

• subwencje dla jednostek samorządu terytorialnego 
• koszty obsługi długu publicznego

Wydatki sztywne w relacji do całości wydatków, 2005-2008 (w %)

Wyszczególnienie

2005    2006     2007    2008

Według MF

72,5     74,3      65,5     70,6

Po odjęciu środków UE

72,5     74,3      73,3     82,6

Po uwzględnieniu środków UE 
i transferu dla OFE  

74,1     75,9      75,0     83,7

Prof.. Jerzy Osiatyński
Finanse publiczne, 2.6

Pojęcia deficytu budżetowego i deficytu 

sektora finansów publicznych 

• Różnica między dochodami a wydatkami budżetu państwa stanowi 

odpowiednio nadwyżkę lub deficyt budżetu państwa

• Różnica między dochodami a wydatkami sektora finansów publicznych 

stanowi nadwyżkę lub deficyt sektora finansów publicznych 

• Państwowy dług publiczny jest to nominalne zadłużenie jednostek 

sektora finansów publicznych ustalone po wyeliminowaniu przepływów 
finansowych pomiędzy tymi jednostkami. 

• Dług publiczny tworzą więc skumulowane deficyty budżetowe budżetu 

państwa i budżetów jednostek samorządu terytorialnego oraz innych 
podmiotów zaliczanych do sektora finansów publicznych (po 
wyeliminowaniu przepływów finansowych wewnątrz tego sektora). 

• W ujęciu Unii Europejskiej deficyt budżetu państwa (i odpowiednio 

sektora finansów publicznych) definiuje się jako sumę pożyczek 
zaciągniętych w danym roku, czyli jako różnicę między przyrostem 
zadłużenia brutto a przyrostem należności i innych aktywów państwa 
(sektora finansów publicznych). 

Prof.. Jerzy Osiatyński
Finanse publiczne, 2.7

Źródła finansowania deficytu 

• Przychody ze sprzedaży skarbowych papierów 

wartościowych na rynku krajowym i zagranicznym

• Przychody z kredytów zaciąganych w bankach 

krajowych i zagranicznych 

• Pożyczki
• Przychody z  prywatyzacji majątku Skarbu 

Państwa

• Nadwyżki budżetu państwa z lat ubiegłych 

Prof.. Jerzy Osiatyński
Finanse publiczne 2.8

Różnice definicji deficytu – zakres sektora w 

ufp i w UE

Różnice definicji deficytu publicznego w Polsce i w metodologii UE 

wynikają przede wszystkim z odmiennego podmiotowego zakresu 

sektora finansów publicznych określonego w ustawie o finansach 

publicznych w Polsce i zakresu sektora instytucji rządowych i 

samorządowych w Unii Europejskiej. 

Różnice dotyczą głównie trzech punktów. 
Po pierwsze, jakkolwiek otwarte fundusze emerytalne w metodologii UE 

należą do sektora instytucji rządowych i samorządowych i tak samo są 

ujmowane w polskiej metodologii, to ze względu na niektóre 

rozwiązania przyjęte w Polsce od marca 2007 r. OFE nie mogą być 

zaliczane do sektora finansów publicznych.

Po drugie, co prawda zgodnie z metodologią UE agencje wykonawcze 

rządu są zaliczane do sektora f.p., jeżeli mniej niż 50% ich kosztów jest 

finansowana ich dochodami (przychodami) ze sprzedaży (wobec czego 

w met. UE Agencja Rynku Rolnego nie wchodzi w zakres sektora 

instytucji rządowych i samorządowych). 

Po trzecie, według zasad ESA’95 jednostki badawczo-rozwojowe i instytuty 

naukowe nie są zaliczane do sektora finansów publicznych, podczas gdy 

zgodnie z polską metodologią takie jednostki są do niego włączane.

Prof.. Jerzy 
Osiatyński
Finanse 
publiczne 2.9

Relacja deficytu i długu 

publicznego do PKB  wg 

metodologii UE w latach 2007-

2011

Według szacunków Min. Fin. wielkość wyniku 

sektora instytucji rządowych i 
samorządowych oraz wielkość zadłużenia 
(liczonego zgodnie z metodologią UE) w 
relacji do PKB w latach 2007-2011 kształtuje 
się następująco (w %):
2007   2008   2009   2010   2011

 deficyt

  -2,0  -2,5  -2,0   -1,5     -1,0

 dług

  45,2   44,3   43,9    43,1     42,1

Prof.. Jerzy 
Osiatyński
Polityka fiskalna, 
3.5

Pojęcie deficytu pierwotnego

•

Deficyt pierwotny jest to saldo budżetowe, jakie 

kształtowałoby się, gdyby nie było konieczności 

obsługi długu publicznego. Wystąpienie ujemnego 

salda pierwotnego świadczy o rzeczywistej 

nierównowadze budżetowej i pogłębianiu się 

zadłużenia państwa (lub sektora finansów 

publicznych). 

•

W 2005 r. wynik pierwotny sektora finansów 

publicznych wyniósł 1 mld zł (0,1% PKB), w 2006 - 

6,9 mld zł (0,6% PKB), w 2007 r ma wynieść 5,6 

nmld zł, tj. 0,5% PKB, a w 2008 r. jest planowany na 

4,0 mld zł (0,3% PKB). 

Prof.. Jerzy Osiatyński
Finanse publiczne 2.12