Toksyczność alkoholu etylowego i 

innych alkoholi alifatycznych

Andrzej Kunt

Wykład IX

 

 



Alkohole to duża grupa związków organicznych, pochodnych 
węglowodorów, zawierających jedną lub więcej grup hydroksylowych. 
Alkohol etylowy jest głównym, psychoaktywnym składnikiem napojów 
alkoholowych. Alkohole uzyskiwane są na drodze fermentacji i syntezy 
lub redukcji przemysłowej. Toksyczność rośnie w szeregu alkoholi wraz 
z masą cząsteczkową (wyjątek stanowi alkohol metylowy). Alkohole 
znajdują szerokie zastosowanie jako: paliwo, rozpuszczalniki, surowce 
do syntezy przemysłowej. Najważniejsze z praktycznego punktu 
widzenia ostrych zatruć obok używki alkoholowej, to szerokie 
zastosowanie tych związków jako składników preparatów higieny 
sanitarnej, osobistej oraz płynów czyszczących.

 

 

 

 



Konsumpcja napojów alkoholowych, w przeliczeniu na czysty alkohol 

etylowy, jest zróżnicowana w krajach świata, a w Polsce na jednego 

mieszkańca 2001 r. wynosiła 7,93 litra wobec najwyższej wartości 15,15 

litra w Słowenii (dane ŚOZ). Kazuistyka toksykologiczno-sądowa 

wskazuje na kilka dominujących problemów związanych z nadużywaniem 

alkoholu, wśród których można wymienić następstwa po:



- spożyciu toksycznej ilości napoju alkoholowego (przedawkowanie) - 

niebezpieczne stężenie alkoholu etylowego we krwi wynosi powyżej 3‰, 

najczęściej  notowane  zgony  występują,  gdy  stężenie etanolu wynosi 

4-6‰



- spożyciu zamienników alkoholowych z grupy alkoholi (metanol, 

izopropanol, wyższe alkohole, glikol etylenowy), rozpuszczalników 

organicznych (aceton, estry) - niebezpieczne stężenia we krwi dla 

alkoholu metylowego powyżej 0,5‰, najczęściej notowane zgony 

powyżej 0,8‰, dla glikolu etylenowego powyżej 100 mg%, acetonu 

powyżej 0,2‰ - śpiączka, np. cukrzycowa,



- interakcji alkoholu etylowego oraz leków działających głównie 

depresyjnie na o.u.n. (benzodiazepiny, barbiturany) lub jako inhibitory 

procesów metabolicznych etanolu (disulfiram, anticol, esperal).

 

 

Wypadki

Rok 2000

Rok 2001

Wypadki ogółem

57 331

53 799

Wypadki z udziałem nietrzeźwych

8 012

6 230

Wypadki z winy nietrzeźwego kierującego

5 243

4 056

Wypadki z winy nietrzeźwego pieszego

2 511

2 009

Zabici ogółem

6 294

5 534

Zabici w wypadkach z udziałem osób nietrzeźwych

1 688

1 175

Zabici w wypadkach spowodowanych przez nietrzeźwych 

kierowców

676

479

Ranni ogółem

71 638

68 194

Ranni w wypadkach z udziałem nietrzeźwych kierowców

7 247

5 634

Ujawnione przypadki jazdy pod wpływem alkoholu

188 324

145 432

Ogólna liczba odebranych praw jazdy

108 915

80 389

Liczba praw jazdy odebranych za prowadzenie pojazdu w 

stanie nietrzeźwości

86 847

59 655

Statystyka wypadków drogowych w Polsce 

spowodowanych pod wpływem alkoholu

w latach 2000-2001

 

 



Wśród innych czynników modyfikujących szybkość wchłaniania należy 
wskazać na:



•  Rodzaj spożywanego napoju alkoholowego (napoje z większą 
zawartością alkoholu wchłaniają się szybciej aniżeli z mniejszą, 
alkohol w napojach gazowanych, np. szampan, jest szybciej 
wchłaniany niż niegazowanych). Alkohol zawarty w piwie (4-7°) z racji 
obecności dodatkowych składników (białko, węglowodany, sole 
mineralne) ulega wolniejszej resorpcji.



•  Sposób picia (szybkie picie oznacza szybką resorpcję), kumulacyjny 
cykl picia charakteryzuje się zmianami fluktuacyjnymi stężeń alkoholu 
we krwi.



•  Defekty przewodu pokarmowego - u osobników po resekcji żołądka 
następuje   szybsze  wchłanianie  alkoholu   z  dwunastnicy;  podobnie 
jest w przypadkach zapalnych przewodu pokarmowego.

 

 

Zakresy współczynników podziału alkoholu etylowego w wybranych 

płynach ustrojowych i tkankach w odniesieniu do krwi pełnej

Płyn, tkanka

Średnia zawartość 

wody

(%)

Współczynnik 

odniesienia

Krew pełna

80±5%

1,0

Surowica (osocze)

90-92

1,1-1,2

Ciało szkliste

99

1,1-1,2

Płyn mózgowo-rdzeniowy

97-99

1,0-1,3

Żółć

87-97

0,8-1,0

Mocz

98-99

1,2-1,4

Mózg 

75

0,8-1,0

Nerki

79

0,6-0,7

Wątroba 

80 

0,6-0,8 

Mięśnie 

76

0,8-0,9

 

 

W praktyce opiniodawczej równanie zaproponowane przez Widmarka:

C%0 (g/l) =           A(g)           .  

                        P(kg) x rD(l/kg)

pozwala w prosty sposób ustalić szacunkową zależność stężenia alkoholu 

we krwi wyrażonego w promilach C%o, (g/l), w odniesieniu do ilości 

alkoholu (A) w gramach, zawartego w objętości dystrybucji 

determinowanej masą ciała osobnika P (kg) i współczynnika pozornej 

dystrybucji rD (l/kg).

 

 

 

 

W obliczeniach retrospektywnych dla prostoliniowej fazy eliminacji 

alkoholu przebiegającej zgodnie z kinetyką zerowego rzędu 

zastosowanie znajduje odpowiednie równanie:

Ct = Co + (ß60 x t)

gdzie:

Ct   

- stężenie alkoholu we krwi w czasie zdarzenia,

Co  

- stężenie alkoholu w pobranej próbce krwi,

t  - czas eliminacji między zdarzeniem a pobraniem próby krwi (h),

ß60 - współczynnik szybkości eliminacji alkoholu z krwi, zwykle w 

granicach 

0,1 - 0,2 % c/h; wartość średnia 0,14%o/h.

 

 

Dziękuję za uwagę