Jurek Olszewski

 

 
 
 
 

REHABILITACJA W ZAWROTACH  GŁOWY  POCHODZENIA  
SZYJNEGO

  

 
 
 

 

 
Klinika Otolaryngologii i Rehabilitacji Fono-Audiologicznej
 

       Katedry Otolaryngologii Uniwersytetu Medycznego w Łodzi

 

 

Teorie  przyczyn  zawrotów  głowy  pochodzenia  
szyjnego

                    Według  Janczewskiego  przyczyny  zawrotów 

głowy  pochodzenia  szyjnego  tłumaczą  trzy  teorie, 
które  są  najbliższe  i  najcenniejsze  z  punktu 
widzenia klinicznego:

 
        -      nerwowo-mięśniowa,
        -      nerwowo-naczyniowa,
        -      obstrukcji naczyniowej.

 

 

Patomechanizm zawrotów głowy po przebytych 
urazach szyi

W wyniku gwałtownego odgięcia głowy do tyłu podczas 

urazu dochodzi do:

 

       przeciążenia więzadeł i mięśni szyi,
       obrzęku i wylewów krwawych,
       ucisku na tętnice kręgowe,
       niedotlenienia pnia mózgu.

 

 

        W czasie urazu typu “whiplash” występują:
 
             zawroty głowy,
             oczopląs,
             zaburzenia wzrokowe,
             nudności, wymioty,
             wstrząśnienie mózgu.

Patomechanizm zawrotów głowy po przebytych 
urazach szyi

 

 

Diagnostyka  otoneurologiczna

W  każdym  przypadku  zawrotów  głowy  i  zaburzeń  układu 

równowagi  diagnostykę  należy  rozpocząć  od  badania 

podmiotowego, które powinno zawierać:

 
  A.   Środowisko pracy;
        1.     zawód,
        2.     czy kontaktuje się ze związkami chemicznymi, z 

hałasem,

       3.      charakter pracy, liczba godzin,
       4.      czy pracuje na wysokości (ile metrów nad ziemią).
  B.  Wywiad zawrotowy;
       1.      czy są zawroty (ciągłe, napadowe),
       2.      czy występuje wirowanie (własnej osoby lub otoczenia),
       3.      czy są nudności, wymioty,
       4.      czy są bóle głowy (charakter napadowy, ciągły),
       5.      czy jest szum w uszach.

 

 

Diagnostyka  otoneurologiczna  cd.

A.   Higiena życia;
     1.   ile godzin sypia, czy jest wypoczęty, czy jest senny,
     2.   czy łatwo się denerwuje,
     3.   czy pali papierosy,
     4.   czy pije alkohol,
     5.   czy zażywa inne używki.
B.    Przebyte choroby;
     1.   grypa, angina, robaczyce, zatrucia, uraz głowy, 

zapalenie ucha,
     operacje ucha,

     2.   jak znosi jazdę środkami lokomocji,
     3.   jakie przyjmował leki ototoksyczne.
C.   Kobiety;
     1.   pierwsza miesiączka, następne, ostatnia, regularność,
     2.   liczba ciąż, porodów, poronień.

 

 

Diagnostyka  otoneurologiczna  cd. 

      

Po zebraniu wywiadu należy wykonać u chorych z 

zawrotami głowy następujące badania:

 

           przedmiotowe otolaryngologiczne,
           akumetrię,
           próby stroikowe,
           audiometrię progową tonalną i słowną,
           badania dodatkowe: morfologię krwi, OB., cholesterol, 

cukier,
       mocznik, elektrolity, kał na jaja pasożytów,

            rtg wyrostków sutkowatych i odcinka szyjnego 

kręgosłupa
       (tomografia komputerowa i magnetyczny rezonans 
jądrowy),

            konsultacja okulistyczna i neurologiczna.

 

 

Diagnostyka  otoneurologiczna  cd. 

Na badanie otoneurologiczne składają się następujące 

próby:

 
         móżdżkowe (diadochokineza, palec-nos),
         przedsionkowo-rdzeniowe (zbaczania, mijania),
         statyczne (Romberga, Manna),
         dynamiczne ( Unterbergera, Romberga-Foya, 

marszu po prostej).

 

 

Diagnostyka  otoneurologiczna  cd. 

Badanie elektronystagmograficzne obejmuje rejestrację:

 

      kalibracji,
      spokoju ( oczopląs samoistny ) z, i po eliminacji fiksacji 

wzroku,

      ruchu wahadłowego gałek ocznych ( próba wahadła ),
      oczopląsu położeniowego, określonego w jego pięciu 

klasycznych
  pozycjach, wprowadzonych przez Nylena ,

      oczopląsu indukowanego kinetycznie w teście fotela 

wahadłowego,

      oczopląsu wywołanego bodźcem kalorycznym, najczęściej 

sposobem
  Fitzgeralda- Hallpike'a.

 

 

Diagnostyka  otoneurologiczna  cd. 

         Zdaniem Janczewskiego oraz Latkowskiego i wsp. test 

fotela  wahadłowego  jest  prawdziwym  "  ważeniem  obu 
narządów  przedsionkowych"  i  zbliża  metodykę  badania 
do  poszukiwanego  ideału  w  odniesieniu  do  jakości 
bodźca,  a  uzyskane  zapisy  elektronystagmograficzne  w 
tej  próbie  są  istotne  dla  diagnostyki  i  łatwe  w 
interpretacji.

 

 

Diagnostyka  otoneurologiczna  cd. 

                  Wideonystagmografia  jest  kolejnym  krokiem  w 

rozwoju 

metod 

diagnostycznych, 

stosowanych 

w 

otoneurologii. Największą zdobyczą Wideonystagmografii 
jest  obrazowanie  ruchu  gałki  ocznej  i  przetwarzanie 
precyzyjnie  zebranych  oraz  wnikliwie  zmierzonych 
parametrów reakcji przedsionkowych.

 
               Wady: 
                 konieczność zachowania stabilnego obrazu oka,
                 szeroki otwór powiekowy,
                 ograniczenie pola widzenia,
                 brak maski rozmiaru dziecięcego itp.

 

 

Diagnostyka  otoneurologiczna  cd. 

                    Na  podstawie  badań  własnych  wynika,że  w 

diagnostyce  zawrotów  głowy  pochodzenia  szyjnego, 
oprócz  oczopląsu  położeniowego  według  Nylena  bardzo 
przydatny  jest  test  skrętu  szyi.  Otrzymane  wyniki 
wskazują,  że  u  chorych  ze  zmianami  zwyrodnieniowymi 
odcinka  szyjnego  kręgosłupa  oczopląs  szyjny  w  teście 
skrętu szyi występował częściej niż oczopląs położeniowy 
według Nylena(odpowiednio w 47.5%, 37.5%).

 

 

Diagnostyka  otoneurologiczna  cd. 

                    Na  podstawie  przeprowadzonych  badań  własnych 

stwierdzono, iż test skrętu szyi wpływa na patologiczny 
przepływ  w  jednej  lub  w  obu  tętnicach  kręgowych  u 
50% chorych ze zmianami kręgosłupa szyjnego, lecz bez 
objawów  klinicznych  i  u  70%  ze  zmianami  w  tym 
odcinku i objawami klinicznymi.

 

 

Leczenie  zawrotów  głowy  pochodzenia  
szyjnego

         Zasadniczym leczeniem zawrotów głowy i zaburzeń 

równowagi 

pochodzenia 

szyjnego 

jest 

leczenie 

farmakologiczne.

     Stany ostre i przewlekłe: 
        neuroleptyki (Fenaktil), 
        leki przeciwhistaminowe (Diphergan), 
        anksjolityki (Relanium), 
        leki rozszerzające naczynia mózgowe, poprawiające 

ukrwienie mózgu
    (Cavinton, Nootropil, Aviomarin, Betaserc itp.).

 

 

Fizjoterapia  w  przewlekłych  zawrotach  
głowy  pochodzenia  szyjnego

W  przypadku  zmian  w  obrębie  odcinka  szyjnego  kręgosłupa 

zalecane są:

 
      ćwiczenia czynne zwiększające ruchomość kręgosłupa,
      ćwiczenia izometryczne mięśni karku wytwarzające "kołnierz

   mięśniowy".

 
Fizjoterapia choroby zwyrodnieniowej kręgosłupa oprócz 

kinezyterapii obejmuje:

 
      ciepłolecznictwo,
      światłolecznictwo,
      elektrolecznictwo, 
      ultradźwięki, 
      masaż.

 

 

Leczenie  chirurgiczne  spondylozy  szyjnej  i  
niewydolności  kręgowo-podstawnej

Leczenie mikrochirurgiczne zewnątrzczaszkowe:
 
    transpozycja , czyli przemieszczenie ujścia tętnicy kręgowej 

od tętnicy szyjnej wspólnej,

    wycięcie błony wewnętrznej tętnicy kręgowej 

( endarterektomia ),

    dekompresja tej tętnicy,
    połączenie dystalnego odcinka tętnicy kręgowej z tętnicą 

potyliczną (anastomoza ).

 
wewnątrzczaszkowe:
 
    zespolenie tętnicy potylicznej z tętnicą móżdżku dolną tylną,
    zespolenie tętnicy skroniowej powierzchownej z tętnicą 

móżdżku górną.

 

 

Ryc. 1. Czynniki patogenetyczne migreny szyjnej wg 
Niewodniczego

C z y n n i k i  

p s y c h o g e n n e

Z a b u r z e n i a  

h o r m o n a l n e

P r z y k u r c z e  

m i ę ś n i   k a r k u

S k ł o n n o ś ć   d o  

u w a l n i a n i a  

k i n i n

U r a z y  

k r ę g o s ł u p a  

s z y j n e g o

M i a ż d ż y c a

U c i s k   l u b   d r a ż n i e n i e  

t ę t n i c   k r ę g o w y c h ,  

i c h   s p l o t ó w

A n o m a l i e  

r o z w o j o w e   n .  

k r ę g o w y c h

W r o d z o n a   s k ł o n n o ś ć  

d o   n a c z y n i o r u c h o w y c h  

b ó l ó w   g ł o w y

K o n s t y t u c j a  

m i g r e n o w a

M i g r e n a  

s z y j n a

Z m i a n y  

z w y r o d n i e n i o w e  

k r ę g o s ł u p a  

s z y j n e g o

M i k r o u r a z y  

k r ę g o s ł u p a

N i e w ł a ś c i w a  

p o s t a w a

 

 

Ryc. 2.  Magnetyczny rezonans jądrowy odcinka szyjnego kręgosłupa u 
chorego lat 49 ze spondylozą szyjną.

 

 

Ryc. 3. Prawidłowy zapis graficzny prędkości przepływu krwi w 
układzie tętniczym kręgowo-podstawnym u mężczyzny lat 36, z 
prawidłowym obrazem odcinka szyjnego kręgosłupa w pozycji 
spoczynkowej (A) oraz podczas skrętu szyi w prawo (B) i lewo (C): a - 
tętnica kręgowa prawa, b - tętnica kręgowa lewa, c - tętnica 
podstawna.

 

 

Ryc. 4. Niewydolność lewej tętnicy kręgowej w zapisie graficznym 
prędkości przepływu krwi w układzie tętniczym kręgowo-podstawnym u 
mężczyzny lat 51, ze spondylozą szyjną w pozycji spoczynkowej (A) oraz 
podczas skrętu szyi w prawo (B) i lewo (C): a - tętnica kręgowa prawa, b - 
tętnica kręgowa lewa, c - tętnica podstawna.