Niedomoga kręgosłupa
Niedomoga kręgosłupa
Dotyczy 2/3 dorosłych
Dotyczy 2/3 dorosłych
2-gi najczęstszy powód wizyty u
2-gi najczęstszy powód wizyty u
lekarza
lekarza
Najczęstsza i najdroższa przyczyna
Najczęstsza i najdroższa przyczyna
niezdolności do pracy
niezdolności do pracy
Niedomoga kręgosłupa
Statystyka bólu kręgosłupa
Statystyka bólu kręgosłupa
30-60% populacji odczuwa bóle kręgosłupa (w 80% dotyczą
30-60% populacji odczuwa bóle kręgosłupa (w 80% dotyczą
one odcinka L-S), u 80-90% z tej grupy dolegliwości maja
one odcinka L-S), u 80-90% z tej grupy dolegliwości maja
charakter nawracający
charakter nawracający
65-85% populacji przynajmniej raz w życiu cierpiało z
65-85% populacji przynajmniej raz w życiu cierpiało z
powodu bólu kręgosłupa
powodu bólu kręgosłupa
90% stanowią niespecyficzne bóle kręgosłupa
90% stanowią niespecyficzne bóle kręgosłupa
10% specyficzne bóle kręgosłupa (nowotwór, zakażenie,
10% specyficzne bóle kręgosłupa (nowotwór, zakażenie,
zapalenie, złamanie)
zapalenie, złamanie)
Naturalny przebieg
Naturalny przebieg
-
80-90 % ustępuje w ciągu miesiąca
80-90 % ustępuje w ciągu miesiąca
-
20-30% charakter przewlekły
20-30% charakter przewlekły
-
5-10% niepełnosprawność
5-10% niepełnosprawność
Niedomoga kręgosłupa
Oparta na konstrukcji resorowo-sprężynowej
Oparta na konstrukcji resorowo-sprężynowej
Obudowana następującymi układami:
Obudowana następującymi układami:
- podporowym (kostno-stawowo-ścięgnistym)
- podporowym (kostno-stawowo-ścięgnistym)
- mięśniowym
- mięśniowym
- nerwowym
- nerwowym
- naczyniowym
- naczyniowym
Spionizowała się w procesie ewolucji
Spionizowała się w procesie ewolucji
pionowa konstrukcja mniej stabilna niż pozioma
pionowa konstrukcja mniej stabilna niż pozioma
zmiana konstrukcji kręgosłupa i kończyn ze względu na
zmiana konstrukcji kręgosłupa i kończyn ze względu na
naciski górnej części ciała i drgania w czasie ruchu
naciski górnej części ciała i drgania w czasie ruchu
lokomocyjnego
lokomocyjnego
wielopiętrowy system zabezpieczający: esowaty kształt
wielopiętrowy system zabezpieczający: esowaty kształt
kręgosłupa, sprężynujące stawy, łuki podłużne i poprzeczne
kręgosłupa, sprężynujące stawy, łuki podłużne i poprzeczne
stóp
stóp
Dynamiczna oś ciała
Przeciążenie lub uszkodzenie układów będących składowymi osi ciała
Przeciążenie lub uszkodzenie układów będących składowymi osi ciała
– podporowego, mięśniowego, nerwowego i zasilającego
– podporowego, mięśniowego, nerwowego i zasilającego
narusza dynamiczną resorowo-sprężynową konstrukcję osi ciała
narusza dynamiczną resorowo-sprężynową konstrukcję osi ciała
Po wyczerpaniu się mechanizmów autoregulacyjnych i
Po wyczerpaniu się mechanizmów autoregulacyjnych i
kompensujących dochodzi do deformacji osi ciała
kompensujących dochodzi do deformacji osi ciała
Niedomoga kręgosłupa
Niedomoga kręgosłupa
Uwypuklenie/wypadnięcie Zespół uwięźnięcia
Uwypuklenie/wypadnięcie Zespół uwięźnięcia
korzenia
korzenia
jądra miażdżystego
jądra miażdżystego
Oś ciała
Zmiany ukrwienia w pierścieniu ścięgnistym mogą
Zmiany ukrwienia w pierścieniu ścięgnistym mogą
spowodować:
spowodować:
- rozciągnięcie bez rozerwania jego ciągłości
- rozciągnięcie bez rozerwania jego ciągłości
- rozerwanie z przerwaniem ciągłości
- rozerwanie z przerwaniem ciągłości
Przemieszczenie dysku może się odbywać w 3 kierunkach:
Przemieszczenie dysku może się odbywać w 3 kierunkach:
- bocznym – najczęstszy kierunek przemieszczenia
- bocznym – najczęstszy kierunek przemieszczenia
dysku w dolnej części kręgosłupa, objawy kliniczne bocznego
dysku w dolnej części kręgosłupa, objawy kliniczne bocznego
wypadnięcia wiążą się z zespołem jednokorzeniowym, o czym
wypadnięcia wiążą się z zespołem jednokorzeniowym, o czym
świadczy ból promieniujący wzdłuż jednego korzenia
świadczy ból promieniujący wzdłuż jednego korzenia
- przyśrodkowym – promieniowanie bólu jest
- przyśrodkowym – promieniowanie bólu jest
wielokorzeniowe, nie tylko do koñczyny dolnej, lecz również
wielokorzeniowe, nie tylko do koñczyny dolnej, lecz również
do pachwiny
do pachwiny
- centralnie – towarzyszy zespół ogona koñskiego.,
- centralnie – towarzyszy zespół ogona koñskiego.,
promieniowanie bólu jest wielokorzeniowe, chory zazwyczaj
promieniowanie bólu jest wielokorzeniowe, chory zazwyczaj
zgłasza osłabienie w odsiebnych częściach koñczyn dolnych
zgłasza osłabienie w odsiebnych częściach koñczyn dolnych
oraz trudności albo niemożność oddania moczu
oraz trudności albo niemożność oddania moczu
Wypadnięcie jądra miażdżystego
Wypadnięcie jądra miażdżystego
Wypadnięcie jądra miażdżystego
Wypadnięcie jądra miażdżystego
T1
T2
Wypadnięcie jądra miażdżystego
Wypadnięcie jądra miażdżystego
W przebiegu niedomogi kręgosłupa wyróżnia się trzy
W przebiegu niedomogi kręgosłupa wyróżnia się trzy
grupy powikłañ neurologicznych:
grupy powikłañ neurologicznych:
- zespoły korzeniowe lub wielokorzeniowe –na przykład
- zespoły korzeniowe lub wielokorzeniowe –na przykład
ogona koñskiego
ogona koñskiego
- zespoły rdzeniowe
- zespoły rdzeniowe
- zespoły pnia mózgu, móżdżku i płatów potylicznych
- zespoły pnia mózgu, móżdżku i płatów potylicznych
Powikłania neurologiczne niedomogi
kręgosłupa
Należą do najpowszechniej występujących objawów
Należą do najpowszechniej występujących objawów
niedomogi kręgosłupa
niedomogi kręgosłupa
Pod względem częstości układają się w następującej
Pod względem częstości układają się w następującej
kolejności:
kolejności:
- lędźwiowo-krzyżowe
- lędźwiowo-krzyżowe
- szyjne
- szyjne
- piersiowe
- piersiowe
Zespoły korzeniowe
Faza podrażnieniowa
Faza podrażnieniowa
-
-
występuje w początkowym okresie
występuje w początkowym okresie
- cechuje ją ból korzeniowy, zniekształcenie kręgosłupa,
- cechuje ją ból korzeniowy, zniekształcenie kręgosłupa,
wzmożone napięcie mięśni przykręgosłupowych
wzmożone napięcie mięśni przykręgosłupowych
- nie ma objawów ubytkowych
- nie ma objawów ubytkowych
Faza ubytkowa
Faza ubytkowa
- objawia się po krótszej lub dłuższej fazie podrażnieniowej
- objawia się po krótszej lub dłuższej fazie podrażnieniowej
- deficyt czynności ruchowych jest zwykle niewielki
- deficyt czynności ruchowych jest zwykle niewielki
Zespoły korzeniowe – dwufazowość procesu
Ból – wzdłuż anatomicznego toru korzenia, nasila się przy
Ból – wzdłuż anatomicznego toru korzenia, nasila się przy
pochylaniu, głębokim oddychaniu, napinaniu tłoczni
pochylaniu, głębokim oddychaniu, napinaniu tłoczni
brzusznej – parciu, kaszlu i kichaniu, bolesność palpacyjna
brzusznej – parciu, kaszlu i kichaniu, bolesność palpacyjna
wzdłuż toru korzeniowego (punkty uciskowe Valleixa)
wzdłuż toru korzeniowego (punkty uciskowe Valleixa)
Deformacja osi ciała – fizjologiczny kształt kręgosłupa
Deformacja osi ciała – fizjologiczny kształt kręgosłupa
ulega zniekształceniu (wyrównanie lordozy, hiperlordoza,
ulega zniekształceniu (wyrównanie lordozy, hiperlordoza,
skolioza itp.)
skolioza itp.)
Zespoły korzeniowe – objawy ogólne
Jeśli jądro miażdżyste
znajduje się na zewnątrz
korzenia – pacjent pochyla
tułów na str. zdrową
Jeśli j. miażdżyste znajduje
się od wew. korzenia – na
stronę chorą
Ograniczona ruchomość kręgosłupa
Ograniczona ruchomość kręgosłupa
Mięśnie przykręgosłupowe na wysokości wyjścia chorobowo
Mięśnie przykręgosłupowe na wysokości wyjścia chorobowo
zmienionego korzenia są napięte po jednej lub po obu stronach
zmienionego korzenia są napięte po jednej lub po obu stronach
Objawy rozciągowe: Lasegue’a (prostowanie podudzia przy
Objawy rozciągowe: Lasegue’a (prostowanie podudzia przy
zgiętym udzie), Mackiewicza (zginanie podudzia w pozycji na
zgiętym udzie), Mackiewicza (zginanie podudzia w pozycji na
brzuchu), Fajersztajna-Krzemickiego (odwrócony Laseque),
brzuchu), Fajersztajna-Krzemickiego (odwrócony Laseque),
Neriego (zginanie karku-odruchowe zgięcie kolana po str.
Neriego (zginanie karku-odruchowe zgięcie kolana po str.
chorej
chorej
Zespoły korzeniowe – objawy ogólne
O rozpoznaniu, który korzeñ jest podrażniony lub
O rozpoznaniu, który korzeñ jest podrażniony lub
uszkodzony, decydują objawy kliniczne
uszkodzony, decydują objawy kliniczne
Korzeñ identyfikuje się na podstawie:
Korzeñ identyfikuje się na podstawie:
- toru bólowego
- toru bólowego
- zaburzeñ czucia
- zaburzeñ czucia
- ubytku sprawności ruchowej i siły mięśniowej
- ubytku sprawności ruchowej i siły mięśniowej
Zespoły korzeniowe – objawy szczegółowe
Najczęstszym powikłaniem neurologicznym towarzyszącym
Najczęstszym powikłaniem neurologicznym towarzyszącym
niedomodze kręgosłupa są zespoły korzeniowe S1,
niedomodze kręgosłupa są zespoły korzeniowe S1,
L5
L5
, L4
, L4
Zespół uszkodzenia korzenia S1:
Zespół uszkodzenia korzenia S1:
- ból promieniuje wzdłuż korzenia S1 (boczny brzeg stopy)
- ból promieniuje wzdłuż korzenia S1 (boczny brzeg stopy)
- ubytek siły dotyczy mięśnia pośladkowego wielkiego po
- ubytek siły dotyczy mięśnia pośladkowego wielkiego po
stronie uszkodzenia. (obniżenie fałdu pośladkowego) oraz
stronie uszkodzenia. (obniżenie fałdu pośladkowego) oraz
osłabieniem zginania podeszwowego stopy (trudności w
osłabieniem zginania podeszwowego stopy (trudności w
stawaniu na palcach, podskakiwaniu na jednej nodze)
stawaniu na palcach, podskakiwaniu na jednej nodze)
- odruch skokowy bywa osłabiony albo zniesiony
- odruch skokowy bywa osłabiony albo zniesiony
Zespoły korzeniowe lędźwiowo-krzyżowe
Zespół uszkodzenia korzenia L5:
Zespół uszkodzenia korzenia L5:
- ból promieniuje wzdłuż korzenia L5 (grzbiet
- ból promieniuje wzdłuż korzenia L5 (grzbiet
stopy i boczna powierzchnia podudzia)
stopy i boczna powierzchnia podudzia)
- występuje niedowład przy grzbietowym prostowaniu
- występuje niedowład przy grzbietowym prostowaniu
palucha – m. prostownik palucha długi (objaw Kugelberga) i
palucha – m. prostownik palucha długi (objaw Kugelberga) i
stopy
stopy
Zespół uszkodzenia korzenia L4:
Zespół uszkodzenia korzenia L4:
- ból promieniuje wzdłuż korzenia L4 (przednia powierzchnia
- ból promieniuje wzdłuż korzenia L4 (przednia powierzchnia
uda i wewn. podudzia), nasila się przy zginaniu podudzia
uda i wewn. podudzia), nasila się przy zginaniu podudzia
- niedowład mięśnia czworogłowego – wstawanie z pozycji
- niedowład mięśnia czworogłowego – wstawanie z pozycji
siedzącej
siedzącej
jest utrudnione
jest utrudnione
- odruch kolanowy jest osłabiony, rzadziej zniesiony
- odruch kolanowy jest osłabiony, rzadziej zniesiony
Zespoły korzeniowe lędźwiowo-krzyżowe
Zespół wielokorzeniowy – ogona koñskiego
Zespół wielokorzeniowy – ogona koñskiego
- asymetryczny niedowład koñczyn dolnych (silniej wyrażony
- asymetryczny niedowład koñczyn dolnych (silniej wyrażony
w częściach odsiebnych), typowe są opadające stopy z chodem
w częściach odsiebnych), typowe są opadające stopy z chodem
kogucim lub brodzącym
kogucim lub brodzącym
- zaburzenia czucia o typie korzeniowym, którym w ostrym
- zaburzenia czucia o typie korzeniowym, którym w ostrym
okresie towarzyszy rwący ból, promieniujący wzdłuż toru
okresie towarzyszy rwący ból, promieniujący wzdłuż toru
korzeniowego
korzeniowego
- zaburzenia zwieraczy pęcherza moczowego – trudności lub
- zaburzenia zwieraczy pęcherza moczowego – trudności lub
niemożność oddawania moczu
niemożność oddawania moczu
Zespoły korzeniowe lędźwiowo-krzyżowe
Zespół uszkodzenia korzenia C8:
Zespół uszkodzenia korzenia C8:
- ból promieniuje wzdłuż korzenia C8, zwłaszcza do V palca.
- ból promieniuje wzdłuż korzenia C8, zwłaszcza do V palca.
- występuje niedowład zginaczy palców i nadgarstka oraz
- występuje niedowład zginaczy palców i nadgarstka oraz
odwodziciela
odwodziciela
krótkiego kciuka i prostownika wskaziciela (drobne m. dłoni)
krótkiego kciuka i prostownika wskaziciela (drobne m. dłoni)
- opisywano odruch Jacobsona po stronie uszkodzonego korzenia
- opisywano odruch Jacobsona po stronie uszkodzonego korzenia
- osłabienie odruchu z m, trójgłowego
- osłabienie odruchu z m, trójgłowego
Zespół uszkodzenia korzenia C7:
Zespół uszkodzenia korzenia C7:
- ból promieniuje wzdłuż korzenia C7, zwłaszcza do palca
- ból promieniuje wzdłuż korzenia C7, zwłaszcza do palca
środkowego - niedowład mięśni: trójgłowego, prostowników
środkowego - niedowład mięśni: trójgłowego, prostowników
nadgarstka i palców, mięśnia nawrotnego
nadgarstka i palców, mięśnia nawrotnego
- osłabienie odruchu z mięśnia trójgłowego
- osłabienie odruchu z mięśnia trójgłowego
Zespoły korzeniowe szyjne
Zespół uszkodzenia korzenia C6:
Zespół uszkodzenia korzenia C6:
- ból promieniuje wzdłuż korzenia C6, zwłaszcza do palca
- ból promieniuje wzdłuż korzenia C6, zwłaszcza do palca
II (wskaziciela)
II (wskaziciela)
- niedowład występuje w mięśniach: dwugłowym i
- niedowład występuje w mięśniach: dwugłowym i
naramienno-promieniowym
naramienno-promieniowym
- osłabiony odruch z m. dwugłowego
- osłabiony odruch z m. dwugłowego
Zespół uszkodzenia korzenia C5:
Zespół uszkodzenia korzenia C5:
- ból promieniuje wzdłuż korzenia C5, jednak rzadko
- ból promieniuje wzdłuż korzenia C5, jednak rzadko
poniżej stawu łokciowego
poniżej stawu łokciowego
- niedowład mięśni: nadgrzebieniowego,
- niedowład mięśni: nadgrzebieniowego,
podgrzebieniowego, naramiennego, dwugłowego oraz
podgrzebieniowego, naramiennego, dwugłowego oraz
naramiennego
naramiennego
- osłabiony odruch z m. dwugłowego
- osłabiony odruch z m. dwugłowego
Zespoły korzeniowe szyjne
Występują rzadko
Występują rzadko
Ból ma charakter połowiczy, opasujący
Ból ma charakter połowiczy, opasujący
Należy je różnicować ze schorzeniami narządów
Należy je różnicować ze schorzeniami narządów
wewnętrznych, z rzutowaniem bólu (strefy Heada) lub
wewnętrznych, z rzutowaniem bólu (strefy Heada) lub
guzem zewnątrzrdzeniowym
guzem zewnątrzrdzeniowym
Zespoły korzeniowe piersiowe
Brzuch – tętniak aorty
Nerka – pielonefrosis, hydronefrosis, guz, infekcja, ropień
Jajnik – torbiel, guz
Miednica – endometrioza, zapalenie
Pęcherz moczowy - infekcje
Zespoły uszkodzenia rdzenia szyjnego:
Zespoły uszkodzenia rdzenia szyjnego:
- zespół ten na poziomie szyjnym poprzedza wieloletnia niedomoga
- zespół ten na poziomie szyjnym poprzedza wieloletnia niedomoga
kręgosłupa szyjnego ze zmianami deformacyjno-zwyrodnieniowymi oraz
kręgosłupa szyjnego ze zmianami deformacyjno-zwyrodnieniowymi oraz
patologia wielopoziomową krążków międzykręgowych
patologia wielopoziomową krążków międzykręgowych
- cechą charakterystyczną są niedowłady spastyczno-wiotkie koñczyn
- cechą charakterystyczną są niedowłady spastyczno-wiotkie koñczyn
górnych z zanikami mięśniowymi i niedowład spastyczny k. dolnych
górnych z zanikami mięśniowymi i niedowład spastyczny k. dolnych
- czasami wystêpują zaburzenia czucia typu korzeniowego
- czasami wystêpują zaburzenia czucia typu korzeniowego
- nie stwierdza się drżeñ pęczkowych
- nie stwierdza się drżeñ pęczkowych
- odruchy, zarówno w koñczynach górnych, jak i dolnych, są wygórowane
- odruchy, zarówno w koñczynach górnych, jak i dolnych, są wygórowane
- różnicowanie ze stwardnieniem bocznym zanikowym
- różnicowanie ze stwardnieniem bocznym zanikowym
Niedokrwienie rdzenia kręgowego piersiowego:
Niedokrwienie rdzenia kręgowego piersiowego:
- bardzo rzadko
- bardzo rzadko
- zaburzenie powstałe w krążeniu rdzeniowym wiąże się z największą w
- zaburzenie powstałe w krążeniu rdzeniowym wiąże się z największą w
tym odcinku tętnicą korzeniową - a. radicularis magna Adamkiewicza,
tym odcinku tętnicą korzeniową - a. radicularis magna Adamkiewicza,
która wnika do kanału kręgowego przez otwory międzykręgowe na
która wnika do kanału kręgowego przez otwory międzykręgowe na
wysokości między Th10 a L2
wysokości między Th10 a L2
- klinicznie obserwuje się niedowład spastyczny koñczyn dolnych z
- klinicznie obserwuje się niedowład spastyczny koñczyn dolnych z
zaburzeniami sznurowymi wszystkich rodzajów czucia, zaburzenia
zaburzeniami sznurowymi wszystkich rodzajów czucia, zaburzenia
obejmują dolne segmenty piersiowe
obejmują dolne segmenty piersiowe
Zespół stożka (S3-S5):
Zespół stożka (S3-S5):
- zaburzenia czucia w obszarze skóry okolicy perianalnej, perigenitalnej i
- zaburzenia czucia w obszarze skóry okolicy perianalnej, perigenitalnej i
wewnętrznej powierzchni ud
wewnętrznej powierzchni ud
- zaburzenia mikcji i funkcji seksualnych
- zaburzenia mikcji i funkcji seksualnych
- zniesiony jest odruch odbytniczy
- zniesiony jest odruch odbytniczy
Zespoły rdzeniowe
Wystąpienie wyżej wymienionych zespołów poprzedzają
Wystąpienie wyżej wymienionych zespołów poprzedzają
bardzo często objawy niedomogi kręgosłupa
bardzo często objawy niedomogi kręgosłupa
Zniekształcenia osi w tym odcinku prowadzą do
Zniekształcenia osi w tym odcinku prowadzą do
zaburzeñ krążenia mózgowego tylnego
zaburzeñ krążenia mózgowego tylnego
Sam ucisk na naczynia kręgowe prawdopodobnie nie
Sam ucisk na naczynia kręgowe prawdopodobnie nie
powoduje nieodwracalnych zmian w mózgu. Aby
powoduje nieodwracalnych zmian w mózgu. Aby
powstały, musi współistnieć wiele innych czynników,
powstały, musi współistnieć wiele innych czynników,
między innymi miażdżyca, nadciśnienie tętnicze,
między innymi miażdżyca, nadciśnienie tętnicze,
zaburzenia reologiczne, które destabilizują przepływ w
zaburzenia reologiczne, które destabilizują przepływ w
krążeniu śródczaszkowym
krążeniu śródczaszkowym
Zespoły pniowe, móżdżkowe, płatów
potylicznych
Ograniczenie aktywności ruchowej
Ograniczenie aktywności ruchowej
Farmakologiczne
Farmakologiczne
- zniesienie bólu – NLPZ, opioidy
- zniesienie bólu – NLPZ, opioidy
- obniżenie napięcia mieśniowego – tolperyzon, baklofen, tyzanidyna,
- obniżenie napięcia mieśniowego – tolperyzon, baklofen, tyzanidyna,
tetrazepam
tetrazepam
- leki przeciwlękowe, przeciwdepresyjne, nasenne
- leki przeciwlękowe, przeciwdepresyjne, nasenne
- blokady farmakologiczne – odwracalne zablokowanie przewodnictwa
- blokady farmakologiczne – odwracalne zablokowanie przewodnictwa
nerwowego za pomocą środków miejscowo znieczulających
nerwowego za pomocą środków miejscowo znieczulających
Niefarmakologiczne
Niefarmakologiczne
- fizykoterapia (diadynamic, jonoforeza, galwanizacja, pole
- fizykoterapia (diadynamic, jonoforeza, galwanizacja, pole
elektromagnetyczne o małej częstotliwości, ultradźwięki, laser, krioterapia)
elektromagnetyczne o małej częstotliwości, ultradźwięki, laser, krioterapia)
- kinezyterapia (ćwiczenia czynne, bierne, czynno-bierne)
- kinezyterapia (ćwiczenia czynne, bierne, czynno-bierne)
- masaże
- masaże
Operacyjne
Operacyjne
- w przypadku wystąpienia deficytu neurologicznego
- w przypadku wystąpienia deficytu neurologicznego
- w przypadku braku poprawy po leczeniu zachowawczym
- w przypadku braku poprawy po leczeniu zachowawczym
- cel: dekompresja struktur układu nerwowego, rekonstrukcja warunków
- cel: dekompresja struktur układu nerwowego, rekonstrukcja warunków
anatomicznych
anatomicznych
Leczenie
Sprężyste krążki, znajdujące się między kręgami znoszą
Sprężyste krążki, znajdujące się między kręgami znoszą
obciążenia, które liczy się w kilogramach na centymetr
obciążenia, które liczy się w kilogramach na centymetr
kwadratowy.
kwadratowy.
leżenie na plecach daje obciążenie około 30 kg/cm
leżenie na plecach daje obciążenie około 30 kg/cm
2
2
chodzenie 85 kg/cm
chodzenie 85 kg/cm
2
2
skakanie 110 kg/cm
skakanie 110 kg/cm
2
2
pochylanie w pozycji stojącej 150 kg/cm
pochylanie w pozycji stojącej 150 kg/cm
2
2
siedzenie bez podparcia 180 kg/cm
siedzenie bez podparcia 180 kg/cm
2
2
Niedomoga kręgosłupa
