Hanna Sobura, Magdalena Śledź
Hanna Sobura, Magdalena Śledź
Kręgosłup (łac. collumna vertebralis)
zbudowany jest z 33 lub 34 kręgów,
przy czym nie ma dwóch kręgów w
kręgosłupie o takiej samej budowie.
Kręgi połączone są między sobą za
pomocą dysków (krążków
międzykręgowych) i wyrostków
stawowych.
Część przednia kręgu to trzon, a
część tylna to łuk. Oba te elementy
obejmują otwór kręgowy.
Otwory kręgowe, występujące we
wszystkich kręgach – wzdłuż całego
kręgosłupa – tworzą kanał kręgowy,
w którym znajduje się rdzeń kręgowy.
W kręgosłupie wyróżniamy pięć
odcinków:
Odcinek szyjny - vertebrae cervicalis
(C1-C7)
Odcinek piersiowy – vertebrae
thoracicae (Th1-Th12)
Odcinek lędźwiowy – vertebrae
lumbalis (L1-L5)
Odcinek krzyżowy – vertebrae
sacralis (S1-S5)
odcinek guziczny – vertebrae
coccygae (Co1-Co4-Co5)
Kręgi każdego odcinka mają inna
budowę wynikającą z miejsca
położenia i funkcji kręgów danego
odcinka.
Bole pleców mogą mieć bardzo różne
przyczyny. Przed przystąpieniem do
terapii należy je dokładnie rozpoznać,
jako że błędnie dobrana terapia może
przynieść więcej szkód niż korzyści.
ból pierwotnie pochodzenia
dyskowego (dyskopatia),
ból wynikający z kompresji
struktur układu nerwowego
(uszkodzenia korzenia
nerwowego L4, L5, S1),
ból pochodzenia kostnego lub z
innych struktur kręgosłupa
poza układem nerwowym
(zespół bólowy stawów
międzywyrostkowych,
kręgozmyk).
Krążek międzykręgowy
składa się z części
obwodowej zwanej
pierścieniem włóknistym,
w środku którego
znajduje się jądro
miażdżyste. Zbudowane
jest ono galeretowatej
substancji
(proteoglikanów), dlatego
czasami mówimy o nim
jądro galaretowate.
Stanowi ono pólpłynną masę,
składającą się w przeważającej części
z wody oraz koloidów i mukoprotein,
utrzymywanych przez sieć włókien
kolagenowych. Woda stanowi 70-90%
masy jądra. Zawartość wody i skład
chemiczny jądra zmienia się z wiekiem
i stanowi jeden z objawów (lub, wg
niektórych autorów, przyczyn) choroby
zwyrodnieniowej krążków.
Otacza jądro miażdżyste i razem z
blaszkami granicznymi utrzymuje jego
kształt i postać. Składa się on z 12-20
koncentrycznie ułożonych włókien
kolagenowych, przy czym każda kolejna
warstwa jest ułożona pod kątem ok.
65° w stosunku do sąsiadujących.
Nadaje to tej strukturze ogromną
wytrzymałość.
Stosunkowo najmniej odporna na przeciążenia
jest część tylno-boczna krążka, w której pierścień
włóknisty jest najcieńszy. Tam też w praktyce
występują najczęstsze uszkodzenia pierścienia
powodujące przepukliny i wypukliny jądra
miażdżystego. Ponieważ w pierścieniu znajdują
się liczne zakończenia nerwowe, przebiega to z
dotkliwymi dolegliwościami.
łączy poszczególne trzony kręgów,
wchodzi w skład stawów
międzytrzonowych,
przenosi masę ciała,
jądro miażdżyste amortyzuje
obciążenie kręgów znajdujących się
powyżej, przenosi i ukierunkowuje siły
oddziałujące na kręgosłup.
Podczas wykonywania ruchów
wyprostnych tylne części
trzonów danego segmentu
ruchowego zbliżają się do
siebie, zwiększając ciśnienie
wewnątrz krążka
międzykręgowego po stronie
tylnej. Powoduje to
przodoprzesunięcie jądra
miażdżystego z jednoczesnym
rozciągnięciem wewnętrznych
warstw przedniej części
pierścienia włóknistego. W
czasie wykonywania ruchów
zgięciowych obserwuje się
analogiczny mechanizm,
jednakże o odwrotnym kierunku
przesunięcia jądra
miażdżystego.
Wypadnięcie dysku, discopathia
(inne określenia- wypadnięcie
krążka międzykręgowego,
przepuklina jądra miażdżystego)
jest urazem kręgosłupa, w którym
krążek międzykręgowy pęka i część
miąższu jego rdzenia wystaje lub
wysuwa się do przodu lub na boku.
Wybrzuszenie powoduje ucisk na
leżące pod nim nerwy, powodując
ból w odcinku krzyżowym
kręgosłupa i kończyn dolnych.
zmiany zwyrodnieniowe krążka
międzykręgowego,
przeciążenia mechaniczne,
silne urazy.
W zależności od stopnia uwypuklenia
się jądra miażdżystego można podzielić
omawiane zjawiska na trzy zasadnicze
grupy, mające swoje odzwierciedlenie
w obrazie klinicznym.
1.
Częściowe przerwanie włókien pierścienia
włóknistego i uwypuklenie się jądra
miażdżystego wywierające ucisk na więzadła
podłużne kręgosłupa – dyskopatia prosta
Objawy:
ból w okolicy przykręgosłupowej,
zwiększone napięcie mięśni
przykręgosłupowych.
2.
Przerwanie ciągłości włókien pierścienia
włóknistego i wypadnie jądra miażdżystego
(całkowite lub częściowe), dające ucisk na
przebiegające w sąsiedztwie korzenie kręgowe.
Objawy:
nagłe wystąpienie silnych bólów promieniujących
do kończyn górnych lub dolnych, np. przy
kichnięciu, dźwignięciu ciężaru,
często można stwierdzić zaburzenia czucia,
niedowłady, a nawet porażenia,
osłabienie lub brak odruchów ścięgno-
okostnowych
3.
Przerwanie włókien pierścienia włóknistego i wypadnie
jądra miażdżystego w kierunku tylnym, daje ucisk na
rdzeń kręgowy lub ogon koński.
Objawy:
występują odległe strzelające bólu (czasem przebieg
może być bez bólowy),
zaburzenia czucia,
porażenia,
niedowłady,
niekiedy zaburzenia w oddawaniu stolca i moczu,
uciski rdzeń kręgowy w odcinku szyjnym może
powodować niedowład wszystkich 4 kończyn (w
kończynach dolnych-niedowład spastyczny, a w
kończynach górnych zespół mieszany kruczo-wiotki),
zaburzenia czucia powierzchniowego i głębokiego.
Zmiany zwyrodnieniowe i wypadnięcia
krążków międzykręgowych w odcinku
szyjnym kręgosłupa wywołują
najczęściej tzw. zespół podrażnienia
korzeni nerwowych tworzących splot
ramienny.
Poziom
wypadnięcia
jądra
miażdżystego
Ucisk
korzeni
Promieniowa
nie bólu
Zaburzenia czucia
Osłabienie
Zaburzenia
odruchów
ścięgnisto-
okostnowych
C4-C5
C6
Okolica łopatki
Powierzchnia boczna
ramienia i
przedramienia
Odwodzenia i rotacji
zewnętrznej barku,
zginanie
przedramienia
Osłabienie odruchu
ze ścięgna m.
dwugłowego
ramienia
C5-C6
C7
Zewnętrzna
część ramienia
Powierzchnia przednia
ramienia i
przedramienia, kciuk i
palec wskazujący
Przywodzenia i
rotacji zewnętrznej
barku, supinacji i
prostowania
nadgarstka
Osłabienie odruchu
ze ścięgna m.
dwugłowego
ramienia
C6-C7
C8
Powierzchnia
grzbietowa
przedramienia
Powierzchnia przednia
i tylna przedramienia i
ręki, palec środkowy
Przywodzenia i
rotacji wewnętrznej
barku, prostowanie
przedramienia,
pronacji i zgięcia
nadgarstka
Osłabienie odruchu
ze ścięgna m.
trójgłowego
ramienia
C7-Th1
Th1
Część
przyśrodkowa
przedramienia
IV i V palec
Przywodzenie i
rotacji wewnętrznej
barku, wyprost
przedramienia,
pronacji i zgięcia
nadgarstka, zgięcia i
wyprostu palców
Osłabienie odruchu
ze ścięgna m.
trójgłowego
ramienia
Th1-Th2
Th2
Część
przyśrodkowa
kończyny
górnej
Część przyśrodkowa
przedramienia
Mięśni
wewnętrznych ręki
Bez zmian
Poziom
wypadnięci
a jądra
Ucisk
korzen
i
Promieniowanie
bólu
Zaburzenie
czucia
Osłabienie
Zaburzenie
odruchów
ścięgno-
okostnowych
Zaniki
mięśni
L1-L2
L2
Część przednia, górna
uda i okolica krętarza
większego
Brak
Zgięcia i
przywodzenia
uda
Zachowane
Brak
L2-L3
L3
Część przednia uda i
okolica rzepki
Brak
Zgięcia uda,
wyprostu
podudzia
Osłabienie
odruchu
kolanowego
mm. Uda
L3-L4
L4
Część boczna i
środkowa łydki
Środkowa
część łydki i
okolica stawu
skokowego
Wyprost i
odwodzenia uda,
wyprost
podudzia,
odwracanie stopy
Osłabienie lub
brak odruchu
kolanowego
mm. Uda
(głównie m.
czworogłowy)
L4-L5
L5
Pośladki, tył uda,
część boczna
podudzia, grzbiet
stopy, paluch
Część boczna
podudzia,
środkowa
grzbietu stopy
i palucha
Zgięcie podudzia,
zgięcie
grzbietowe stopy
i palców, głównie
palucha, i
nawracanie stopy
Osłabienie
odruchu
skokowego
mm.
Podudzia
(głównie m.
piszczelowy
przedni)
L5-S1
S1
Pośladki, tył uda,
podudzia, pięty, V
palec
Część
podeszwowa i
boczna stopy
Zgięcie podudzia,
zgięcie
podeszwowe
stopy i palców,
nawracanie stopy
Osłabienie lub
brak odruchu
skokowego
mm.
Podudzia
(głównie
trójgłowy
łydki)
W tej uznanej i stosowanej na całym
świecie metodzie leczeniu uszkodzeń
krążka międzykręgowego opiera się
na wykonywaniu powtarzalnych
ruchów ukierunkowanych przeciwnie
do tych, które przeciążyły i uszkodziły
krążek.
I część (stosowana również w innych
systemach diagnozowania), polega na
zebraniu podstawowych wiadomości o
pacjencie i jego schorzeniu: wiek, zawód,
przyczyna i obszar wystąpienia bólu,
poprzednie ataki bólowe; ocenia się
również postawę ciała w pozycji stojącej i
siedzącej oraz ewentualne ograniczenia
ruchomości.
II część (charakterystyczna tylko dla
metody Mc Kenzie), polega na wykonaniu
pojedynczych, a następnie wielokrotnych
ruchów w różnych kierunkach i w różnych
pozycjach wyjściowych: zgięcie kręgosłupa
w pozycji stojącej i leżącej, jego wyprost w
tych samych pozycjach wyjściowych,
przesunięcie boczne w prawo i w lewo w
pozycji stojącej.
Cecha
Zespół
zaburzeń
posturalnych
Zespół
zaburzeń
funkcjonalnyc
h
Zespól
zaburzeń
strukturalnych
Występowanie
bólu
Statyczne,
dłuższe
utrzymywanie
pozycji
końcowej
Dynamiczne na
końcu zakresu
ruchomości
Dynamiczne.
Podczas ruchu,
im bliżej końca
ruchu tym
bardziej
nasilony
Postawa ciała w
pozycji stojącej i
siedzącej
Wadliwa
Wadliwa
Wadliwa: mogą
występować
deformacje
Ograniczenie
ruchomości
Brak
Występuje
Występuje
Testy
powtarzanej
ruchomości
Nie powodują
bólu
Ból na końcu
ruchu, nie
zmienia swej
intensywności
Ból podczas
ruchu, zmienia
się
intensywność
Objawy
neurologiczne
Brak
Brak (chyba, że
dodatkowo
obecne są
zrosty tkanki
nerwow-
oponowej)
Mogą
występować
Zmiany obszaru
bolesnego
Brak
Brak
Dość szybkie
zależności od
kierunku ruchu
Fenomen
centralizacji
brak
Brak
Występuje
Zembaty A. (red.), Kinezyterapia tom II, wyd. Kasper, Kraków 2003
1.
Redukcja przesunięcia jądra
miażdżystego (leczenie ułożeniowe,
mobilizacje manipulacje, trakcje).
2.
Utrzymanie korekcji (regularne
powtarzanie terapii ok. 10 razy
dziennie, co 2-3 godziny).
3.
Powrót funkcji (wprowadzenie terapii
rozciągającej na nowo powstającą
tkankę).
4.
Profilaktyka wtórna (codzienne
powtarzanie terapii rano i wieczorem,
10 powtórzeń).
Zespół chorobowy charakteryzujący się
bólami promieniującymi od karku do
ramienia, wzdłuż kończyny górnej, do
palców, niekiedy do łopatki i przedniej
powierzchni klatki piersiowej.
Główną przyczyną są zmiany
zwyrodnieniowe odcinka szyjnego
kręgosłupa i związany z tym ucisk
odpowiednich korzeni i wtórne zmiany
zapalne.
Zespół chorobowy
charakteryzujący się bólem
promieniującym od okolicy
lędźwiowo-krzyżowej do pośladków,
wzdłuż tylnej lub tylno-bocznej
powierzchni kończyny dolnej, nawet
stopy.
zła postawa ciała, zwłaszcza przy
schylaniu się lub podnoszeniu ciężkiego
przedmiotu,
zmiany zachodzące w konsystencji
włóknistej lub miąższowej ściany dysku,
brak aktywności fizycznej-zaburzenia
dynamiczne mięśni,
ucisk korzeni w wyniku zmian
zwyrodnieniowych kręgosłupa,
nadwaga
ostry uporczywy ból pleców lub odcinka
krzyżowego kręgosłupa,
ból promieniujący do pośladków, ud, łydek i stóp,
sztywność,
uczucie mrowienia,
zdrętwienie,
zaburzenie czucia w zakresie uszkodzonego
korzenia,
zniesienie odruchu ze ścięgna piętowego-Achillesa,
czasami-niedowład mięsni prostujących stopę i
palucha,
Ideą leczenia jest stworzenie takiej
sytuacji, by przesunięcie jądra
miażdżystego cofnęło się i uwolniło
uciśnięte struktury. Osiągamy to przez
odpoczynek i odciążenie kręgosłupa.
Dlatego tak ważne i zasadnicze w
ostrym okresie choroby jest leżenie w
łóżku, które nie powinno być za
miękkie.
Leżenie na sztywnym
podłożu w pozycji
„odbarczającej”, tj. z
kończynami zgiętymi pod
kątem prostym w stawach
biodrowych i kolanowych,
stosując odpowiednią
podpórkę, chociażby ze
zrolowanego koca. Po
kilku dniach stopień
zgięcia kończyn należy
zmniejszyć.
środki przeciwzapalnych
Środki obniżające napięcie mięśniowe
Leczenie steroidami-jeśli inne leki nie
są skuteczne
kinezyterapia
fizykoterapia
masaż
leczenie wg Mc Kenzie
Istotne znacznie ma
kinezyterapia polegająca
w okresie początkowym
na terapii rozluźniającej
mięśnie
przykręgosłupowe.
Mobilizacje i manipulacje
wyprostne kręgosłupa
oraz mobilizacje
rotacyjne w jego
wyproście lub zgięciu.
Rysunek przedstawia
technikę manipulacji
odcinka lędźwiowego.
Leczenie fizykalne polega na stosowaniu
zabiegów zmniejszających dolegliwości
bólowe i rozluźniających mięśnie.
Najczęściej stosuje się:
sollux
diatermię krótkofalową
prądy DD
ultradźwięki
jonoforeza
W przypadku, kiedy doszło do powstania
objawów neurologicznych, należy
rozważyć zabieg operacyjny, który polega
na odbarczeniu uciśniętych korzeni
nerwowych.
Kręgozmyk jest to
samoistne, powolne
przesuwanie się ku
przodowi lub tyłowi
jednego z kręgów
lędźwiowych najczęściej
IV, V.
Badanie RTG
przedstawiające
kręgozmyk na odc. L4-L5
ku przodowi
Możemy wyróżnić trzy postacie
kręgozmyku:
Kręgozmyk ku przodowi-
przemieszczenie się trzonu kręgowego
ku przodowi z przednia stroną łuku,
wyrostkami stawowymi górnymi,
wyrostkami poprzecznymi i z całym
znajdującym się powyżej kręgosłupem.
Kręgozmyk ku tyłowi-cały kręg
przesuwa się ku tyłowi, łuk kręgowy
nie jest uszkodzony ani zmieniony
Kręgozmyk rzekomy-przesunięcie ku
przodowi całego kręgu bez przerwania
ciągłości łuku
Szczelina, ubytek kostny łuku kręgu –
inaczej zwana jako kręgoszczelina.
Ubytek wypełniony jest włóknistą
blizną, pod wpływem działającej siły
obciążenia przekraczającej
wytrzymałość blizny następuje
rozluźnienie tkanki blizny i
przemieszczenie się trzonu kręgu ku
przodowi.
Zmiany zwyrodnieniowe stawów
międzykręgowych kręgosłupa.
Wady rozwojowe stawów
międzywyrostkowych kręgosłupa.
bóle posiłkowe – ustępują po
zaprzestaniu wysiłku, uprawiania sportu
silne bóle krzyża
objaw neurologiczne (rwy kulszowej)
niedowłady, zaniki mięśniowe
osłabienie odruchów
zaburzenia zwieraczy pęcherza i odbytu
zaburzenia czucia
zmiana kształtu lordozy lędźwiowej
przesunięcia w linii wyrostków kolczystych
ograniczenie ruchomości kręgosłupa
zmniejszenie przodopochylenia kości
krzyżowej, ustawia się ona wraz z
miednicą bardziej pionowo
wiszące pośladki
chód pacjenta, chory chodzi na lekko
ugiętych nogach rozstawionych na
zewnątrz
lekkie dolegliwości: oszczędzający tryb
życia, noszenie gorsetu
ortopedycznego
operacyjne – głównym celem operacji
jest uwolnienie uciśniętych struktur
nerwowych. Usztywnienie zmienionego
chorobowo odcinka kręgosłupa w celu
zapobiegania kolejnemu przesunięciu
się chorego kręgu
terapia ruchem
korekcja postawy ciała
umiejętne podnoszenie ciężkich
przedmiotów
prawidłowo zorganizowane miejsce
pracy
ergonomiczne krzesła – osoby
pracujące za biurkiem
Test rotacji głowy przy
Test rotacji głowy przy
maxymalnym wyproście.
maxymalnym wyproście.
Pacjent siedzi. Badający obejmuje głowę
pacjenta jedna reką za potylicę, a drugą za
podbródek i następnie biernie prostuje i rotuje ją
w obie strony.
Interpretacja:
Przy max. wyproście ulega
zaryglowaniu okolica stawow szczytowo-
potylicznego i szczytowo- obrotowego, a rotacja
zachodzi w dolnych segementach szyjnego odc.
Kręgosłupa i w przejściu tylno- piersiowym.
Ograniczenia ruchomości bocznej z bolami
swiadczą o dysfunkcji segmentarnej, której
przyczyna są głównie zmiany zwyrodnieniowe
środkowego i dolnego szyjnego odc. kręgosłupa.
Test rotacji głowy przy maxymalnym
Test rotacji głowy przy maxymalnym
zgięciu
zgięciu.
Pacjent siedzi. Badający obejmuje głowę pacjenta jedna
reką za potylicę, a drugą za podbródek i następnie
biernie zgina do przodu i rotuje w obie strony. Rotacji
towarzyszy niewielkie boczne zgiecie szyjnego odc.
kręgosłupa.
Interpretacja: Przy max. zgięciu zaryglowane są
odcinki poniżej C2, a rotacja zachodzi w stawach
szczytowo -potylicznym i szczytowo- obrotowym.
Ograniczenia ruchomości z bolami są wynikiem
dysfunkcji segmentarnej i świadczą głównie o
obecności zmian zwyrodnieniowych lub zapalnych oraz
niestabilnosci
Test O’Donoghue’a
Test O’Donoghue’a
Różnicowanie m-dzy bólami karku pochodzenia więzadłowego i
mięśniwego.
Głowa siedzącego pacjenta jest najpierw biernie
zginana w obie strony. Następnie prosi się go o zgięcie
głowy jedną stronę w brew oporowi, jaki stawiają ręce
badającego ułożone na kości jarzmowej i skroni.
Interpretacja: jeżeli ból w czasie czynnego ruchu
głowa z izometrycznym napięciem mięśni, zwłaszcza
po stronie badanej, ale również po str. Przeciwnej,
świadczy o zaburzeniu mm. przykręgosłupowych. Bole
przy biernym zgięciu bocznym szyjnego odc.
Przemawiają raczej za zburzeniem funkcji
pochodzenia więzadłowego lub zwyrodnienia stawów.
Test Valsalvy
Test Valsalvy
Pacjent siedzi i próbuje nadmuchując policzki
wycisnąć znajdujący się w ustach kciuk.
Interpretacja: W czasie tego gestu dochodzi do
wzrostu ciśnienia wewnątrz kanału kręgowego.
Jest on dodatani w przypadku jego zwężenia
spowodowanego wypadnięciem krążka
międzykręgowego, guzami, osteofitami oraz
obrzękiem tkanek miękkich. Pojawiaj się wtedy
ostre bóle korzeniowe do odpowiednich
dermatomów.
Test Spurlinga
Test Spurlinga
Chory siedzi. Jego głowa jest zginana i rotowana
w jedną stronę. Badający stojąc z tyłu układa
jedna rękę na głowie pacjenta, a drugą lekko w
nią uderza.
Interpretacja: test ten wskazuje na zespoły
bólowe w stawach miedzykręgowych oraz na
ucisk korzeni nerwowych. W takich przypadkach
badanie nasila dolegliwości bólowe . Wyprost
szyjnego odc. Kręgosłupa prowadzi do zwężenia o
20- 30% otworów międzykręgowych. Korzeniowe
dolegliwości bolowe mogą ulec nasileniu już w
czasie wyprostu szyjnego odc. kregosłupa.
Test dystrakcyjny szyjnego odcinka
Test dystrakcyjny szyjnego odcinka
kregosłupa.
kregosłupa.
Pacjent siedzi. Badający chwyta jego głowę pod
bródkiem i za potylicę oraz stara się wykonać osiowy
wyciąg skierowany ku górze.
Interpretacja: Dystrakcja szyjnego odc. kregosłupa
powoduje piętrowe lub segmentarne odciążenie
krążków międzykręgowych i korzeni nerwowych oraz
jednoczesny ruch ślizgowy w stawach
międzykręgowych. Zmniejszenie dolegliwości
korzeniowych w czasie dystrakcji świadczy o
podrażnieniu korzeni nn. przez krążki międzykręgowe.
Jeżeli ból w czasie dystrakcji ruchów rotacyjnych, to
mogą istnieć zaburzenia funkcji szyjnego odcinka
kręgosłupa o charakterze mięśniowo- więzadłowym
lub zwyrodnienie stawów.
Test maxymalnej kompresji
Test maxymalnej kompresji
otworów międzykręgowych.
otworów międzykręgowych.
Pacjent siedzi. Następnie obraca i zgina głowę w
jedną stronę oraz jednocześnie wykonuje
niewielkie jej zgięcie do tyłu
Interpretacja: Ruchy te prowadzą do zaciśnięcia
otworów międzykręgowych i zwężenia kanałów
kręgowych oraz podrażnienia korzeni kręgowych,
którym towarzyszom bóle korzeniowe.
Jeżeli dolegliwości występują miejscowo oraz nie
pojawiają się bole korzeniowe promieniujące do
odpowiednich dermatomów, to są one wywołane
zaburzeniami funkcji stawów miedzykręgowych.
Jeżeli ból wystapi po przeciwnej stronie, to zależy
od rozciągnięcia mięśnia.
Kompresyjny test Jacksona.
Kompresyjny test Jacksona.
Pacjent siedzi. Badający stoi za chorym i układa swoje
ręce na jego głowie poruszając nią biernie w obie
strony. Przy max. zgięciu bocznym obiema rękami
wywiera nacisk, skierowany osiowo na głowę i
kręgosłup.
Interpretacja: Osiowy nacisk prowadzi do
zwiększonego obciążenia krążków międzykręgowch,
miejsc wyjścia nerwów oraz stawów
międzykręgowych. W wyniku nacisku pojawia się ból
spowodowany zmianami w stawach kręgosłupa. Po
podrażnieniu korzeni nerwowych pojawiają się bole
korzeniowe. Lokalne ograniczone bóle świadczą o
nadciągnięciu po przeciwnej stronie skory i mięśni.
Test kompresyjny w zgięciu.
Test kompresyjny w zgięciu.
Pacjent siedzi. Badający stoi za chorymi i wykonuje
jego głową, albo kręgosłupem w odc. szyjnym zgięcie
do przodu. Następnie od strony ciemieniowej uciska
osiowo w kierunku dystalnym odc. szyjny kręgosłupa.
Interpretacja: test ocenia integralność krążka
miedzykręgowego. W przypadku jego wypadnięcia w
kierunku tylno- bocznym na skutek wymuszonego
zgięcia jest on przemieszczony w kierunku
grzbietowym. Powoduje to zwiększenie ucisku korzeni
nerwowych.
Zgięcie do przodu zmniejsza zmniejsza obciążenie
stawów międzykręgowych, co może zmniejszać bóle
spowodowane zmianami zwyrodnieniowymi.
Test kompresyjny w wyproście.
Test kompresyjny w wyproście.
Pacjent siedzi. Badający stoi za chorym. Głowa
oraz odc. szyjny kręgosłupa znajdują się w 30
stopni w zgięciu ku tyłowi. Badający wywiera od
strony ciemieniowej osiowy nacisk skierowany w
kierunku dystalnym.
Interpretacja: w przypadku tylno- bocznego
wypadnięcia krążków międzykręgowych i nie
uszkodzonym pierścieniu włóknistym dochodzi do
zmniejszenia dolegliwości bólowych z powodu
przeniesienia nacisku na stronę brzuszną
krążków. Pojawienie się dolegliwości bólowych
bez objawów korzeniowych świadczy zwykle o
podrażnieniu stawów międzykręgowych, których
przyczyna jest zaburzona ruchomość
spowodowana zmianami zwyrodnieniowymi.
Ocena strukturalnej lub funkcjonalnej skoliozy.
Pacjent stoi lub siedzi. Badający stoi za nim i prosi o
pochylenie
się do przodu.
Interpretacja: Test powinien być wykonany u chorych z
rozpoznaną skoliozą nieznanego pochodzenia lub
wtedy, gdy w badaniach okresowych w wywiadzie
stwierdza się rodzinne występowanie skoliozy. Jeżeli
boczne skrzywienie zanika lub ulega korekcji w czasie
zgięcia do przodu, mamy do czynienia ze skoliozą
funkcjonalną. Brak jego korekcji z obecnością
utrwalonego garbu żebrowego i wału lędźwiowego
świadczy o zmianach strukturalnych.
Różnicowanie między bólami lędźwiowymi a krzyżowo-
lędźwiowymi.
Pacjent leży na brzuchu. Badający zgina staw kolanowy chorego,
starając się, na ile to jest możliwe, docisnąć piętę do pośladka.
Pacjent powinien początkowo nie stawiać oporu, a następnie
starać się wyprostować kończynę wbrew stawiającej opór ręce
badanego.
Interpretacja: podczas testu początkowo dochodzi do wzrostu
napięcia w stawie krzyżowo-biodrowym, następnie w przejściu
lędźwiowo-krzyżowym i na końcu w lędźwiowym odcinku
kręgosłupa. Test ten wykonujemy przy podejrzeniu obecności
zmian w więzadłach miednicy i w krążkach międzykręgowych.
Bóle w stawie krzyżowo-biodrowym, lędźwiowo-krzyżowym lub
lędźwiowym odcinku kręgosłupa bez korzeniowego
promieniowania przemawiają za zmianami zwyrodnieniowymi
i/lub niewydolnością więzadłową. Pojawienie się dodatkowo
bólów korzeniowych przemawia za uszkodzeniem krążków
międzykręgowych.
Wskazuje na zespół lędźwiowy.
Pacjent siedzi w lekkim pochyleniu. Młotkiem
neurologicznym opukuje się wyrostki kolczyste
kręgów kręgosłupa lędźwiowego oraz leżące
przykręgowo mięśnie.
Interpretacja: Zlokalizowany ból może świadczyć
o podrażnieniu odpowiedniego segmentu odcinka
lędźwiowego kręgosłupa w następstwie zmian
zwyrodnieniowo-zapalnych. Ból korzeniowy
świadczy o dolegliwościach ze strony krążka
międzykręgowego.
Wyjaśnienie przyczyny bólów lędźwiowych.
Pacjent leży na plecach i unosi wyprostowaną
kończynę dolną. Badający wykonuje nagły ucisk
na przednią powierzchnię uda.
Interpretacja: Szybki i nagły ucisk na dalszą część
uda powoduje odruchowe napięcie mięśnia
lędźwiowego z pociąganiem za wyrostki
poprzeczne lędźwiowego odcinka kręgosłupa.
Bóle pojawiają się przy zmianach w lędźwiowym
odcinku kręgosłupa(spondyloartroza, spondylitis,
przepuklina jądra miażdżystego) lub w stawie
krzyżowo-biodrowym.
Różnicowanie bólów lędźwiowych.
Pacjent leży na plechach. Następnie wykonuje test
Lasegue’a do pojawienia się dolegliwości bólowych. W
tej pozycji odsuwając obie ręce badający uwalnia
kończynę dolną.
Interpretacja: Nagłe, nieoczekiwane upuszczenie
kończyny powoduje odruchowe napięcie mięśnia
lędźwiowego z pociągnięciem za wyrostki poprzeczne
lędźwiowego odcinka kręgosłupa. Bóle pojawiają się
przy chorobach odcinka lędźwiowego lub stawów
krzyżowo-biodrowych.
Różnicowania wymagają bóle trzewne, np. uwzględnić
należy objawy spowodowane zapaleniem wyrostka
robaczkowego, które w tym teście mogą ulec
zaostrzeniu.
Lokalizacja zaburzeń funkcjonalnych w lędźwiowym odcinku kręgosłupa.
Chory leży na brzuchu. Badający ocenia za pomocą palca
wskazującego i środkowego wyrostki stawowe albo łuki
kręgów. Brzegiem łokciowym drugiej ręki, położonym
poprzecznie na palcach, którymi wykonywane było badanie
palpacyjne, wywiera lekkie sprężynowe pchnięcie w kierunku
brzusznym. Jest ono przenoszone na wyrostki stawowe albo na
łuki, a następnie na trzon badanego kręgu.
Interpretacja: Przy prawidłowej funkcji stawów dochodzi do
sprężystego poddawania się wyrostków stawowych albo łuku.
Brak lub zbyt duże sprężynowanie świadczy o segmentarnym
zaburzeniu funkcji w postaci bloku lub nadmiernej ruchomości.
Ponadto test ten prowokuje dolegliwości szczególnie ze strony
tylnych więzadeł podłużnych, zwiększając typowe dla nich
głębokie, tępe i trudne do lokalizacji bóle krzyża.
Wskazuje na obecność zespołu lędźwiowego.
Pacjent leży na brzuchu. Badający stabilizuje jego obie kończyny
dolne i poleca unieść górną część tułowia.
W drugiej części testu badający prostuje biernie kręgosłup
wykonując dodatkowo ruchy rotacyjne. Drugą rękę układa na
lędźwiowym odcinku kręgosłupa w celu oceny jego ruchomości
i lokalizacji poziomu występowania dolegliwości bólowych.
Interpretacja: w czasie wykonywania testu ocenia się
segmentarne zaburzenia funkcji lędźwiowego odcinka
kręgosłupa, czemu służy jego czynny wyprost. Powoduje on
pojawienie się lub zaostrzenie dolegliwości bólowych. Bierny
wyprost z rotacją lędźwiowego odcinka kręgosłupa umożliwia
ocenę segmentarnych i/lub regionalnych zaburzeń ruchomości.
Nagłe zatrzymanie ruchu świadczy raczej o zmianach
zwyrodnieniowych, „miękkie” zatrzymanie przemawia za
przykurczem mięśnia najdłuższego lędźwi lub klatki piersiowej.
Różnicowanie między bólami lędźwiowymi i krzyżowo-lędźwiowymi.
Pacjent stoi. Badający stoi za chorym i prosi go o wykonanie
skłonu do przodu do punktu w którym pojawia się ból w okolicy
lędźwiowo-krzyżowej. Następnie chory prostuje się. Z kolei
pacjent ponownie proszony jest o pochylenie się ku przodowi.
Tym razem badający podpiera swoim udem jego kość krzyżową
i prowadzi dalsze zgięcie, obejmując obie kości biodrowe.
Interpretacja: Zgięcie do przodu wymaga prawidłowego
funkcjonowania stawów krzyżowo-biodrowych, przejścia
lędźwiowo-krzyżowego oraz poszczególnych segmentów
ruchowych lędźwiowego odcinka kręgosłupa. Bóle występujące
w czasie wolnego ruchu świadczą o zespole bólowym
krzyżowo-biodrowym. Zanikają one lub ulegają zmniejszeniu po
ufiksowaniu miednicy.
W przypadku zmian w okolicy lędźwiowej bóle występują zarówno
w czasie wolnego, jak i podpieranego skłonu.
Wykrywanie symulacji dolegliwości ze strony lędźwiowego
odcinka kręgosłupa.
Chory leży na plecach. Następnie powinien unieść
sprawiającą bóle kończynę dolną, podczas gdy
badający układa rękę pod piętą drugiej kończyny.
Interpretacja: Przy obecności rzeczywistej rwy
kulszowej pacjent nie może unieść kończyny.
Jednocześnie przyciska on piętę drugiej kończyny
silnie do podłoża. Jeżeli pacjent symuluje objawy,
nie podpiera się piętą zdrowej kończyny o
podłoże. Ponadto często stwierdza, że nie jest w
stanie unieść chorej kończyny dolnej.
1.
Schirmer M.,Neurochirurgia, wyd.Medyczne Urban i
Partner, Wrocław 1998
2.
Dziak A.,Bóle krzyża, wyd. Lekarskie PZWL
Warszawa 1994
3.
Leibald G.,Bóle kręgosłupa, wyd.J&BF Warszawa
1996
4.
Stodolny J., Choroba przeciążeniowa kręgosłupa,
wyd. Naukowe, Kielce 2003
5.
Zembaty A. (red.), Kinezyterapia tom II, wyd.
Kasper, Kraków 2003
6.
Sadowska-Wróblewska M., Przewlekłe choroby
reumatyczne, wyd. PZWL, Warszawa 1984
7.
Prusiński A., Neurologia praktyczna, wyd. lekarskie
PZWL, wydanie II, Warszawa 2001
8.
Klaus Buckup, Testy kliniczne w badaniu kości,
stawów i mięśni, wyd. PZWL, Warszawa