Kształcenie wybitnie zdolnych

Prof. dr hab. Iwona 

Chrzanowska

 

 

Uczeń wybitnie zdolny to...

• Uczeń o tzw. uzdolnieniach akademickich
• Uczeń o zdolnościach artystycznych
• Badania potwierdziły, że uczniowie wybitnie 

zdolni różnią się od swoich rówieśników: 
sprawnością intelektualną, wynikami 
nauczania, i/lub osiągnięciami artystycznymi

• Cechy te nie muszą występować równolegle, 

logicznym wydaje się podział na dwie grupy 
wyżej wymienione

 

 

Wybitne zdolności akademickie, 

definicja...

• Za podstawowe kryterium zdolności ogólnych przyjmuje 

się najczęściej iloraz inteligencji

• Opierając się na tym wskaźniku, podejmowano próby 

określenia częstotliwości występowania w populacji 
jednostek zdolnych

• I tak:
• IQ 130 – pojawia się 3 razy na 100
• IQ 137 – 1 na 100
• IQ 150 – 1 na 1000
• IQ 160 – 1 na 10 000
• IQ 170 – 1 na 100 000
• IQ 180 – 1 na 1 000 000

 

 

Wybitne zdolności akademickie, 

definicja...

• Liczne badania, m. in. P.H.Pickarda wskazują, 

że o wybitnych zdolnościach możemy mówić, 
gdy IQ przekracza 135 

• W definicjach podkreśla się również fakt, iż 

wysokie IQ nie wystarcza do stwierdzenia 
wybitnych zdolności, koniecznym wydaje się 
istnienie tzw. ZDOLNOŚCI SPECJALNYCH 
oraz WYSOKICH OSIĄGNIĘĆ W UCZENIU 
SIĘ

 

 

Wybitne zdolności artystyczne

• Innym rodzajem wybitnych zdolności są te, które 

nie spełniając poprzednich kryteriów wskazują 
na ponadprzeciętne możliwości – nazywane 
talentem – to UZDOLNIENIA ARTYSTYCZNE

• Uzdolniony artystycznie przejawia szczególne 

zdolności w dziedzinie sztuk plastycznych, 
muzycznych – twórczych

• Nie musi i z reguły nie współwystępuje tu wysoki 

poziom IQ, czy osiągnięć szkolnych – nie 
stanowią one czynnika decydującego w 
kwalifikacji uzdolnień

 

 

Charakterystyka ucznia o wybitnych 

zdolnościach akademickich

• Wysoka inteligencja
• Możliwość twórczych osiągnięć (w 

jakiejkolwiek dziedzinie społecznie użytecznej)

• Twórcza wyobraźnia
• Wybitne zdolności specjalne
• Łatwość uczenia się
• Szerokie zainteresowania
• Duża doza samokrytycyzmu
• Pracowitość 

 

 

Charakterystyka ucznia o wybitnych 

zdolnościach akademickich

• Ciekawość intelektualna
• Duży zakres uwagi
• Umiejętność koncentracji
• Bogaty słownik
• Pomysłowość w pracy
• Szeroki zakres lektur
• Silna motywacja do zajmowania się interesującą dziedziną 

aktywności

• Najczęściej to silne typy osobowości- umożliwiające wytężoną pracę
• Skłonni do introwersji
• Zrównoważeni emocjonalnie
• Wytrwali w dążeniach
• Łatwo przystosowują się do współpracy 
• Aktywni
• Lubiani

 

 

Co może sprawiać „kłopoty” 

nauczycielowi...

• Uczeń wybitnie zdolny ma sprecyzowane 

wymagania w stosunku do instytucji kształcącej

• Gdy nauczyciele lub szkoła nie potrafią zaspokoić 

ich potrzeb są schematyczni, nieciekawi może 
dochodzić i dochodzi do konfliktów

• Ponieważ wyróżniają się zwiększona wrażliwością 

– silniej niż pozostali uczniowie reagują na brak 
konsekwencji w słowach i czynach nauczycieli

• Zaangażowani ideowo – mogą dosłownie brać 

deklaracje głoszone przez nauczycieli

• Ich bezkompromisowe postawy nie tolerują 

półprawd, „układania się”, dostosowywania...

 

 

Co może sprawiać „kłopoty” 

nauczycielowi...

• Uczniowie Ci uczą się znacznie łatwiej i szybciej 

niż pozostali – pozostają bez pracy, gdy inni sś 

zaledwie na jej początku

• Opanowują znacznie szerszy zakres materiału – 

zatem to co dzieje się na lekcji jest dla nich po 

prostu nudne, oni wiedzą dużo więcej

• Potrafią opanować treści o stosunkowo 

najwyższym poziomie trudności – wiedzą swoją 

często przewyższają wiedzę nauczyciela – trudno 

sprostać ich wymaganiom (to deprymujące dla 

nauczyciela)

• Są neurotyczni...

 

 

Polski system kształcenia a uczeń 

wybitnie zdolny...

• Brak szkół specjalnych dla uczniów wybitnie zdolnych
• Wyjątek stanowią szkoły artystyczne
• Jedyne możliwości: przyspieszenie tempa nauki dla 

uczniów uzdolnionych akademicko – „przeskok” do 

klasy programowo wyższej

• Rozszerzenie treści programowych, wzbogacenie 

programów szkolnych

• Różnicowanie poziomów trudności – kształcenie 

wielopoziomowe

• Koła zainteresowań
• Godziny dla uczniów zdolnych – z godzin do dyspozycji 

dyrektora placówki (rozdysponowanie dowolne)

• Olimpiady przedmiotowe
• Konkursy szkolne, międzyszkolne
• Programy inicjatyw społecznych

 

 

Krajowy Fundusz na Rzecz Dzieci

•

Instytucja powstała w Polsce w 1981 r. celem:

•

Poprawy opieki na zdrowiem dzieci w Polsce – zgodnie ze 

standardami ONZ

•

Poprawy warunków rozwoju dzieci i młodzieży, tworzenia 

szans rozwoju dla wszystkich dzieci na miarę ich 

możliwości (wybitnie zdolni czy upośledzeni umysłowo)

•

FORMY DZIAŁANIA

•

Rzecznictwo na rzecz dzieci – oddziaływania na rzecz 

rozwiązań ustawowych, organizacyjnych, prawnych

•

Promowanie nowych idei i form pomocy w rozwoju opieki 

nad dziećmi – w imię idei podmiotowego ich traktowania

•

Pomoc finansowa i rzeczowa – placówkom lecznictwa i 

rehabilitacji, nauczania, inicjatyw społecznych na rzecz 

dzieci

•

Organizacja pomocy indywidualnej wybitnie zdolnym – 

stypendia, fundowane staże...

 

 

Podobieństwa i różnice – polski i 

światowy system pomocy wybitnie 

zdolnym

• PODOBIEŃSTWA:
• Negatywne postawy wobec wybitnie zdolnych 

– mimo to w miarę możliwości wspieranie 
pedagogiczne i psychologiczne wybitnie 
zdolnych

• Podobne formy pracy: specjalne klasy; 

olimpiady przedmiotowe; dodatkowe zajęcia, 
warsztaty

• Trudności diagnozy – nie można opierać się 

tylko na IQ...

 

 

Podobieństwa i różnice – polski i 

światowy system pomocy wybitnie 

zdolnym

• RÓŻNICE:
• Możliwość finansowania działań na rzecz 

wybitnie zdolnych

• Płynność systemu edukacji
• Specjalne programy i plany nauczania
• W przypadku studiów wyższych możliwość 

swobodnego wyboru treści kształcenia – 
zgodnych z preferencjami, zainteresowaniami 
(system punktowy...)