Bazylika narodzenia w Betlejem.
Trzyczęściowe założenie, pięcionawowa bazylika z atrium,
Jeszcze trwały prześladowania chrześcijan, kiedy cesarz Hadrian chcąc zdławić
chrześcijaństwo u samego jego źródła, kazał w roku 135 nad grotą w Betlejem urządzić
pogańskie sanktuarium i zasadzić gaj ku czci Adonisa. To świadome zbezczeszczenie
świętego miejsca, było dla miejscowych chrześcijan znakiem rozpoznawczym gdzie szukać
groty Narodzenia. Konstantyn Wielki pierwszy cesarz chrześcijański w roku 326 na prośbę
swej matki Heleny wybudował nad grotą bazylikę. Wydarzenie to opisuje Euzebiusz z Cezarei,
nadworny historyk cesarza: „bogobojna cesarzowa miejsce, gdzie Boża Rodzicielka urodziła
swego Syna, wyróżniła wspaniałymi pomnikami i przyozdobiła je w wyszukany sposób.
Również cesarz niebawem uczcił to miejsce królewskimi darami, aby srebrnymi i złotymi
klejnotami oraz kolorowo mieniącymi się dywanami pomnożyć wspaniałe dary swej matki”.
Dosłownie kilkanaście lat później opisuje to miejsce anonimowy pielgrzym z Bordeaux, który
ogląda: „bazylikę wzniesioną na polecenie Konstantyna”. Podobnie piszą wszyscy następni
pielgrzymi
Wybudowany ponad grotą, uważaną za miejsce narodzin Jezusa, kościół
jest jedną z najstarszych chrześcijańskich świątyń, w której odprawiane są
nabożeństwa. Pierwotny kościół, wzniesiony w IV w. przez cesarza
Konstantyna, został znacznie przebudowany około 530 r. przez
Justyniana.
Cesarz Justynian zamierzał tu stworzyć świątynię, która przyćmi wszystkie
inne, łącznie z kościołami Jerozolimy. Poza wielokrotnie wymienianym
dachem i posadzką, zasadnicza konstrukcja projektu Justyniana
przetrwała do dziś.
Budowla typu memoriae –
znajdujęca się w pobliżu świętego m-
ca.
Betlejem, kościół Narodzenia
Pańskiego, IV – VI wiek. Justyniańska
przebudowa części wschodniej
piecionawowej bazyliki
(architrawowej) na założenie
trójkonchowe.
Bazylika grobu Pańskiego w
Jerozolimie
Połączona z rotundą Anastazis,
320-335
Bazylika Grobu Świętego (inaczej
Bazylika Bożego Grobu lub
Bazylika Pańskiego Grobu)
znajduje się w Jerozolimie w miejscu,
gdzie znaleziono domniemany grób
Jezusa Chrystusa.
Poświęcona w 336 roku.
Zaczety w 326 z fundacjo
Konstantyna Wielkiego. Rotunda ta
obok kościoła Narodzenia Panskeigo
w betlejem, pozostaje aż do późnego
średniowiecza pierwowzorem
licznych budowli centralnych.
Rotunda Grobu Sw. Z
dwukondygnacyjnym obejściem,
i trzykondygnacyjną nakrytą
kopułą częścią środkową.,
dziedziniec z kolumnowymi
krużgankami, piecionawowa
bazylika, atrium.
