Dieta w chorobach przewodu pokarmowego

• Węglowodany
- Skrobia 60%, sacharoza 30%, inne cukry 10%
( laktoza, fruktoza, pentozy).
- Rozkład cukrów złożonych do prostych przy
udziale enzymów rozłożonych w całym układzie

pokarmowym.

α-amylaza śliny i soku trzustkowego, maltaza,
sacharaza, laktaza
Wchłanianie monosacharydów na zasadzie

transportu

ułatwionego

Dieta w chorobach przewodu pokarmowego

• Tłuszcze
- Triglicerydy, kwasy tłuszczowe, fosfolipidy,

sterole, woski, karoteny i inne

- Do przyswajania tłuszczów niezbędne są:

emulgacja, lipoliza, wydzielanioe żółci, tworzenie

micel, wchłanianie przez enterocyt, reestryfikacja

do triglicerydów, formowanie chylomikronów,

przejście do chłonki.

Lipaza żołądkowa, trzustkowa, mlekowa,
fosfolipaza,
Wchłanianie tłuszczów odbywa się przy pomocy

micel.

Dieta w chorobach przewodu pokarmowego

• Białka
- Trawienie rozpoczyna się w żołądku przy
udziale pepsyny.
- Rozkład do aminokwasów i oligopeptydów
- Enzymy proteolityczne trzustki i jelit

Trypsynogen, chymotrypsyna, proelastaza

- Uaktywnienie w wyniku działania enterokinazy

brzeżka szczoteczkowego

- Wchłanianie na drodze transportu aktywnego i

dyfuzji

Dieta w chorobach przewodu pokarmowego

• Trawienie i wchłanianie pokarmów
• Podstawowa funkcja jelita cienkiego
• Niezbędna odpowiednia czynność motoryczna

przewodu pokarmowego

• Kontrola jelitowego układu nerwowego ( komórki

Cajala )

• Kontrola hormonalnego układu jelitowego
• Składniki odżywcze nie ulegające trawieniu lecz

od- razu wchłanianie ( woda, cukry proste,

witaminy, związki mineralne )

• Wzajemny wpływ niektórych składników

pokarmowych na wchłanianie innych.

Dieta w chorobach przewodu pokarmowego

• Zaburzenia trawienia

Zaburzenia w rozdrabnianiu i mieszaniu

pokarmów ( braki w uzębieniu, brak żołądka)

Niedobory enzymów jelitowych

Niewydolność trzustki ( pierwotna i wtórna)

Zmniejszenie stężenia żółci ( choroby

wątroby, dróg żółciowych, zaburzenia

krążenia jelitowo wątrobowego ( resekcja

jelita krętego, choroba Crohna, kolonizacje

bakteryjne, leki)

Dieta w chorobach przewodu pokarmowego

• Zaburzenia wchłaniania

1. Zaburzenia powierzchni wchłaniania jelit (resekcje,

niedokrwienie )

2. Wrodzone zaburzenia wchłaniania i transportu
3. Zespoły o zmianach morfologicznych błony śluzowej

(celiakia, choroby tkanki łącznej, skrobiawica,

choroba Whipplea, zmiany po radiologiczne,

eozynofilowe zapalenie jelit, choroba Leśniowskiego

Crohna, niedobory immunologiczne

4. Nabyte zaburzenia wchłaniania ( zakażenia )
5. Zwiększone wydzielanie ( zaburzenia w układzie

chłonnym, zastój w układzie żylnym )

Dieta w chorobach przewodu pokarmowego

• Choroby przewodu pokarmowego w których dieta lub jej

elementy mają znaczenie terapeutyczne

1. Choroba trzewna
2. Przewlekłe zapalenie trzustki
3. Choroby wątroby

• Choroby przewodu pokarmowego w których dieta ma

znaczenie wspomagające ( indywidualna )

1. Choroby przełyku
2. Choroby żołądka
3. Choroby jelit

• Choroby przewodu pokarmowego w których dieta lub jej

elementy mają znaczenie profilaktyczne.

1. Choroby nowotworowe
2. Choroby wątroby

Choroby przełyku

• Zalecenia związane z dietą:

1. Redukcja masy ciała
2. Zmniejszenie objętości, zwiększenie częstości

spożywanych posiłków

3. Unikanie spożywania posiłków późno, przed snem.

Jedzenie nie później niż 2-3 godziny przed snem

4. Unikanie spożywania posiłków w pozycji leżącej
5. Unikanie wysiłków fizycznych po posiłku

(podnoszenie ciężkich przedmiotów, schylanie się)

6. Zaprzestanie palenia papierosów

Choroby przełyku

• Dieta

Nie ma największego znaczenia

Pokarmy prowokujące refluks: tłuste, smażone,

alkohol, kawa, napoje gazowane, czekolada, mięta,

czosnek, cebula, słodycze, ostre przyprawy

Potrawy nasilające dolegliwości: owoce

cytrusowe, soki, pomidory i ich przetwory

Nie wszystkie wymienione potrawy nasilają refluks

u wszystkich osób.

Sens ma ograniczenie spożywania potraw

powodujących dolegliwości u konkretnego chorego.

Choroby żołądka i

dwunastnicy

• Ogólne zalecenia dietetyczne
1.

Unikanie potraw lub składników pokarmowych

pobudzających wydzielanie żołądkowe

Preferowanie potraw zobojętniających treść

kwaśną: mleko, potrawy mleczne, jaja, ryby

Tłuszcze zmniejszają wydzielanie kwasu

solnego i zwalniają motorykę żołądka

Ograniczenie błonnika i owoców cytrusowych.

Mogą nasilać objawy dyspeptyczne: wzdęcia,

dyskomfort w jamie brzusznej

Choroby żołądka i

dwunastnicy

• Ogólne zalecenia dietetyczne
1.W chorobie wrzodowej żołądka i zapaleniu

zanikowym żołądka mamy do czynienia
raczej z niedokwaśnością

2.Pokarm powinien spełniać wówczas rolę

osłony dla żołądka: kisiele, budynie, galaretki

3.W przypadku braku łaknienia można

stosować naturalne kwasy ( soki z kiszonej
kapusty, ogórków, buraków, marchwi ), zupy
czyste.

 Unikanie alkoholu

(uszkodzenie bariery śluzówkowej,

wzrost dyfuzji zwrotnej jonów H+).

 Wykluczenie z diety pokarmów nasilających

dolegliwości.

 Zakaz palenia papierosów

(utrudnienie gojenia, ryzyko

nawrotów).

 Unikanie leków (NLPZ, aspiryna). Nie

udokumentowano wrzodotwórczego działania

sterydów kory nadnerczy.

Dieta: Indywidualna

 Brak dowodów, że jakakolwiek dieta nawet lekkostrawna

zmniejsza wydzielanie żołądkowe lub ułatwia gojenie

wrzodu. Może jedynie łagodzić objawy.

 Brak dowodów na szkodliwe działanie ostrych przypraw i

soków owocowych

(pozytywny wpływ na ukrwienie błony

śluzowej).

 Mleko i śmietana nie przyspieszają gojenia wrzodu

(pobudzają wydzielanie żołądkowe, zespół mleczno -

alkaliczny, nasilenie aterogenezy).

 Unikanie kawy również i bezkofeinowej

(wzrost wydzielania

żołądkowego).

Choroby żołądka i

dwunastnicy

Pacjenci po resekcji żołądka lub całkowitej
gastrektomii:
1. Zalecenia dietetyczne wynikają z braku wydzielania

żołądkowego kwasu solnego i pepsyny oraz z braku

samego żołądka w którym pokarmy stałe

przebywają ok 2-3 godzin

2. Ograniczenie ilości tłuszczu, cukrów prostych,

błonnika i soli, odpowiednie zaopatrzenie

kaloryczne ( pacjenci są zazwyczaj wyniszczeni)

3. Zaleca się spożywanie dania drugiego przed zupą ,

w pewnym oddaleniu czasowym, w pozycji

leżącej.

4. Biegunka- wymaga odpowiednich zaleceń

Choroby jelit

• Pokarmy przyspieszające

perystaltykę:

Produkty bogatobłonnikowe

Produkty wywołujące fermentację (miód,

syropy owocowe, dżemy, śliwki suszone)

Fermentujące przetwory mleczne (kefir,

maślanka, jogurt)

Napoje gazowane

Dania zimne, pikantne

Tłuszcze

Kawa

Choroby jelit

• Pokarmy zwalniające perystaltykę
1.Napoje garbnikowe ( np. herbata )
2.Czerwone wino
3.Napoje gorące
4.Mąka ziemniaczana, kisiel, ryż, żelatyna
5.Warzywa i owoce bogate w błonnik tzw

rozpuszczalny

6.Pektyny
7.Suche pożywienie

Choroby jelit

Techniki kulinarne zalecane w chorobach
jelit:
1.Gotowanie tradycyjne
2.Gotowanie na parze
3.Pieczenie beztłuszczowe
4.Pieczenie naruszcie
5.Duszenie bez dodatku tłuszczu lub

uprzedniego obsmażania

Choroby jelit

• Błonnik
Jest to węglowodan złożony, zaliczany do
tzw ciał balastowych.
Włókno pokarmowe, podstawowy materiał
tkanki roślinnej. Nadaje kształt, strukturę
i wytrzymałość roślinie.
W czystej postaci występuje w bawełnie,

włóknach

lnu, juty, konopii.
W ponad 50% stanowi masę drewna

Choroby jelit

• Błonnik
1.

Nie jest trawiony przez enzymy

Może ulegać fermentacji w jelicie grubym

Błonnik rozpuszczalny (wzrost wydalania kwasów

żółciowych i cholesterolu, miękki stolec)

Błonnik nierozpuszczalny (przyspiesza

perystaltykę)

Zwiększenie masy i objętości stolca

Wspomaganie zatrzymania wody

Przyspiesza przesuwanie się kału przez jelito grube

Zmniejszenie apetytu

Choroby jelit

• Błonnik

1.Rozpuszcalny – grejfruty, pomarańcze, jabłka,

marchew, ziemniaki, fasola, chleb pszenno-żytni,

mąka pszenna, ryz brązowy, jęczmień, owies,

otręby owsiane

2.Nierozpuszczalny – ziarna zbóż, skórki owoców i

warzyw, otręby pszenne

3.Niektóre pokarmy bogatobłonnikowe mogą

powodować tworzenie się nadmiernej ilości

gazów, co nie powinno stanowić powodu do

rezygnacji z nich.

Choroby jelit

• Zaparcie – wypróżnienie rzadziej niż

3 razy w tygodniu

• Konsystencja stolca
• Bolesne wypróżnianie
• Uczucie niepełnego wypróżnienia

Choroby jelit

• Zaparcie
1.

Przyczyny: pierwotne – upośledzenie pasażu przez

jelito grube, zaburzenia czynnościowe (zwolnienie

perystaltyki), IBS, niewłaściwe żywienie, siedzący

tryb życia, osłabienie mięśni tłoczni brzusznej,

wydłużenie okrężnicy, zaparcia nawykowe.

Wtórne: choroby współistniejące (np cukrzyca,

niedoczynność tarczycy), leki ( NLPZ, leki

psychotropowe, antycholinergiczne, preparaty Fe i

Zaparciom sprzyja: nieregularne żywienie, dieta

ubogobłonnikowa, niedostateczna ilość wypijanych

płynów, nadużywanie leków, stosowanie środków

przeczyszczających np. w celu odchudzania sie

Choroby jelit

• Zaparcie cd
1.Rodzaje zaparć

- Atoniczne ( dieta bogatoresztkowa,

bogatobłonnikowa, otręby pszenne,

zwiększona ilość płynów)

- Spastyczne ( dieta lekkostrawna, błonnik w

postaci ugotowanej, zwiększona podaż

tłuszczu, odpowiednia podaż płynów,

ograniczenie białka zwierzęcego, mogą

szkodzić grube kasze, pieczywo razowe,

warzywa i owoce wzdymające)

Choroby jelit

• Biegunka – zwiększenie zawartości

wody w stolcu, zwiększenie objętości
stolca, zwiększenie częstości
wypróżnień

• Oddawanie płynnego, półpłynnego lub

papkowatego stolca częściej niż trzy
razy na dobę

• Biegunka czynnościowa
• Biegunka organiczna

Choroby jelit

• Biegunka – zalecenia dietetyczne,

indywidualne, zależne od przyczyny

• Ograniczenie pokarmów

przyspieszających perystaltykę jelit

Choroby jelit

• IBS
1. Brak opartych na dowodach wytycznych

postępowania dietetycznego w IBS

2. Ograniczona rola diet eliminacyjnych
3. Przejście z diet bogatych w błonnik do diet o

zmienianej frakcji błonnika

4. Zwiększenie błonnika w diecie może nasilać

dolegliwości. Zwiększanie stopniowe, zaprzestanie

suplementacji w przypadku narastania dolegliwości

5. Dieta bogatobłonnikowa, polisacharydy, fruktoza i

sorbitol, kofeina mogą nasilać dolegliwości w postaci

biegunkowej choroby ( wzdęcia, nadprodukcja

gazów)

Choroby jelit

• IBS
1.

Regularne odżywianie

Ograniczenie kawy

Pokarmy zawierające rozpuszczalne polisacharydy

(morele, banany, wiśnie, śliwki, mandarynki) mogą

nasilać dolegliwości w postaci wzdęć i bólów.

Fermentacja

Nie zaleca się dodatku otrąb, zaleca się

ograniczenie spożywania błonnika rozpuszczalnego

Picie dużej ilości płynów

Zmniejszenie zawartości tłuszczów i zjadanie

mniejszych posiłków( odruch żołądkowo-okrężniczy)

Choroby jelit

• IBD

1. Dieta wysokobiałkowa, minerały, witaminy, 40

kcal/kg/dobę

2. Jeść wszystko co jest dobrze tolerowane
3. Potrawy bogatoresztkowe z wyjątkiem zaostrzeń

choroby

4. Zmniejszenie produktów z białej mąki
5. Wyłączenie mleka w przypadku nietolerancji
6. Zmniejszenie ilości tłuszczów stałych
7. Regularne spożywanie ryb

Choroby jelit

Choroba uchyłkowa jelita grubego –
zalecenia dietetyczne
1.

Dbałość o regularne wypróżnienie

Dieta bogatobłonnikowa, otręby
wprowadzane stopniowo

Odpowiednia podaż płynów

Zapalenie uchyłka – dieta ścisła,
dieta płynna

Nowotwory przewodu

pokarmowego

•

O rozwoju nowotworu decydują:

Styl życia np. palenie tytoniu

Stan środowiska

Sposób żywienia

Jakość konsumowanej żywności

Wydolność systemu obronnego

Czynniki nieznane

80-90% nowotworów wywodzi się z uwarunkowań
środowiskowych związanych ze stylem życia,
żywieniem, zanieczyszczeniem środowiska (żywności,
wody). Tylko niektóre i nieliczne formy raka są dziedziczne

i występują tylko u pewnego odsetka członków danej
rodziny np. FAP, HNPCC

Nowotwory przewodu

pokarmowego

•

Model żywieniowy zalecany przez World Cancer

Research Found ( prewencja chorób

nowotworowych)

1. 400-800g warzyw i owoców na dobę przez cały rok
2. 600-800g produktów zbożowych

( gruboziarniste kasze ciemne pieczywo)

3. Ograniczenie spożycia czerwonego mięsa 80g/dobę
4. Zwiększenie spożycia ryb
5. Ograniczenie spożycia tłuszczów zwierzęcych kosztem

tłuszczów roślinnych

6. Okazjonalne spożywanie potraw pieczonych,

wędzonych i grilowanych. Pokarmy źle przechowywane

7. Ograniczenie ilości soli kuchennej do 6g/dobę
8. Ograniczenie picia alkoholu

Nowotwory przewodu

pokarmowego

• Nowotwory złośliwe są drugą po

chorobach serca przyczyna zgonów na
świecie i odpowiadają za 18-20%
umieralności

• Kobiety – rak piersi, rak jelita

grubego, odbytnicy, płuca

• Mężczyźni – rak płuca, rak jelita

grubego odbytnicy, żołądka,
gruczołu krokowego

Nowotwory przewodu

pokarmowego

• Żywienie jest drugim, po paleniu tytoniu,

czynnikiem mającym ponad 30% udział w

rozwoju nowotworów.

• Obserwuje się wzrost zachorowania na

nowotwory, wynikający z nieprawidłowego

żywienia.

• Wzrasta zachorowalność na nowotwory

płuca, jelita grubego, odbytnicy, piersi,

gruczołu krokowego

• Spadek zachorowania na nowotwory

żołądka

Nowotwory przewodu

pokarmowego

• Czynniki rakotwórcze występujące w pożywieniu
( zanieczyszczenia i dodatki):
aflatoksyny, nitrozaminy i inne nitrozwiązki, pestycydy,

metale, hormony, alkohol, składniki dymu, sacharyna,

chlorek winylu

• Składniki pokarmowe:
tłuszcze ( smażone, zjełczałe), niektóre składniki kawy,

żywność przypalona,

• Tylko w nielicznych przypadkach jedna substancja ma

wpływ na powstanie nowotworu.

• Substancje rakotwórcze działają synergistycznie
• Na rozwój raka maja wpływ również: obronny system

immunologiczny człowieka, substancje antyrakowe, czas

narażenia

Nowotwory przewodu

pokarmowego

• Badania nad karcinegenezą w raku jelita

grubego obejmują:

1. Błonnik
2. Tłuszcze
3. Wolne rodniki
4. Kwasy żółciowe
5. Enzymy bakteryjne
6. Diafenolowe fitoestrogeny ( soja, ziarna,

nasiona, orzechy

7. Inhibitory proteaz
8. Karotenoidy

Nowotwory przewodu

pokarmowego

• Błonnik a nowotwory jelita grubego

1.Badania przeprowadzone w populacji 591 978

osób wykazały, że spożywanie większych ilości
błonnika redukuje ryzyko zachorowania na raka
jelita grubego i odbytnicy o 40% w porównaniu

z dieta niskobłonnikową
2. Badania Fuchsa: 90 tys kobiet,wiek 34-59 lat,

czas obserwacji 16 lat, 787 przypadków raka

jelita grubego, brak związku między

błonnikiem a ryzykiem raka jelita grubego

( 1999 rok)

Nowotwory przewodu

pokarmowego

• Probiotyki
1.Przywrócenie prawidłowej mikroflory jelita

grubego

2. W badaniach na zwierzętach wykazano wpływ

niektórych probiotyków na zmniejszenie
częstości występowania raka jelita grubego

3. W badaniach u ludzi wykazano korzystny

wpływ bakterii L.casei na zmniejszenie ryzyka
zachorowania na raka pęcherza moczowego

4. Dalsze badania kliniczne

Nowotwory przewodu

pokarmowego

• Wpływ stylu życia na ryzyko rozwoju

niektórych nowotworów (WHO 2002):

Udowodnione zmniejszenie ryzyka:

aktywność fizyczna – rak jelita grubego

Prawdopodobne zmniejszenie ryzyka: owoce,

warzywa- rak jamy ustnej, żołądka, jelita

grubego i odbytnicy

Możliwe zmniejszenie ryzyka, choć dowody

niewystarczające: błonnik, soja ryby, kwasy

omega 3, karotenoidy, witaminy:

B,C,D,E,foliany, cynk selen, flawonidy,

izoflawony ( nieodżywcze składniki

pokarmów roślinnych)

Nowotwory przewodu

pokarmowego

•

Wpływ stylu życia na ryzyko rozwoju niektórych nowotworów (WHO 2002):

Zwiększenie ryzyka

1.    Udowodnione
    - nadwaga otyłość: rak przełyku, jelita grubego, piersi, endometrium, nerek
    - alkohol: rak jamy ustnej, gardła, krtani, przełyku, wątroby i piersi
    - aflatoksyny: rak wątroby
    - solone, wędzone ryby:rak jamy nosowo-gardłowej

Prawdopodobne

        - konserwy mięsne: rak przełyku, jelita grubego, odbytnicy
        - sól: rak żołądka
        - gorące pokarmy: rak jamy ustnej, gardła, przełyku

Możliwe, lecz niewystarczające dowody: tłuszcz pochodzenia

zwierzęcego, heterocykliczne aminy, węglowodory aromatyczne,
nitrozaminy

Document Outline