Stosunek prawny

 to taki rodzaj stosunku społecznego, 

którego powstanie, elementy składowe, zmiana i ustanie 
regulowane są przepisami obowiązującego prawa. 

Stosunki prawne przebiegają pomiędzy przynajmniej dwoma 
podmiotami prawa jako skutek zaistnienia przewidzianego 
przez prawo faktu. 

W wyniku zaistnienia tego faktu tworzy się między 
podmiotami więź prawna, polegająca na obowiązku jednego 
podmiotu do konkretnego zachowania się względem drugiego 
i na odpowiadającym mu uprawnieniu.

Ze względu na metodę regulacji stosunki prawne można 
podzielić na stosunki:
a) administracyjnoprawne,
b) prawnokarne,
c) cywilnoprawne
d) mieszane.

 

 

Stosunek

 administracyjnoprawny



Regulowany jest normami prawa administracyjnego



Strony stosunku ad. nie są równorzędne.



Jedną ze stron tego stosunku jest zawsze organ 
administracji o uprawnieniach władczych. Organ 
administracji jednostronnie, mocą swoich kompetencji 
rozstrzyga o pozycji prawnej drugiej strony stosunku 
prawnego, która musi podporządkować się jego woli.



Organ dysponuje środkami przymusu (władztwo 
administracyjne, określane też jako imperium). Przymus 
może przybrać postać przymusu egzekucyjnego lub kar 
administracyjnych.



Przymus może być stosowany tylko wtedy, gdy przepis 
prawa taką możliwość przewiduje. 



Przymus może być stosowany w odniesieniu do decyzji 
nakładających obowiązek (nigdy uprawnienie).

 

 

Stosunek prawnokarny



 

Regulowany jest normami prawa karnego



 Strony stosunku prawnokarnego są nierównorzędne. 



 Jedną ze stron tego stosunku jest zawsze państwo 

reprezentowane przez kompetentny organ (sąd o 
uprawnieniach władczych, drugą stroną jest sprawca 
czynu zabronionego przez prawo  Organ administracji 
jednostronnie, mocą swoich kompetencji rozstrzyga o 
pozycji prawnej drugiej strony stosunku prawnego, która 
musi podporządkować się jego woli.



 Organ dysponuje środkami przymusu. Przymus może 

przybrać postać sankcji karnych.



 Przymus może być stosowany tylko wtedy, gdy przepis 

prawa taką możliwość przewiduje. 

 

 

Stosunek cywiloprawny

  



Regulowany jest normami prawa cywilnego



Strony stosunku cywilnoprawnego są 
równorzędne



Oznacza to, że żadna ze stron nie jest 
podporządkowana drugiej, ani nie ma uprawnień 
władczych. 



Żadna ze stron nie może stosować wobec drugiej 
środków przymusu.

 

 

Stosunek mieszany – stosunek pracy



Treścią stosunku pracy jest świadczenie pracy za 

wynagrodzenie.



Zachodzi między pracodawczą a pracownikiem.



W czasie trwania stosunku pracy pracownik jest 

podporządkowany pracodawcy.



Z reguły stosunek ten zbliżony jest do stosunku 

cywilnoprawnego. Stosuje się tutaj przepisy dotyczące 

umowy.



Niektóre rodzaje stosunków pracy powstają przez 

mianowanie na określone stanowisko, odbywa się to w 

drodze aktu administracyjnego. 



W takich sytuacjach stosunek pracy zbliżony będzie do 

stosunku administracyjnoprawnego.

 

 

W każdym stosunku prawnym można wyodrębnić stałe 
elementy:

a) 

podmioty 

między którymi stosunek prany zachodzi 

(strony),

b) 

przedmiot 

stosunku prawnego, czyli określone 

zachowanie
(np. naprawa samochodu zlecona warsztatowi 
samochodowemu, sprawowanie opieki nad osobą 
niedołężną przez wynajętą opiekunkę, sprzedaż domu),

c) 

treść 

stosunku prawnego, czyli uprawnienia i 

obowiązki podmiotów stosunku prawnego

 

 

Powiązania między kupującym a sprzedającym

 

Sprzedawca



Jest uprawniony do żądania 

zapłaty



Jest uprawniony do żądania 

by kupujący odebrał 

przedmiot sprzedaży



Ma obowiązek 

przeniesienia na 

kupującego własności 

przedmiotu sprzedaży i 

wydania go kupującemu



Ma obowiązek przyjęcia 

zapłaty

Kupujący



Ma obowiązek zapłaty



Ma obowiązek odebrania 

przedmiotu sprzedaży



Jest 

uprawniony

 do 

żądania, by sprzedawca 

przeniósł nań własność 

przedmiotu sprzedaży i 

wydał go kupującemu



Jest uprawniony do 

żądania, by sprzedawca 

przyjął zapłatę

 

 

Zdarzenia prawne – okoliczności co do których 
przyjmuje się, że są niezależne od zachowania 
podmiotów, a wywołują określone skutki prawne.

Do zdarzeń prawnych można zaliczyć:
a) urodzenie,
b) śmierć,
c) upływ czasu,
d) klęski żywiołowe.

 

 

Fakty prawne – wszelkie okoliczności 
wymienione w przepisach prawa (hipoteza 
normy prawnej), które powodują powstanie 
skutków prawnych, czyli powstanie, zmianę 
lub wygaśnięcie uprawnień lub obowiązków.

 

 

Działania prawne- fakty zależne od działań ludzkich i 
wywołujące przewidziane prawem skutki prawne.

Działania prawne można sklasyfikować jako: 
działania wolicjonalne
działania niezamiarowe

Działania wolicjonalne (zamiarowe) – to celowe i zamierzone 
zachowania określonych podmiotów, zmierzające do 
wywołania skutków prawnych mocą odpowiednich 
oświadczeń woli.

Do działań wolicjonalnych zaliczyć można:
czynności prawne,
orzeczenia sądowe,
decyzje administracyjne.

 

 

 

Czynność prawna

 – świadome i zgodne z przepisami 

prawa zachowanie podmiotów, zmierzające do 
wywołania skutków prawnych mocą składanego 
oświadczenia woli.

Oświadczenie woli jest uzewnętrznieniem pewnego 
zamiaru, aby mogło ono wywoływać przewidziane 
prawem skutki prawne musi być wolne od wad.

Art. 82. Nieważne jest oświadczenie woli złożone przez 
osobę, która z jakichkolwiek powodów znajdowała się 
w stanie wyłączającym świadome albo swobodne 
powzięcie decyzji i wyrażenie woli. Dotyczy to w 
szczególności choroby psychicznej, niedorozwoju 
umysłowego albo innego, chociażby nawet 
przemijającego, zaburzenia czynności psychicznych.

.

 

 

    § 1. Art. 83. Nieważne jest oświadczenie woli złożone 

drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru. Jeżeli 
oświadczenie takie zostało złożone dla ukrycia innej 
czynności prawnej, ważność oświadczenia ocenia się 
według właściwości tej czynności.

    § 2. Pozorność oświadczenia woli nie ma wpływu na 

skuteczność odpłatnej czynności prawnej, dokonanej na 
podstawie pozornego oświadczenia, jeżeli wskutek tej 
czynności osoba trzecia nabywa prawo lub zostaje 
zwolniona od obowiązku, chyba że działała w złej 
wierze.

 

 

Art. 84. § 1. W razie błędu co do treści czynności 
prawnej można uchylić się od skutków prawnych 
swego oświadczenia woli. Jeżeli jednak oświadczenie 
woli było złożone innej osobie, uchylenie się od jego 
skutków prawnych dopuszczalne jest tylko wtedy, 
gdy błąd został wywołany przez tę osobę, chociażby 
bez jej winy, albo gdy wiedziała ona o błędzie lub 
mogła z łatwością błąd zauważyć; ograniczenie to 
nie dotyczy czynności prawnej nieodpłatnej.

§ 2. Można powoływać się tylko na błąd 
uzasadniający przypuszczenie, że gdyby składający 
oświadczenie woli nie działał pod wpływem błędu i 
oceniał sprawę rozsądnie, nie złożyłby oświadczenia 
tej treści (błąd istotny).

 

 

Art. 85. Zniekształcenie oświadczenia woli przez osobę użytą 
do jego przesłania ma takie same skutki, jak błąd przy 
złożeniu oświadczenia.

Art. 86. § 1. Jeżeli błąd wywołała druga strona podstępnie, 
uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia woli 
złożonego pod wpływem błędu może nastąpić także wtedy, 
gdy błąd nie był istotny, jak również wtedy, gdy nie dotyczył 
treści czynności prawnej.
§ 2. Podstęp osoby trzeciej jest jednoznaczny z podstępem 
strony, jeżeli ta o podstępie wiedziała i nie zawiadomiła o nim 
drugiej strony albo jeżeli czynność prawna była nieodpłatna.

 

 

Art. 87. Kto złożył oświadczenie woli pod wpływem 
bezprawnej groźby drugiej strony lub osoby trzeciej, ten 
też może uchylić się od skutków prawnych swego 
oświadczenia, jeżeli z okoliczności wynika, że mógł się 
obawiać, iż jemu samemu lub innej osobie grozi poważne 
niebezpieczeństwo osobiste lub majątkowe.

Art. 88. § 1. Uchylenie się od skutków prawnych 
oświadczenia woli, które zostało złożone innej osobie pod 
wpływem błędu lub groźby, następuje przez oświadczenie 
złożone tej osobie na piśmie.
§ 2. Uprawnienie do uchylenia się wygasa: w razie błędu - 
z upływem roku od jego wykrycia, a w razie groźby - z 
upływem roku od chwili, kiedy stan obawy ustał.

 

 

Orzeczenie sądowe

 – kończy proces stosowania prawa 

przez sąd, rozstrzygają spory powstające na tle 
stosunków prawnych.

Powstanie, zmianę lub wygaśnięcie stosunku prawnego 
powodują  jedynie orzeczenia 

konstytutywne,

 czyli 

takie, które stwarzają nową sytuację prawną.

Charakteru takiego nie mają orzeczenia 

deklaratywne

, 

które jedynie autorytatywnie stwierdzają istnienie 
jakiegoś stosunku prawnego.

 

 

Decyzja administracyjna

 jest to akt administracyjny 

stanowiący jednostronne ustalenie organu 
administracji publicznej o wiążących dla jednostki (i 
organu) konsekwencjach normy prawa 
administracyjnego.

Decyzja:
dotyczy indywidualnych spraw obywateli regulowanych 
przez prawo administracyjne, jej wydanie następuje w 
trybie regulowanym przez przepisy o postępowaniu 
administracyjnym, rozstrzyga sprawy co do jej istoty w 
całości lub w części albo w inny kończy sprawę w danej 
instancji.

 

 

Elementy decyzji:
oznaczenie organu, który wydaje decyzję,
data wydania decyzji,
oznaczenie stron, do których decyzja jest skierowana,
powołanie podstawy prawnej decyzji,
osnowa, czyli rozstrzygnięcie co do istoty sprawy,
pouczenie czy i w jakim trybie przysługuje odwołanie 
od decyzji,
podpis pracownika, który w imieniu lub z upoważnienia 
organu administracji wydał decyzję z podaniem 
imienia, nazwiska i stanowiska służbowego,
uzasadnienie faktyczne i prawne – w sytuacji gdy: 
decyzja nie uwzględnia w całości żądania strony, 
rozstrzyga sporne interesy stron, nakłada na strony 
obowiązek, jeżeli jest to decyzja wydana na skutek 
odwołania.