Fakty prawne c.d.

Działania niezamiarowe

 – to zachowania podmiotu 

prawa, które rodzą skutki prawne, choć do ich 
wywołania dany podmiot nie dążył.

Działania niezamiarowe:
- 

zgodne z prawem

,

- 

niezgodne z prawem.

 

 

Działania niezamiarowe zgodne z prawem

 – są to czyny 

dozwolone przez prawo, które rodzą określone przez prawo 
skutki prawne.

Znalezienie rzeczy
Kodeks cywilny

 Art. 183. § 1. Kto znalazł rzecz zgubioną, powinien 
niezwłocznie zawiadomić o tym osobę uprawnioną do odbioru 
rzeczy. Jeżeli znalazca nie wie, kto jest uprawniony do odbioru 
rzeczy, albo jeżeli nie zna miejsca zamieszkania osoby 
uprawnionej, powinien niezwłocznie zawiadomić o znalezieniu 
właściwy organ państwowy.
§ 2. Przepisy o rzeczach znalezionych stosuje się odpowiednio 
do rzeczy porzuconych bez zamiaru wyzbycia się własności, 
jak również do zwierząt, które zabłąkały się lub uciekły.

 

 

Art. 184. § 1. Pieniądze, papiery wartościowe, 
kosztowności oraz rzeczy mające wartość naukową 
lub artystyczną znalazca powinien oddać 
niezwłocznie na przechowanie właściwemu organowi 
państwowemu, inne zaś rzeczy znalezione - tylko na 
żądanie tego organu.
§ 2. Jeżeli znalazca przechowuje rzecz u siebie, 
stosuje się odpowiednio przepisy o nieodpłatnym 
przechowaniu.

 

 

Art. 185. Rozporządzenie Rady Ministrów określi 
organy właściwe do przechowywania rzeczy 
znalezionych i do poszukiwania osób uprawnionych do 
ich odbioru, zasady przechowywania tych rzeczy oraz 
sposób poszukiwania osób uprawnionych do odbioru.

Art. 186. Znalazca, który uczynił zadość swoim 
obowiązkom, może żądać znaleźnego w wysokości 
jednej dziesiątej wartości rzeczy, jeżeli zgłosił swe 
roszczenie najpóźniej w chwili wydania rzeczy osobie 
uprawnionej do odbioru.

 

 

Art. 187. Pieniądze, papiery wartościowe, 
kosztowności oraz rzeczy mające wartość naukową 
lub artystyczną, które nie zostaną przez 
uprawnionego odebrane w ciągu roku od dnia 
wezwania go przez właściwy organ, a w razie 
niemożności wezwania - w ciągu dwóch lat od ich 
znalezienia, stają się własnością Skarbu Państwa. 
Inne rzeczy stają się po upływie tych samych 
terminów własnością znalazcy, jeżeli uczynił on 
zadość swoim obowiązkom; jeżeli rzeczy są 
przechowywane przez organ państwowy, znalazca 
może je odebrać za zwrotem kosztów.

 

 

Art. 188. Przepisów artykułów poprzedzających nie 
stosuje się w razie znalezienia rzeczy w budynku 
publicznym albo w innym budynku lub pomieszczeniu 
otwartym dla publiczności ani w razie znalezienia 
rzeczy w wagonie kolejowym, na statku lub innym 
środku transportu publicznego. Znalazca obowiązany 
jest w tych wypadkach oddać rzecz zarządcy budynku 
lub pomieszczenia albo właściwemu zarządcy środków 
transportu publicznego, a ten postąpi z rzeczą zgodnie 
z właściwymi przepisami.

 

 

Art. 189. Jeżeli rzecz mająca znaczniejszą wartość 
materialną albo wartość naukową lub artystyczną 
została znaleziona w takich okolicznościach, że 
poszukiwanie właściciela byłoby oczywiście 
bezcelowe, znalazca obowiązany jest oddać rzecz 
właściwemu organowi państwowemu. Rzecz 
znaleziona staje się własnością Skarbu Państwa, a 
znalazcy należy się odpowiednie wynagrodzenie.

 

 

Przestępstwo

 – zawiniony  czyn człowieka, 

zabroniony pod groźbą kary przez ustawę 
obowiązującą w czasie jego popełnienia.

Kodeks karny

Art. 7. § 1. Przestępstwo jest zbrodnią albo 

występkiem.

§ 2. Zbrodnią jest czyn zabroniony zagrożony karą 

pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3 albo 

karą surowszą.

§ 3. Występkiem jest czyn zabroniony zagrożony 

grzywną powyżej 30 stawek dziennych, karą 

ograniczenia wolności albo karą pozbawienia wolności 

przekraczającą miesiąc.

 

 

Art. 8. 

Zbrodnię 

można popełnić tylko 

umyślnie

; 

występek

 

można popełnić także

 nieumyślnie

, jeżeli ustawa tak stanowi.

Art. 9. § 1. Czyn zabroniony popełniony jest 

umyślnie

, jeżeli 

sprawca ma zamiar jego popełnienia, to jest chce go popełnić 
albo przewidując możliwość jego popełnienia, na to się godzi.

§ 2. Czyn zabroniony popełniony jest 

nieumyślnie

, jeżeli 

sprawca nie mając zamiaru jego popełnienia, popełnia go 
jednak na skutek niezachowania ostrożności wymaganej w 
danych okolicznościach, mimo że możliwość popełnienia tego 
czynu przewidywał albo mógł przewidzieć.

§ 3. Sprawca ponosi surowszą odpowiedzialność, którą ustawa 
uzależnia od określonego następstwa czynu zabronionego, 
jeżeli następstwo to przewidywał albo mógł przewidzieć.

 

 

Wykroczenia

 – drobne czyny karalne 

Kodeks wykroczeń

Art. 1. § 1. Odpowiedzialności za wykroczenie podlega 
ten tylko, kto popełnia czyn społecznie szkodliwy, 
zabroniony przez ustawę obowiązującą w czasie jego 
popełnienia pod groźbą kary aresztu, ograniczenia 
wolności, grzywny do 5.000 złotych lub nagany.

§ 2. Nie popełnia wykroczenia sprawca czynu 
zabronionego, jeżeli nie można mu przypisać winy w 
czasie czynu.

 

 

Art. 19. 

Kara aresztu

 trwa najkrócej 5, najdłużej 30 dni; 

wymierza się ją w dniach.

Art. 20. §

 1. Kara ograniczenia wolności

 trwa 1 miesiąc.

Art. 24. § 1. 

Grzywnę

 wymierza się w wysokości od 20 do 

5.000 złotych, chyba że ustawa stanowi inaczej.

 

 

Art. 25. § 1. Jeżeli egzekucja grzywny w kwocie 
przekraczającej 500 złotych okaże się bezskuteczna, można po 
wyrażeniu zgody przez ukaranego zamienić grzywnę na pracę 
społecznie użyteczną, określając jej rodzaj i czas trwania. 
Praca społecznie użyteczna trwa najkrócej tydzień, najdłużej 2 
miesiące. Przepisy art. 20 § 2 i art. 21 § 1 stosuje się 
odpowiednio.

§ 2. Jeżeli ukarany w warunkach określonych w § 1 nie wyrazi 
zgody na podjęcie pracy społecznie użytecznej albo mimo 
wyrażenia zgody jej nie wykonuje, można orzec zastępczą 
karę aresztu, przyjmując jeden dzień aresztu za równoważny 
grzywnie od 20 do 150 złotych; kara zastępcza nie może 
przekroczyć 30 dni aresztu.

§ 3. Grzywnę niepodlegającą zamianie na zastępczą karę 
aresztu w myśl § 2 można w szczególnie uzasadnionych 
wypadkach umorzyć.

 

 

Art. 36. § 1

. Naganę

 można orzec wtedy, gdy ze 

względu na charakter i okoliczności czynu lub 
właściwości i warunki osobiste sprawcy należy 
przypuszczać, że zastosowanie tej kary jest 
wystarczające do wdrożenia go do poszanowania 
prawa i zasad współżycia społecznego.
§ 2. Nie można orzec nagany za wykroczenie o 
charakterze chuligańskim.

 

 

Delikt prawa cywilnego

Czyn niedozwolony, 
zabroniony przez prawo 
lecz niebędący przestępstwem,
wywołuje on skutki prawne w dziedzinie prawa cywilnego. 
W jego wyniku powstaje szkoda i naruszenie czyjegoś prawa 
podmiotowego. 
Powoduje on powstanie stosunku zobowiązaniowego między 
sprawcą  lub inna osobą odpowiedzialną, a tym komu szkoda 
została wyrządzona. Treścią zobowiązania jest obowiązek 
naprawienia szkody.

Kodeks cywilny
Art. 415. Kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, 
obowiązany jest do jej naprawienia.

Art. 416. Osoba prawna jest obowiązana do naprawienia 
szkody wyrządzonej z winy jej organu.

 

 

Fakty 

prawne

Zdarzenia 

prawne

Działania 

prawne

Narodziny 

człowieka

Śmierć 

człowieka

 Upływ czasu

Klęski 

żywiołowe

Wolicjonale 

(zamiarowe)

Niezamia-

rowe

Czynności 

prawne

Orzeczenia

sądowe

Akty

administra-

cyjne

Zgodne 

z prawem

Niezgodne 

z prawem

 

 

Podmioty prawa (stosunków prawnych

)

Osoby fizyczne
Osoby prawne
Jednostki organizacyjne niebędące osobami prawnymi

Osoby fizyczne

Każdy człowiek z mocy prawa wyposażony jest w zdolność 
prawną.

Zdolność tę człowiek nabywa z chwilą urodzenia traci ją z 
chwilą śmierci.

Urodzenie i śmierć muszą być stwierdzone dla celów 
prawnych osobnymi dokumentami wydawanymi przez 
urząd stanu cywilnego (akt urodzenia oraz akt zgonu).

Warunkiem nabycia zdolności prawnej przez człowieka jest 
aby dziecko urodziło się żywe.

Art. 9. W razie urodzenia się dziecka domniemywa się, że 
przyszło ono na świat żywe.

 

 

Wyjątki dotyczące momentu nabycia zdolności prawnej 
przez osobę fizyczną. 

Dziecko poczęte nienarodzone

Art. 927. § 1. Nie może być spadkobiercą osoba fizyczna, 
która nie żyje w chwili otwarcia spadku, ani osoba prawna, 
która w tym czasie nie istnieje.
§ 2. Jednakże dziecko w chwili otwarcia spadku już poczęte 
może być spadkobiercą, jeżeli urodzi się żywe.

Art. 75. Można uznać dziecko nawet nie urodzone, jeżeli 
zostało już poczęte.

Art. 182. Dla dziecka poczętego, lecz jeszcze nie 
urodzonego, ustanawia się kuratora, jeżeli jest to potrzebne 
do strzeżenia przyszłych praw dziecka. Kuratela ustaje z 
chwilą urodzenia się dziecka.

 

 

Wyjątki dotyczące momentu utraty zdolności prawnej przez 
osobę fizyczną. 

Uznanie za zmarłego

Zaginiony może być uznany za zmarłego, jeżeli upłynęło lat 
dziesięć od końca roku kalendarzowego, w którym według 
istniejących wiadomości jeszcze żył; 

jednakże gdyby w chwili uznania za zmarłego zaginiony 
ukończył lat siedemdziesiąt, wystarcza upływ lat pięciu.

Uznanie za zmarłego nie może nastąpić przed końcem roku 
kalendarzowego, w którym zaginiony ukończyłby lat 
dwadzieścia trzy.

 

 

Art. 30. § 1. Kto zaginął w czasie podróży powietrznej lub 
morskiej w związku z katastrofą statku lub okrętu albo w 
związku z innym szczególnym zdarzeniem, ten może być 
uznany za zmarłego po upływie sześciu miesięcy od dnia, w 
którym nastąpiła katastrofa albo inne szczególne zdarzenie.
§ 2. Jeżeli nie można stwierdzić katastrofy statku lub okrętu, 
bieg terminu sześciomiesięcznego rozpoczyna się z upływem 
roku od dnia, w którym statek lub okręt miał przybyć do portu 
przeznaczenia, a jeżeli nie miał portu przeznaczenia - z 
upływem lat dwóch od dnia, w którym była ostatnia o nim 
wiadomość.
§ 3. Kto zaginął w związku z bezpośrednim 
niebezpieczeństwem dla życia nie przewidzianym w 
paragrafach poprzedzających, ten może być uznany za 
zmarłego po upływie roku od dnia, w którym 
niebezpieczeństwo ustało albo według okoliczności powinno 
było ustać.

 

 

Art. 31. § 1. Domniemywa się, że zaginiony zmarł w chwili 
oznaczonej w orzeczeniu o uznaniu za zmarłego.
§ 2. Jako chwilę domniemanej śmierci zaginionego oznacza 
się chwilę, która według okoliczności jest najbardziej 
prawdopodobna, a w braku wszelkich danych - pierwszy 
dzień terminu, z którego upływem uznanie za zmarłego 
stało się możliwe.
§ 3. Jeżeli w orzeczeniu o uznaniu za zmarłego czas śmierci 
został oznaczony tylko datą dnia, za chwilę domniemanej 
śmierci zaginionego uważa się koniec tego dnia.

Art. 32. Jeżeli kilka osób utraciło życie podczas grożącego 
im wspólnie niebezpieczeństwa, domniemywa się, że 
zmarły jednocześnie.

 

 

Zdolność do czynności prawnych

 -  to zdolność nabywania 

praw i zaciągania zobowiązań mocą własnych 
oświadczeń woli.

Zdolność 

do czynności

prawnych

Pełna

Ograniczona

Brak

 

 

Pełna zdolność do czynności prawnych:

Pełną zdolność do czynności prawnych nabywa się z chwilą 
uzyskania pełnoletności.

Pełnoletnim jest, kto ukończył lat osiemnaście.

Przez zawarcie małżeństwa małoletni uzyskuje pełnoletność. 
Nie traci jej w razie unieważnienia małżeństwa.

Nie może zawrzeć małżeństwa osoba nie mająca ukończonych 
lat osiemnastu. 

Jednakże z ważnych powodów sąd opiekuńczy może zezwolić 
na zawarcie małżeństwa kobiecie, która ukończyła lat 
szesnaście, a z okoliczności wynika, że zawarcie małżeństwa 
będzie zgodne z dobrem założonej rodziny.

 

 

Ograniczona zdolność do czynności prawnych:

Ograniczoną zdolność do czynności prawnych mają małoletni, 
którzy ukończyli lat trzynaście, oraz osoby 
ubezwłasnowolnione częściowo.

Osoba pełnoletnia może być ubezwłasnowolniona częściowo z 
powodu choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo 
innego rodzaju zaburzeń psychicznych, w szczególności 
pijaństwa lub narkomanii, jeżeli stan tej osoby nie uzasadnia 
ubezwłasnowolnienia całkowitego, lecz potrzebna jest pomoc 
do prowadzenia jej spraw.

Dla osoby ubezwłasnowolnionej częściowo ustanawia się 
kuratelę.

 

 

Co do zasady, do ważności czynności prawnej, przez 
którą osoba ograniczona w zdolności do czynności 
prawnych zaciąga zobowiązanie lub rozporządza 
swoim prawem, potrzebna jest zgoda jej 
przedstawiciela ustawowego.

Ważność umowy, która została zawarta przez osobę 
ograniczoną w zdolności do czynności prawnych bez 
wymaganej zgody przedstawiciela ustawowego, 
zależy od potwierdzenia umowy przez tego 
przedstawiciela.

 

 

Osoba ograniczona w zdolności do czynności prawnych może 
sama potwierdzić umowę po uzyskaniu pełnej zdolności do 
czynności prawnych.

Strona, która zawarła umowę z osobą ograniczoną w zdolności 
do czynności prawnych, nie może powoływać się na brak 
zgody jej przedstawiciela ustawowego. 

Może jednak wyznaczyć temu przedstawicielowi odpowiedni 
termin do potwierdzenia umowy; staje się wolna po 
bezskutecznym upływie wyznaczonego terminu.

Jeżeli osoba ograniczona w zdolności do czynności prawnych 
dokonała sama jednostronnej czynności prawnej, do której 
ustawa wymaga zgody przedstawiciela ustawowego, czynność 
jest nieważna.

Osoba ograniczona w zdolności do czynności prawnych może 
bez zgody przedstawiciela ustawowego zawierać umowy 
należące do umów powszechnie zawieranych w drobnych 
bieżących sprawach życia codziennego.

 

 

Osoba ograniczona w zdolności do czynności prawnych może 
bez zgody przedstawiciela ustawowego rozporządzać swoim 
zarobkiem, chyba że sąd opiekuńczy z ważnych powodów 
inaczej postanowi.

Jeżeli przedstawiciel ustawowy osoby ograniczonej w 
zdolności do czynności prawnych oddał jej określone 
przedmioty majątkowe do swobodnego użytku, osoba ta 
uzyskuje pełną zdolność w zakresie czynności prawnych, 
które tych przedmiotów dotyczą.

Wyjątek stanowią czynności prawne, do których dokonania 
nie wystarcza według ustawy zgoda przedstawiciela 
ustawowego.

 

 

Brak zdolności do czynności prawnych:

Nie mają zdolności do czynności prawnych osoby, które nie 
ukończyły lat trzynastu, oraz osoby ubezwłasnowolnione 
całkowicie.

Osoba, która ukończyła lat trzynaście, może być 
ubezwłasnowolniona całkowicie, jeżeli wskutek choroby 
psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju 
zaburzeń psychicznych, w szczególności pijaństwa lub 
narkomanii, nie jest w stanie kierować swym postępowaniem.

Dla ubezwłasnowolnionego całkowicie ustanawia się opiekę, 
chyba że pozostaje on jeszcze pod władzą rodzicielską.

Czynność prawna dokonana przez osobę, która nie ma 
zdolności do czynności prawnych, jest nieważna,

jednakże gdy osoba niezdolna do czynności prawnych zawarła 
umowę należącą do umów powszechnie zawieranych w 
drobnych bieżących sprawach życia codziennego, umowa taka 
staje się ważna z chwilą jej wykonania, chyba że pociąga za 
sobą rażące pokrzywdzenie osoby niezdolnej do czynności 
prawnych.

 

 

Osoba prawna

Osobą prawną jest samodzielny podmiot (jednostka 
organizacyjna) zorganizowany w celu osiągnięcia 
pewnych celów, dysponujący zazwyczaj wyodrębnionym 
majątkiem, ponoszący odpowiedzialność (majątkową) 
za swoje działania, uznany przez prawo za osobę.  

Osoba prawna od chwili powstania do chwili jej 
likwidacji ma zdolność prawną i zdolność do czynności 
prawnych. 

 

 

1. Osobami prawnymi są Skarb Państwa i jednostki organizacyjne, 
którym przepisy szczególne przyznają osobowość prawną.

2. Powstanie, ustrój i ustanie osób prawnych określają właściwe 
przepisy; w wypadkach i w zakresie w przepisach tych 
przewidzianych organizację i sposób działania osoby prawnej 
reguluje także jej statut.

3. Jednostka organizacyjna uzyskuje osobowość prawną z chwilą 
jej wpisu do właściwego rejestru, chyba że przepisy szczególne 
stanowią inaczej.

4. Rodzaje rejestrów oraz ich organizację i sposób prowadzenia 
regulują odrębne przepisy.

5. Osoba prawna działa przez swoje organy w sposób przewidziany 
w ustawie i w opartym na niej statucie.

6. Jeżeli ustawa lub oparty na niej statut nie stanowi inaczej, 
siedzibą osoby prawnej jest miejscowość, w której ma siedzibę jej 
organ zarządzający.

7. Przepisy o ochronie dóbr osobistych osób fizycznych stosuje się 
odpowiednio do osób prawnych.

 

 

Typy osób prawnych:

KORPORACJA:
Osoba prawna realizująca wspólne cele swoich członków. 
Podstawa utworzenia korporacji jest grupa założycieli, 
którzy dążą do osiągnięcia określonego w akcie 
założycielskim osoby prawnej celu. Substratem korporacji 
są ludzie.

Przykłady korporacji: stowarzyszenia, partie polityczne, 
związki zawodowe, spółki z o.o.

ZAKŁAD:
Osoba prawna, która opiera się na wyodrębnionym majątku. 
 Jej cele określa założyciel i i są to zazwyczaj cele związane 
z zaspakajaniem potrzeb tzw. destynatariuszy, tj. osób 
trzecich (osób nie będących członkami- założycielami 
zakładu, ale korzystającymi z jego usług). Substratem 
fundacji jest majątek.
 
Przykłady fundacji: banki, spółki akcyjne, fundacje, 
przedsiębiorstwa państwowe.

 

 

Osoby prawne podzielić można także na:

-  prowadzące działalność gospodarczą (np. przedsiębiorstwa 
państwowe, spółki z o.o.),

-  oraz takie, które utworzono w innym celu (nie oznacza to, 
że niektóre z nich nie prowadzą takiej działalności, jednak ich 
celem jest uzyskiwanie dochodów na finansowanie 
działalności statutowej, np.: gminy, stowarzyszenia, związki 
wyznaniowe, fundacje, uczelnie wyższe).

Osoby prawne można podzielić także na:

- państwowe,
- samorządowe, 
- prywatne. 

 

 

Państwowe osoby prawne

Podstawowym kryterium wyodrębnienia 
państwowych osób prawnych są majątkowe i 
strukturalne powiązania z państwem.

Kodeks cywilny wśród państwowych osób prawnych 
wyróżnia Skarb Państwa oraz inne państwowe osoby 
prawne - art. 441 K.c. 

„Art. 441. § 1. Własność i inne prawa majątkowe, 
stanowiące mienie państwowe, przysługują Skarbowi 
Państwa albo innym państwowym osobom prawnym.
§ 2. Uprawnienia majątkowe Skarbu Państwa 
względem państwowych osób prawnych określają 
odrębne przepisy, w szczególności regulujące ich 
ustrój.” 

 

 

Relacje między Skarbem Państwa a innymi 
państwowymi osobami prawnymi regulują także art. 
34 i art. 40 K.c. 

Przepisy te dzielą Skarb Państwa i inne państwowe 
osoby prawne (np. przedsiębiorstwa państwowe), 
wyraźnie zaznaczając, że Skarb Państwa jest w 
stosunkach cywilnoprawnych podmiotem praw i 
obowiązków dotyczących mienia państwowego, 
nienależącego do innych państwowych osób 
prawnych, oraz że Skarb Państwa nie ponosi 
odpowiedzialności za działalność państwowych osób 
prawnych, a te z kolei nie ponoszą 
odpowiedzialności za zobowiązania Skarbu Państwa.

 

 

Przykłady:
Kodeks cywilny

„Art. 34. Skarb Państwa jest w stosunkach cywilnoprawnych 
podmiotem praw i obowiązków, które dotyczą mienia 
państwowego nie należącego do innych państwowych osób 
prawnych.”

„Art. 40. § 1. Skarb Państwa nie ponosi odpowiedzialności za 
zobowiązania państwowych osób prawnych, chyba że przepis 
odrębny stanowi inaczej. Państwowe osoby prawne nie ponoszą 
odpowiedzialności za zobowiązania Skarbu Państwa.
§ 2. W razie nieodpłatnego przejęcia, na podstawie 
obowiązujących ustaw, określonego składnika mienia od 
państwowej osoby prawnej na rzecz Skarbu Państwa, ten ostatni 
odpowiada solidarnie z osobą prawną za zobowiązania powstałe w 
okresie, gdy składnik stanowił własność danej osoby prawnej, do 
wysokości wartości tego składnika ustalonej według stanu z chwili 
przejęcia, a według cen z chwili zapłaty.
§ 3. Przepisy § 1 i 2 stosuje się odpowiednio do odpowiedzialności 
jednostek samorządu terytorialnego i samorządowych osób 
prawnych.”

 

 

Szczególną osobą prawną jest 

Skarb Państwa

, który 

traktowany jest w prawie jako substrat państwa.

SP wykonuje w imieniu państwa uprawnienia właścicielskie 
wobec własności państwowej. Na SP składają się różne 
państwowe jednostki organizacyjne, niemające odrębnej 
osobowości prawnej. Działają one w ramach osobowości 
prawnej SP.  

Prawo wyraźnie rozgranicza SP i inne państwowe osoby 
prawne (np. przedsiębiorstwa państwowe), wyraźnie 
zaznaczając, że SP Nie ponosi odpowiedzialności za 
działalność państwowych osób prawnych, a te z kolei nie 
ponoszą odpowiedzialności za Skarb Państwa.

 

 

Skarb Państwa:

- ze względu na swoją istotę nie jest powoływany ani nie 
może ulec likwidacji jak inne osoby prawne, nie podlega 
też wymaganiom forlanoprawnym takim jak inne osoby 
prawne (nie  podlega np. wpisowi do odpowiedniego 
rejestru),

- Skarb Państwa nie ma swojej siedziby ani organów tak 
jak inne osoby prawne,

Skarb Państwa

 występuje w gospodarce w co najmniej 

dwóch rolach:

- ma uprawnienia władcze, które wykonuje w imieniu 
państwa,

- działa jako uczestnik stosunków cywilnoprawnych, często 
na zasadach równorzędności stron.

 

 

Zasoby pieniężne Skarbu Państwa ujęte są w ramach 
budżetu państwa lub państwowych funduszy celowych, a 
także jako rezerwy dewizowe państwa. 

Zasoby te służą realizacji zadań państwa, a także funkcji 
finansowych Skarbu Państwa.
 
Ustawa o działach administracji rządowej stanowi, że dział 
Skarb Państwa obejmuje sprawy dotyczące gospodarowania 
mieniem Skarbu Państwa, w tym komercjalizacji i 
prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych oraz 
narodowych funduszy inwestycyjnych i ich prywatyzacji, jak 
również ochrony interesów Skarbu Państwa - z wyjątkiem 
spraw, które na mocy odrębnych przepisów przypisane są 
innym działom.

Skarb Państwa reprezentuje minister właściwy do spraw 
Skarbu Państwa.

 

 

Skarb Państwa

 prowadzi działalność gospodarczą:

- w formach budżetowych (jednostki budżetowe i 
zakłady budżetowe),

- w formie jednoosobowych spółek Skarbu Państwa,

- poprzez zaangażowanie kapitałowe w działalność 
innych podmiotów (spółek, fundacji, funduszy 
powierniczych).

 

 

Do państwowych osób prawnych zaliczyć 
należy przedsiębiorstwa państwowe.

Ustawa o przedsiębiorstwach państwowych 
stanowi, że jest ono samodzielnym, 
samorządnym i samofinansującym się 
przedsiębiorcą posiadającym osobowość 
prawną, podejmującym samodzielnie 
decyzje w celu realizacji zadań 
przedsiębiorstwa. 

Przedsiębiorstwo państwowe zobowiązane 
jest prowadzić działalność na zasadach 
racjonalnej gospodarki, samofinansowania 
oraz rachunku ekonomicznego.

 

 

Przedsiębiorstwa państwowe mogą być tworzone jako 
przedsiębiorstwa działające na zasadach ogólnych bądź 
jako przedsiębiorstwa użyteczności publicznej. 

Celem działania przedsiębiorstw użyteczności publicznej 
jest przede wszystkim bieżące i nieprzerwane 
zaspokajanie potrzeb ludności.

W szczególności przedsiębiorstwa te mają na celu 
produkcję lub świadczenie usług w zakresie:

1)  inżynierii sanitarnej,
2)  komunikacji miejskiej,
3)  zaopatrzenia ludności w energię elektryczną, gazową 

i cieplną,

4)  zarządu państwowymi zasobami lokalowymi,
5)  zarządu państwowymi terenami zielonymi,
7)  usług pogrzebowych i utrzymania urządzeń 

cmentarnych,

8)  usług kulturalnych. 

 

 

Założycielami przedsiębiorstw państwowych mogą 
być naczelne oraz centralne organy administracji 
państwowej a także Narodowy Bank Polski i banki 
państwowe. 

Do obowiązków założyciela należy wyposażenie 
przedsiębiorstwa w środki niezbędne do prowadzenia 
przez nie działalności (określona jest ona w akcie 
prawnym o jego utworzeniu).

 

 

Większość przedsiębiorstw państwowych działa na 
podstawie przepisów ustawy o przedsiębiorstwach 
państwowych, niektóre z nich działają na 
podstawie odrębnych ustaw, np.:

- przedsiębiorstwo państwowe Porty Lotnicze 
działa na podstawie ustawy o przedsiębiorstwie 
państwowym "Porty Lotnicze”, 

- Poczta Polska – na podstawie ustawy o 
państwowym przedsiębiorstwie użyteczności 
publicznej "Poczta Polska",

- państwowe przedsiębiorstwo użyteczności 
publicznej - Zakład Unieszkodliwiania Odpadów 
Promieniotwórczych - na podstawie ustawy Prawo 
atomowe.

 

 

Przedsiębiorstwo państwowe działa na podstawie 
odpowiedniej ustawy oraz na podstawie przepisów 
statutu uchwalanego przez zebranie pracowników na 
wniosek dyrektora przedsiębiorstwa. 

Co do zasady, przedsiębiorstwo państwowe podlega 
obowiązkowi wpisu do Krajowego Rejestru 
Sądowego. 

Z chwilą dokonania wpisu do KRS przedsiębiorstwo 
państwowe uzyskuje osobowość prawną, staje się 
podmiotem prawa. 

Oświadczenia woli w imieniu przedsiębiorstwa 
składają jego organy, którymi są: ogólne zebranie 
pracowników (delegatów), rada pracownicza i 
dyrektor przedsiębiorstwa. 

 

 

Pozostałe państwowe osoby prawne, niebędące 
państwowymi przedsiębiorstwami, np.: 

- Narodowy Bank Polski, 
- publiczne szkoły wyższe, 
- Polska Akademia Nauk, 
- jednostki badawczo- rozwojowe (np.: Wojskowy 
--Instytut Medyczny, Instytut "Centrum Zdrowia 
Matki Polki" w Łodzi, Instytut "Pomnik-Centrum 
Zdrowia Dziecka" w Warszawie, Krajowa Szkoła 
Administracji Publicznej), 
- Biblioteka Narodowa, 
- fundusze celowe (np. Bankowy Fundusz 
Gwarancyjny, Narodowy Fundusz Zdrowia, Fundusz 
Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, 
Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób 
Niepełnosprawnych,), 
- Zakład Ubezpieczeń Społecznych,

 

 

Gmina może tworzyć

 własne jednostki organizacyjne- 

gminne osoby prawne

 np. spółki z ograniczoną 

odpowiedzialnością oraz spółki akcyjne, które z mocy 
odrębnej ustawy (K.s.h) posiadają odrębna od gminy 
osobowość prawną.

Samorządowe osoby prawne

W myśl art. 165 ust. 1 Konstytucji:
„

Jednostki samorządu terytorialnego mają osobowość 

prawną.

 Przysługują im prawo własności i inne prawa 

majątkowe. 
2. Samodzielność jednostek samorządu terytorialnego 
podlega ochronie sądowej.”

W myśl  ustawy o samorządzie gminnym:
„Art. 2 ust.1. Gmina wykonuje zadania publiczne w imieniu 
własnym i na własną odpowiedzialność.

2. Gmina posiada osobowość prawną.

3. Samodzielność gminy podlega ochronie sądowej.”
Oświadczenia woli w imieniu gminy składa wójt (burmistrz, 
prezydent miasta)- art. 46 ustawy o samorządzie gminnym.

 

 

Osoby prawne w Polsce powoływane są do życia w trybach: 
ustawowym, rejestrowym i notyfikacyjnym.

Tryb ustawowy

: uzyskanie osobowości prawnej konkretnego 

podmiotu następuje z inicjatywy władzy publicznej, która 
stanowi odpowiednią ustawę.

Tryb rejestracyjny

: uzyskanie osobowości  prawnej 

konkretnego podmiotu następuje z inicjatywy założycieli. Wpis 
osoby prawnej do konkretnego rejestru powoduje uzyskanie 
osobowości prawnej.

Tryb notyfikacyjny

: uzyskanie osobowości prawnej 

konkretnego podmiotu następuje z inicjatywy założycieli. Wpis 
nie ma charakteru konstytutywnego. Zazwyczaj uzyskanie 
wpisu poprzedzone jest wydaniem odpowiedniego dokumentu 
przez organ administracji (decyzji administracyjnej) bądź przez 
sąd (postanowienie sądu), zawalającego na utworzenie osoby 
prawnej.

 

 

Jednostki organizacyjne niebędące osobami 
prawnymi, którym ustawa przyznaje 
zdolność prawną.

W stosunkach cywilnoprawnych pojawiły się 
także jednostki organizacyjne, którym 
przepisy prawa nie przyznają osobowości 
prawnej, ale wskazują na ich pewne 
wyodrębnienie. Są to jednostki, które na 
mocy przepisów prawa nabyły zdolność 
prawną, czyli zdolność do bycia podmiotem 
prawa i obowiązków, są one zatem 
podmiotami prawa.

 

 

 

1) osobowe spółki kapitałowe (spółka jawna, spółka 
partnerska, spółka komandytowa, spółka 
komandytowo-akcyjna),

2) spółki kapitałowe w organizacji (spółka z 
ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, 
spółka akcyjna w organizacji),

3) główny oddział zagranicznego zakładu 
ubezpieczeń wykonujący działalność 
ubezpieczeniową na terytorium Rzeczypospolitej 
Polskiej:

Ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o działalności 
ubezpieczeniowej (Dz. U. Nr 124, poz. 1151 ze zm.)
 „Art. 106. 1. Główny oddział może nabywać prawa i 
zaciągać zobowiązania, pozywać i być pozywany.” 
(…)

 

 

4) wspólnoty mieszkaniowe właścicieli odrębnych 
lokali:

 Przykład:

Ustawa z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali 
„Art. 6. Ogół właścicieli, których lokale wchodzą w 
skład określonej nieruchomości, tworzy wspólnotę 
mieszkaniową. Wspólnota mieszkaniowa może 
nabywać prawa i zaciągać zobowiązania, pozywać i 
być pozwana.”

5) stowarzyszenia zwykłe (nierejestrowe).

 

 

Art. 331 K.c. „§ 1. Do jednostek organizacyjnych 
niebędących osobami prawnymi, którym ustawa 
przyznaje zdolność prawną, stosuje się odpowiednio 
przepisy o osobach prawnych.

§ 2. Jeżeli przepis odrębny nie stanowi inaczej, za 
zobowiązania jednostki, o której mowa w § 1, 
odpowiedzialność subsydiarną ponoszą jej 
członkowie; odpowiedzialność ta powstaje z chwilą, 
gdy jednostka organizacyjna stała się 
niewypłacalna.”