Uzależnieni

e od 

pracy !?!

 

 

Praca

 

stanowi aktywność wpisaną w 

naturalny bieg życia człowieka.

Jest to celowa działalność 

człowieka, polegająca na 

przekształcaniu różnych dóbr i 

przystosowywaniu ich do 

zaspokajania potrzeb ludzkich.

 

 

 

 

odnosi się do 
skutków, jakie 
mają miejsce w 
sferze podmiotu 
sprawczego – 
osoby pracującej

odnosi się do więzi 
społecznych, 
relacji jednego 
pracownika z 
innym oraz z 
zespołem 
pracowniczym

W ie lo w y m ia r o w e   f u n k c j e   p r a c y

P o d m io t o w a

c e l:

r o z w ó j   c z ł o w ie k a

( fi z . ,   p s y c h . ,   s p o ł . ,   d u c h . )

P r z e d m i o t o w a

c e l:

t w o r z e n ie   d ó b r   k u lt u r y

( m a t e r ia ln y c h ,   n ie m a t e r ia ln y c h )

S p o ł e c z n a

c e l:

t w o r z e n ie   w s p ó ln o t

in t e g r a c j a   s p o ł e c z n a

związana ze 
skutkami, jakie z 
niej wynikają w 
świecie 
zewnętrznym

 

 

Funkcja podmiotowa

• zaspokajanie potrzeb
• kształtowanie nawyku pracy
• uczenie zawodu
• rozwój umiejętności zawodowych
• rozwój poczucia odpowiedzialności
• kształtowanie postaw
• rozwój sprawności fizycznej
• rozwój sprawności psychicznej
• rozwój zainteresowań i samorealizacji
• rozwój kompetencji społecznych
• terapia
• resocjalizacja

 

 

Funkcja przedmiotowa

• podporządkowanie sił przyrody
• tworzenie cywilizacji i dóbr kultury
• ogólnospołeczny i indywidualny skutek 

ekonomiczny

 

 

Funkcja społeczna

• rozwój więzi opartej na 
     wspólnych narzędziach pracy
• rozwój więzi opartej na 
     podziale umiejętności pracy
• rozwój więzi opartej na 
     wspólnocie korzyści z pracy
• rozwój więzi opartej na 
     wspólnych zainteresowaniach

 

 

Jeżeli aktywność 
zawodowa 
powoduje 
destrukcję 
zamiast rozwoju, 
to należy się 
zastanowić 
nad jej sensem.

 

 

PRACOHOLIZM

n p .  o d   a l k o h o l u ,   l e k ó w ,

n a r k o t y k ó w ,   t y t o n i u ...

c h e m i c z n e

n p . 

o d   p r a c y

,

h a z a r d u ,   s e k s u ,   i n t e r n e t u ...

c z y n n o ś c i o w e

u z a l e ż n i e n i e

 

 

PRACOHOLIZM

 

to zaangażowanie w pracę, które:

• jest nadmierne,
• jest nieuzasadnione 

okolicznościami,

• wpływa destrukcyjnie na człowieka 

i/lub otaczających go ludzi,

• wynika z wewnętrznego przymusu,
• nie powoduje przyjemności.

 

 

 

 

OBJAWY

Pracoholizm występuje wtedy, gdy 

można zidentyfikować trzy lub 

więcej niżej przedstawionych 

objawów, które występują łącznie 

przez pewien okres w ciągu 

ostatniego roku:

 

 

1. Silne pragnienie lub poczucie przymusu 

wykonywania pracy:

• poczucie, że nie można żyć bez pracy;
• przekonanie, że można, realizować się tylko w pracy;
• oczekiwanie natychmiastowej gratyfikacji z podjętych działań 

pracowniczych;

• silna potrzeba poszukiwania aprobaty i własnej wartości w 

obszarze czynności zawodowych;

• przypływ energii tylko w trakcie wykonywania czynności 

zawodowych;

• życie w ciągłym napięciu psychicznym; 
• uzyskiwanie poczucia pewności siebie i bezpieczeństwa przez 

czynności zawodowe;

• przekonanie, że pozwolenie sobie na większy luz w pracy 

spowoduje pokonanie/wyprzedzenie przez konkurencję;

• opinia, iż najważniejszy w życiu jest sukces zawodowy 

wymagający poświęceń;

• nadmierna odpowiedzialność za powierzone projekty lub 

zachowania nieodpowiedzialne, gdy obciążenie przekracza 

możliwości realizacyjne;

• poczucie, że nie można wyzwolić się z preferowanych zachowań;

 

 

2. Trudności wynikające z niemożności 

kontrolowania pracy - rozpoczęcia, zakończenia lub 

ilości wykonywanej pracy:

• przekonanie o mniejszych możliwościach kontrolowania swoich 

zachowań zawodowych;

• częsta utrata poczucia czasu spędzonego w pracy;
• przekonanie, że codziennie powinno zostawać się dłużej w pracy 

i przychodzić także w dni wolne;

• opinia, że nie można wziąć urlopu, bo spowoduje to poważne 

problemy w pracy;

• potrzeba kontrolowania zdarzeń zawodowych i pracy innych;
• nadmierny krytycyzm w stosunku do siebie, współpracowników i 

osób najbliższych;

• trudności w „zamknięciu za sobą drzwi" i oderwaniu się od pracy;
• notoryczne przynoszenie pracy z firmy do domu;
• trudności z zakończeniem rozpoczętych projektów w wyniku ich 

ciągłego udoskonalania;

• wewnętrzny przymus sprawdzania czy wszystko w pracy 

przebiega prawidłowo;

• brak tolerancji na własne i/lub innych błędy zawodowe;
• częste kłamstwa, zwłaszcza w zakresie ilości i czasu 

wykonywanej pracy;

 

 

3. Objawy stanu przerwania aktywności pracowniczej 

oraz ich zmniejszenie lub ustępowanie 

w momencie powrotu do pracy 

(na wzór objawów abstynencyjnych):

 

• niepokój, rozdrażnienie, gorsze samopoczucie lub cierpienie w 

dni wolne od pracy (np. weekendy i urlop) 

• oraz ustępowanie tych stanów z chwilą powrotu do 

wykonywania zadań zawodowych;

 

 

4. Stwierdzenie tolerancji polegającej na 

zwiększaniu liczby godzin pracy:

• spędzanie coraz większej ilości czasu w pracy w celu 

zredukowania niepokoju, osiągnięcia zadowolenia czy dobrego 

samopoczucia, które były poprzednio uzyskiwane w normalnym 

czasie pracy;

• poczucie zadowolenia z wydłużania się czasu pracy;
• brak czasu wolnego;
• życie w ciągłym pośpiechu - „ściganie się z czasem";
• częste spóźnianie się;
• załatwianie spraw najczęściej „na wczoraj";
• traktowanie wakacji jako bezproduktywnie upływającego czasu;
• chęć perfekcyjnego wykonania każdego zadania zawodowego;
• dyskomfort z powierzania innym jakiegokolwiek zadania;
• brak zrozumienia dla osób potrafiących „wyłączyć się" z pracy 

po jej zakończeniu;

• nieodparta potrzeba stworzenia takich warunków, by mieć stały i 

nieograniczony kontakt z pracą;

 

 

5. Zaniedbywanie z powodu aktywności zawodowej 

alternatywnych źródeł przyjemności lub 

zainteresowań:

• brak celów życiowych wychodzących poza sferę działań 

zawodowych;

•  traktowanie innych sfer życia jako przeszkód w aktywności 

zawodowej;

• nieumiejętność zagospodarowania czasu wolnego;

 

 

6. Kontynuowanie pracy mimo wyraźnych 

dowodów 

jej szkodliwych następstw 

(somatycznych, psychicznych, społecznych)

• intensywne zaangażowanie w pracę jako przeszkoda w refleksji 

nad celami i problemami własnego życia;

• wykonywanie nadmiernych obowiązków zawodowych kosztem 

wyglądu i radości życia;

• brak równowagi między praca a resztą życia;
• otaczanie się ludźmi mającymi nierealistyczne standardy pracy;
• narastające poczucie osamotnienia, wypalenie emocjonalne, 

częste reakcje depresyjne;

• wzrost używania substancji psychoaktywnych (np. tytoniu, 

alkoholu);

• częste zaniedbywanie lub odkładanie innych spraw, by móc 

zrealizować powierzony zawodowy projekt;

• wycofywanie się z intymnych związków z obawy przed bliskością;
• poświęcanie życia rodzinnego i/lub prywatnego na rzecz firmy 

(istnieje tu pewna różnica płciowa);

• konflikty rodzinne z powodu nadmiernego zaangażowania w 

obowiązki zawodowe;

• częste odwoływanie spotkań towarzyskich z powodu pracy.

 

 

Tylko wnikliwa 

analiza 

konkretnego 

przypadku 

pozwala 

stwierdzić czy 

jest to 

uzależnienie.

 

 

Nadmierna aktywność zawodowa 

może mieć różne przyczyny:

•  pasja do wykonywanej pracy,
•  względy ekonomiczne, obawa przed 
utratą
   pracy,
•  ucieczka przed problemami osobistymi,
•  przymus wewnętrzny (charakterystyczny
   tylko dla pracoholika).

 

 

Czynniki ryzyka 

pracoholizmu:

Społeczne:

Czas aktywności zawodowej 

(przekraczanie norm czasu pracy 
przez pracodawców, lub brak 
sztywnych norm czasowych)

Duży zakres obowiązków 

(utrwalenie nieprawidłowych 
nawyków, mniej czasu dla rodziny i 
znajomych)

Stan cywilny (grupa ryzyka to 

osoby stanu wolnego i 
rozpoczynające pracę – mają dużo 
czasu, brak dystansu, nastawieni 
na szybki sukces)

Zagospodarowanie czasu 

wolnego (wyjazdy integracyjne z 
zakładu pracy, lojalność za 
dodatkowe świadczenia, mniejszy 
kontakt z rodziną i znajomymi)

Osobowościowe:

Chęć zaspokojenia określonych 

potrzeb (rozbudzenia potrzeb 
konsumcyjnych, wygórowanych 
ambicji, potrzeby potwierdzania się, 
własnej wartości, bycia „w porządku” 
zawsze i wszędzie...)

Zaburzenia obsesyjno-

kompulsywne (silna potrzeba 
podejmowaniaczynności 
pracowniczych w celu redukcji lęku)

Osobowość typu A (nadmierny pęd 

do rywalizacji, agresywność, 
wygórowane ambicje, niska 
samoocena, potrzeby: kontroli, 
osiągnięć, dominacji, niecierpliwość i 
skłonność do pośpiechu)

Ucieczkowe rozwiązywanie 

problemów osobistych i konfliktów 
(ucieczka w pracę, długotrwałe 
oddziaływanie czynników 
stresogennych)

 

 

Czynniki geograficzne, społeczne i 

kulturowe 

a występowanie zjawiska pracoholizmu.

• Japonia 

(kultura azjatycka bardzo wysoko ceni pracę; 

praca 60-70h/tydzień; zjawisko śmierci z przepracowania – 

10tys. osób rocznie, 

• Stany Zjednoczone 

(praca jako narzędzie 

zaspokojenia potrzeb konsumpcyjnych - konsumpcjonizm 

napędzany przez reklamę, zakupy jako forma spędzania 
wolnego czasu; zaburzony system wartości;

 

praca jako 

podstawowa wartość, sens życia - wizja bezrobocia, 

obniżenie poczucia godności i  własnej wartości, 

samobójstwo)

• Europa Zachodnia 

(szacunek i uznaniem dla pracy ze 

względu na dochody finansowe; bardzo rzadkie przypadki 

śmierci z przepracowania czy samobójstwa z powodu utraty 

pracy; wzrost prawdopodobieństwa pracoholizmu w 

związku z postępującą globalizacją, wprowadzaniem 

amerykańskich standardów pracy, rosnącą konkurencją na 

rynku pracy)

 

 

 

 

Wielowymiarowe 

konsekwencje 

uzależnienia od pracy

s o m a t y c z n e

p s y c h i c z n e

s p o łe c z n e

S K U T K I     P R A C O H O L I Z M U

 

 

Skutki somatyczne

• Zespół wegetatywny (mobilizacja organizmu, działania 

obronne różnych funkcji)

• Zespół przewlekłego zmęczenia (wyczerpanie 

organizmu, różne objawy fizjologiczne)

• Zespół nagłej śmierci
• Syndrom czarnego poniedziałku (wylewy i zawały 

serca w godzinach porannych)

• Intoksynacja wzbudzeniowa (przeciążenie pracy 

komórek, nadmierne wzbudzenie zakończone 
samounicestwieniem)

• Starzenie mózgu (zaburzenie pracy hipokampu z 

powodu przeciążenia, degeneracja neuronów)

 

 

Skutki psychiczne

• Zespół wypalenia zawodowego (wyczerpanie 

emocjonalne, somatyzacja trudności, nadmierna 
depersonalizacja w stosunku do innych i siebie, brak 
satysfakcji z pracy)

• Histeria taśmy produkcyjnej (różne symptomy 

fizyczne, pojawia się nagle i szybko rozprzestrzenia, 
przyczyna w przeciążeniu monotonną pracą, częściej 
występuje u kobiet)

• Zaburzenia procesów poznawczych (uwagi, 

percepcji, pamięci, myślenia)

• Dominacja emocji negatywnych
• Negatywna samoocena

 

 

Skutki społeczne

• Dezintegracja zespołu pracowniczego (zaburzenia 

więzi pracowniczej z powodu tworzenia toksycznych 
warunków: niedostrzeganie potrzeb innych, konflikty, 
krytyka, atmosfera pośpiechu, trudności w 
komunikacji, agresja, frustracja, zaburzenie 
współpracy...)

• Dezintegracja rodziny (rozluźnienie więzi 

małżeńskiej, konflikty i napięcia rodzinne, wzajemne 
obarczanie odpowiedzialnością za 
problemy,rozluźnienie więzi z dziećmi, problemy 
wychowawcze, mniej uczuciowego zaangażowania)

 

 

 

 

Strategie zapobiegania 

problemom zawodowym:

1.

Znaczenie rodziny

•

wzorce zachowań pracowniczych

•

kreatywne zagospodarowanie czasu wolnego

•

wspólne spędzanie czasu wolnego i wspólny 
wypoczynek

•

właściwa relacja małżeńska

•

utrzymanie zdrowego balansu między 
rozwojem kariery zawodowej a udziałem w 
życiu rodzinnym

 

 

Strategie zapobiegania 

problemom zawodowym:

2.

  Wykrywanie predyspozycji do 
pracoholizmu

•

  

Skala Uzależnienia od Pracy L. Golińskiej i M. Pasik

•

  The Work Addiction Risk Test (WART) B. Robinsona

Wywiady i testy kompetencyjne pozwalają 
wyselekcjonować w procesie rekrutacji pracownika 
wysoko wydajnego w krótkim odcinku czasu. 
Pracodawcy powinni poświęcić się więcej uwagi 
predyspozycjom do pracoholizmu, czyli długofalowemu 
ujmowaniu efektywności zawodowej.

 

 

Strategie zapobiegania 

problemom zawodowym:

3. Warunki pracy sprzyjające rozwojowi 

człowieka

•

podejmowanie działań przez pracodawców 
na rzecz dostosowania warunków pracy do 
potrzeb człowieka

•

wzmacnianie odporności osobniczej na stres 
zawodowy (treningi i warsztaty kształtujące 
cechy, zachowania, umiejętności, które 
sprzyjają pozytywnej adaptacji do warunków 
pracy) 

 

 

Leczenie uzależnienia

1. Terapia uzależnienia (różne metody 

psychoterapii zależne od danej osoby; 
skuteczność terapii poznawczej – relacja 
współpracy, konkretne cele, zmiany 
zachowań, kształtowanie umiejętności, 
dialog sokratejski, dochodzenie do sensu 
swojego istnienia)

2. Grupy samopomocowe (w USA grupy 

Anonimowych Pracoholików)

 

 

Diagnoza

 i pomoc osobie 

uzależnionej od pracy jest bardzo 

trudna z powodu:

• traktowania nadaktywności zawodowej jako 

przejawu dbałości o miejsce zatrudnienia ze 

względu na ryzyko bezrobocia,

• opinii, że uzależnienie od pracy nie jest 

problemem, z którym należy udać się do 

specjalisty,

• słabego rozpoznania zjawiska w warunkach 

polskich,

• braku literatury fachowej dotyczącej tego
• zagadnienia,
• braku motywacji do zgłaszania przez pracoholików 

problemów wynikających z uzależnienia.

 

 

W Polsce pracoholik może zwrócić się po 

pomoc do poradni leczenia uzależnień 

(np. od alkoholu), ze względu na:

• występowanie podobnych mechanizmów w 

powstawaniu    uzależnień chemicznych i 

czynnościowych - w tym również w generowaniu 

pracoholizmu,

• obecność specjalistów zajmujących się terapią 

uzależnień,

• istnienie podobnych sposobów oddziaływań 

terapeutycznych w stosunku do osób 

uzależnionych  od substancji psychoaktywnych i 

różnego typu czynności,

• brak ośrodków specjalizujących się w leczeniu 

pracoholizmu.

 

 

Koniec

Dziękuję za 

uwagę!