EKSPERYMENT MEDYCZNY

Eksperyment medyczny- to badanie

odbiegające od przyjętego

postępowania terapeutycznego a

mające na celu postęp medycyny i

biologii.

W eksperymencie medycznym

centralne miejsce zajmuje człowiek.

Jest on w takim doświadczeniu

podmiotem a zarazem przedmiotem

eksperymentu.

Eksperyment polega na wielokrotnym

powtarzaniu i wywoływaniu zdarzenia

i wpływie na jego przebieg w

możliwie ściśle określonych i

kontrolowanych warunkach oraz na

modyfikacji zdarzeń.

Eksperyment jest możliwy tylko w tym

zakresie, który można wywoływać w

sposób kontrolowany i dowolnie go

modyfikować oraz wobec którego

można zadać poprawne pytanie i

udzielić na nie odpowiedzi w postaci

hipotezy.

Eksperyment zapoczątkował w XIV w.

rewolucję naukową, która osiągnęła

swój szczyt w XVII w. Bacon zalecał

stosowanie eksperymentu w nauce;

jest twórcą filozofii

eksperymentalnej. W końcu XIX w.

zaczęto stosować eksperyment w

medycynie o odtąd eksperyment stał

się samodzielną operacją w nauce.

Bez eksperymentów Vesaliusa i Harveya nie

byłoby współczesnej chirurgii. Bez

doświadczeń Claude’a Bernarda,

francuskiego profesora medycyny

eksperymentalnej w Sorbonie, odkrywcy

nerwów naczynioruchowych nie byłoby

współczesnej neurologii. Bez operacji

przeprowadzonych na mózgach psów nie

byłoby współczesnej neurochirurgii. To

właśnie eksperymenty na psach pozwoliły

ustalić położenie poszczególnych ośrodków

w mózgu i ich funkcje.

Stosowanie eksperymentu naukowego

cechuje wiele zalet takich jak:

obiektywizm uzyskanych wyników

powtarzalność wyników

przeprowadzenie w dogodnych

warunkach

kontrola eksperymentu

Granicę stosowalności metod

eksperymentalnych zarówno w biologii,

jak i w medycynie wyznaczają:

czynniki techniczne (niemożność

kontrolowania lub wywoływania

zdarzenia)

eksperyment nie może wyjść spod

kontroli badacza

racje moralne i humanitarne przypisane

eksperymentowi

W zależności od etapu badawczego

wyróżnia się eksperyment:

próbny

kontrolny

zasadniczy (główny)

diagnostyczny

Officium medici duplex est: Clinicum et legale

Ta stara sentencja przypomina nam, że każdy

pracownik medyczny, a zwłaszcza lekarz

spełniając szeroko pojęte zadania z zakresu

lecznictwa, diagnostyki i profilaktyki ma

jednocześnie przestrzegać prawa, a także

realizować powinności wynikające z

obowiązującego prawa i uznanych zasad

etycznych. To może dotyczyć np. konieczności

sporządzania określonych ekspertyz dla wymiaru

sprawiedliwości ale powszechnie wiąże się z

legalnością postępowania w przebiegu procesu

diagnostycznego i leczniczego.

Do szczególnej kategorii lekarzy, która

wymaga bardzo skrupulatnego

przestrzegania prawa, a także zasad

etycznych zawartych w szeregu

unormowań zawodów medycznych

należy eksperyment medyczny.

Ocenę etyczną eksperymentu

medycznego podają trzy

sformułowania:

Nienaruszalna wartość moralna osoby

ludzkiej

Wolność w podejmowaniu decyzji

przez przedmiot biorący udział w

doświadczeniu

Zapewnienie mu bezpieczeństwa w

tym eksperymencie

Niezachowanie jednej z tych trzech

norm stanowi naruszenie

obowiązujących terytoriów moralnych i

oceniane doświadczenie nie jest

moralnie dopuszczalne. Natomiast

eksperyment medyczny, który mieści

się w wyznaczonych przez etykę

granicach należy uznać jako twórczy

wkład ludzkiego ducha w pomnażaniu

dobra w walce z chorobą i cierpieniem.

Już dawno wiedziano, że eksperymenty

medyczne niosąc postęp w metodach

leczenia dają olbrzymią nadzieję-

chorym obiecują zdrowie, a zdrowym

skuteczną ochronę przed jego utratą.

Początkowo wykonywano je wyłącznie na

zwierzętach ale szybko zrozumiano, że

między organizmem ludzkim a

zwierzęcym mimo daleko nieraz idącego

podobieństwa istnieją tak poważne

różnice w strukturze ciała i przemianie

materii, że wielokrotnie nie da się

interpretacji wyników badań dokonanych

na zwierzętach zastosować do badania

ustroju ludzkiego.

Stało się więc oczywiste, że w warunkach

medycznych nie można wyrzec się

eksperymentów na ludziach polegających na

wprowadzeniu do leczenia nowych lub

niedostatecznie jeszcze wypróbowanych

leków lub zabiegów, a także nie można

zrezygnować z eksperymentu czysto

badawczego na człowieku. W przeciwnym

razie mogłoby dojść do zahamowania

jakiegokolwiek postępu w leczeniu, a także w

profilaktyce.

Doświadczenia medyczne stwarzają jednak

zagrożenie dla ludzi poddanych

eksperymentowi. Mieliśmy już wstrząsające

przykłady nieludzkich doświadczeń

dokonywanych przez lekarzy hitlerowskich na

bezbronnych więźniach obozów

koncentracyjnych. Lekarze ci wprawdzie

powoływali się na luki w prawie ówcześnie

obowiązującym w III Rzeszy ale proces

norymberski w sposób niepodważalny

wykazał, że pogwałcili oni podstawowe

zasady etyki i deontologii lekarskiej.

Rozróżnia się dwa rodzaje

eksperymentów medycznych:



leczniczy



badawczy

Rodzaj leczniczy- charakteryzuje się tym, że

służy poprawie zdrowia pacjentów biorących

udział w doświadczeniu. Jest on

przeprowadzany w interesie konkretnego

pacjenta w sytuacji gdy zastosowane dotąd

dostępne metody terapeutyczne okazały się

bezskuteczne lub mało skuteczne, a

proponowana metoda pozwala spodziewać się

korzyści dla chorego, które w istotny sposób

przeważają nad ryzykiem dla zdrowia

związanym z zastosowaną procedurą

doświadczenia. Uzyskana korzyść może

polegać na uratowaniu życia, przywróceniu

zdrowia lub ulżeniu w cierpieniu.

Rodzaj badawczy- ma na celu przede

wszystkim rozszerzenie wiedzy medycznej,

ma więc charakter czysto poznawczy

rzadziej leczniczy. Eksperyment ten może

być przeprowadzony zarówno na osobach

chorych jak i zdrowych ale dopuszczalny

jest jedynie wówczas gdy uczestnictwo w

nim jest związane z ryzykiem lub jest ono

niewielkie i nie pozostaje w dysproporcji do

możliwych pozytywnych rezultatów.

W obu przypadkach podkreśla się, że

doświadczenia te mogą być przeprowadzone

zgodnie z zasadami badań naukowych, a

stosowane metody odpowiadają aktualnemu

stanowi wiedzy. Powinny one być

poprzedzone studiami nad wynikami

doświadczeń wykonanych in vitro i in vivo na

zwierzętach. Projekt każdego biomedycznego

badania naukowego z udziałem ludzi

powinien być uprzedzony staranną oceną

dającego się przewidzieć ryzyka w

porównaniu z możliwymi do przewidzenia

korzyściami dla osób badanych lub innych.

Troska o dobro badanej osoby musi

zawsze przeważać nad dobrem nauki

i społeczności. Obowiązkiem badacza

jest podjęcie wszelkich środków

ostrożności aby zminimalizować

wpływ badania na zdrowie i

osobowość badanego.

Człowiek eksperymentuje z czystej

ciekawości i z perspektywy

możliwości wykorzystania wyników

badań do celów praktycznych. Jeżeli

w eksperymencie będzie dominowało

dobro człowieka i cele nadrzędne, a

w osobie eksperymentatora mądrość

to eksperyment będzie nie tylko

etyczny i moralny ale i pożyteczny.

Document Outline