Ciśnienie atmosferyczne, 

wiatr

Paweł Bogawski

Ciśnienie atmosferyczne

Nacisk słupa atmosfery na jednostkę 
powierzchni Ziemi. Inaczej ciężar tego słupa 
powietrza na jednostkę powierzchni na 
wysokości h. Wyraża się między innymi w 
następujących jednostkach:

mmHg – milimetry słupa rtęci

hPa - hektopaskale

Ciśnienie normalne

Ciśnieniem normalnym nazywamy wartość 
ciśnienia zmierzonego:

-na poziomie morza

-na szerokości geograficznej 45

O

-w temperaturze 0

O

C

Wynosi ono 1013,2 hPa.

Powierzchnia izobaryczna

Powierzchnia izobaryczna –
powierzchnia o jednakowej 
wartości ciśnienia. P.i. o 
danym ciśnieniu będzie w 
powietrzu ciepłym położona 
wyżej niż w powietrzu 
chłodnym. 

Źródło: Woś A. Meteorologia dla geografów

Cyklon

Antycyklon 

Zatoka niskiego 
ciśnienia

Klin wysokiego 
ciśnienia

Siodło baryczne

Bruzda niskiego 
ciśnienia

Wał podwyższonego 
ciśnienia

Miejsca przecięcia się powierzchni izobarycznych z 
powierzchnią Ziemi lub poziomem morza uwidaczniają się w 
postaci linii zwanych izobarami. Izobary zaznacza się na 
mapach synoptycznych.

Inne pojęcia

Gradient baryczny - różnica ciśnienia (∆P) w kierunku 
poziomym odniesiona do jednostki odległości liczona w 
kierunku prostopadłym do izobar, od ciśnienia wyższego do 
niższego. Za jednostkę przyjmuje się 100 km. Jeżeli znamy 
wielkość gradientu ciśnienia możemy obliczyć przybliżoną 
prędkość wiatru w danym miejscu/akwenie. 

Stopień baryczny – wysokość o którą należy się pionowo 
wznieść lub opuścić aby ciśnienie zmieniło się o 1 hPa. Do 
wysokości 400 m n.p.m. s.b. wynosi 7,9/1 hPa.

Tendencja baryczna – zmiana ciśnienia w czasie 3 godzin od 
ostatniego pomiaru

Spadek ciśnienia wraz z wysokością

Wzór Babineta

(

)

m

t

p

p

p

p

H

z

⋅

+

+

−

=

∆

α

1

2

2

1

2

1

0

H

0

– wysokość tzw. atmosfery jednorodnej (8000 m)

∆

z – różnica wysokości między punktami pomiaru

p

1

,

p

2

– wielkość ciśnienia, odpowiednio w niżej oraz wyżej 

położonym punkcie pomiaru

t

m

– średnia temperatura słupa powietrza między punktami 

pomiaru

α

– współczynnik rozszerzalności gazów (przyjmuje się 0,004)

Zasada działania barometru

Konieczność 
uwzględnienia 
poprawek:

-instrumentalnej

-na temperaturę

-na wys. n.p.m.

-na szerokość 
geograficzną

Rozkład ciśnienia 
atmosferycznego 
na kuli 
Ziemskiej.

Lipiec

Styczeń

Rozkład ciśnienia w Polsce. Źródło: IMGW.

Wiatr

Poziomy ruch powietrza uwarunkowany: 

Siłą gradientu ciśnienia – wynikającą z różnicy ciśnień w 
płaszczyźnie poziomej;

Siłą Coriolisa – odchylenie kierunku, ale nie prędkości. 
Wartość tej siły rośnie wraz z prędkością oraz zbliżaniem się 
do biegunów;

Siłą tarcia – wskutek tarcia powietrza o powierzchnię Ziemi i 
ruchów turbulencyjnych następuje zmniejszenie prędkości 
powietrza i zmiana kierunku. Wpływ powierzchni zanika na 
wys. ok. 1000 m;

Siłą odśrodkową – przy ruchu krzywoliniowym cząstki 
powietrza są pod działaniem także siły odśrodkowej –
wzrastającej proporcjonalnie do kwadratu prędkości wiatru i 
jest tym większa im mniejszy promień krzywizny toru 
ruchu.

Wiatr określa się podając jego kierunek oraz prędkość. 
Kierunek wiatru to strona świata z której wiatr wieje. Można 
podać go zarówno podając anglojęzyczny skrót stron świata 
np. NW – wiatr północno-zachodni, lub podać kierunek 
wiatru w stopniach (rysunek z prawej).

Częstość wiatrów z różnych 
kierunków

Częstość 
występowania 
wiatru z 
określonych 
kierunków w 
ciągu roku 
można 
przedstawić 
również za 
pomocą róży 
wiatrów.

Reguła Buys-Ballota

W wyniku oddziaływania różnych (podanych 
wcześniej) sił, wiatr w warstwie przyziemnej wieje 
pod kątem około 30

O

do izobar. 

Na półkuli północnej obserwator ustawiony tyłem 
do kierunku wiatru ma:
-obszar niskiego ciśnienia, po lewej ręce nieco ku 
przodowi, 
-obszar wysokiego ciśnienia, po prawej, nieco ku 
tyłowi.

Skala Beauforta

Rozkład 
średnich 
rocznych 
prędkości 
wiatru w 
Polsce

Źródło: IMGW.