www.zcdn.edu.pl

 

 

Przykładowy zestaw ćwiczeń dla dzieci z zaburzeniami lateralizacji

 

 
Opracowała: Beata Standio, ekspertka przedmiotowa ds. edukacji wczesnoszkolnej  
 
 
Lateralizacja to funkcjonalna dominacja jednej ze stron ciała podczas wykonywania 
czynności ruchowych. Lateralizacja może być: 

•  jednorodna: prawostronna lub lewostronna, 
•  skrzyżowana, 
•  nieustalona (niejednorodna) – brak funkcjonalnej dominacji jednej ze stron ciała. 

 

U większości dzieci w 2–3 roku życia można stwierdzić silne ukształtowanie praworęczności, 
leworęczność ustala się zwykle ok. 3–4 roku życia. Ostatecznie stronność ciała powinna się 
określić najpóźniej do 6 roku życia. 
 
Wszystkim dzieciom, u których występuje lateralizacja nieustalona (niejednorodna), należy 
poświęcić dużo czasu i ćwiczeń, by im pomóc w: 

•  prawidłowym trzymaniu narzędzia do pisania, w układzie ręki, jeżeli dziecko pisze 

lewą, w prawidłowym kierunku pisania i stawiania znaków graficznych, 

•  w prawidłowym kierunku czytania i pisania w zeszycie – od strony lewej do prawej, 
•  w prawidłowej orientacji prawo–lewo oraz góra–dół w otoczeniu, na kartce, mapie itp. 
 

We wszystkich przypadkach lateralizacji nieustalonej (niejednorodnej), a szczególnie 
skrzyżowanej między ręką a okiem, występują kłopoty w orientacji przestrzennej typu 
prawo–lewo oraz góra–dół; mniejsze kłopoty występują także tam, gdzie słaba jest jedna         
z lateralizacji (żadna z półkul mózgowych w tych przypadkach zdecydowanie nie dominuje). 
 
Zasady pracy z dzieckiem z lateralizacją skrzyżowaną lub nieustaloną: 

•  rozpoczynamy od prostych zadań, 
•  zaczynamy od ćwiczeń ogólnie rozluźniających mięśnie, wyciszających, 
•  następnie wprowadza się ćwiczenia uświadamiające oś i schemat ciała, 
•  ćwiczenia orientacji w przestrzeni, 
•  ćwiczenia określania relacji przestrzennych, 
•  ćwiczenia usprawniające motorykę dużą i małą, 
•  ćwiczenia koordynacji wzrokowo-ruchowej, sprawności grafomotorycznej, 
•  ćwiczenia wykonuje się w przestrzeni i na płaszczyźnie, 
•  wykorzystuje się ruchy jednostronne, obustronne, naprzemienne. 

 

Oto kilka prostych zabaw i ćwiczeń, dzięki którym dzieci lepiej poznają i będą różnicować 
stronę lewą od prawej, będą swobodniej orientować się w schemacie własnego ciała oraz 
w kierunkach przestrzennych, a także mogą doskonalić percepcję wzrokową i koordynację 
wzrokowo-ruchową oraz zdolności manualne. 
 

 

www.zcdn.edu.pl

 

1. Ćwiczenia rozwijające orientację w schemacie własnego ciała: 



 

zabawa przed lustrem: wskazywanie i nazywanie części ciała, 



 

poruszanie wskazaną częścią ciała, 



  pokazywanie części ciała z określaniem, np.: na górze mam włosy, z tyłu mam plecy 

itp. 



 

zabawa w cień – odtwarzanie ruchów nauczyciela, stojącego tyłem/przodem do 
dziecka, 



 

ćwiczenia w różnicowaniu prawej i lewej strony (na początku można dziecku założyć 
na nadgarstki kolorowe frotki), 



  zabawy rytmiczno-ruchowe wdrażające do posługiwania się określonymi kierunkami, 

np.: „Stonoga”, „Pingwin”, 



  zabawy kierunkowe, np.: „Ciepło –zimno”, 



 

szukanie ukrytego przedmiotu według mapy lub instrukcji werbalnych – „idź 2 kroki 
w lewo itd.”. 

2. Ćwiczenia rozmachowe, rozluźniające napięcie mięśni ramion i przedramion: 



 

wymachy rąk – rzuty piłkami, papierowymi kulami, „zbieranie owoców do 
koszyków”, zataczanie kół w różnych kierunkach, krążenie rąk w przód i w tył, w 
kształcie fal, ósemek itp., 



 

zamalowywanie dowolnych przestrzeni dużych płaszczyzn farbami, węglem, 
kredkami, 



 

zamalowywanie dużych obszarów konturowych. 

3. Ćwiczenia grafomotoryczne: 



 

kreślenie palcem prostych kształtów, 



 

pogrubianie prostych kształtów, 



 

malowanie kolorowych pasów poziomych i pionowych, 



 

obrysowywanie szablonów od zewnątrz i od wewnątrz, 



 

kalkowanie obrazów, wzorów, 



 

łączenie liniami wyznaczonych punktów, 



  przyklejanie konfetti, 



 

wypełnianie kształtów plasteliną, 



 

kolorowanie wacikiem lub gąbką określonych obszarów, 



 

rozwiązywanie i tworzenie własnych labiryntów. 

4. Koordynacja wzrokowo-ruchowa 



 

malowanie palcami, z wykorzystaniem obu rąk, 



 

wycinanie nożyczkami, 



 

nawlekanie korali, makaronu, słomek, itp. 



  prowadzenie metalowego spinacza po linii narysowanej na kartonie, 



 

układanie wzorów z klocków według wzoru, 



 

dopasowywanie obrazków do konturów ich cieni, 



 

zabawy z leniwą ósemką, 

 

www.zcdn.edu.pl

 



 

dobieranie rysunków podobnych do siebie ze względu na jednakowy układ 
elementów. 

 

 
 

 

Bibliografia: 
M. Walkowiak, A. Wrzesiak, D. Szwugier , Terapia ucznia w ramach indywidualizacji 
nauczania, Łódź 2011. 
B. Janiszewska, Diagnoza dojrzałości szkolnej, Warszawa 2012.