background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

 
 
 
 
 

MINISTERSTWO EDUKACJI 

NARODOWEJ 

 
 
 

Andrzej Pyszczek 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Przestrzeganie  przepisów  bezpieczeństwa  i  higieny  pracy, 
ochrony 

przeciwpoŜarowej 

ochrony 

środowiska 

827[01].O1.01 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Poradnik dla nauczyciela 

 
 
 
 

 
 
 
 
 

 
Wydawca 

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy 
Radom 2007 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

1

Recenzenci: 
mgr inŜ. Andrzej Kulka 
mgr inŜ. Małgorzata Pucek 
 
 
 
Opracowanie redakcyjne: 
mgr inŜ. Renata Kacperska 
 
 
 
Konsultacja: 
mgr Radosław Kacperczyk 
 
 
 
 
 
 
 
 
Poradnik  stanowi  obudowę  dydaktyczną  programu  jednostki  modułowej  827[01].O1.01 
„Przestrzeganie przepisów bezpieczeństwa, higieny i prawa pracy, ochrony przeciwpoŜarowej 
i ochrony  środowiska”,  zawartego  w  modułowym  programie  nauczania  dla  zawodu

 

operator 

maszyn i urządzeń przemysłu spoŜywczego.

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Wydawca 

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy, Radom 2007 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

2

SPIS TREŚCI 

 
1.

 

Wprowadzenie 

2.

 

Wymagania wstępne 

3.

 

Cele kształcenia 

4.

 

Przykładowe scenariusze zajęć 

5.

 

Ćwiczenia 

14 

5.1.

 

Prawo pracy, przepisy prawne w zakresie BHP.  Nadzór i kontrola 
warunków pracy 

14 

5.1.1. Ćwiczenia 

14 

5.2.

 

Zasady  kształtowania  bezpiecznych  i  higienicznych  warunków 
pracy 

16 

5.2.1. Ćwiczenia 

16 

5.3.

 

Środki  ochrony  indywidualnej.  Instrukcje  obsługi  maszyn  
i instrukcje bezpiecznej pracy 

18 

5.3.1.Ćwiczenia 

18 

 5.4.   Choroby zawodowe. Zasady ochrony środowiska 

20 

5.4.1. Ćwiczenia 

20 

 5.5.   ZagroŜenia poŜarowe oraz zasady ochrony przeciwpoŜarowej 

22 

5.5.1. Ćwiczenia 

22 

 

  5.6.  Organizacja  pierwszej  pomocy  podczas  wypadków  przy  pracy.   

Zasady  postępowania  w  razie  wypadku,  awarii  lub  zagroŜenia 
poŜarem
 

24 

5.6.1. Ćwiczenia 

24 

6.

 

Ewaluacja osiągnięć ucznia 

26 

7.

 

Literatura 

40 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

3

1.  WPROWADZENIE

 

 

Przekazujemy Państwu Poradnik dla nauczyciela, który będzie pomocny w prowadzeniu 

zajęć dydaktycznych w szkole kształcącej w zawodzie Operator maszyn i urządzeń przemysłu 
spoŜywczego.  

W poradniku zamieszczono: 

 

wymagania wstępne, wykaz umiejętności, jakie uczeń powinien mieć juŜ ukształtowane, 
aby bez problemów mógł korzystać z poradnika,  

 

cele  kształcenia,  wykaz  umiejętności,  jakie  uczeń  ukształtuje  podczas  pracy 
z poradnikiem, 

 

przykładowe scenariusze zajęć, 

 

przykładowe ćwiczenia ze wskazówkami do realizacji, zalecanymi metodami nauczania–
uczenia się oraz środkami dydaktycznymi, 

 

ewaluację osiągnięć ucznia, przykładowe narzędzie pomiaru dydaktycznego, 

 

literaturę uzupełniającą. 

 

Wskazane  jest,  aby  zajęcia  dydaktyczne  były  prowadzone  róŜnymi  metodami  ze 

szczególnym uwzględnieniem aktywizujących metod nauczania. 

Formy  organizacyjne  pracy  uczniów  mogą  być  zróŜnicowane,  począwszy  od 

samodzielnej pracy uczniów do pracy zespołowej. 

Jako  pomoc  w  realizacji  jednostki  modułowej  dla  uczniów  przeznaczony  jest  Poradnik 

dla ucznia. Nauczyciel powinien ukierunkować uczniów na właściwe korzystanie z poradnika 
do nich adresowanego. 

Materiał  nauczania  (w  Poradniku  dla  ucznia)  podzielony  jest  na  rozdziały,  które 

zawierają  podrozdziały.  Podczas  realizacji  poszczególnych  rozdziałów  wskazanym  jest 
zwrócenie uwagi na następujące elementy: 

 

materiał  nauczania  –  w  miarę  moŜliwości  uczniowie  powinni  przeanalizować 
samodzielnie.  Obserwuje  się  niedocenianie  przez  nauczycieli  niezwykle  waŜnej 
umiejętności,  jaką  uczniowie  powinni  bezwzględnie  posiadać  –  czytanie  tekstu 
technicznego ze zrozumieniem, 

 

pytania  sprawdzające  mają  wykazać,  na  ile  uczeń  opanował  materiał  teoretyczny  i  czy 
jest  przygotowany  do  wykonania  ćwiczeń.  W zaleŜności  od  tematu  moŜna  zalecić 
uczniom  samodzielne  odpowiedzenie  na  pytania  lub  wspólne  z  całą  grupą  uczniów, 
w formie dyskusji opracowanie odpowiedzi na pytania. Druga forma jest korzystniejsza, 
poniewaŜ  nauczyciel  sterując  dyskusją  moŜe  uaktywniać  wszystkich  uczniów  oraz 
w trakcie dyskusji usuwać wszelkie wątpliwości, 

 

dominującą  rolę  w  kształtowaniu  umiejętności  oraz  opanowaniu  materiału  spełniają 
ć

wiczenia.  W  trakcie  wykonywania  ćwiczeń  uczeń  powinien  zweryfikować  wiedzę 

teoretyczną  oraz  opanować  nowe  umiejętności.  Przedstawiono  dosyć  obszerną 
propozycję  ćwiczeń  wraz  ze  wskazówkami  o  sposobie  ich  przeprowadzenia, 
uwzględniając  róŜne  moŜliwości  ich  realizacji  w  szkole.  Nauczyciel  decyduje,  które 
z zaproponowanych  ćwiczeń  jest  w  stanie  zrealizować  przy  określonym  zapleczu 
technodydaktycznym  szkoły.  Prowadzący  moŜe  równieŜ  zrealizować  ćwiczenia,  które 
sam opracował, 

 

sprawdzian  postępów  stanowi  podsumowanie  rozdziału,  zadaniem  uczniów  jest 
udzielenie odpowiedzi na pytania w nim zawarte. Uczeń powinien samodzielnie czytając 
zamieszczone  w  nim  stwierdzenia  potwierdzić  lub  zaprzeczyć  opanowanie  określonego 
zakresu materiału. JeŜeli wystąpią zaprzeczenia, nauczyciel powinien do tych zagadnień 
wrócić,  sprawdzając  czy  braki  w  opanowaniu  materiału  są  wynikiem  niezrozumienia  

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

4

przez  ucznia  tego  zagadnienia,  czy  niewłaściwej  postawy  ucznia  w  trakcie  nauczania. 
W tym  miejscu  jest  szczególnie  waŜna  rola  nauczyciela,  gdyŜ  od  postawy  nauczyciela, 
sposobu  prowadzenia  zajęć  zaleŜy  między  innymi  zainteresowanie  ucznia.  Uczeń 
niezainteresowany  materiałem  nauczania,  wykonywaniem  ćwiczeń  nie  nabędzie  w pełni 
umiejętności  załoŜonych  w  jednostce  modułowej.  NaleŜy  rozbudzić  wśród  uczniów  tak 
zwaną „ciekawość wiedzy”. Potwierdzenie przez ucznia opanowania materiału nauczania 
rozdziału moŜe stanowić podstawę dla nauczyciela do sprawdzenia wiedzy i umiejętności 
ucznia  z  tego  zakresu.  Nauczyciel  realizując  jednostkę  modułową  powinien  zwracać 
uwagę  na  predyspozycje  ucznia,  ocenić,  czy  uczeń  ma  większe  uzdolnienia  manualne, 
czy moŜe lepiej radzi sobie z rozwiązywaniem problemów teoretycznych, 

 

testy zamieszczone w rozdziale Ewaluacja osiągnięć ucznia zawierają zadania z zakresu 
całej  jednostki  modułowej  i  naleŜy  je  wykorzystać  do  oceny  uczniów,  a  wyniki 
osiągnięte  przez  uczniów  powinny  stanowić  podstawę  do  oceny  pracy  własnej 
nauczyciela  realizującego  tę  jednostkę  modułową.  KaŜdemu  zadaniu  testu  przypisano 
określoną  liczbę  moŜliwych  do  uzyskania  punktów  (0  lub  1  punkt).  Ocena  końcowa 
uzaleŜniona jest od ilości uzyskanych punktów. Nauczyciel moŜe zastosować test według 
własnego  projektu  oraz  zaproponować  własną  skalę  ocen.  NaleŜy  pamiętać,  Ŝeby  tak 
przeprowadzić  proces  oceniania  ucznia,  aby  umoŜliwić  mu  jak  najpełniejsze  wykazanie 
swoich umiejętności.  
Metody polecane do stosowania podczas kształcenia modułowego to: 

 

pokaz, 

 

ć

wiczenie (laboratoryjne lub inne), 

 

projektów, 

 

przewodniego tekstu. 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

5

 

 

 

Schemat układu jednostek modułowych 

827[01].O1 

Techniczne podstawy zawodu 

827[01].O1.01 

Przestrzeganie przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, ochrony 

przeciwpoŜarowej i ochrony środowiska 

827[01].O1.03 

Stosowanie materiałów konstrukcyjnych 

w przemyśle spoŜywczym 

827[01].O1.06 

Stosowanie podstawowych technik wytwarzanie 

części maszyn 

827[01].O1.02 

Posługiwanie się dokumentacją techniczną 

827[01].O1.05 

Analizowanie układów elektrycznych 

i sterowania w maszynach i urządzeniach

 

827[01].O1.04 

Rozpoznawanie elementów maszyn, urządzeń 

i mechanizmów 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

6

2.

 

WYMAGANIA WSTĘPNE 

 

Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej uczeń powinien umieć: 

 

przestrzegać ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, 

 

wyjaśniać rolę higieny w Ŝyciu codziennym i w pracy, 

 

rozróŜniać czynniki szkodliwe dla zdrowia i Ŝycia człowieka, 

 

stosować zasady zachowania się w róŜnych sytuacjach zagroŜenia, 

 

stosować zasady udzielania pierwszej pomocy w nagłych wypadkach,  

 

wskazywać odpowiednie instytucje w zaleŜności od zaistniałego zagroŜenia, 

 

korzystać z róŜnych źródeł informacji, 

 

korzystać z komputera i jego oprogramowania. 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

7

3.  CELE KSZTAŁCENIA 

 

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej uczeń powinien umieć: 

 

przeanalizować  podstawowe  akty  prawne  prawa  pracy  w  zakresie  praw  i  obowiązków 
pracownika, 

 

przeanalizować podstawowe akty prawne w zakresie praw i obowiązków pracodawcy, 

 

przeanalizować podstawowe akty prawne w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy, 

 

przeanalizować podstawowe akty prawne w zakresie ochrony przeciwpoŜarowej, 

 

przeanalizować podstawowe akty prawne w zakresie ochrony środowiska, 

 

wskazać instytucje nadzoru i kontroli warunków pracy, 

 

zidentyfikować zagroŜenia dla zdrowia i Ŝycia człowieka występujące w procesie pracy, 

 

ustalić sposoby zapobiegania i likwidacji zagroŜeń występujących w procesie pracy, 

 

zidentyfikować  zagroŜenia  dla  zdrowia  i  Ŝycia  człowieka  występujące  ze  strony 
ś

rodowiska pracy, 

 

określić  zasady  przydzielania  pracownikom  środków  ochrony  indywidualnej  oraz 
odzieŜy roboczej, 

 

określić  zasady  bezpieczeństwa  i  higieny  pracy  podczas  eksploatacji  maszyn  i  urządzeń 
stosowanych w przetwórstwie spoŜywczym, 

 

przeanalizować przyczyny wypadków przy pracy, 

 

przeanalizować przyczyny chorób zawodowych oraz związaną z nimi profilaktykę, 

 

ustalić  sposób  postępowania,  zgodnie  z  instrukcją  ochrony  przeciwpoŜarowej, 
w przypadku zagroŜenia poŜarem, 

 

zastosować sprzęt oraz środki gaśnicze zgodnie z zasadami ochrony przeciwpoŜarowej, 

 

udzielić pierwszej pomocy w stanach zagroŜenia zdrowia lub Ŝycia. 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

8

4.  PRZYKŁADOWE SCENARIUSZE ZAJĘĆ 

 

Scenariusz zajęć 1

 

 
Osoba prowadząca    

 

 …………………………………….…………. 

Modułowy program nauczania:  

Operator  maszyn  i  urządzeń  przemysłu  spoŜywczego 
827[01] 

Moduł 

Techniczne podstawy zawodu 827 [01].O1 

Jednostka modułowa: 

Przestrzeganie  przepisów  bezpieczeństwa,  higieny 
i prawa  pracy,  ochrony  przeciwpoŜarowej  i  ochrony 
ś

rodowiska 827[01].O1.01 

Temat: Pierwsza pomoc w nagłych wypadkach – unieruchamianie złamanych kończyn. 

Cel  ogólny:  Ukształtowanie  umiejętności  udzielania  pierwszej  pomocy  –  unieruchomienie 

złamanej kończyny. 

 
Po zakończeniu zajęć edukacyjnych uczeń powinien umieć: 

 

ocenić  stan  zdrowia  osoby  poszkodowanej  w  wyniku  wypadku  lub  nagłego 
zachorowania, 

 

określić kolejność postępowania przy udzielaniu pierwszej pomocy, 

 

unieruchomić kończynę, 

 

skorzystać z wyposaŜenia apteczki pierwszej pomocy. 

 

W czasie zajęć będą kształtowane następujące umiejętności ponadzawodowe: 

 

organizowanie i planowanie zajęć, 

 

pracy w zespole, 

 

oceny pracy zespołu. 

 
Metody nauczania–uczenia się: 

 

dyskusja dydaktyczna wielokrotna, 

 

przewodniego tekstu, 

 

ć

wiczenia praktyczne. 

 
Środki dydaktyczne:
 

 

zestawy ćwiczeń opracowane przez nauczyciela dla kaŜdego zespołu uczniowskiego, 

 

apteczka pierwszej pomocy, wyposaŜona zgodnie z obowiązującymi standardami, 

 

instrukcja udzielania pierwszej pomocy, 

 

schematy wykonywania kolejnych czynności, 

 

pytania prowadzące. 

 

Formy organizacyjne pracy uczniów: 

 

uczniowie pracują w grupach 3–4-osobowych

 

Czas trwania zajęć

 

45 minut. 

 
Uczestnicy

 

uczniowie  kształcący  się  w  zawodzie  Operator  maszyn  i  urządzeń  przemysłu 
spoŜywczego. 

 
 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

9

Zadanie dla ucznia 

Dokonaj unieruchomienia złamanej kończyny. 

 
Przebieg zajęć: 
 
Faza wstępna 
1.

 

Określenie tematu zajęć. 

2.

 

Wyjaśnienie uczniom tematu, szczegółowych celów kształcenia. 

3.

 

Zaznajomienie uczniów z pracą w grupach. 

4.

 

Podział grupy uczniów na zespoły. 

 
Faza właściwa 

Praca metodą tekstu przewodniego. 

 
Faza I 
Informacje 

Pytania prowadzące: 

1.

 

Jakich rzeczy uŜyjemy do unieruchomienia złamanej kończyny? 

2.

 

Jakie występują rodzaje złamań? 

3.

 

Co to jest złamanie otwarte? 

4.

 

W jaki sposób unieruchomić złamana kończynę? 

5.

 

Jak postępować w sytuacji złamania z przemieszczeniem? 

6.

 

Jak postępować w sytuacji złamania otwartego? 

7.

 

W jakie środki pierwszej pomocy powinna być wyposaŜona apteczka? 

8.

 

Jak ocenić stan zdrowia poszkodowanego? 

 
Faza II 
Planowanie 

Uczniowie określają: 

1.

 

Ile i jakie są rodzaje złamań? 

2.

 

Jakie są sposoby unieruchomiania złamanej kończyny? 

3.

 

Jak unieruchomić kończynę z złamaniem otwartym? 

 
Faza III 
Ustalenie 
1.

 

Uczniowie  pracując  w  zespołach  na  podstawie  schematu  rozpoznają  rodzaj  uszkodzenia 
kończyny. 

2.

 

Uczniowie ustalają metodę unieruchomienia złamanej kończyny. 

3.

 

Uczniowie konsultują z nauczycielem poprawność ustaleń. 

 
Faza IV 
Wykonanie 
1.

 

Uczniowie dobierają sposób unieruchomienia kończyny. 

2.

 

KaŜdy uczeń wykonuje kolejne czynności przy poszkodowanym. 

3.

 

Uczeń  po  wykonaniu  ćwiczeń  dokonuje  oceny  prawidłowości  wykonania  ćwiczenia 
wspólnie kolegami z grupy i z nauczycielem. 

 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

10 

Faza V 
Sprawdzanie 
1.

 

Po  wykonaniu  wszystkich  ćwiczeń  uczniowie  próbują  dokonać  analizy  wykonanego 
zadania kaŜdy uczeń wskazuje swoje mocne i słabe strony. 

2.

 

Nauczyciel analizuje wykonanie ćwiczenia. 

3.

 

Uczniowie wspólnie z nauczycielem dokonują oceny ćwiczeń. 

 
Faza VI 
Analiza końcowa 

Uczniowie wraz z nauczycielem wskazują, które etapy rozwiązania zadania sprawiły im 

trudności. Nauczyciel powinien podsumować całe zadanie, wskazać, jakie umiejętności były 
ć

wiczone, jakie wystąpiły nieprawidłowości i jak ich unikać na przyszłość. 

 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

11 

Scenariusz zajęć 2

 

 
Osoba prowadząca    

 

 …………………………………….…………. 

Modułowy program nauczania: 

Operator  maszyn  i  urządzeń  przemysłu  spoŜywczego 
827[01] 

Moduł 

Techniczne podstawy zawodu 827 [01].O1 

Jednostka modułowa: 

Przestrzeganie  przepisów  bezpieczeństwa,  higieny 
i prawa  pracy,  ochrony  przeciwpoŜarowej  i  ochrony 
ś

rodowiska 827[01].O1.01 

Temat: Środki ochrony indywidualnej oraz odzieŜ i obuwie robocze. 

Cel ogólny: Ukształtowanie umiejętności dobierania środków ochrony indywidualnej. 
 
Po zakończeniu zajęć edukacyjnych uczeń powinien umieć: 

 

dobrać odzieŜ i obuwie robocze, 

 

dobrać środki ochrony indywidualnej do wykonywanych prac, 

 

scharakteryzować wymagania bezpieczeństwa dotyczące procesów pracy, 

 

wskazać  konsekwencje  naruszenia  przepisów  i  zasad  bhp  podczas  wykonywania  zadań 
zawodowych. 

 
W czasie zajęć będą kształtowane następujące umiejętności ponadzawodowe:  

 

organizowanie i planowanie zajęć, 

 

pracy w zespole, 

 

oceny pracy zespołu. 

 
Metody nauczania–uczenia się: 

 

przewodniego tekstu, 

 

pokaz z objaśnieniem, 

 

dyskusji dydaktycznej. 

 
Środki dydaktyczne: 

 

przepisy określające środki ochrony indywidualnej, 

 

obuwie robocze róŜne rodzaje (trzewiki ochronne, gumiaki), 

 

kombinezony, fartuchy, maski, półmaski, 

 

przykładowe  schematy  wyposaŜenia  pracownika  przetwórstwa  spoŜywczego  w  środki 
ochrony indywidualnej, 

 

katalogi środków ochrony indywidualnej. 

 
Formy organizacyjne pracy uczniów: 

 

uczniowie pracują w grupach 2–4-osobowych 

 

praca indywidualna

 
Czas trwania zajęć

 

90 minut. 

 
Uczestnicy

 

uczniowie  kształcący  się  w  zawodzie  Operator  maszyn  i  urządzeń  przemysłu 
spoŜywczego. 

 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

12 

Zadanie dla ucznia 

Dokonaj  wyboru  środków  ochrony  osobistej  oraz  odzieŜy  i  obuwia  roboczego  do 

wykonywania zadań w zakładzie przetwórstwa spoŜywczego. 
 
Przebieg zajęć: 
 
Faza wstępna 
1.

 

Określenie tematu zajęć. 

2.

 

Wyjaśnienie uczniom tematu, szczegółowych celów kształcenia. 

3.

 

Zaznajomienie uczniów z pracą metodą tekstu przewodniego. 

4.

 

Podział grupy uczniów na zespoły. 

 

Faza właściwa 
1.  Praca metodą przewodniego tekstu. 
2.  Praca metodą pokazu. 
 
Faza I 
Informacje 

Pytania prowadzące: 

1.

 

Co to jest odzieŜ robocza? 

2.

 

Co to jest odzieŜ ochronna? 

3.

 

Jakie przepisy regulują stosowanie odzieŜy roboczej i ochronnej? 

4.

 

Jakie są zasady przydzielania środków ochrony indywidualnej? 

5.

 

Jakiej odzieŜy roboczej naleŜy uŜywać w zakładach przemysłu spoŜywczego? 

6.

 

Co robimy z odzieŜą roboczą po skończonej pracy? 

7.

 

Czy moŜna pracować bez odzieŜy roboczej? 

8.

 

Jakie mogą być konsekwencje nieprzestrzegania przepisów bhp? 

9.

 

Jakie zagroŜenia mogą wystąpić z powodu braku odzieŜy ochronnej? 

10.

 

Jakie znaczenie mają środki ochrony osobistej? 

 
Faza II 
Planowanie 

Uczniowie określają: 

1.

 

Które akty prawne dotyczą środków ochrony osobistej? 

2.

 

Jakie są środki ochrony indywidualnej? 

3.

 

Jak dobrać odzieŜ ochronną i obuwie? 

 
Faza III 
Ustalenie 
1.

 

Uczniowie pracując w zespołach. 

2.

 

Uczniowie ustalają odzieŜ ochronną. 

3.

 

Uczniowie określają warunki dobierania środków ochrony osobistej. 

4.

 

Uczniowie konsultują z nauczycielem poprawność ustaleń. 

 
Faza IV 
Wykonanie 
1.

 

Uczniowie  ustalają  prawa  i  obowiązki  pracodawcy  dotyczące  środków  ochrony 
indywidualnej oraz odzieŜy roboczej. 

2.

 

Uczniowie  wypisują  prawa  i  obowiązki  pracownika  oraz  pracodawcy  związane 
z stosowaniem środków ochrony indywidualnej. 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

13 

3.

 

Uczniowie wskazują normy dotyczące odzieŜy roboczej. 

4.

 

Uczniowie korzystają z instrukcji, norm i innych akt prawnych. 

5.

 

W  trakcie  ćwiczeń  nauczyciel  zwraca  uwagę  uczniom  na  funkcje  i  zadania 
poszczególnych stanowisk pracy. 

 

Faza V 
Sprawdzanie 
1.

 

Uczniowie  uzasadniają  znaczenie  stosowania  odzieŜy  roboczej  oraz  środków  ochrony 
indywidualnej. 

2.

 

Wymieniają  wymagania  dotyczące  stosowania  odzieŜy  roboczej  oraz  środków  ochrony 
indywidualnej na poszczególnych stanowiskach pracy. 

3.

 

Wymieniają 

podstawowe 

obowiązki 

pracodawców, 

pracowników 

wynikające 

z stosowania odzieŜy roboczej oraz środków ochrony indywidualnej. 

 
Faza VI 
Analiza końcowa 

Uczniowie wraz z nauczycielem wskazują, które etapy wykonania ćwiczenia sprawiły im 

trudności. Nauczyciel powinien podsumować całe zadanie, wskazać, jakie umiejętności były 
ć

wiczone, jakie wystąpiły nieprawidłowości i jak ich unikać na przyszłość. 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

14 

5.  ĆWICZENIA 

 
5.1.  Prawo  pracy,  przepisy  prawne  w  zakresie  BHP.  Nadzór 

i kontrola warunków pracy 

 
5.1.1. Ćwiczenia 

 
Ćwiczenie

 1 

Wyszukaj  w  odpowiednich  aktach  prawnych,  obowiązki  pracownika  w  zakresie 

bezpieczeństwa i higieny pracy. Zredaguj na tej podstawie kodeks postępowania pracownika 
w zakładzie pracy. 

 
Wskazówki do realizacji 
Przed  przystąpieniem  do  realizacji  ćwiczenia  uczniowie  powinni  przeczytać  fragment 

rozdziału  Materiał  nauczania.  NaleŜy  zwrócić  uwagę  na  obowiązki  pracownika  wynikające 
z przepisów bhp. 

 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Uczeń powinien: 

1)

 

zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia, 

2)

 

wyszukać w Internecie odpowiedni akt prawny, 

3)

 

wyszukać  w  ustawie  i  rozporządzeniach  obowiązki  pracownika  w  zakresie 
bezpieczeństwa i higieny pracy, 

4)

 

sporządzić wykaz obowiązków, jakie nakładają przepisy prawa na pracownika,  

5)

 

zredagować kodeks postępowania pracownika, 

6)

 

wyciągnąć wnioski. 

 

Zalecane metody nauczania–uczenia się: 

 

ć

wiczenie, 

 

metoda przewodniego tekstu. 

 

Ś

rodki dydaktyczne: 

 

komputer z dostępem do Internetu, 

 

Kodeks Pracy, 

 

przybory do pisania. 

 

wybrana literatura z rozdziału 7 Poradnika dla nauczyciela. 

 
Ćwiczenie

 2 

Na  podstawie  odpowiednich  aktów  prawnych  sporządź  wykaz  prac  niedozwolonych  do 

wykonywania przez młodocianych. 

 
Wskazówki do realizacji 
Przed  przystąpieniem  do  realizacji  ćwiczenia  uczniowie  powinni  przeczytać  fragment 

rozdziału  Materiał  nauczania.  NaleŜy  zwrócić  uwagę  na  szczególne  warunki  zatrudnienia 
młodocianych i wykonywania prac przez nich. 

 
 
 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

15 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Uczeń powinien: 

1)

 

przeczytać materiał nauczania, 

2)

 

zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia, 

3)

 

wyszukać np. w Internecie odpowiedni akt prawny, 

4)

 

wyszukać w rozporządzeniu rodzaj prac zabronionych dla młodocianych, 

5)

 

sporządzić wykaz prac, 

6)

 

wyciągnąć i zapisać wnioski. 

 

Zalecane metody nauczania–uczenia się: 

 

ć

wiczenie, 

 

metoda przewodniego tekstu. 

 

Ś

rodki dydaktyczne: 

 

przybory do pisania, 

 

kodeks pracy, 

 

komputer z dostępem do Internetu, 

 

notatnik, 

 

literatura z rozdziału 7 Poradnika dla nauczyciela. 

 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

16 

5.2.  Zasady 

kształtowania 

bezpiecznych 

higienicznych 

warunków pracy

 

 

5.2.1. Ćwiczenia 

 
Ćwiczenie

 1 

Scharakteryzuj  wskazane  przez  nauczyciela  stanowisko  pracy  pod  względem 

ergonomicznym. 

 
Wskazówki do realizacji 
Przed  przystąpieniem  do  realizacji  ćwiczenia  uczniowie  powinni  przeczytać  fragment 

rozdziału  Materiał  nauczania.  NaleŜy  zwrócić  uwagę  na  kształtowanie  bezpiecznych 
i higienicznych warunków pracy. 

 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Uczeń powinien: 

1)

 

przeanalizować zasady kształtowania bezpiecznych warunków pracy, 

2)

 

określić  czynniki  szkodliwe  i  niebezpieczne,  które  występują  na  wybranym  stanowisku 
pracy, 

3)

 

dokonać klasyfikacji wyodrębnionych czynników, 

4)

 

sporządzić 

formie 

tabeli 

wykaz 

czynników 

szkodliwych, 

uciąŜliwych 

i niebezpiecznych pod względem ergonomicznym na stanowisku pracy. 

 

Zalecane metody nauczania–uczenia się: 

 

ć

wiczenie, 

 

metoda przewodniego tekstu. 

 

Ś

rodki dydaktyczne: 

 

komputer z dostępem do Internetu, 

 

materiały piśmienne, 

 

notatnik, 

 

literatura z rozdziału 7, dotycząca energii. 

 
Ćwiczenie

 2 

Zidentyfikuj zagroŜenia, jakie mogą wystąpić w wyniku źle zorganizowanego stanowiska 

pracy we wskazanym zakładzie przetwórstwa spoŜywczego. 

 
Wskazówki do realizacji 
Przed  przystąpieniem  do  realizacji  ćwiczenia  uczniowie  powinni  przeczytać  fragment 

rozdziału  Materiał  nauczania.  NaleŜy  zwrócić  uwagę  na  kształtowanie  bezpiecznych 
i higienicznych warunków pracy. 

 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Uczeń powinien: 

1)

 

odnaleźć informacje bezpiecznym wykonywaniu pracy, 

2)

 

przeanalizować, jakie zagroŜenia mogą wystąpić w przetwórstwie spoŜywczym, 

3)

 

zapisać jakie mogą występować zagroŜenia w wyniku złych warunków pracy, 

4)

 

zaprezentować efekty pracy na forum grupy. 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

17 

Zalecane metody nauczania–uczenia się: 

 

ć

wiczenie, 

 

metoda przewodniego tekstu. 
 
Ś

rodki dydaktyczne: 

 

materiały piśmienne, 

 

przykładowe schematy urządzeń, 

 

literatura z rozdziału 7. 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

18 

5.3.  Środki  ochrony  osobistej.  Instrukcje  obsługi  maszyn 

i instrukcje bezpiecznej pracy 

 

5.3.1. Ćwiczenia 
 

Ćwiczenie

 1 

Dobierz  odzieŜ  roboczą  i/lub  środki  ochrony  indywidualnej  dla  pracownika  przemysłu 

spoŜywczego na określonym stanowisku pracy (piekarz, rzeźnik). Opisz stanowisko, na którym 
pracuje. 

 
Wskazówki do realizacji 
Przed  przystąpieniem  do  realizacji  ćwiczenia  uczniowie  powinni  przeczytać  fragment 

rozdziału  Materiał  nauczania.  NaleŜy  zwrócić  uwagę  na  sposoby  przydzielania  odzieŜy 
ochronnej i środków ochrony indywidualnej. 

 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Uczeń powinien: 

 
 

1)

 

sporządzić  opisy  stanowisk  pracy  w  przemyśle  spoŜywczym  (pracownik  piekarni, 
rzeźni), 

2)

 

dobrać pracownikowi na określonych stanowiskach pracy środki ochrony indywidualnej 
i odzieŜ roboczą, 

3)

 

omówić wykonane ćwiczenie, 

4)

 

zapisać wnioski. 

 

Zalecane metody nauczania–uczenia się: 

 

ć

wiczenie, 

 

metoda przewodniego tekstu. 

 

Ś

rodki dydaktyczne: 

 

komputer z dostępem do Internetu, 

 

wykaz środków ochrony indywidualnej i osobistej, 

 

róŜna odzieŜ robocza i ochronna, 

 

literatura  z  rozdziału  7  Poradnika  dla  nauczyciela,  dotycząca  środków  ochrony 
indywidualnej. 

 
Ćwiczenie

 2 

Określ zasady przydzielania odzieŜy ochronnej pracownikom. 
 
Wskazówki do realizacji 
Przed  przystąpieniem  do  realizacji  ćwiczenia  uczniowie  powinni  przeczytać  fragment 

rozdziału  Materiał  nauczania.  NaleŜy  zwrócić  uwagę  na  sposoby  przydzielania  odzieŜy 
ochronnej i środków ochrony indywidualnej. 

 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Uczeń powinien: 

1)

 

sporządzić 3 opisy stanowisk pracy wymagające odzieŜy ochronnej, 

2)

 

przeanalizować sposoby przydzielania odzieŜy ochronnej, 

3)

 

omówić wykonane ćwiczenie, 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

19 

4)

 

zapisać wnioski, 

5)

 

przedstawić pozostałym kolegom proponowane zasady. 
 
Zalecane metody nauczania–uczenia się: 

 

ć

wiczenie, 

 

metoda przewodniego tekstu. 

 

Ś

rodki dydaktyczne: 

 

komputer z dostępem do Internetu, 

 

wykaz środków ochrony indywidualnej, 

 

materiały piśmienne, 

 

notatnik, 

 

literatura z rozdziału 7 Poradnika dla nauczyciela, dotycząca odzieŜy ochronnej. 

 

.

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

20 

5.4.  Choroby zawodowe. Zasady ochrony środowiska 
 

5.4.1. Ćwiczenia 
 

Ćwiczenie

 1 

Zaplanuj sposób segregacji odpadów w zakładzie przetwórstwa mięsnego. 
 
Wskazówki do realizacji 
Przed  przystąpieniem  do  realizacji  ćwiczenia  uczniowie  powinni  przeczytać  fragment 

rozdziału  Materiał  nauczania.  NaleŜy  zwrócić  uwagę  na  gospodarowaniem  odpadami 
i ochroną środowiska. 

 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Uczeń powinien: 

1)

 

dobrać partnerów do pracy w zespole, 

2)

 

zastanowić  się,  jakie  zagroŜenia  środowiska  wynikają  z  działalności  zakładu 
przetwórstwa mięsnego, zapisać wszystkie pomysły na kartce, 

3)

 

uporządkować  zapisane  pomysły;  ustalić,  co  moŜna  zrobić  ze  zuŜytymi  elementami 
urządzeń  elektrycznych,  opakowaniami,  środkami  chemicznymi  i  jakie  metody 
wypracować  na  stanowiskach  pracy,  by  doprowadzić  do  zmniejszenia  zuŜycia  energii 
elektrycznej, 

4)

 

zaprezentować efekty pracy zespołów na forum całej grupy. 

 

Zalecane metody nauczania–uczenia się: 

 

ć

wiczenie, 

 

metoda przewodniego tekstu. 
 
Ś

rodki dydaktyczne: 

 

Ustawa o ochronie środowiska, 

 

przybory do pisania, 

 

literatura z rozdziału 7 Poradnika dla nauczyciela, dotycząca ochrony środowiska.

 

 
Ćwiczenie

 2 

Na podstawie Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu 

chorób zawodowych wypisz choroby zawodowe występujące w przetwórstwie spoŜywczym

 
Wskazówki do realizacji 
Przed  przystąpieniem  do  realizacji  ćwiczenia  uczniowie  powinni  przeczytać  fragment 

rozdziału Materiał nauczania. NaleŜy zwrócić uwagę na rozdział choroby zawodowe. 

 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Uczeń powinien: 

1)

 

przeanalizować się z materiał nauczania znajdujący się w poradniku, 

2)

 

odnaleźć rozporządzenie Rady Ministrów, 

3)

 

odnaleźć załącznik do rozporządzenia z wykazem chorób zawodowych, 

4)

 

wynotować choroby zawodowe występujące w przetwórstwie spoŜywczym. 

 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

21 

Zalecane metody nauczania–uczenia się: 

 

ć

wiczenie, 

 

metoda przewodniego tekstu. 

 

Ś

rodki dydaktyczne: 

 

Rozporządzenie Rady Ministrów 

w sprawie wykazu chorób zawodowych

 

komputer z dostępem do Internetu, 

 

materiały piśmienne, 

 

notatnik. 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

22 

 

5.5.

 

ZagroŜenia 

poŜarowe 

oraz 

zasady 

ochrony 

przeciwpoŜarowej

 

 

5.5.1. Ćwiczenia 
 

Ćwiczenie

 1 

Sporządź wykaz podręcznego sprzętu gaśniczego i środków gaśniczych, znajdujących się 

w zakładzie przetwórstwa spoŜywczego. 

 
Wskazówki do realizacji 
Przed  przystąpieniem  do  realizacji  ćwiczenia  uczniowie  powinni  przeczytać  fragment 

rozdziału Materiał nauczania. NaleŜy zwrócić uwagę na podręczny sprzęt przeciwpoŜarowy. 

 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Uczeń powinien: 

1)

 

przygotować  tabelę  roboczą  z  wykazem  podręcznego  sprzętu  gaśniczego  i  środków 
gaśniczych w zakładzie przetwórstwa spoŜywczego, 

2)

 

sporządzić wykaz znajdującego się w zakładzie przetwórstwa spoŜywczego podręcznego 
sprzętu gaśniczego i środków gaśniczych, 

3)

 

sporządzić wykaz brakującego podręcznego sprzętu gaśniczego i środków gaśniczych, 

4)

 

wyciągnąć wnioski. 

 

Zalecane metody nauczania–uczenia się: 

 

ć

wiczenie, 

 

metoda przewodniego tekstu. 

 

Ś

rodki dydaktyczne: 

 

podręczny sprzęt gaśniczy, 

 

przybory do pisania, 

 

tablice sprzętu ppoŜ, 

 

literatura z rozdziału 7 Poradnika dla nauczyciela dotycząca sprzętu gaśniczego. 

 
Ćwiczenie

 2 

WskaŜ obowiązki pracownika w zakresie ochrony przeciwpoŜarowej. 
 
Wskazówki do realizacji 
Przed  przystąpieniem  do  realizacji  ćwiczenia  uczniowie  powinni  przeczytać  fragment 

rozdziału  Materiał  nauczania.  NaleŜy  zwrócić  uwagę  na  zasady  ochrony  przeciwpoŜarowej 
w miejscu pracy. 

 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Uczeń powinien: 

1)

 

odczytać  informacje  w  poradniku  o  obowiązkach  pracowników  w  zakresie  ochrony 
przeciwpoŜarowej, 

2)

 

sporządzić wykaz obowiązków pracownika, 

3)

 

wykonać ćwiczenie zgodnie z instrukcją, 

4)

 

dokonać oceny wykonania ćwiczenia. 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

23 

Zalecane metody nauczania–uczenia się: 

 

ć

wiczenie, 

 

dyskusja dydaktyczna. 

 

Ś

rodki dydaktyczne: 

 

komputer z dostępem do Internetu, 

 

poradnik dla ucznia, 

 

literatura z rozdziału 7 Poradnika dla nauczyciela, dotycząca ochrony przeciwpoŜarowej. 

 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

24 

 

5.6

 

Organizacja  pierwszej  pomocy  podczas  wypadków  przy 
pracy.  Zasady  postępowania  w  razie  wypadku,  awarii  lub 
zagroŜenia poŜarem

 

 

5.6.1. Ćwiczenia 
 

Ćwiczenie

 1 

Wykonaj  sztuczne  oddychanie  na  fantomie,  zgodnie  z  obowiązującymi  zasadami 

udzielania pierwszej pomocy w stanach zagroŜenia Ŝycia i zdrowia. 

 
Wskazówki do realizacji 
Przed  przystąpieniem  do  realizacji  ćwiczenia  uczniowie  powinni  przeczytać  fragment 

rozdziału Materiał nauczania. NaleŜy zwrócić uwagę na zasady udzielani pierwszej pomocy. 

 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Uczeń powinien: 

1)

 

przygotować stanowisko ćwiczeń, 

2)

 

wykonać ćwiczenie zgodnie z instrukcją, 

3)

 

dokonać samooceny. 

 

Zalecane metody nauczania–uczenia się: 

 

ć

wiczenie, 

 

metoda przewodniego tekstu. 

 

Ś

rodki dydaktyczne: 

 

fantom, 

 

instrukcja wykonywania sztucznego oddychania, 

 

apteczka pierwszej pomocy wyposaŜona zgodnie z obowiązującymi standardami, 

 

literatura z rozdziału 7 Poradnika dla nauczyciela, dotycząca pierwszej pomocy. 

 
Ćwiczenie

 2 

WskaŜ obowiązki pracodawcy w razie zaistnienia poŜaru. 
 
Wskazówki do realizacji 
Przed  przystąpieniem  do  realizacji  ćwiczenia  uczniowie  powinni  przeczytać  fragment 

rozdziału Materiał nauczania. NaleŜy zwrócić uwagę na procedury i obowiązki postępowania 
w trakcie zaistnienia wypadku przez pracownika i pracodawcę. 

 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Uczeń powinien: 

1)

 

odczytać informacje w poradniku o obowiązku pracodawcy w razie zaistnienia poŜaru, 

2)

 

sporządzić wykaz obowiązków pracodawcy i pracownika, 

3)

 

dokonać oceny wykonania ćwiczenia, 

4)

 

przedstawić pozostałej części grupy efekt swojej pracy. 

 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

25 

Zalecane metody nauczania–uczenia się: 

 

ć

wiczenie, 

 

metoda przewodniego tekstu. 
 
Ś

rodki dydaktyczne: 

 

komputer z dostępem do Internetu, 

 

poradnik dla ucznia, 

 

Kodeks pracy. 

 
Ćwiczenie 3 

Zainscenizuj  z  kolegą  (koleŜanką)  wypadek  przy  pracy,  w  wyniku,  którego  nastąpiło 

złamanie kości podudzia i udziel pierwszej pomocy zgodnie z obowiązującymi zasadami. 

 

 

Wskazówki do realizacji 
Przed  przystąpieniem  do  realizacji  ćwiczenia  uczniowie  powinni  przeczytać  fragment 

rozdziału  Materiał  nauczania.  NaleŜy  zwrócić  uwagę  na  udzielanie  pierwszej  pomocy 
w nagłych wypadkach. 

 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Uczeń powinien: 

1)  wyznaczyć pomocnika, 
2)  przygotować stanowisko ćwiczeń, 
3)  wykonać ćwiczenie zgodnie z instrukcją, 
4)  dokonać samooceny. 
 

Zalecane metody nauczania–uczenia się: 

 

ć

wiczenie, 

 

metoda przewodniego tekstu. 

 

Ś

rodki dydaktyczne: 

 

instrukcja udzielania pierwszej pomocy w przypadku złamań, 

 

apteczka pierwszej pomocy wyposaŜona zgodnie z obowiązującymi standardami. 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

26 

 

6.  EWALUACJA OSIĄGNIĘĆ UCZNIA 

 
Przykłady narzędzi pomiaru dydaktycznego 

 
TEST 1 
Test  dwustopniowy  do  jednostki  modułowej  „Przestrzeganie  przepisów 
bezpieczeństwa,  higieny  i  prawa  pracy,  ochrony  przeciwpoŜarowej 
i ochrony środowiska” 

Test składa się z 20 zadań wielokrotnego wyboru, z których: 

−−−−

 

zadania 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 12, 13, 14, 16, 19, 20, są z poziomu podstawowego, 

−−−−

 

zadania 11, 15, 17, 18 są z poziomu ponadpodstawowego. 

 
Punktacja zadań: 0 lub 1 punkt 

 

Za kaŜdą prawidłową odpowiedź uczeń otrzymuje 1 punkt. Za złą odpowiedź lub jej brak 

uczeń otrzymuje 0 punktów. 

 
Proponuje się następujące normy wymagań – uczeń otrzymuje następujące 
oceny szkolne: 

−−−−

 

dopuszczający – za rozwiązanie co najmniej 10 zadań z poziomu podstawowego, 

−−−−

 

dostateczny – za rozwiązanie co najmniej 12 zadań z poziomu podstawowego, 

−−−−

 

dobry – za rozwiązanie 15 zadań, w tym co najmniej 1 z poziomu ponadpodstawowego, 

−−−−

 

bardzo dobry – za rozwiązanie 18 zadań, w tym 3 z poziomu ponadpodstawowego. 

 
Klucz odpowiedzi1. b, 2. a, 3. d, 4. c, 5. d, 6. c, 7. b, 8. b, 9. b, 10. a, 11. c, 
12. c, 13. d, 14. a, 15. a, 16. a, 17. c, 18. a, 19. b, 20. a. 
 
Plan testu 

 

Nr 

zad. 

Cel operacyjny  
(mierzone osiągnięcia ucznia) 

Kategoria 

celu 

Poziom 

wymagań 

Poprawna 

odpowiedź 

Ustalić  osoby  odpowiedzialne  za  stan  bhp  
w zakładzie 

Określić przepisy dotyczące zagroŜenia 

Określić kierunki działań ergonomii 

Określić obowiązki pracownika 

Wskazać osobę młodocianą 

Wyjaśnić oznaczenie PIP 

Wyjaśnić zadania PIP 

Dobrać środki ochrony osobistej 

Wskazać sprzęt ochronny układu oddechowego 

10 

Określić cel stosowania półmasek 

a

 

11 

Dokonać analizy choroby zawodowej 

PP 

12 

Wskazać przyczyny wypadków przy pracy 

13 

Określić osobę zgłaszającą chorobę zawodową 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

27 

14 

Określić zasady udzielani pierwszej pomocy 

15 

Zastosować sztuczne oddychanie 

PP 

a

 

16 

Określić przepisy przeciwpoŜarowe 

17 

Dokonać analizy stosowania sprzętu gaśniczego 

PP 

18 

Dokonać analizy stosowania środków gaśniczych 

PP 

19 

Wskazać podręczny sprzęt gaśniczy 

20 

Określić zasady postępowania w razie wypadku 

 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

28 

Przebieg testowania 

 

Instrukcja dla nauczyciela 

1.

 

Ustal  z  uczniami  termin  przeprowadzenia  sprawdzianu  z  wyprzedzeniem  co  najmniej 
jednotygodniowym. 

2.

 

Omów z uczniami cel stosowania pomiaru dydaktycznego. 

3.

 

Zapoznaj uczniów z rodzajem zadań zawartych w zestawie oraz z zasadami punktowania. 

4.

 

Przygotuj odpowiednią liczbę testów. 

5.

 

Zapewnij samodzielność podczas rozwiązywania zadań. 

6.

 

Przed rozpoczęciem testu przeczytaj uczniom instrukcję dla ucznia. 

7.

 

Zapytaj, czy uczniowie wszystko zrozumieli. Wszelkie wątpliwości wyjaśnij. 

8.

 

Nie przekraczaj czasu przeznaczonego na test. 

9.

 

Kilka  minut  przed  zakończeniem  testu  przypomnij  uczniom  o  zbliŜającym  się  czasie 
zakończenia udzielania odpowiedzi. 

 
Instrukcja dla ucznia 

1.

 

Przeczytaj uwaŜnie instrukcję. 

2.

 

Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi. 

3.

 

Zapoznaj się z zestawem zadań testowych. 

4.

 

Test  zawiera  20  zadań.  Do  kaŜdego  zadania  dołączone  są  4  moŜliwości  odpowiedzi. 
Tylko jedna jest prawidłowa. 

5.

 

Udzielaj odpowiedzi na załączonej karcie odpowiedzi, stawiając w odpowiedniej rubryce 
znak X. W przypadku pomyłki naleŜy błędną odpowiedź zaznaczyć kółkiem, a następnie 
ponownie zakreślić odpowiedź prawidłową. 

6.

 

Pracuj samodzielnie, bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonanego zadania. 

7.

 

Jeśli udzielenie odpowiedzi będzie Ci sprawiało trudność, wtedy odłóŜ jego rozwiązanie 
na później i wróć do niego, gdy zostanie Ci wolny czas. 

8.

 

Na rozwiązanie testu masz 35 minut. 

Powodzenia! 

Materiały dla ucznia: 

−−−−

 

instrukcja, 

−−−−

 

zestaw zadań testowych, 

−−−−

 

karta odpowiedzi. 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

29 

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH 

 

1.

 

Odpowiedzialność za stan bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładzie pracy ponosi 
a)

 

pracownik. 

b)

 

pracodawca. 

c)

 

osoby kierujące pracownikami. 

d)

 

Państwowa Inspekcja Pracy. 

 

2.

 

Pracodawca  jest  obowiązany  informować  pracowników,  w  związku  z zagroŜeniami 
występującymi na stanowisku pracy o 
a)

 

ryzyku zawodowym oraz zasadach ochrony przed zagroŜeniami. 

b)

 

trudnościach występujących w związku z pracą. 

c)

 

potrzebie zapoznania się z chorobami związanymi z wykonywaną pracą. 

d)

 

ochronie przeciwpoŜarowej w zakładzie pracy. 

 
3.

 

Przystosowaniem  budynków  i  ich  wyposaŜenia,  narzędzi,  maszyn,  urządzeń  do 
moŜliwości psychofizycznych pracowników zajmuje się 
a)

 

fizjologia. 

b)

 

socjologia. 

c)

 

ekonomia. 

d)

 

ergonomia. 

 

4.

 

Zgodnie z prawem pracy pracownik ma obowiązek 
a)

 

organizować stanowisko pracy zgodnie ze swoimi potrzebami. 

b)

 

zaopatrywać się środki ochrony indywidualnej. 

c)

 

poznawać przepisy i zasady bhp. 

d)

 

informować pracodawcę o ryzyku zawodowym. 

 

5.

 

Osoba młodocianą w myśl kodeksu pracy jest osoba która ukończyła 
a)

 

14 lat a nie przekroczyła 16 roku Ŝycia. 

b)

 

15 lat a nie przekroczyła 17 roku Ŝycia. 

c)

 

18 lat a nie przekroczyła 21 roku Ŝycia. 

d)

 

16 lat a nie przekroczyła 18 roku Ŝycia. 

 

6.

 

Skrót PIP oznacza 
a)

 

Prywatne Instytucje Prawne. 

b)

 

Państwowe Instytucje Pracodawców. 

c)

 

Państwowa Inspekcja Pracy. 

d)

 

Przedsiębiorstwo InŜynieryjno Polonijne. 

 

7.

 

Do Zadań PIP naleŜy między innymi 
a)

 

ustalanie przerw pracy. 

b)

 

nadzór i kontrola przestrzegania przez pracodawców prawa pracy. 

c)

 

nadzór i kontrola nad produkcją. 

d)

 

zwolnienia pracowników z pracy. 

 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

30 

8.

 

Do środków ochrony indywidualnej moŜemy zaliczyć 
a)

 

odzieŜ osobistą. 

b)

 

odzieŜ chroniącą pracownika przed zagroŜeniami. 

c)

 

płaszcze przeciwdeszczowe. 

d)

 

zuŜytą odzieŜ roboczą. 

 

9.

 

Do sprzętu ochrony układu oddechowego zaliczamy 
a)

 

sprzet zanieczyszczający. 

b)

 

sprzęt oczyszczający. 

c)

 

filtry kominowe. 

d)

 

wentylatory miejscowe. 

 
10.

 

Przedstawione urządzenia na rysunku to 

 

a)

 

półmaski. 

b)

 

nakrycia głowy. 

c)

 

pompy powietrza. 

d)

 

nakolanniki. 

 

11.

 

Definicję choroby zawodowej moŜemy odnaleźć w 
a)

 

regulaminie pracy. 

b)

 

kodeksie karnym. 

c)

 

kodeksie pracy. 

d)

 

wykazie chorób. 

 
12.

 

Do wypadków zawodowych zaliczamy 
a)

 

jazdę samochodem po zakupy. 

b)

 

wypadek w czasie zakupów w dniu wolnym od pracy. 

c)

 

wypadek w drodze do pracy i z niej. 

d)

 

wykonywanie pracy nie pozostającej w związku z pracą zawodową. 

 

13.

 

Zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej u pracownika dokonuje 
a)

 

Ŝ

ona pracownika. 

b)

 

dzieci pracownika. 

c)

 

pielęgniarka zakładowa. 

d)

 

pracodawca zatrudniający pracownika. 

 

14.

 

Obowiązek udzielania pierwszej pomocy jest określony w artykule Kodeksu karnego 
a)

 

162. 

b)

 

159. 

c)

 

165. 

d)

 

160. 

 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

31 

15.

 

W trakcie wykonywania sztucznego oddychania i masaŜu serca na kaŜde1wdmuchnięcie 
powietrza do płuc przypada 5 uciśnięć mostka, w przypadku, gdy pomocy udziela 
a)

 

jeden ratownik. 

b)

 

dwóch ratowników. 

c)

 

trzech ratowników. 

d)

 

liczba ratowników jest bez znaczenia. 

 

16.

 

Ochrona przeciwpoŜarowa polega na 
a)

 

zapobieganiu powstawaniu i rozprzestrzenianiu się poŜaru. 

b)

 

zawiadomieniu o powstałym poŜarze. 

c)

 

podniecaniu poŜaru. 

d)

 

uszkadzaniu i zawalaniu dróg dojazdowych do poŜaru. 

 
17.

 

Do gaszenia poŜarów grupy E uŜyjemy środka gaśniczego 
a)

 

wody, halonu. 

b)

 

piany gaśniczej, proszku gaśniczego. 

c)

 

proszku gaśniczego, dwutlenku węgla,. 

d)

 

dwutlenku węgla, piany gaśniczej. 

 

18.

 

Do gaszenia palącej się odzieŜy naleŜy uŜyć 
a)

 

koca gaśniczego. 

b)

 

wody z hydrantu. 

c)

 

gaśnicy pianowej. 

d)

 

gaśnicy proszkowej. 

 

19.

 

Podręcznym sprzętem gaśniczym jest 
a)

 

zawór bezpieczeństwa. 

b)

 

koc gaśniczy. 

c)

 

armatka śnieŜna. 

d)

 

kurtyna wodna. 

 
20.

 

Szczegółowe zasady postępowania w razie zaistnienia wypadku określa 
a)

 

Kodeks pracy. 

b)

 

ustalenia dyrektora. 

c)

 

pracownik. 

d)

 

poszkodowany. 

 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

32 

KARTA ODPOWIEDZI 

 
Imię i nazwisko ............................................................................... 
 

Przestrzeganie  przepisów  bezpieczeństwa,  higieny  i  prawa  pracy,  ochrony 
przeciwpoŜarowej i ochrony środowiska

 

 
Zakreśl poprawną odpowiedź.

 

 

Nr 

zadania 

Odpowiedź 

Punkty 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

10 

 

11 

 

12 

 

13 

 

14 

 

15 

 

16 

 

17 

 

18 

 

19 

 

20 

 

Razem: 

 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

33 

Test 2 

 

Test  dwustopniowy  do  jednostki  modułowej  „Przestrzeganie  przepisów 
bezpieczeństwa,  higieny  i  prawa  pracy,  ochrony  przeciwpoŜarowej 
i ochrony środowiska” 

Test składa się z 20 zadań wielokrotnego wyboru, z których: 

−−−−

 

zadania 1, 2, 4, 8, 9, 10, 11, 12, 14, 15, 17, 20 są z poziomu podstawowego, 

−−−−

 

zadania 3, 13, 18, 19 są z poziomu ponadpodstawowego. 

 

Punktacja zadań: 0 lub 1 punkt 

 

Za kaŜdą prawidłową odpowiedź uczeń otrzymuje 1 punkt. Za złą odpowiedź lub jej brak 

uczeń otrzymuje 0 punktów. 
 

Proponuje się następujące normy wymagań – uczeń otrzymuje następujące 
oceny szkolne: 

−−−−

 

dopuszczający – za rozwiązanie co najmniej 10 zadań z poziomu podstawowego, 

−−−−

 

dostateczny – za rozwiązanie co najmniej 12 zadań z poziomu podstawowego, 

−−−−

 

dobry – za rozwiązanie 15 zadań, w tym co najmniej 1 z poziomu ponadpodstawowego, 

−−−−

 

bardzo dobry – za rozwiązanie 18 zadań, w tym 3 z poziomu ponadpodstawowego. 

 

Klucz odpowiedzi1. c, 2. c, 3. b, 4. b, 5. b, 6. b, 7. d, 8. c, 9. b, 10. d, 11. c,  
12. b, 13. c, 14. d, 15. c, 16. a, 17. d, 18. c, 19. d, 20. b. 

 

Plan testu 

 

Nr 

zad.

 

Cel operacyjny  
(mierzone osiągnięcia ucznia) 

Kategoria 

celu 

Poziom 

wymagań 

Poprawna 

odpowiedź 

Określić obowiązki pracodawcy i pracownika 

Określić obowiązki pracodawcy 

Dokonać analizy zatrudniania kobiet 

PP 

Rozpoznać 

instytucję 

nadzorująca 

przestrzeganie prawa pracy 

Zdefiniować pojęcie ergonomii 

Zastosować prawa ergonomii 

Wskazać 

wymagania 

stawiane 

odzieŜy 

ochronnej 

Określić 

oznaczenie 

ś

rodków 

ochrony 

indywidualnej 

Rozpoznać środki ochrony indywidualnej 

10 

Wskazać 

potrzebę 

stosowania 

odzieŜy 

ochronnej 

c

 

11 

Rozpoznać sprzęt ochrony twarzy 

12 

Określić moŜliwość dopuszczenia do pracy 

13 

Scharakteryzować 

zawartość 

instrukcji 

bezpieczeństwa poŜarowego 

PP 

14 

Rozpoznać znaki informacyjne 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

34 

15 

Określić,  jakie  czynności  Ŝyciowe  przywraca 
resuscytacja 

a

 

16 

Określić  wymiar  czasu  pracy  róŜnych  grup 
pracowników 

17 

Określić  sposób  postępowania  w przypadku 
poraŜenia prądem 

18 

Dokonać  analizy  udzielania  pierwszej  pomocy 
w przypadku poraŜenia prądem 

PP 

19 

Zastosować przepisy Kodeksu Pracy 

PP 

20 

Określić  sposób  postępowania  w  razie  awarii 
maszyny 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

35 

Przebieg testowania 

 

Instrukcja dla nauczyciela 

1.

 

Ustal  z  uczniami  termin  przeprowadzenia  sprawdzianu  z  wyprzedzeniem,  co  najmniej 
jednotygodniowym. 

2.

 

Omów z uczniami cel stosowania pomiaru dydaktycznego. 

3.

 

Zapoznaj uczniów z rodzajem zadań zawartych w zestawie oraz z zasadami punktowania. 

4.

 

Przygotuj odpowiednią liczbę testów. 

5.

 

Zapewnij samodzielność podczas rozwiązywania zadań. 

6.

 

Przed rozpoczęciem testu przeczytaj uczniom instrukcję dla ucznia. 

7.

 

Zapytaj, czy uczniowie wszystko zrozumieli. Wszelkie wątpliwości wyjaśnij. 

8.

 

Nie przekraczaj czasu przeznaczonego na test. 

9.

 

Kilka  minut  przed  zakończeniem  testu  przypomnij  uczniom  o  zbliŜającym  się  czasie 
zakończenia udzielania odpowiedzi. 

 

Instrukcja dla ucznia 

1.

 

Przeczytaj uwaŜnie instrukcję. 

2.

 

Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi. 

3.

 

Zapoznaj się z zestawem zadań testowych. 

4.

 

Test  zawiera  20  zadań.  Do  kaŜdego  zadania  dołączone  są  4  moŜliwości  odpowiedzi. 
Tylko jedna jest prawidłowa. 

5.

 

Udzielaj odpowiedzi na załączonej karcie odpowiedzi, stawiając w odpowiedniej rubryce 
znak X. W przypadku pomyłki naleŜy błędną odpowiedź zaznaczyć kółkiem, a następnie 
ponownie zakreślić odpowiedź prawidłową. 

6.

 

Pracuj samodzielnie, bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonanego zadania. 

7.

 

Jeśli udzielenie odpowiedzi będzie Ci sprawiało trudność, wtedy odłóŜ jego rozwiązanie 
na później i wróć do niego, gdy zostanie Ci wolny czas. 

8.

 

Na rozwiązanie testu masz 45 minut. 

Powodzenia! 

Materiały dla ucznia: 

−−−−

 

instrukcja, 

−−−−

 

zestaw zadań testowych, 

−−−−

 

karta odpowiedzi. 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

36 

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH 

 

1.

 

Obowiązki i uprawnienia stron uczestniczących w procesie pracy określa 
a)

 

dyrektor zakładu. 

b)

 

kierownik zakładu. 

c)

 

kodeks pracy. 

d)

 

kodeks karny. 

 

2.

 

Obowiązkiem kaŜdego pracodawcy wynikającym z kodeksu pracy jest 
a)

 

wykorzystywać pracownika do wykonywania róŜnych prac. 

b)

 

zmuszać pracownika do pracy niewolniczej. 

c)

 

zapewnić pracownikom bezpieczne i higieniczne warunki pracy. 

d)

 

nie ma Ŝadnych obowiązków w stosunku do pracownika. 

 

3.

 

Kodeks pracy zakazuje zatrudniać kobiety przy 
a)

 

wszystkich pracach. 

b)

 

szczególnie uciąŜliwych i szkodliwych dla zdrowia. 

c)

 

szczególnie pylących i brudzących. 

d)

 

komputerach i pracach biurowych. 

 

4.

 

Nadzorem i kontrolą przestrzegania prawa pracy zajmuje się: 
a)

 

wybrany pracownik. 

b)

 

Sejm RP. 

c)

 

PIP, PIS. 

d)

 

Minister pracy. 

 

5.

 

Kształtowaniem bezpiecznych i higienicznych warunków pracy zajmuje się 
a)

 

ergonomia. 

b)

 

energetyka. 

c)

 

ekonomia. 

d)

 

architektura. 

 

6.

 

Podstawowym warunkiem przy projektowaniu pracy jest 
a)

 

duŜa wydajność. 

b)

 

zmęczenie pracownika. 

c)

 

efektywność pracownika. 

d)

 

bezpieczeństwo. 

 

7.

 

OdzieŜ robocza i ochronna musi spełniać wymagania określone przez 
a)

 

pracownika zakładu. 

b)

 

kierownika zakładu. 

c)

 

polskie normy. 

d)

 

słuŜby bhp zakładu. 

 

8.

 

Ś

rodki  ochrony  indywidualnej  po  wejściu  Polski  do  strefy  UE  powinny  być  oznaczone 

symbolem 
a)

 

CD. 

b)

 

UE. 

c)

 

EU. 

d)

 

CE. 

 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

37 

9.

 

Ś

rodki ochrony indywidualnej oznaczone symbolem „U” oznaczają 

a)

 

sprzęt ochrony głowy. 

b)

 

odzieŜ ochronną. 

c)

 

sprzęt ochrony słuchu. 

d)

 

ś

rodki izolujące cały organizm. 

 
10.

 

OdzieŜ ochronna zapewnia 
a)

 

okrycie głowy i kończyn dolnych. 

b)

 

chroni pracownika przed deszczem. 

c)

 

okrywa lub zastępuje odzieŜ osobistą i chroni przed zagroŜeniami. 

d)

 

stwarza dodatkowe zagroŜenie dla pracownika. 

 

11.

 

Sprzęt ochrony twarzy i oczu to między innymi 
a)

 

gogle narciarskie i rękawice. 

b)

 

półmaski i chusteczki. 

c)

 

osłony twarzy. 

d)

 

hełmy ochronne. 

 

12.

 

Do pracy na samodzielnym stanowisku moŜe być dopuszczony pracownik który spełnia 
następujące warunki 
a)

 

jest bez odpowiedniego przygotowania. 

b)

 

nie jest wstępnie przeszkolony. 

c)

 

jest chory. 

d)

 

jest pełnoletni i wypoczęty. 

 

13.

 

Instrukcja bezpieczeństwa poŜarowego nie określa 
a)

 

potencjalnego źródła powstania poŜaru i dróg jego rozprzestrzeniania. 

b)

 

zasad powiadomienia straŜy poŜarnej o poŜarze. 

c)

 

zasad zabezpieczania prac niebezpiecznych poŜarowo. 

d)

 

rozmieszczenia podręcznego sprzętu gaśniczego. 

 

14.

 

Przedstawione na rysunku znaki oznaczają 

 

 

 

a)

 

kierunki drogi ewakuacyjnej, w lewo i w prawo. 

b)

 

otwieranie i pchanie drzwi, Ŝeby je otworzyć. 

c)

 

kierunki przesuwania drzwi w lewo i w prawo, Ŝeby je otworzyć. 

d)

 

schody w dół, schody do góry. 

 

15.

 

Resuscytacja są to czynności ratownicze, które przywracają 
a)

 

krąŜenie, oddychanie i czynności układu nerwowego. 

b)

 

krąŜenie, oddychanie i czynności układu nerwowego, choremu wraca świadomość. 

c)

 

krąŜenie i oddychanie. 

d)

 

krąŜenie i czynności układu nerwowego. 

 
 
 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

38 

16.

 

Czas pracy młodocianego do 16 roku Ŝycia wynosi 

a)

 

5 godzin na dobę. 

b)

 

6 godzin na dobę. 

c)

 

7 godzin na dobę. 

d)

 

8 godzin na dobę. 

 
17.

 

Pierwszą czynnością w ratowaniu osoby poraŜonej prądem jest 
a)

 

odciągniecie poszkodowanego od miejsca wypadku. 

b)

 

przerwanie obwodu elektrycznego. 

c)

 

wezwanie pogotowia ratunkowego. 

d)

 

uziemienie poszkodowanego. 

 

18.

 

JeŜeli  w  wyniku  poraŜenia  prądem  poszkodowany  nie  oddycha  i  nie  wykazuje  oznak 
krąŜenia oznacza to, Ŝe 
a)

 

na akcję ratunkową jest juŜ za późno. 

b)

 

naleŜy  natychmiast  zakopać  poszkodowanego  (oprócz  głowy),  aby  odprowadzić 

ładunki elektryczne do ziemi. 

c)

 

natychmiast podjąć akcję ratunkową w celu przywrócenia akcji serca i oddechu. 

d)

 

naleŜy podjąć akcję symulacyjną. 

 

19.

 

Zgodnie  z  Kodeksem  Pracy  w  sprawie  ustalenia  okoliczności  wypadku  pracodawca  jest 
zobowiązany do 
a)

 

zabezpieczenia miejsca wypadku. 

b)

 

zatarcia śladów wypadku. 

c)

 

nie dopuszczenia inspektorów do zbadania przyczyn wypadku. 

d)

 

zaniechania wszelkich czynności. 

 

20.

 

W przypadku wystąpienia awarii maszyny naleŜy 
a)

 

pracować na niej dalej. 

b)

 

dokonać samodzielnej naprawy. 

c)

 

bezzwłocznie zatrzymać i odłączyć od zasilania. 

d)

 

zbadać przyczyny awarii. 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

39 

KARTA ODPOWIEDZI 

 
Imię i nazwisko ............................................................................... 
 

Przestrzeganie  przepisów  bezpieczeństwa,  higieny  i  prawa  pracy,  ochrony 
przeciwpoŜarowej i ochrony środowiska

 

 
Zakreśl poprawną odpowiedź.

 

 

Nr 

zadania 

Odpowiedź 

Punkty 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

10 

 

11 

 

12 

 

13 

 

14 

 

15 

 

16 

 

17 

 

18 

 

19 

 

20 

 

Razem: 

 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

40 

7.

 

LITERATURA

 

 
1.

 

Baranowicz  W.:  Wytyczne  w  zakresie  ochrony  przeciwpoŜarowej  oraz  wzór  instrukcji 
bezpieczeństwa poŜarowego dla obiektów szkół. MEN, Warszawa 1997 

2.

 

Buchfelder A., Buchfelder M.: Podręcznik pierwszej pomocy. PZWL, Warszawa 1993 

3.

 

Gałusza M.: Pracowniku uwaŜaj. Wydawnictwo TARBONUS, Tarnobrzeg 1998 

4.

 

Hansen A.: Bezpieczeństwo i higiena pracy. WSiP, Warszawa 1998 

5.

 

Kodeks Pracy 

6.

 

Korczak C. (red.): Higiena i ochrona zdrowia. PZWL, Warszawa 1997 

7.

 

Mac S., Leowski J.: Bezpieczeństwo i higiena pracy. WSiP, Warszawa 1999 

8.

 

Pruchniewicz W.: Akademia jeździecka. Część I. Wydawnictwo Chaber PR – Akademia 
Jeździecka, Warszawa 2003 

9.

 

Rozporządzenie  Ministra  Pracy  i  Polityki  Społecznej  z  dnia  26.09.1997  r.  w  sprawie 
ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy. Dz. U. Nr 129, poz. 844 z póź. zm 

10.

 

Rozporządzenie  Ministra  Gospodarki  z  dnia  17.09.1999  r.  w  sprawie  bezpieczeństwa 
i higieny  pracy  przy  urządzeniach  i  instalacjach  energetycznych  Dz.  U.  Nr  80,  poz. 912 
z .póź. zm 

11.

 

Ustawa  z  dnia  27  kwietnia  2001  r.  „Prawo  ochrony  środowiska”,  Dz.  U.  2001.62.627 
z dnia 20 czerwca 2001, z póź. zm 

12.

 

www.ciop.pl 

13.

 

www.komers-bhp.pl 

14.

 

www.czkw.kielce.uw.gov.pl 

 
Literatura metodyczna 
1.

 

Dretkiewicz-Więch  J.:  ABC  nauczyciela  przedmiotów  zawodowych.  Operacyjne  cele 
kształcenia. Zeszyt 32. CODN, Warszawa 1994 

2.

 

Ornatowski T., Figurski J.: Praktyczna nauka zawodu. ITeE, Radom 2000 

 
Czasopisma 
1.

 

Nowa Edukacja Zawodowa 

2.

 

Edukator Zawodowy – www.koweziu.edu.pl/edukator/index.php