Microsoft Word - Technik_rachunkowosci_412[01]_Z1.04

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

MINISTERSTWO EDUKACJI

i NAUKI

Marianna Biernacik-Bartkiewicz

Teresa Stolarek

Prowadzenie ewidencji procesów gospodarczych
412[01].Z1.04

Poradnik dla ucznia

Wydawca

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy
Radom 2005

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie........................................................................................................................ 4
2. Wymagania wstępne .............................................................................................................. 6
3. Cele kształcenia...................................................................................................................... 7
4. Materiał nauczania ................................................................................................................. 8

4.1. Rachunek kosztów ........................................................................................................... 8

4.1.1. Materiał nauczania..................................................................................................... 8
4.1.2. Pytania sprawdzające............................................................................................... 10
4.1.3. Ćwiczenia ................................................................................................................ 11
4.1.4. Sprawdzian postępów .............................................................................................. 12

4.2. Ewidencja operacji wynikowych ................................................................................ 13

4.2.1. Materiał nauczania................................................................................................... 13
4.2.2. Pytania sprawdzające............................................................................................... 16
4.2.3. Ćwiczenia ................................................................................................................ 16

4.3. Koszty rozliczane w czasie ............................................................................................ 21

4.3.1. Materiał nauczania................................................................................................... 21
4.3.2. Pytania sprawdzające............................................................................................... 22
4.3.3. Ćwiczenia ................................................................................................................ 23
4.3.4. Sprawdzian postępów .............................................................................................. 26

4.4. Kalkulacja kosztów produktów i usług.......................................................................... 27

4.4.1. Materiał nauczania................................................................................................... 27
4.4.2. Pytania sprawdzające............................................................................................... 30
4.4.3. Ćwiczenia ................................................................................................................ 31
4.4.4. Sprawdzian postępów .............................................................................................. 34

4.5. Kalkulacja cen sprzedaży............................................................................................... 35

4.5.1. Materiał nauczania................................................................................................... 35
4.5.2. Pytania sprawdzające............................................................................................... 36
4.5.3. Ćwiczenia ................................................................................................................ 36
4.5.4. Sprawdzian postępów .............................................................................................. 39

4.6. Przychody ze sprzedaży i koszty ich uzyskania ............................................................ 40

4.6.1. Materiał nauczania................................................................................................... 40
4.6.2. Pytania sprawdzające............................................................................................... 47
4.6.3. Ćwiczenia ................................................................................................................ 48
4.6.4. Sprawdzian postępów .............................................................................................. 50

4.7. Koszty i przychody z pozostałej działalności ................................................................ 51

4.7.1. Materiał nauczania................................................................................................... 51
4.7.2. Pytania sprawdzające............................................................................................... 53
4.7.3. Ćwiczenia ................................................................................................................ 53
4.7.4. Sprawdzian postępów .............................................................................................. 55

4.8. Ewidencja procesów gospodarczych z wykorzystaniem programów komputerowych. 56

4.8.1. Materiał nauczania................................................................................................... 56
4.8.2. Pytania sprawdzające............................................................................................... 58
4.8.3. Ćwiczenia ................................................................................................................ 58
4.8.4. Sprawdzian postępów .............................................................................................. 69

5. Sprawdzian osiągnięć........................................................................................................... 70
6. Literatura .............................................................................................................................. 78
Załączniki ................................................................................................................................. 79

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1. WPROWADZENIE

Poradnik będzie Ci pomocny w przyswajaniu wiedzy i umiejętności z zakresu

prowadzenia ewidencji wybranych procesów gospodarczych w jednostce gospodarującej.
W poradniku zamieszczono:
- wymagania wstępne, w których wskazano umiejętności jakie powinieneś posiadać przed
rozpoczęciem pracy z poradnikiem,
- cele kształcenia, które z kolei wskazują jakie umiejętności powinieneś opanować w procesie
kształcenia w danej jednostce modułowej,
- materiał nauczania - podzielono na 8 tematów, ściśle z sobą powiązanych i realizowanych
w logicznej kolejności. Nabyte umiejętności w tej jednostce modułowej stanowią bardzo
ważny element umiejętności zawodowych. Ułatwiają a niekiedy warunkują opanowanie
umiejętności w kolejnych jednostkach modułowych, w module Z1 - Ewidencja księgowa
działalności przedsiębiorstwa i Z3 - Specyficzne i szczególne zasady rachunkowości. Treści
zawarte w materiale nauczania mają na celu rozszerzenie posiadanych już przez Ciebie
umiejętności i ukształtowanie nowych.

W materiale nauczania zostały omówione również treści dotyczące wykorzystania

programu komputerowego do kalkulowania ceny towarów i usług oraz do obsługi
użytkowych programów handlowych w celu sporządzania dokumentów sprzedaży, zestawień
sprzedaży
i rejestrów sprzedaży, zarządzania danymi komputerowymi, zabezpieczania ich przed
osobami nieuprawnionymi oraz ich archiwizowania. Są to wskazówki praktyczne, które
umożliwią Ci wykorzystanie różnych programów komputerowych w pracy zawodowej.

Pytania sprawdzające umożliwią Ci ocenę przygotowania do wykonania ćwiczeń

potwierdzających nabycie umiejętności. Negatywna odpowiedź na pytanie jest dla Ciebie
wskazówką w jakim zakresie musisz uzupełnić wiedzę.

Ćwiczenia zawierają polecenie, sposób wykonania i wyposażenie stanowiska pracy.

Poziom Twojej wiedzy po wykonaniu ćwiczeń, ocenisz wykonując sprawdzian postępów.
Pozytywny wynik pozwoli Ci na realizację następnego tematu. W przypadku trudności,
wątpliwości , niejasności poproś o pomoc nauczyciela,
- sprawdzian osiągnięć, który znajduje się po zrealizowaniu wszystkich tematów jednostki
modułowej pozwoli Ci ocenić poziom ukształtowanych umiejętności w całej jednostce
modułowej,
- literatura umożliwi Ci pogłębienie wiedzy z zakresu jednostki modułowej.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SCHEMAT UKŁADU JEDNOSTEK MODUŁOWYCH

412[01].Z1.01

Organizowanie
rachunkowości

w przedsiębiorstwie

412[01].Z1

Ewidencja księgowa działalności

przedsiębiorstwa

412[01].Z1.02

Ewidencjonowanie

rozrachunków i obsługa

płatności

412[01].Z1.04

Prowadzenie ewidencji

procesów gospodarczych

412[01].Z1.03

Ewidencjonowanie zmian

w zasobach rzeczowych

przedsiębiorstwa

412[Z1].O1.05

Sporządzanie sprawozdań

rocznych

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2. WYMAGANIA WSTĘPNE

Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

−

korzystać z różnych źródeł informacji,

−

posługiwać się podstawową terminologią z zakresu rachunkowości,

−

korzystać z przepisów ustawy o rachunkowości,

−

modyfikować konta księgi głównej i ksiąg pomocniczych,

−

poprawiać błędy w zapisach księgowych,

−

ewidencjonować operacje gospodarcze dotyczące krótkoterminowych
i długoterminowych aktywów finansowych,

−

rejestrować faktury VAT zakupu i sprzedaży,

−

rozróżniać rodzaje podatków,

−

stosować przepisy ustawy Ordynacja podatkowa,

−

wypełniać deklaracje podatkowe,

−

ewidencjonować rozrachunki z urzędem skarbowym,

−

ewidencjonować dokumenty rozliczeniowe z ZUS,

−

ewidencjonować operacje gospodarcze dotyczące zmian w stanie rzeczowych aktywów
trwałych,

−

stosować w wycenie stałe ceny ewidencyjne oraz rozliczać odchylenia od tych cen,

−

ewidencjonować i rozliczać koszty zakupu,

−

poruszać się w oknach systemu Windows,

−

wykonywać podstawowe operacje na plikach i folderach,

−

sterować miejscem zapisu danych na dysku i dyskietkach,

−

stosować podstawowe dane dotyczące arkuszy kalkulacyjnych,

−

formatować i redagować komórki arkusza,

−

stosować zasady adresowania względnego i bezwzględnego komórek,

−

efektywnie wykorzystywać podstawowe działania na komórkach,

−

sporządzać tabele i wykresy z wykorzystaniem arkusza kalkulacyjnego,

−

stosować zasady tworzenia wydruków w arkuszu,

−

stosować programy komputerowe przy wprowadzaniu, modyfikacji i przeglądaniu
danych oraz przy konstruowaniu zestawień i raportów.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3. CELE KSZTAŁCENIA

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

−

sklasyfikować koszty,

−

zidentyfikować warianty prowadzonego rachunku kosztów,

−

zadekretować dowody księgowe związane z operacjami kosztowymi,

−

zaewidencjonować koszty,

−

rozliczyć koszty w czasie,

−

sporządzić rozdzielnik kosztów,

−

przeprowadzić kalkulację określoną metodą,

−

obliczyć koszt wytworzenia usług,

−

obliczyć koszt wytworzenia produktu,

−

skalkulować koszty handlowe,

−

zaewidencjonować przychody ze sprzedaży,

−

zaewidencjonować koszty sprzedaży,

−

zaprowadzić i zanalizować rejestr sprzedaży VAT,

−

ustalić koszt własny sprzedaży,

−

ustalić zobowiązanie wobec urzędu skarbowego z tytułu podatku VAT,

−

zaewidencjonować operacje gospodarcze dotyczące reklamacji przy sprzedaży,

−

zastosować technikę komputerową do ewidencji kosztów i prowadzenia kalkulacji.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. MATERIAŁ NAUCZANIA

4.1. Rachunek kosztów

4.1.1. Materiał nauczania

Koszty stanowią wyrażone w pieniądzu celowe zużycie środków trwałych, wartości

niematerialnych i prawnych, materiałów, energii, paliwa, pracy ludzkiej wyrażonej w formie
wynagrodzenia oraz niektóre wydatki nie odzwierciedlające zużycia (np. podatki, opłaty) ale
związane z prowadzeniem działalności przez jednostkę gospodarczą, w określonej jednostce
czasu.
Klasyfikacja kosztów dokonywana jest według różnych kryteriów.

Koszty według stopnia złożoności można podzielić na:

- koszty proste - składają się z jednego rodzaju kosztów, którego nie można w danej jednostce

gospodarczej rozłożyć na elementy (np. amortyzacja, inne usługi obce),

- koszty złożone - obejmują kilka rodzajów kosztów, które można podzielić na bardziej

elementarne składniki (np. koszty remontu realizowanego przez własne służby).

Koszty w zależności od ich związku z wielkością produkcji można podzielić na:

- koszty stałe (względnie stałe) - niezależne od wielkości produkcji, pozostają na prawie

jednakowym poziomie (np. czynsz dzierżawny, amortyzacja),

- koszty zmienne - w miarę wzrostu produkcji rosną, a w miarę jej spadku maleją (np. płace

przy akordzie, wielkość zużycia materiałów w produkcji).

Koszty według sfery działalności:

- koszty działalności właściwej – związane bezpośrednio z charakterem działalności oraz

celem dla którego powołano do życia daną jednostkę:
•  w przedsiębiorstwie handlowym – koszty handlowe,
•  w przedsiębiorstwie produkcyjnym – produkcja podstawowa,
•  w przedsiębiorstwie usługowym – produkcja usług,

- koszty fazy zaopatrzenia (koszty zakupu) – związane bezpośrednio z zakupem materiałów,

produktów i towarów,

- koszty fazy zbytu (koszty sprzedaży) – związane ze sprzedażą produktów, materiałów

i towarów, które zgodnie z zawartą umową obciążają dostawcę.

Przedsiębiorstwo zgodnie z przepisami ustawy o rachunkowości

decyduje o wariancie

ewidencjonowania i rozliczania kosztów w poszczególnych zespołach. Wybór ten
przedstawia
w swoim Zakładowym planie kont. Koszty grupowane są w zespołach:

Zespół 4 – Koszty według rodzaju
•  Amortyzacja
•  Zużycie materiałów i energii,
•  Usługi obce,
•   Podatki i opłaty,

Ustawa o rachunkowości z 29 września 1994r - tekst ujednolicony w Dz. U. nr 76, poz. 794 z 2002 r.

z późniejszymi zmianami

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

•  Wynagrodzenia,
•  Ubezpieczenia społeczne i inne świadczenia na rzecz pracowników,
•  Pozostałe koszty rodzajowe.
Zespół 5 – Koszty według typów działalności

•  Koszty działalności podstawowej,
•  Koszty handlowe,
•  Koszty wydziałowe,
•  Koszty zakupu,
•  Koszty sprzedaży,
•  Koszty działalności pomocniczej,
•  Koszty zarządu.

Zespół 7 – Koszty związane z osiągniętymi przychodami

•  Koszt własny sprzedaży wyrobów gotowych,
•  Koszt własny sprzedaży usług,
•  Wartość sprzedanych towarów i materiałów według cen zakupu,
•  Pozostałe koszty operacyjne,
•  Koszty finansowe,

•

Straty nadzwyczajne

W zespole 5 koszty grupowane są według typów działalności, funkcji jaką spełniają

w jednostce gospodarującej.

Koszty działalności produkcyjnej obejmują koszty bezpośrednio i pośrednio związane

z wytworzeniem wyrobów gotowych. Będą to między innymi koszty:
- zużycia materiałów do produkcji,
- zużycia maszyn,
- zużycia energii do napędu maszyn,
- pracy pracowników zatrudnionych przy wytwarzaniu wyrobów,
- usług obcych świadczonych na rzecz tej działalności.

Koszty bezpośrednie grupowane są na koncie Koszty działalności podstawowej a koszty

pośrednie na koncie Koszty wydziałowe.

Koszty działalności usługowej związane z wykonaniem określonej usługi, obejmują

podobne elementy kosztów, co koszty działalności produkcyjnej.

Koszty działalności pomocniczej grupują koszty wydziałów pomocniczych wykonujących

świadczenia na rzecz innych komórek danej jednostki. Wydziałami pomocniczymi mogą być
np.:
- wydziały transportowe,
- wydziały remontowe,
- wytwarzające opakowania,
- kotłownie.

Koszty handlowe zbierają koszty związane z obrotem towarowym w handlu.

Koszty zakupu są bezpośrednio związane z zakupem danej dostawy materiałów

i dostarczeniem jej do pierwszego miejsca składowania w danej jednostce. Mogą to być
między innymi koszty:
- załadunku i wyładunku,

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

- transportu,
- ubezpieczenia w transporcie.

Koszty sprzedaży są to koszty ponoszone przez daną jednostkę w związku ze sprzedażą

produktów. Mogą to być między innymi koszty:
- opakowań,
- załadunku,
- transportu,
- ubezpieczenia,
- marketingu i reklamy.

Koszty zarządu obejmują koszty administracji i obsługi danej jednostki jako całości.

Obejmują one między innymi koszty:
- opłat administracyjnych,
- pracy pracowników administracji,
- biurowe,
- podróży służbowych,
- podatku od nieruchomości,
- podatku od środków transportowych,
- usług telekomunikacyjnych,
- utrzymania komórek ogólnego przeznaczenia.

Przedsiębiorstwo ma do wyboru trzy warianty ewidencji i rozliczania kosztów.
I wariant - koszty ujmowane są wyłącznie na kontach zespołu „4” – „Koszty według

rodzaju
i ich rozliczenie”. Nie podlegają dalszemu rozliczeniu i są przenoszone w końcu roku
obrotowego na konto 860 „Wynik finansowy”. Poniesione koszty są rozdzielane na koszty
bieżącego okresu i koszty rozliczane w czasie.

II wariant - koszty bieżącego okresu ujmowane są bezpośrednio na odpowiednie konta

zespołu „5” – „Koszty według typów działalności i ich rozliczenie”.

III wariant - koszty okresu bieżącego księgowane są na kontach zespołu „4” – „Koszty

według rodzajów i ich rozliczenie”, a następnie – za pośrednictwem konta 490 „Rozliczenie
kosztów” – są odnoszone na konta zespołu „5” – „Koszty według typów działalności i ich
rozliczenie”.

4.1.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1. Co to jest koszt?
2. Jakie są kryteria klasyfikowania kosztów?
3. W jakich zespołach kont ewidencjonuje się koszty?
4. Jakie koszty występują w układzie rodzajowym?
5. Jakie koszty obejmuje zespół „5” - koszty według typów działalności?
6. Jakie są warianty ewidencjonowania i rozliczania kosztów?

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.1.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Sklasyfikuj koszty według rodzajów.

W przedsiębiorstwie produkcyjnym zajmującym się szyciem kompletów pościelowych
wystąpiły poniższe koszty:
1. zużycie tkaniny,
2. zużycie guzików,
3. zużycie nici,
4. zużycie maszyn szwalniczych,
5. energia elektryczna zużyta do oświetlenia wydziałów produkcyjnych,
6. energia elektryczna zużyta do oświetlenia budynków administracji,
7. paliwo zużyte do samochodu służbowego dyrektora,
8. opłaty za szkolenie pracowników zatrudnionych przy szyciu,
9. wynagrodzenie szwaczy,
10. wynagrodzenie kierowników szwalni,
11. wynagrodzenie administracji,
12. reklama produktów w lokalnej prasie,
13. czynsz za wynajem biura zarządu,
14. opłaty telekomunikacyjne,
15. transport zakupionej tkaniny,
16. koszty podróży służbowej zaopatrzeniowca,
17. znaczki, ołówki, długopisy, papier zużyty w administracji,
18. naprawa drukarki,
19. zużycie wody w wydziale produkcyjnym,
20. wywóz odpadów.

Tabela 4.1 – 1. Koszty według rodzajów

Lp. Koszty

według rodzajów - w zespole „4”

Numer kosztu

Amortyzacja

zużycie materiałów 1,

zużycie energii

usługi obce

podatki i opłaty

Wynagrodzenia

ubezpieczenia społeczne

pozostałe koszty

Źródło: opracowanie własne

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  przeanalizować wymienione w ćwiczeniu koszty,
2)  przeanalizować rodzaje kosztów wymienione w tabeli,
3)  zaklasyfikować koszt do właściwego rodzaju,

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4) wpisać w tabeli , w kolumnie „ numer kosztu” odpowiednie pozycje kosztów - według

wzoru z poz. 1.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

literatura z rozdziału 6 poradnika.

Ćwiczenie 2
Sklasyfikuj koszty według typów działalności.
W przedsiębiorstwie produkcyjnym zajmującym się szyciem kompletów pościelowych
wystąpiły koszty wymienione w Ćwiczeniu 1.

Tabela 5.1 – 2. Koszty według typów działalności

Lp. Koszty

według typów działalności - w zespole

„5”

Numer kosztu

1. koszty

działalności podstawowej

2. koszty

zarządu

3. koszty

sprzedaży

4. koszty

zakupu

5. koszty

wydziałowe

Źródło: opracowanie własne

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  przeanalizować wymienione w ćwiczeniu koszty,
2)  przeanalizować koszty wymienione w tabeli,
3)  zaklasyfikować koszt do właściwego typu działalności,
4)  wpisać w tabeli , w kolumnie „ numer kosztu” odpowiednie pozycje kosztów - według

wzoru z poz. 1.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

literatura z rozdziału 6 poradnika.

4.1.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) zdefiniować pojęcia:

koszt,
koszt prosty,
koszt złożony,
koszt stały,
koszt zmienny,
koszt bezpośredni,
koszt pośredni?

2) sklasyfikować koszty?

3) zidentyfikować warianty ewidencji i rozliczania kosztów?

4) zakwalifikować koszt do właściwego rodzaju?

5) zakwalifikować koszty według typów działalności?

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2. Ewidencja operacji wynikowych

4.2.1. Materiał nauczania

Operacje wynikowe księgowane są na kontach wynikowych kosztów.

Schemat 4.2 - 1. ZASADA KSIĘGOWANIA NA KONTACH WYNIKOWYCH - KOSZTÓW

Winien - Wn
Debet – Dt

Konta kosztów

Credit – Ct

Zwiększenia Zmniejszenia

Źródło: opracowanie własne

W zależności od przyjętego przez jednostkę wariantu ewidencji i rozliczania kosztów,

księgowanie ich odbywa się w różny sposób.

Schemat 4.2 - 2. EWIDENCJA KOSZTÓW TYLKO W UKŁADZIE RODZAJOWYM

Źródło: opracowanie własne

Objaśnienia:
1. Bieżąca ewidencja kosztów w układzie rodzajowym.

Koszty według

rodzajów

Wynik

finansowy

Koszt własny

sprzedaży

Rozliczenie

międzyokresowe

Różne konta

Wyroby

gotowe

6 a

Rozliczenie

kosztów

Produkcja w

toku

6 b

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2. Bieżące przeksięgowanie kosztów dotyczących okresu bieżącego.
3. Bieżące przeksięgowanie kosztów rozliczanych w czasie.
4. Koszty rozliczane w czasie przypadające na bieżący okres.
5. Przeksięgowanie w końcu roku kosztów rodzajowych.
6. Przeksięgowanie kosztów dotyczących zapasu końcowego (ustalonego w drodze

inwentaryzacji):

a. zwiększenie salda,
b. zmniejszenie salda.

7. Przeksięgowanie kosztu dotyczącego produktu w toku.
8. Przeksięgowanie kosztu własnego sprzedanych wyrobów.
9. Przeksięgowanie zmiany salda produktów.

Schemat 4.2 - 3. EWIDENCJA KOSZTÓW TYLKO W UKŁADZIE FUNKCJONALNYM

Źródło: opracowanie własne

Objaśnienia:

1. Bieżąca ewidencja kosztów według typów działalności.
2. Bieżące przeksięgowanie kosztów rozliczanych w czasie.
3. Koszty rozliczane w czasie przypadające na bieżący okres.

Rozliczenia

międzyokresowe

Koszty

wydziałowe

Koszt własny

sprzedaży

Koszty

zarządu

Różne konta

Produkcja w

toku

Koszty

działalności

podstawowej

Koszty

sprzedaży

Wyroby gotowe

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. Przeksięgowanie kosztów wydziałowych.
5. Przyjęcie wyrobów według rzeczywistego kosztu wytworzenia.
6. Przeksięgowanie kosztu dotyczącego produktu w toku.
7. Przeksięgowanie kosztów sprzedaży.
8. Przeksięgowanie kosztów zarządu.

Schemat 4.2 - 4. EWIDENCJA KOSZTÓW W UKŁADZIE RODZAJOWYM I FUNKCJONALNYM

Źródło: opracowanie własne

Objaśnienia:

1. Bieżąca ewidencja kosztów według rodzajów i ich przeksięgowanie na konta kosztów

według typów działalności.

2. Bieżące przeksięgowanie kosztów rozliczanych w czasie.
3. Koszty rozliczane w czasie przypadające na bieżący okres.
4. Przeksięgowanie kosztów wydziałowych.

Rozliczenia

międzyokresowe

Koszty

wydziałowe

Koszt własny

sprzedaży

Koszty

zarządu

Rozliczenie

kosztów

Produkcja

w toku

Koszty

działalności

podstawowej

Koszty

sprzedaży

Wyroby gotowe

Różne konta

Koszty według

rodzaju

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. Przyjęcie wyrobów według rzeczywistego kosztu wytworzenia.
6. Przeksięgowanie kosztu dotyczącego produktu w toku.
7. Przeksięgowanie kosztów sprzedaży.
8. Przeksięgowanie kosztów zarządu.

4.2.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1. Jaka obowiązuje zasada księgowania na kontach wynikowych kosztów?
2. Czym uwarunkowany jest w przedsiębiorstwie wybór wariantu ewidencji i rozliczania

kosztów?

3. Jak księguje się koszty według rodzajów?
4. Jakie typowe operacje występują przy ewidencji kosztów tylko w układzie rodzajowym

i jak należy je zaksięgować?

5. W jaki sposób należy ustalić wartość kosztów dotyczących zapasu końcowego wyrobów

gotowych, przy ewidencji kosztów tylko w układzie rodzajowym?

6. Jakie typowe operacje występują przy ewidencji kosztów tylko w układzie funkcjonalnym

i jak należy je zaksięgować?

7. Jakie typowe operacje występują przy ewidencji kosztów w układzie rodzajowym

i funkcjonalnym oraz jak należy je zaksięgować?

4.2.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Zadekretuj w tabeli wymienione operacje, zaistniałe w przedsiębiorstwie usługowym,

które stosuje I wariant ewidencji kosztów - tylko w układzie rodzajowym.

Tabela 4.2 – 1. Dekretacja

Lp. Treść operacji

1. FVAT - Otrzymano fakturę za naprawę

maszyny – wartość netto.

2. RK - Zapłacono z kasy za wywóz śmieci.

3. RK - Wypłacono z kasy zaliczkę

pracownikowi do rozliczenia.

4. PK - Pracownik rozlicza się z zaliczki

przedstawiając koszty podróży
służbowej.

5. FVAT - Otrzymano fakturę za reklamę w

prasie – wartość netto.

6. LP - Lista płac pracowników.

7. RK - Wypłata płac z kasy.

8. PK - Naliczenie składek ubezpieczeń

społecznych pracowników, płaconych
przez pracodawcę.

9. WB - Przelew naliczonych składek do

ZUS.

10. LP - Potrącenie pracownikom w liście

płac podatku od płac.

Źródło: opracowanie własne

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1) przeanalizować wymienione w ćwiczeniu operacje,
2) zadekretować operacje w zamieszczonej tabeli.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

literatura z rozdziału 6 poradnika.

Ćwiczenie 2

Sformułuj treść operacji gospodarczych, zaksięgowanych w przedsiębiorstwie

produkcyjnym, które ewidencjonuje koszty tylko w zespole ‘5” - według miejsc powstawania,
w sposób podany w tabeli

Tabela 4.2 – 2. Dekretacja

Lp. Dt

Treść operacji

1. Koszty

zarządu Materiały

2. Koszty

działalności
Podstawowej

Materiały

3. Koszty

zarządu Rachunek

bankowy

4. Koszty

zarządu Rozrachunki

z dostawcami

5. Koszty zakupu

Rozrachunki
z dostawcami

6. Koszty

sprzedaży

Rozrachunki
z dostawcami

7. Koszty

działalności
pomocniczej

Materiały

8. Koszty

zarządu Zobowiązania wobec

pracowników

9. Koszty

zarządu Należności od

pracowników

10. Koszty

działalności
pomocniczej

Zobowiązania wobec
pracowników

Źródło: opracowanie własne

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1) przeanalizować dekretację zamieszczoną w ćwiczeniu,
2) sformułować treść przykładowych operacji, które mogą być zadekretowane w sposób

podany w zamieszczonej tabeli.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

literatura z rozdziału 6 poradnika.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 3

Zadekretuj i zaksięguj koszty według typów działalności.

W przedsiębiorstwie przemysłowym będącym podatnikiem podatku VAT, salda początkowe
wybranych kont wynoszą:

Materiały - 30 000,00
Kasa - 12 125,00
Rachunek bieżący - 80 000,00
W ciągu okresy wystąpiły poniższe operacje gospodarcze:
1. Wz – wydano z magazynu materiały:
a)

do produkcji podstawowej - 10 000,00

do wydziałów produkcyjnych - 7 000,00

do zarządu - 3 000,00

2. FVAT z Zakładu Energetycznego za zużytą energię:
a)

wartość netto - 1 500,00

VAT 22%

3. RK/KW – zakupiono materiały do produkcji podstawowej - 12 000,00.
4. LP – lista płac pracowników zatrudnionych w:
a)

produkcji podstawowej - 8 000,00

wydziałach produkcyjnych - 2 000,00

zarządzie - 6 000,00

5. FVAT – otrzymano fakturę za naprawę:
a)

netto – 2 440,00

VAT 22%

w tym:

a)  urządzeń produkcji podstawowej - 1 100,00
b)  urządzeń wydziałów produkcyjnych - 900,00
c)  urządzeń biurowych - 440,00

6. WB – zapłacono przelewem koszty prania odzieży roboczej - 125,00
7. FVAT – otrzymano fakturę za wywóz śmieci

a) netto - 230,00
b) VAT – 22%

8. RK/KW – zapłacono gotówką z kasy opłaty pocztowe - 150,00
9. WB – odbiorca wpłacił należność na rachunek bankowy - 10 000,00

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1) przeanalizować treść operacji zamieszczonych w ćwiczeniu,
2) przygotować tabelę do dekretacji wiedząc, ze przedsiębiorstwo ewidencjonuje koszty

w wariancie II - w zespole „5” - według typów działalności,

3)  zadekretować operacje w przygotowanej tabeli,
4)  otworzyć konta teowe podanymi w uproszczonym bilansie stanami początkowymi,
5)  zaksięgować zadekretowane operacje,
6)  podliczyć obroty na kontach.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

literatura z rozdziału 6 poradnika.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 4

Zadekretuj i zaksięguj koszty w zespole 4 i 5.

W Przedsiębiorstwie Przemysłowym „X”, będącym podatnikiem podatku VAT, bilans
uproszczony na dzień 01.01.200_ r. przedstawiał się następująco:

Tabela 4.2 – 3. Bilans uproszczony

Lp. Aktywa

Kwota

Lp.

Pasywa

Kwota

1. Środki trwałe

50 000,00

1. Fundusz założycielski 60

000,00

2. Materiały

20 000,00

2. Fundusz przedsiębiorstwa 40

000,00

3. Produkty w toku

10 000,00

3. Zysk

10 000,00

4. Wyroby gotowe

35 000,00

4. Kredyty bankowe

30 000,00

5. Należności od

odbiorców

30 000,00

5. Zobowiązania wobec

dostawców

20 000,00

6. Kasa

5 000,00

6. Zobowiązania wobec budżetu 10

000,00

7. Rachunek bieżący 50

000,00

Zobowiązania wobec
pracowników 30

000,00

8. Razem

200 000,00

8. Razem

200 000,00

Źródło: opracowanie własne

Tabela 4.2 – 4. Operacje gospodarcze w Przedsiębiorstwie X

Lp. Data

Dokument

Treść operacji

Kwota

1. 03.01.0_ RK

1/0_

Podjęto gotówkę z banku do kasy.

15 000,00

2. 05.01.0_ Pw

1/0_

Przyjęto z produkcji wyroby gotowe.

10 000,00

3. 08.01.0_ Rw 1/0_

Wydano materiały do zużycia w produkcji.

10 000,00

4. 10.01.0_ PK

2/0_

Miesięczny koszt zużycia maszyn
produkcyjnych. 10

000,00

5. 15.01.0_ Fa VAT 3/0_ Faktura za transport zakupionych

materiałów. 1

000,00

6. 18.01.0_ WB 2/0_

Bank pobrał prowizję za prowadzenie
rachunku. 50.00

7. 18.01.0_ WB

2/0_

Spłacono zobowiązanie wobec budżetu ze
środków pieniężnych na rachunku
bieżącym.

5 000,00

8. 31.01.0_ PK 3/0_

Lista płac pracowników:
a) zatrudnionych w produkcji,
b) zatrudnionych w administracji.

20 000,00
10 000,00

9. 31.01.0_ F VAT 7/0_

Faktura za energię:
netto
VAT 22%
zużytą w:
a) wydziałach produkcyjnych,
b) administracji.

1 500,00

1 000,00

500,00

Źródło: opracowanie własne

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1) przeanalizować treść operacji zamieszczonych w ćwiczeniu,

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2) przygotować tabelę do dekretacji wiedząc, ze przedsiębiorstwo ewidencjonuje koszty

w wariancie III - w zespole „4” - według rodzajów i bieżąco rozlicza na koszty w zespole
„5”,

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

literatura z rozdziału 6 poradnika.

4.2.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) zadekretować operacje gospodarcze na kontach kosztów

w zespole „4”,
w zespole „5”,

2) nazwać konta w zespole „5” - w zależności od rodzaju

działalności?

3) sformułować treść operacji na podstawie dekretacji?

4) zaewidencjonować koszty?

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3. Koszty rozliczane w czasie

4.3.1. Materiał nauczania

Zdarzenia gospodarcze dotyczące kosztów kilku okresów podlegają rozliczeniu w czasie

i noszą nazwę „Rozliczenia międzyokresowe kosztów”. Rozróżnia się ich dwa rodzaje:

- rozliczenia międzyokresowe czynne są poniesionymi wydatkami dotyczącymi przyszłych

okresów. Zaliczyć do nich można opłacony z góry czynsz, prenumeratę czasopism,
ubezpieczenia, energię, najem, poniesione koszty zakupu,

- rozliczenia międzyokresowe bierne są rezerwami tworzonymi n przewidywane

w przyszłości wydatki. Dotyczyć mogą między innymi rezerw tworzonych na przyszłe
koszty remontów, napraw gwarancyjnych, płac urlopowych, opłat za energię, płatności
podatkowych.

Ewidencję prowadzi się na koncie „Rozliczenia międzyokresowe kosztów”, które może

wykazywać dwa salda:
- debetowe, stanowiące aktywa i oznaczające przyszłe koszty,
- kredytowe, stanowiące pasywa i oznaczające rezerwy odniesione w koszty.

Schemat 4.3 - 1. EWIDENCJA ROZLICZEŃ MIĘDZYOKRESOWYCH CZYNNYCH

Źródło: opracowanie własne

Koszty

wydziałowe

Rozliczenie

międzyokresowe kosztów

Koszty działalności

podstawowej

Koszty zarządu

Rozliczenie kosztów

Różne konta

Koszty w zespole

„4”

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Objaśnienia:
1. Bieżące księgowanie kosztów według rodzajów.
2. PK - przeniesienie kosztów do rozliczenia w czasie.
3. PK - koszty rozliczane w czasie dotyczące przykładowych typów działalności.

Schemat 4.3 - 2. EWIDENCJA ROZLICZEŃ MIĘDZYOKRESOWYCH BIERNYCH

Źródło: opracowanie własne

Objaśnienia:
1. PK - tworzone rezerwy na przyszłe wydatki, w rozbiciu na przykładowe koszty według

typów działalności.

2. Bieżące księgowanie kosztów według rodzjów.
3. PK - przeksięgowanie kosztów do rozliczenia w czasie.

4.3.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1. Jakie są rodzaje rozliczeń międzyokresowych kosztów?
2. Jakie saldo może wystąpić na koncie „Rozliczenia międzyokresowe kosztów” i co

oznacza?

3. Jak należy zaewidencjonować koszty rozliczane w czasie?

Koszty

wydziałowe

Rozliczenie

międzyokresowe kosztów

Koszty działalności

podstawowej

Koszty zarządu

Rozliczenie kosztów

Różne konta

Koszty w zespole

„4”

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Zadekretuj i zaksięguj operacje gospodarcze dotyczące rozliczeń międzyokresowych

kosztów.

Tabela 4.3 – 1. Operacje gospodarcze w Przedsiębiorstwie Z – w I kwartale

Lp. Treść operacji gospodarczych

Kwota

1. FVAT za prenumeratę czasopism, za bieżący rok

a) wartość netto
b) VAT 7%

120,00

2. FVAT za czynsz dzierżawny magazynu wyrobów, za I kwartał

a) wartość netto
b) VAT 22%

300,00

3. PK - planowany koszt zużycia energii za styczeń, dotyczący:

a) wydziałów produkcyjnych,
b) budynków administracyjnych

1000,00

500,00

4. PK - koszty rozliczane w czasie przypadające na styczeń, z tytułu:

a) prenumeraty,
b) czynszu

5. PK - planowany koszt zużycia energii za luty, dotyczący:

a) wydziałów produkcyjnych,
b) budynków administracyjnych

1200,00

300,00

6. PK - koszty rozliczane w czasie przypadające na luty, z tytułu:

a) prenumeraty,
b) czynszu

7. FVAT za remont maszyny w wydziale produkcyjnym - koszt

remontu będzie rozliczany od lutego do grudnia
a) wartość netto,
b) VAT 22%

22 000,00

8. FVAT za energię - otrzymana w marcu

a) wartość netto
b) VAT 22%
w tym koszty energii dotyczące:
a) wydziałów produkcyjnych,
b) budynków administracyjnych

5 000,00

3 500,00
1 500,00

9. PK - Koszty rozliczane w czasie przypadające na marzec, dotyczące:

a) prenumeraty,
b) czynszu,
c) energii,
d) remontu

Źródło: opracowanie własne

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1) obliczyć brakujące sumy,
2) zadekretować podane operacje,

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3) zaksięgować operacje na kontach księgi głównej i ksiąg pomocniczych do konta

„Rozliczenia międzyokresowe kosztów”,

4)  podliczyć obroty na koncie Rozliczeń międzyokresowych i kontach ksiąg pomocniczych,
5)  uzgodnić zapisy na kontach ksiąg pomocniczych z zapisami na koncie księgi głównej,
6)  obliczyć salda końcowe na koncie Rozliczenia międzyokresowe kosztów i dokonać ich

interpretacji.

Wyposażenie stanowiska pracy:

- literatura z rozdziału 6 poradnika,
- kalkulator.

Ćwiczenie 2

Zadekretuj i zaksięguj operacje gospodarcze dotyczące kosztów.

W przedsiębiorstwie przemysłowym „Z” ewidencję materiałów prowadzi się w stałej cenie
ewidencyjnej, która dla materiału A wynosi 20,00 zł. Salda początkowe wybranych kont
wynoszą:

Materiały 45

000,00

Odchylenia od cen ewidencyjnych materiałów”(Dt)

900,00

Rozliczenie międzyokresowe kosztów (Dt)

180,00

W miesiącu styczniu wystąpiły następujące operacje gospodarcze:

1. Rw – wydanie materiałów do zużycia w produkcji - 400szt.

...............

2. PK – rozliczenie zużytych materiałów w działalności produkcyjnej

...............

3.   FVAT za zakupione materiały:
a/   wartość netto -300 szt. x 23,00 zł. ..............
b/   VAT 22%

.............

4. Pz – przyjęcie zakupionych materiałów:
a/ cena ewidencyjna -300 szt.

..............

5. PK – wyksięgowanie odchyleń dotyczących zakupionych materiałów

..............

6. FVAT za transport zakupionych materiałów

- wartość neto
- VAT 22%

360,00
...........

7. PK – rozliczenie kosztów transportu w koszty zakupu

............

8. PK – przeniesienie kosztów zakupu do rozliczenia w czasie

.............

9. Rw – wydanie materiałów do zużycia w produkcji 210 szt.

.............

10. PK – rozliczenie zużytych materiałów w koszty działalności

produkcyjnej

.............

11. PK – rozliczenie i przeksięgowanie odchyleń dotyczących zużytych

materiałów

..............

12. PK – rozliczenie i przeksięgowanie kosztów zakupu dotyczących

zużytych materiałów

.............

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1) przypomnieć sobie z Jednostki modułowej Z1.03. Ewidencjonowanie zmian w zasobach

rzeczowych przedsiębiorstwa, sposób rozliczania odchyleń i kosztów zakupu
przypadających na zużyte materiały,

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2)  obliczyć brakujące sumy,
3)  zadekretować podane operacje,
4)  otworzyć konta podanymi saldami początkowymi,
5)  zaksięgować zadekretowane operacje gospodarcze,
6)  podać wartość zapasu materiałów w magazynie w cenie:
7)  ewidencyjnej,
8)  zakupu,
9)  nabycia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

literatura z rozdziału 6 poradnika,

−

kalkulator.

Ćwiczenie 3

Sporządź, zadekretuj i zaksięguj rozdzielnik zużycia materiałów.

W przedsiębiorstwie X salda początkowe wybranych kont wynosiły;
Materiały - 60 000,00
Odchylenia od cen ewidencyjnych materiałów- Ct - 3 000,00
Rozliczenia międzyokresowe kosztów zakupu - 2 400,00

Tabela 4.3 – 2. Rozdzielnik zużycia materiałów

Lp. Pozycja

kosztów

Ogółem Koszty

działalności
podstawowej

Koszty
wydziałowe

Koszty
zarządu

1. Materiały według cen

ewidencyjnych 20

000,00

10 000,00

5 000,00

Odchylenia od cen
ewidencyjnych

3. Koszty

zakupu

4. Razem

Źródło: opracowanie własne

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  obliczyć brakujące sumy w rozdzielniku,
2)  podsumować rozdzielnik,
3)  zadekretować rozdzielnik,
4)  otworzyć konta podanymi saldami początkowymi,
5)  zaksięgować zadekretowane operacje,
6)  obliczyć wartość zapasu materiałów po cenach:

- ewidencyjnych,
- zakupu,
- nabycia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

literatura z rozdziału 6 poradnika,

−

kalkulator.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) zdefiniować pojęcia:

koszt rozliczany w czasie,
rozliczenia międzyokresowe czynne,
rozliczenia międzyokresowe bierne?

2) sporządzić rozdzielnik kosztów?

3) obliczyć koszty rozliczane w czasie przypadające na dany miesiąc?

4) zaksięgować operacje dotyczące kosztów ?

5) zinterpretować zapisy na kontach kosztów rozliczanych

w czasie?

6) zinterpretować salda kont kosztów rozliczanych w czasie?

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4. Kalkulacja kosztów produktów i usług

4.4.1. Materiał nauczania

Jednostka gospodarcza w toku swej działalności – usługowej, handlowej, produkcyjnej,

ponosi koszty związane z wytworzeniem produktów, usług, zakupem i sprzedażą towarów,
oraz uzyskuje przychody z ich sprzedaży.

W całym tym procesie dąży do uzyskania zysku, który stanowi nadwyżkę przychodów nad

kosztami.

Aby ustalić opłacalność zamierzonej lub wykonanej produkcji, usługi, wytwórca musi

obliczyć koszt jej wykonania i porównać z możliwą do uzyskania ceną lub taką cenę ustalić.

W celu ustalenia kosztu wytworzenia jednostki, partii, asortymentu produktów, należy

przeprowadzić obliczenia nazywane kalkulacją kosztów. Kalkulacja powinna umożliwić
ustalenie łącznej sumy kosztów przypadających na dany produkt oraz koszty poszczególnych
składników, które nazywane są pozycjami kalkulacyjnymi, umożliwiającymi wgląd
w strukturę kosztów.

Układ kosztów obejmujący pozycje kalkulacyjne przedstawia się następująco:

1. materiały bezpośrednie, które na podstawie dokumentów można przypisać danemu

produktowi (wraz z kosztami zakupu),

2. płace bezpośrednie, które na podstawie kart pracy można przypisać danemu produktowi

(wraz z narzutami),

3. inne koszty bezpośrednie ( np. energia i paliwo zużyte na cele technologiczne, obróbka

obca, zużycie narzędzi i przyrządów specjalnych używanych wyłącznie przy wytwarzaniu
danych produktów),

4. uzasadnione koszty wydziałowe (obejmujące zmienne koszty wydziałowe oraz tę część

kosztów stałych , która odpowiada stopniowi wykorzystania zdolności produkcyjnej. Jeżeli
zdolność produkcyjna będzie wykorzystana w 90%, to uzasadnioną częścią stałych kosztów
wydziałowych będzie 90% ich wielkości). Do kosztów wydziałowych zalicza się koszty,
które wiążą się z ogólną wielkością produkcji (energia) lub z czasem (amortyzacja), a nie
istnieje możliwość ich przypisania na podstawie dokumentów źródłowych określonym
produktom.

5. rzeczywisty koszt wytworzenia (1 + 2 + 3 + 4).

W zależności od czasu i celu sporządzania wyróżniane są rodzaje kalkulacji:

- wstępna – sporządzana przed rozpoczęciem produkcji lub wykonywania usługi i jej celem

jest obliczenie kosztów planowanych,

- wynikowa – sporządzana na podstawie informacji dotyczących poniesionych kosztów

produkcji, wykonania usługi i jej celem jest ustalenie rzeczywistego kosztu produktu.

W zależności od sposobu przeprowadzania (uzależnionego od technologii i organizacji

procesu wytwarzania) wyróżnić można metody kalkulacji:

- podziałową prostą,
- podziałową ze współczynnikami,
- podziałową procesową,
- doliczeniową zleceniową,
- doliczeniową asortymentową.

Kalkulacja podziałowa prosta może mieć zastosowanie przy masowej produkcji

jednorodnego produktu. Jednostkowy koszt produktu lub usługi oblicza się poprzez

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

podzielenie łącznej wysokości kosztów (lub w poszczególnych pozycjach kalkulacyjnych)
przez liczbę wytworzonych jednostek.

Produkcję nie zakończoną na koniec okresu, można przeliczać na umowne jednostki

kalkulacyjne w celu sprowadzenia jej do wspólnego mianownika z produktami
zakończonymi.
W tym celu produkcję nie zakończoną traktuje się jako pewien procent produktu gotowego
(w łącznej wysokości lub w przekroju jednostek kalkulacyjnych).

Kalkulacja podziałowa ze współczynnikami może mieć zastosowanie przy produkcji

podobnych wyrobów, z tego samego lub zbliżonego surowca, w takim samym lub zbliżonym
procesie produkcyjnym, przy użyciu tych samych maszyn i urządzeń produkcyjnych. W celu
przeprowadzenia kalkulacji, przelicza się wyprodukowaną ilość na umowne jednostki
kalkulacyjne, wykorzystując współczynniki odzwierciedlające udział poszczególnych
wyrobów w kosztach (łącznych lub w poszczególnych pozycjach kalkulacyjnych).
Przykład:
- ilość: wyrób A – 200 sztuk, wyrób B – 300 sztuk,
- współczynniki: A – 2, B – 3,
- koszty łączne - 6 500,00

Tabela 4.4 - 1. KALKULACJA PODZIAŁOWA ZE WSPÓŁCZYNNIKAMI

Wyrób Ilość Współ. Ilość

jednostek

umownych

Koszt

jednostki
umownej

Koszt

jednostki

rzeczywistej

Koszt

całkowity

1 2 3

(2x3)

(koszty : razem 4)

(5x3)

(6x2)

200

400

5,00 x 2=10,00

2 000,00

B 300 3

900

6500:1300

= 5,00

5,00 x 3=15,00

4 500,00

Razem 1300 x

500,00

Źródło: opracowanie własne

Kalkulacja podziałowa procesowa ma zastosowanie przy produkcji masowej,

wielkoseryjnej, gdy proces produkcyjny odbywa się w kilku, po sobie następujących fazach
produkcyjnych. Wyróżnia się dwie odmiany tej kalkulacji:
- metoda półfabrykatowa,
- metoda bezpółfabrykatowa.

Przy kalkulacji półfabrykatowej koszty każdej fazy uwzględniają poniesione koszty

w poprzednich. Występuje najczęściej wtedy, gdy następuje magazynowanie półfabrykatów
w magazynach.

W kalkulacji bezpółfabrykatowej, koszty każdej fazy kalkulowane są oddzielnie

i następnie sumowane.

PRZYKŁAD
Przedsiębiorstwo X wytwarza wyrób w dwóch po sobie następujących fazach

produkcyjnych.

W ciągu okresu wyprodukowano w I fazie 100 szt. półfabrykatów, w II fazie 90 sztuk

wyrobów gotowych. 10 sztuk półfabrykatów pozostało w I fazie.
Koszty wynosiły - I faza - 1 000,00; II faza - 900,00
Metoda bezpółfabrykatowa:
- faza I - 1 000,00 : 100 sztuk = 10,00
- faza II - 900,00 : 90 sztuk = 10,00
- jednostkowy koszt wyrobu - 10,00 + 10,00 = 20,00

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Metoda półfabrykatowa:
- faza I - 1 000,00 : 100 sztuk = 10,00
- koszty półfabrykatów przekazanych do fazy II = 10,00 x 90 sztuk = 900,00
- koszty fazy II łącznie - 900,00 + 900,00 = 1 800,00
- jednostkowy koszt wyrobu - 1 800,00 : 90 sztuk = 20,00

Kalkulacja doliczeniowa może mieć zastosowanie przy produkcji jednostkowej, seryjnej,

wielo asortymentowej, w przypadku wytwarzania wyrobów z tych samych, podobnych lub
różnych materiałów, przy zastosowaniu różnych procesów technologicznych oraz

w kalkulowaniu kosztów usług. W zależności od charakteru procesu technologicznego może
mieć zastosowanie kalkulacja doliczeniowa zleceniowa lub doliczeniowa asortymentowa.

Przy kalkulacji doliczeniowej zleceniowej, koszty bezpośrednie ustalane są na podstawie

dokumentów źródłowych dla każdej jednostki kalkulacyjnej, którą jest zlecenie produkcyjne
obejmujące jeden wyrób, usługę, lub serię produktów.

Przy kalkulacji doliczeniowej asortymentowej jednostką kalkulacyjną jest produkowany

asortyment. Koszty produkowanego asortymentu grupuje się według pozycji kalkulacyjnych
i w końcu okresu rozlicza na wyroby gotowe i produkcję nie zakończoną, uwzględniając
stopień zaawansowania produkcji.

Uzasadnione koszty wydziałowe rozliczane są w stosunku do umownych kluczy

podziałowych.
Kluczami podziałowymi mogą być:
- materiały bezpośrednie,
- płace bezpośrednie, suma kosztów bezpośrednich,
- czas pracy mierzony w roboczogodzinach, maszynogodzinach.

PRZYKŁAD
Zakłady Odzieżowe DOMENA szyją garsonki i sukienki. W ciągu miesiąca uszyto 200
garsonek i 150 sukienek. Przedsiębiorstwo posiada dwa wydziały produkcyjne:

• krajalnię, której koszty rozlicza się proporcjonalnie do płac bezpośrednich.
• szwalnię, której koszty rozlicza się w stosunku do maszynogodzin. W ciągu okresu

w wydziale tym przepracowano 6000 maszynogodzin przy garsonkach i 3000
maszynogodzin przy sukienkach. Zdolność produkcyjna szwalni wynosi 10000
maszynogodzin.

Poniesione koszty:

Poniesione koszty

Lp. Pozycje

kalkulacyjne

razem garsonki

sukienki

1. Materiały bezpośrednie

18 000,00

10 500,00

2. Płace bezpośrednie

10 000,00

6 000,00

3. Koszty

wydziałowe – szwalnia

15 000,00

4. Koszty wydziałowe – krajalnia

8 000,00

Rozwiązanie
Rozliczenie kosztów wydziałowych szwalni przypadających na:
-  garsonki – (15000,00 : 10000 maszynogodzin) x 6000 maszynogodzin
-  sukienki – (15000,00 : 10000 maszynogodzin) x 3000 maszynogodzin
Rozliczenie kosztów wydziałowych krajalni przypadających na:
-  garsonki – (8000,00 : 16000,00) x 10000,00
-  sukienki – (8000,00 : 16000,00) x 6000,00

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Poniesione koszty

Lp. Pozycje

kalkulacyjne

razem garsonki sukienki

1. Materiały bezpośrednie

28 500,00

18 000,00

10 500,00

Płace bezpośrednie

16 000,00

10 000,00

6 000,00

3. Koszty

wydziałowe – szwalnia

13 500,00

9 000,00

4 500,00

4. Koszty

wydziałowe – krajalnia

8 000,00

5 000,00

3 000,00

Rzeczywisty koszt wytworzenia

66 000,00

42 000,00

24 000,00

Jednostkowy koszt wyrobu gotowego

210,00

160,00

W jednostkach handlowych kosztami działalności podstawowej są koszty związane

z zakupem, magazynowaniem i sprzedażą towarów. Można wśród nich wyróżnić:
-  koszty detalu,
-  koszty hurtu,
-  koszty gastronomii,
-  koszty skupu,
-  koszty zarządu ( w jednostkach prowadzących różnego typu działalność handlową).

W końcu okresu sprawozdawczego koszty zarządu należy rozliczyć na poszczególne

typy działalności stosując klucz podziałowy, którym najczęściej jest wielkość obrotu.

PRZYKŁAD

Salda wybranych kont w jednostce hurtowo – detalicznej na koniec miesiąca wynosiły:

- Koszty hurtu – 150 000,00
- Koszty detalu – 50 000,00
- Koszty zarządu – 20 000,00

Obrót towarowy kształtował się następująco:

- Obrót hurtowy - 400 000,00
- Obrót detaliczny – 100 000,00
ROZWIĄZANIE
Koszty zarządu przypadające na hurt – (20 000,00 : 500 000,00)x 400 000,00 = 16 000,00
Koszty zarządu przypadające na detal – (20 000,00 : 500 000,00) x 100 000,00 = 4 000,00

4.4.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1. Co rozumiesz przez:

a) Kalkulację,
b) jednostkę kalkulacyjną,
c) rodzaj kalkulacji,
d) metodę kalkulacji.

2. Jakie znasz metody kalkulacji?
3. Co jest przedmiotem kalkulacji?
4. Jakie znasz rodzaje kalkulacji?
5. Od czego zależy wybór stosowanej metody kalkulacji?
6. W jaki sposób dokonać kalkulacji kosztu jednostkowego stosując różne metody kalkulacji?
7. W jaki sposób skalkulować koszt produkcji w toku?

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Uzupełnij zdania:

Materiały bezpośrednie obejmują tę część zużytych materiałów, którą można na podstawie
dokumentów ………………………………………………. .
Aby obliczyć uzasadnioną część kosztów stałych wydziałowych należy uwzględnić stopień
………………………………………………………………………..
Uwzględniając czas sporządzania kalkulacji wyróżnia się kalkulację …………………..
i …………………………, natomiast uwzględniając sposób jej przeprowadzania wyróżnić
można kalkulację ……………………………, ………………………….. i ……………..
Rzeczywisty koszt wytworzenia produktu to suma kosztów ……………… i ……………
Kalkulację podziałową ze współczynnikami stosuje się w jednostkach produkujących
podobne wyroby z …………………………………………w takim samym lub podobnym
…………….
W kalkulacji doliczeniowej kluczami podziałowymi mogą być między innymi: ……………
……………………, ……………………, …………………….,…………… lub ……………

Wyposażenie stanowiska pracy:

- literatura z rozdziału 6 poradnika.

Ćwiczenie 2

Oblicz koszty jednostkowe przedsiębiorstwie układzie pozycji kalkulacyjnych.

W przedsiębiorstwie X wyprodukowano w ciągu okresu 180 sztuk wyrobów gotowych,
produkcja w toku stanowi 40 sztuk wykonanych w 50%, w odniesieniu do kosztów płac
bezpośrednich i kosztów wydziałowych. Materiały bezpośrednie, zużywa się w całości
w momencie rozpoczęcia produkcji. Koszty ujęte zostały w tabeli poniżej.

Tabela 4.4 – 2. Tabela kalkulacyjna

Koszt jednostkowy

Lp. Pozycje

kalkulacyjne

kosztów

Kwota

kosztów

Ilość

jednostek

umownych

wyrobu

gotowego

produktu

w toku

1. Materiały bezpośrednie 3

300,00

220

2. Płace bezpośrednie 4

000,00

200

3. Razem

koszty

bezpośrednie

4. Koszty

wydziałowe

(uzasadnione) 2

000,00

Źródło: opracowanie własne

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  wpisać do tabeli brakujące treści,
2)  obliczyć brakujące sumy,
3)  wpisać do tabeli.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

literatura z rozdziału 6 poradnika,

−

kalkulator.

Ćwiczenie 3

Oblicz koszty jednostkowe przedsiębiorstwie całkowite stosując kalkulację podziałową

ze współczynnikami.

W przedsiębiorstwie X wyprodukowano w ciągu okresu:
- wyrób A - 180 sztuk i 40 sztuk wykonanych w 50%,
- wyrób B – 90 sztuk i 40 sztuk wykonanych w 25%,
- współczynniki: A- 3; B – 2;
- koszty ponoszone są sukcesywnie i wynoszą – 1 600,00

Tabela 4.4 – 3. Tabela kalkulacyjna

Ilość Koszt

jednostki

rzeczywistej

Koszt

całkowity

Wyrób

zak. w

toku

razem

Współczy

nnik

Produkcja

umowna

Koszt

jednostki
umownej

zak. w

toku

zak. w

toku

Razem

x x

Źródło: opracowanie własne

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1) obliczyć brakujące w tabeli sumy,
2) wpisać do tabeli.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

literatura z rozdziału 6 poradnika,

−

kalkulator.

Ćwiczenie 4

Oblicz koszty jednostkowe przedsiębiorstwie całkowite stosując kalkulację doliczeniową.

W przedsiębiorstwie X wyprodukowano w ciągu okresu:
- Wyrób A - 180 sztuk i 40 sztuk wykonanych w 50%,
- Wyrób B – 90 sztuk i 40 sztuk wykonanych w 25%,
- wszystkie koszty ponoszone są sukcesywnie,
- koszty wydziałowe rozliczane są na poszczególne wyroby w stosunku do płac

bezpośrednich.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Tabela 4.4 – 4. Tabela kalkulacyjna

Koszty

Lp.

Pozycje kalkulacyjne kosztów

Razem

Wyroby A

Wyroby B

1. Materiały bezpośrednie 600,00

100,00

2. Płace bezpośrednie 400,00

200,00

3. Razem koszty bezpośrednie
4. Koszty

wydziałowe

(uzasadnione)

300,00

5. Rzeczywisty koszt wytworzenia

6. Jednostkowy koszt wytworzenia

wyrobu gotowego

7. Jednostkowy koszt produktu

w toku

8. Całkowity koszt produkcji

zakończonej

9. Całkowity koszt produkcji

w toku

Źródło: opracowanie własne

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1) obliczyć brakujące w tabeli sumy,
2) wpisać do tabeli.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

literatura z rozdziału 6 poradnika,

−

kalkulator.

Ćwiczenie 5

Przeprowadź kalkulację i zaksięguj jej wyniki.

W przedsiębiorstwie X produkuje się dwa rodzaje wyrobów: A i B, z tych samych

surowców, według tej samej technologii, różniące się wagą. Wyrób A waży 2 kg, wyrób B
waży 3 kg. W ciągu okresu wyprodukowano 500 sztuk wyrobu A i 190 sztuk wyrobu B.
Produkcja w toku wynosi 20 sztuk wyrobów B, wykonanych w 50% w odniesieniu do plac
bezpośrednich i kosztów wydziałowych. Materiały zużywają się w całości w momencie
rozpoczęcia produkcji.

Przedsiębiorstwo ewidencjonuje wyroby po cenach ewidencyjnych, którymi jest planowany

koszt wytworzenia. Ceny te wynoszą:
- wyrób A - 8,00
- wyrób B - 10,00
Poniesione koszty według pozycji kalkulacyjnych wynosiły:
- materiały bezpośrednie – 3 260,00
- płace bezpośrednie – 1 600,00
- koszty wydziałowe – 800,00

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  dobrać właściwą metodę kalkulacji,
2)  narysować tabelę kalkulacyjną z uwzględnieniem pozycji kalkulacyjnych,
3)  przeprowadzić kalkulację,
4)  wpisać do tabeli,
5)  otworzyć konta kosztów podanymi obrotami,
6)  sformułować treść operacji dotyczących ewidencji przyjęcia wyrobów po cenach

ewidencyjnych i ewidencji wyników kalkulacji,

7) zaksięgować operacje gospodarcze na kontach teowych.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

literatura z rozdziału 6 poradnika.

−

kalkulator.

4.4.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) zdefiniować pojęcia:

kalkulacja,
przedmiot kalkulacji,
metoda kalkulacji,
jednostka kalkulacyjna,
klucz podziałowy?

2) dobrać właściwą metodę kalkulacji do jej przedmiotu

3) skalkulować koszty jednostkowe i całkowite z zastosowaniem

kalkulacji:

- podziałowej prostej,
- podziałowej ze współczynnikami,
- podziałowej procesowej,
- doliczeniowej?

4) sformułować treść operacji dotyczących ewidencji wyników

kalkulacji?

5) zaksięgować wyniki kalkulacji ?

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.5. Kalkulacja cen sprzedaży

4.5.1. Materiał nauczania

Osiągnięcie przez przedsiębiorstwo dodatniego wyniku finansowego zależy zarówno od

ponoszonych kosztów jak i od cen sprzedaży, stąd istotną rolę w działalności jednostki
odgrywa polityka cenowa.

W ustalaniu cen wyróżnić można dwa modele:

- model ekonomiczny, w którym poszukuje się ceny optymalnej, uwzględniającej:
• ceny konkurentów rynkowych,
• zależność popytu od zaproponowanej ceny, ponieważ zysk zależy również od rozmiarów

sprzedaży,

• poziom kosztów własnych.

- model kosztowy, który wyraża się zapisem „koszty plus”. Cena w tym modelu musi pokryć

pełne koszty związane z działalnością jednostki oraz zapewnić oczekiwany zysk.

Cenę sprzedaży wyrobu, usługi tworzyć będą:
- rzeczywisty koszt wytworzenia ( obliczony w kalkulacji kosztów),
- koszty zarządu (rozliczne na produkcję zakończoną) – obejmują koszty administracji

i obsługi danej jednostki jako całości,

- koszty sprzedaży (rozliczane na produkcję zakończoną) – są to koszty ponoszone przez daną

jednostkę w związku ze sprzedażą produktów,

- zysk.

Koszty zarządu i koszty sprzedaży rozlicza się tylko na produkcję zakończoną. Kluczem
podziałowym przy rozliczaniu kosztów zarządu na kilka produktów może być rzeczywisty
koszt wytworzenia, a przy rozliczaniu kosztów sprzedaży, całkowity koszt wytworzenia.

Zysk najczęściej doliczany jest stawką % do kosztu własnego lub liczony %, rachunkiem
w stu od ceny zbytu.

Cena zbytu jest ceną sprzedaży usługi, wyrobu u producenta, importera lub ustalona przez
skup. Wyrób przekazany do handlu staje się towarem i jest przedmiotem obrotu towarowego,
(przemieszczanie towarów w transakcjach kupna – sprzedaży). Podstawowymi szczeblami
obrotu towarowego jest hurt i detal.

Szczebel hurtu jest pośrednim ogniwem obrotu towarowego, zajmuje się zakupem towarów

i ich odsprzedażą w dużych ilościach, innym jednostkom.

Szczebel detalu obsługuje finalnego odbiorcę.

W zależności od szczebla obrotu towarowego, występujące ceny nazywane są:
- cena hurtowa – cena sprzedaży na szczeblu hurtu, składająca się z ceny zakupu (cena zbytu,

cena nabycia z importu) powiększonej o marżę hurtową,

- cena detaliczna – cena sprzedaży na szczeblu detalu, składająca się z ceny zakupu (cena

hurtowa) powiększonej o marżę detaliczną.

Marża występująca na określonym szczeblu obrotu towarowego powinna pokryć ponoszone

tam koszty i umożliwić osiągnięcie zamierzonego zysku. Najczęściej doliczana jest stawką %
do ceny zakupu lub liczona stawką %, rachunkiem w stu, od ceny sprzedaży.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.5.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1. Na czym polega kosztowa metoda ustalania ceny zbytu?
2. W jaki sposób należy rozliczyć koszty zarządu i sprzedaży, przy kalkulowaniu kosztu

własnego sprzedaży produktu?

3. Jakie są szczeble obrotu towarowego?
4. Jakie są zasady ustalania cen i marż w obrocie towarowym?

4.5.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Oblicz cenę zbytu brutto.

W przedsiębiorstwie X jednostkowy rzeczywisty koszt wytworzenia wyrobu A = 5,00,

koszty zarządu przypadające na sztukę = 2,00; koszty sprzedaży przypadające na
sztukę = 1,00; zysk = 20% kosztu własnego; VAT = 22%.

Tabela 4.5 – 1. Tabela kalkulacyjna

Lp.

Wyszczególnienie

Kwota na sztukę

1. Rzeczywisty koszt wytworzenia
2. Koszty

zarządu

3. Całkowity koszt wytworzenia (1+2)
4. Koszty

sprzedaży

5. Koszt

własny sprzedaży (3+4)

6.    Zysk (5 x 20%)
7.    Cena zbytu netto (5+6)
8.    VAT (7 x 22%)
9.    Cena zbytu brutto (7+8)

Źródło: opracowanie własne

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1) obliczyć brakujące w tabeli sumy,
2) wpisać do tabeli.

Wyposażenie stanowiska pracy:

- literatura z rozdziału 6 poradnika,
- kalkulator.

Ćwiczenie 2

Skalkuluj cenę sprzedaży brutto.

W przedsiębiorstwie X wyprodukowano w ciągu okresu:
- wyrób A - 180 sztuk
- wyrób B – 90 sztuk
- rzeczywisty koszt produkcji zakończonej wynosi: A = 1 080,00; B= 360,00
- koszty zarządu rozliczane są proporcjonalnie do rzeczywistego kosztu wytworzenia – 720,00

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

- koszty sprzedaży rozliczane są proporcjonalnie do całkowitego kosztu wytworzenia –

540,00

- zysk – 25 % ceny zbytu netto, VAT – 22%.

Tabela 5.5 – 2. Tabela kalkulacyjna

Kwota całkowita Kwota

jednostkę

Lp. Wyszczególnienie

A B A

1. Rzeczywisty koszt wytworzenia

2. Koszty

zarządu

3. Całkowity koszt wytworzenia

4. Koszty

sprzedaży

5. Koszt

własny sprzedaży

6. Zysk

7. Cena zbytu netto

8. VAT

9. Cena zbytu brutto

Źródło: opracowanie własne

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1) obliczyć brakujące w tabeli sumy,
2) wpisać do tabeli.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

literatura z rozdziału 6 poradnika,

−

kalkulator.

Ćwiczenie 3

Oblicz cenę sprzedaży towaru A w hurtowni, jeżeli cena zbytu netto u producenta wynosi

5,00, marża hurtowa 20 % ceny zakupu netto, VAT 22%.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1) wypisać w kolumnie poszczególne elementy ceny hurtowej, rozpoczynając od ceny

zakupu,

2)  obliczyć marżę hurtową,
3)  obliczyć kwotę VAT,
4)  odpowiednio zsumować.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

literatura z rozdziału 6 poradnika,

−

kalkulator.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 4

Oblicz jednostkowe koszty wytworzenia i skalkuluj cenę sprzedaży w sklepie

fabrycznym.

W przedsiębiorstwie X produkuje się dwa rodzaje wyrobów: A i B, z tych samych surowców,
według tej samej technologii, różniące się wagą.

Wyrób A waży 3 kg, wyrób B waży 4 kg.
W ciągu okresu wyprodukowano 190 sztuk wyrobu A i 200 sztuk wyrobu B.
Produkcja w toku wynosi 20 sztuk wyrobów A, wykonanych w 50% w odniesieniu do

kosztów płac bezpośrednich i kosztów wydziałowych.

Materiały zużywają się w całości w momencie rozpoczęcia produkcji.
Produkty sprzedaje się w sklepie fabrycznym.
- Poniesione koszty wynosiły:

•  materiały bezpośrednie – 5 720,00
•  płace bezpośrednie – 4 200,00
•  koszty wydziałowe – 2 800,00
•  koszty zarządu rozliczane proporcjonalnie do rzeczywistego kosztu wytworzenia

i wynoszą - 6 165,00

• koszty sprzedaży rozliczane proporcjonalnie do kosztu całkowitego - 9 247,50

-  zysk stanowi 20% kosztu własnego,
-  VAT – 22%,
-  marża handlowa – 20% ceny zbytu netto.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  dobrać właściwą metodę kalkulacji,
2)  narysować tabelę kalkulacyjną z uwzględnieniem pozycji kalkulacyjnych,
3)  przeprowadzić kalkulację obliczając jednostkowy rzeczywisty koszt wytworzenia,
4)  wpisać do tabeli,
5) wypisać w kolumnie poszczególne elementy ceny sprzedaży, rozpoczynając od

rzeczywistego kosztu wytworzenia,

6)  rozliczyć koszty zarządu,
7)  rozliczyć koszty sprzedaży,
8)  obliczyć kwotę zysku,
9)  obliczyć marżę handlową,
10) obliczyć kwotę VAT,
11) wpisać kwoty do właściwych pozycji,
12) odpowiednio zsumować.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

literatura z rozdziału 6 poradnika,

−

kalkulator.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.5.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak Nie

zdefiniować pojęcia:
cena zbytu netto,
cena zbytu brutto,
cena hurtowa,
cena detaliczna,
marża handlowa,
marża detaliczna,
marża hurtowa?

skalkulować cenę zbytu produktu?

obliczyć marżę handlową, hurtową, detaliczną?

rozliczyć koszty zarządu?

rozliczyć koszty sprzedaży?

skalkulować cenę sprzedaży towar?.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.6. Przychody ze sprzedaży i koszty ich uzyskania

4.6.1. Materiał nauczania

Przychodami, zgodnie z ustawą o rachunkowości

jest uprawdopodobnione powstanie

w okresie sprawozdawczym korzyści ekonomicznych, o wiarygodnie określonej wartości,
w formie zwiększenia wartości aktywów, albo zmniejszenia pasywów.

Ustawa o podatku dochodowym

za przychody związane z działalnością gospodarczą

uważa otrzymane pieniądze, wartości pieniężne, a także należne kwoty, choćby nie zostały
jeszcze otrzymane, po wyłączeniu zwróconych towarów, udzielonych bonifikat.

W związku ze sprzedażą występuje moment prawno - finansowy potwierdzony

wystawieniem faktury, rachunku i moment rzeczowy potwierdzony rozchodem wyrobu,
towaru. Podatnicy podatku VAT zobowiązani są do wystawiania faktur VAT sprzedaży
oraz do ewidencjonowania zakupów i sprzedaży w oddzielnych ewidencjach,
umożliwiających miesięczne obliczenie podatku VAT naliczonego przy zakupach i podatku
VAT należnego od sprzedaży, zgodnie z ustawą o podatku od towarów i usług

Po zakończeniu miesiąca, podatnicy zobowiązani są do sporządzenia Deklaracji dla

podatku towarów i usług – VAT -7 i złożenia jej w terminie do 25 dnia miesiąca
następującego po miesiącu, w którym powstał obowiązek podatkowy, w urzędzie skarbowym
właściwym dla miejsca prowadzenia działalności. W tym czasie zobowiązani są do zapłacenia
nadwyżki podatku należnego nad naliczonym. W przypadku odwrotnym, otrzymają w czasie
określonym przepisami zwrot różnicy z urzędu skarbowego.

Mali podatnicy, u których wartość sprzedaży nie przekroczyła w poprzednim roku

podatkowym równowartości 800000 EURO (przeliczanego według średniego kursu
ogłaszanego przez NBP na pierwszy dzień roboczy października), mogą dobrowolnie wybrać
kasową metodę rozliczania podatku VAT. Kasowa metoda polega na tym, że obowiązek
podatkowy powstaje z dniem uregulowania należności, nie później jednak niż 90 dnia, od
dnia wydania towaru lub wykonania usługi. Mali podatnicy, którzy wybrali metodę kasową,
mają obowiązek składania deklaracji kwartalnych, wpłacania w tym terminie różnicy podatku
należnego nad naliczonym, ale termin zwrotu przez urząd skarbowy tej nadwyżki liczy się też
dopiero po dniu złożenia deklaracji za kwartał.

Ewidencja przychodu ze sprzedaży prowadzona jest na kontach wynikowych

przychodów.

Schemat 4.6 -1. ZASADA KSIĘGOWANIA NA KONTACH WYNIKOWYCH PRZYCHODÓW

Winien - Wn

Debet – Dt

Konta przychodów

Credit - Ct

Zmniejszenia Zwiększenia

Źródło: opracowanie własne

Ustawa o rachunkowości z 29 września 1994 r. –– tekst ujednolicony w Dz. U. Nr 76, poz. 794 z 2002 r.

z późniejszymi zmianami

Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych, Dz. U. nr 106, poz. 482 z 1993 r.

z późniejszymi zmianami

Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, Dz. U. nr 54, poz. 535 z 2004 r. z późniejszymi

zmianami

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Przychody zwykłej działalności operacyjnej obejmują:

- sprzedaż wyrobów gotowych - przedsiębiorstwo produkcyjne,
- sprzedaż towarów - przedsiębiorstwo handlowe,
- sprzedaż usług - przedsiębiorstwo usługowe.

Schemat 4.6 - 2. EWIDENCJA SPRZEDAŻY WYROBÓW GOTOWYCH, TOWARÓW I USŁUG.

Źródło: opracowanie własne

Objaśnienia

1. RK/KP - utarg gotówkowy ze sprzedaży:

a) wyrobów gotowych,
b) towarów.

2. FVAT - faktura wysłana odbiorcy:

a) wartość netto sprzedanych wyrobów, towarów i usług,
b) VAT,
c) razem.

3. PK – czek rozrachunkowy otrzymany od odbiorcy.

Przychody ze

sprzedaży wyrobów

gotowych, towarów,

Rachunek bieżący

Rozrachunki

z odbiorcami

i dostawcami

Kasa

Inne aktywa

pieniężne

Rozrachunki
z budżetami

Podatki i opłaty

Rozliczenie kosztów

Rozrachunki z tytułu

podatku VAT

Koszty sprzedaży

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.WB – wpływ należności od odbiorcy.
5. PK – naliczenie podatku akcyzowego od sprzedaży.

Przy sprzedaży towarów, wyrobów, usług mogą wystąpić reklamacje odbiorców

spowodowane:
- niewłaściwą ilością dostarczonych produktów,
- niewłaściwą jakością,
- błędami w dokumentach.
Wyróżnić można:
- reklamacje rzeczowe – dotyczące ilości i jakości dostawy,
- wartościowe – których przedmiotem jest cena, marża, błędy arytmetyczne.
Ze względu na moment zgłoszenia reklamacji można wyróżnić:
- reklamacje przed zapłatą,
- reklamacje po zapłacie.

W przypadkach uznania reklamacji należy wystawić fakturę korygującą VAT. Koszty

bezpośrednio związane ze sprzedażą produktów nazywane są kosztami sprzedaży. Zostały
one omówione w temacie „Rachunek kosztów”.

Schemat 4.6 -3. EWIDENCJA REKLAMACJI PRZED ZAPŁATĄ – UZNANYCH ZA UZASADNIONE

Źródło: opracowanie własne

Rozrachunki

z dostawcami

i odbiorcami

Rozrachunki

z tytułu podatku

VAT

Wyroby gotowe

Przychody ze

sprzedaży

wyrobów, towarów,

usług

Koszt własny

sprzedanych

wyrobów

Towary

Wartość

sprzedanych

towarów w cenie

zakupu

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Objaśnienia:

1. FVAT – korygująca zmniejszająca:
a.  wartość netto,
b.  VAT.
2.  Pz – przyjęcie zwróconych wyrobów.
3.  Pz – przyjęcie zwróconych towarów.

Schemat 4.6 -4. EWIDENCJA REKLAMACJI PRZED ZAPŁATĄ – NIE UZNANYCH ZA UZASADNIONE

Źródło: opracowanie własne

Objaśnienia:

1.  PK – skierowanie pozwu do sądu.
2.  PK – utworzenie rezerwy w wysokości roszczenia.
3.  WB – opłacenie przelewem kosztów postępowania sądowego.

Rozrachunki

z dostawcami

i odbiorcami

Pozostałe

koszty

operacyjne

Należności

dochodzone na

drodze sądowej

Rezerwy

Rachunek bieżący

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Schemat 4.6 -5. EWIDENCJA UZNANYCH ROSZCZEŃ SPORNYCH

Źródło: opracowanie własne

Objaśnienia:

1.  PK – obciążenie odbiorcy kwotą roszczenia.
2.  PK – obciążenie odbiorcy kosztami postępowania sądowego.
3.  PK – rozwiązanie rezerwy w wysokości spłaconej kwoty.

Należności

dochodzone na

drodze sądowej

Pozostałe

przychody

operacyjne

Rozrachunki

z odbiorcami

i dostawcami

Rezerwy

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Schemat 4.6 -6. EWIDENCJA ODDALONYCH ROSZCZEŃ SPORNYCH

Źródło: opracowanie własne

Objaśnienia:

1. PK – korekta sprzedaży:
a. wartość netto,
b. VAT.
2. Pz – przyjęcie zwróconych wyrobów.
3. Pz – przyjęcie zwróconych towarów.

Reklamacje po zapłacie – uznane za uzasadnione lub skierowane do sądu i oddalone –

powodują powstanie należności od odbiorców i ich zwrot.

Należności

dochodzone na

drodze sądowej

Rozrachunki

z tytułu podatku

VAT

Wyroby gotowe

Przychody ze

sprzedaży wyrobów,

towarów, usług

Koszt własny

sprzedaży

wyrobów

Towary

Wartość

sprzedanych

towarów w cenie

zakupu

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Schemat 4.6 -7. EWIDENCJA KOSZTÓW SPRZEDAŻY

Źródło: opracowanie własne

Objaśnienia:

1.  Faktury, rachunki za koszty poniesione w związku ze sprzedażą produktów.
2.  PK - rozliczenie kosztów według rodzajów na Koszty sprzedaży.
3.  PK - przeksięgowanie w końcu roku kosztów sprzedaży.

Wyroby gotowe mogą być ewidencjonowane według rzeczywistego kosztu wytworzenia

lub po cenach ewidencyjnych, którymi najczęściej są koszty planowane. W tym drugim
przypadku wystąpią odchylenia od cen ewidencyjnych produktów gotowych, które mogą być:
- debetowe gdy cena ewidencyjna jest niższa od kosztu rzeczywistego,
- kredytowe, gdy cena ewidencyjna jest wyższa od kosztu rzeczywistego.

Rozchód sprzedanych wyrobów należy wtedy skorygować o kwotę odchyleń. Obliczyć ją

można według wzoru:

Schemat 4.6 - 4. ODCHYLENIA PRZYPADAJĄCE NA SPRZEDANE WYROBY

współczynnik odchyleń = (sp. odchyleń + odchylenia dotyczące przychodu) x 100%

sp. wyrobów gotowych + przychód wyrobów

suma odchyleń przypadająca na sprzedane wyroby = współczynnik x rozchód wyrobów

Źródło: opracowanie własne

Różne konta

Koszt własny

sprzedaży

Koszty

sprzedaży

Koszt w

zespole „4”

Rozliczenie

kosztów

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Schemat 4.6 - 5. EWIDENCJA KOSZTÓW UZYSKANIA PRZYCHODÓW

Źródło: opracowanie własne

Objaśnienia:
1. Pw - przyjęcie wyrobów po cenie ewidencyjnej.
2. PK - rzeczywisty koszt produkcji zakończonej.
3. PK -rzeczywisty koszt produktów w toku.
4. PK - odchylenia od cen ewidencyjnych – debetowe.
5. PK - odchylenia od cen ewidencyjnych wyrobów – kredytowe.
6. Wz - rozchód sprzedanych wyrobów po cenach ewidencyjnych.
7. PK - debetowe odchylenia przypadające na sprzedane wyroby.
8. PK - kredytowe odchylenia przypadające na sprzedane wyroby.
9. PK - przeksięgowanie kosztów zarządu.
10. PK - przeksięgowanie kosztów sprzedaży.

4.6.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1. Co rozumiesz przez:

a) przychód ze sprzedaży,
b) moment sprzedaży,
c) odchylenia od cen ewidencyjnych wyrobów gotowych,

Rozliczenie

kosztów

działalności

Wyroby gotowe

Odchylenia od cen

ewidencyjnych

Koszty

zarządu

Koszty

działalności

podstawowej

Koszt własny

sprzedaży

Produkcja

w toku

Koszty

sprzedaży

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

d) reklamacje.

2. Jaka jest zasada księgowania na kontach wynikowych przychodów?
3. Jak księguje się typowe operacje związane z ewidencją sprzedaży?
4. Jakie koszty wchodzą w skład kosztów sprzedaży?
5. Jak księguje się typowe operacje związane z ewidencją kosztów sprzedaży?
6. Jakie mogą być odchylenia od cen ewidencyjnych wyrobów gotowych?
7. W jaki sposób obliczyć odchylenia przypadające na sprzedane wyroby gotowe?
8. Jakie księgowania umożliwią obliczenie kosztu uzyskania sprzedanych wyrobów?

4.6.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Zastosuj właściwe ceny, rozlicz odchylenia od cen ewidencyjnych wyrobów i zaksięguj

operacje.

Salda początkowe wybranych kont w firmie X będącej podatnikiem podatku VAT
wynoszą:
- Wyroby gotowe (2000 sztuk po cenie ewidencyjnej 20,00)
- Odchylenia od cen ewidencyjnych wyrobów – Dt - 2 000,00
- jednostkowa cena sprzedaży netto - 30,00
- VAT 22%
Operacje gospodarcze:
1.  WZ – wydanie sprzedanych wyrobów odbiorcy A – 400 sztuk .....................
2.  FVAT – za sprzedane wyroby dla odbiorcy A – 400 sztuk   .....................
3.  WZ – wydanie sprzedanych wyrobów odbiorcy B – 600 sztuk  .....................
4.  WB – wpływ należności od odbiorcy A   .....................
5.  FVAT – za sprzedane wyroby dla odbiorcy B – 600 sztuk   .....................
6.  PK – przeksięgowanie odchyleń przypadających na sprzedane wyroby .....................
7.  WB – wpływ należności od odbiorcy B  .....................

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  obliczyć brakujące kwoty operacji 1 - 5,
2)  otworzyć konta i wpisać podane salda początkowe,
3)  zaksięgować operacje 1 - 5,
4)  obliczyć kwotę odchyleń z operacji 6,
5)  zaksięgować operacje 6 i 7.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

literatura z rozdziału 6 poradnika,

−

kalkulator.

Ćwiczenie 2

Zadekretuj operacje gospodarcze.

Salda początkowe wybranych kont w przedsiębiorstwie Z, będącym podatnikiem podatku
VAT wynoszą:
Materiały - 10 000,00

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rachunek bieżący   - 60 000,00
Kasa    - 14 000,00
Operacje gospodarcze:
1. RW – wydanie materiałów do pakowania sprzedanych wyrobów     - 600,00
2. FVAT – obca za transport sprzedanych wyrobów
a) wartość netto    - 1 600,00
b) VAT 22%   .....................
3. PK – polisa od firmy ubezpieczeniowej za ubezpieczenie sprzedanych wyrobów - 2 400,00
4. FVAT – od redakcji gazety za reklamę sprzedanych wyrobów
a) wartość netto    - 2 000,00
b) VAT 22%   .....................
5. PK – naliczenie podatku akcyzowego      - 4 000,00
6. WB – spłata zobowiązań wobec dostawców ( z operacji 2)   .....................
7. WB – spłata zobowiązań z tytułu podatku akcyzowego   .....................

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  obliczyć brakujące kwoty operacji,
2)  narysować tabelę do dekretacji,
3)  zadekretować operacje w tabeli.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

literatura z rozdziału 6 poradnika,

−

kalkulator.

Ćwiczenie 3

Oblicz brakujące kwoty i zaksięguj operacje na kontach księgi głównej i ksiąg

pomocniczych.

Salda początkowe wybranych kont w przedsiębiorstwie A, będącym podatnikiem podatku
VAT - wynoszą:
−  Rachunek bieżący     - 20 000,00
−  Wyroby gotowe (400 sztuk po 200,00)   - 80 000,00
−  Odchylenia od cen ewidencyjnych wyrobów – Dt   - 2 000,00
−  jednostkowa cena sprzedaży netto      - 300,00
−  VAT – 22%

W bieżącym miesiącu miały miejsce następujące operacje gospodarcze:

1. WZ – wydanie sprzedanych wyrobów odbiorcy ALFA - 30 sztuk .....................
2. FVAT – za sprzedane wyroby dla odbiorcy ALFA – 30 sztuk .....................
3. WZ – wydanie sprzedanych wyrobów odbiorcy BETA – 80 sztuk .....................
4. FVAT – za sprzedane wyroby dla odbiorcy BETA – 80 sztuk .....................
5. WB – wpływ należności od odbiorcy ALFA .....................
6. FVAT (korygująca) - dotyczy reklamacji złożonej przez odbiorcę BETA ze względu na złą

jakość – 20 sztuk .....................

7. PW – przyjęcie zwróconych wyrobów do magazynu – 20 sztuk .....................
8. WB – wpływ należności od odbiorcy BETA (cała należność po korekcie) .............
9. WZ – wydanie sprzedanych wyrobów odbiorcy GAMMA – 60 sztuk ....................
10. FVAT – za sprzedane wyroby dla odbiorcy GAMMA – 60 sztuk po 320,00 ………

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

11. FVAT (korygująca) – reklamacja przez dostawcę GAMMA, z powodu złej jednostkowej

ceny sprzedaży .....................

12. PK – przeksięgowanie odchyleń przypadających na sprzedane wyroby ………….
13. WB – wpływ należności od odbiorcy GAMMA .....................
14. FVAT – obca, za reklamę sprzedanych wyrobów -
−  netto - 2 000,00
−  VAT 22%
15. PK – polisa od firmy za ubezpieczenie wyrobów sprzedanych - 4 000,00
16. PK - przeksięgowanie kosztów sprzedaży ………….

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  obliczyć brakujące kwoty operacji,
2)  otworzyć konta i wpisać podane salda początkowe,
3)  zaksięgować kolejno operacje na kontach księgi głównej i ksiąg pomocniczych do konta

„Należności od odbiorców”,

4)  podliczyć obroty na kontach ksiąg pomocniczych i uzgodnić z kontem księgi głównej,
5)  podliczyć obroty na koncie „Sprzedaż wyrobów” i „Koszt własny sprzedaży”,
6)  obliczyć wynik na sprzedaży.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

literatura z rozdziału 6 poradnika,

−

kalkulator.

4.6.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) zdefiniować pojęcia:

przychód ze sprzedaży,
koszty sprzedaży,
moment sprzedaży?

2) zaewidencjonować przychody ze sprzedaży?

3) zaewidencjonować koszty sprzedaży?

4) zaewidencjonować reklamacje przy sprzedaży?

5) obliczyć odchylenia od cen ewidencyjnych

wyrobów?

6) ustalić koszt własny sprzedaży?

7) obliczyć wynik na sprzedaży?

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.7. Koszty i przychody z pozostałej działalności

4.7.1. Materiał nauczania

Jednostka gospodarująca oprócz przychodów i kosztów ze swojej podstawowej

działalności może uzyskiwać również przychody i ponosić koszty, które nie są bezpośrednio
z tą działalnością związane, ale wpływają na wynik jej działalności.

Do kosztów i przychodów, które wpływają na wynik działalności jednostki a nie są

bezpośrednio związane z jej działalnością zalicza się:
- pozostałe koszty i przychody operacyjne,
- przychody i koszty finansowe,
- straty i zyski nadzwyczajne.

Przez pozostałe koszty i przychody operacyjne zgodnie z Ustawą o Rachunkowości rozumie
się “koszty i przychody związane pośrednio z działalnością operacyjną jednostki,
a w szczególności koszty i przychody związane :
- z działalnością socjalną,
- ze zbyciem środków trwałych, środków trwałych w budowie, wartości niematerialnych

i prawnych,

- z odpisaniem należności i zobowiązań przedawnionych, umorzonych, nieściągalnych,

z wyjątkiem należności i zobowiązań o charakterze publicznoprawnym nie obciążających
kosztów,

- z utworzeniem i rozwiązaniem rezerw,
- z odszkodowaniami, karami i grzywnami,
- z przekazaniem lub otrzymaniem nieodpłatnie, w tym w drodze darowizn aktywów”.

Ewidencja wymienionych przychodów i kosztów odbywa się na kontach:

„Pozostałe przychody operacyjne”  – konto wynikowe przychodów, obejmujące między
innymi przychody z tytułu:
- sprzedaży środków trwałych, środków trwałych w budowie, praw majątkowych,
- nadwyżek składników majątku,
- otrzymanych darowizn,
- otrzymanych odszkodowań, kar i grzywien, (z wyjątkiem odsetek zwłoki),
- odpisanych przedawnionych zobowiązań.
„Pozostałe koszty operacyjne”  – konto wynikowe kosztów, obejmujące między innymi
koszty:
- wartości netto likwidowanych i sprzedanych środków trwałych,
- nieplanowanych odpisów amortyzacyjnych środków trwałych i wartości niematerialnych

i prawnych,

- przekazanych darowizn,
- zapłaconych oraz naliczonych kar, grzywien, (z wyjątkiem odsetek zwłoki),
- odpisów aktualizujących wartość zapasów,
- odpisanych przedawnionych należności.

Przychody i koszty finansowe związane są z przeprowadzonymi przez jednostkę operacjami

finansowymi. Ich ewidencja odbywa się na kontach:

„Przychody finansowe” – konto wynikowe przychodów, do których zalicza się między

innymi przychody z tytułu:

Ustawa o rachunkowości z 29 września 1994 r. –– tekst ujednolicony w Dz. U. Nr 76, poz. 794 z 2002 r.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

- dywidend, odsetek od posiadanych udziałów, papierów wartościowych,
- sprzedaży papierów wartościowych,
- odsetek od udzielonych pożyczek, należności od zwłoki w zapłacie, od środków

zgromadzonych na rachunku bieżącym,

- dyskonta otrzymanego przy nabyciu weksli.

Koszty finansowe – konto wynikowe kosztów, obejmujące między innymi koszty

z tytułu:
- odsetek od otrzymanych pożyczek, kredytów i zobowiązań od zwłoki w zapłacie,
- wartości w cenie nabycia sprzedanych papierów wartościowych,
- dyskonta potrąconego przy sprzedaży weksli.

Straty i zyski nadzwyczajne wyrażają wartościowo skutki zdarzeń trudnych do przewidzenia

w jednostce. Księguje się je na kontach:

„Straty nadzwyczajne” – (konto wynikowe), obejmuje między innymi niedobory majątku

spowodowane zdarzeniami losowymi.

„Zyski nadzwyczajne” – (konto wynikowe), w skład których wchodzą między innymi

odszkodowania otrzymane z tytułu zdarzeń losowych.

Schemat 4.7 -1. EWIDENCJA PRZYCHODÓW I KOSZTÓW Z POZOSTAŁEJ DZIAŁALNOŚCI ORAZ
WYNIKÓW NADZWYCZAJNYCH

Źródło: opracowanie własne

Objaśnienia:
1. Poniesione:

a. pozostałe koszty operacyjne,
b. koszty finansowe,
c. straty nadzwyczajne.

2. Osiągnięte:

a. pozostałe przychody operacyjne,
b. przychody finansowe,
c. zyski nadzwyczajne.

Pozostałe przychody

operacyjne

Różne konta

Pozostałe koszty

operacyjne

Przychody finansowe

Koszty finansowe

Zyski nadzwyczajne

Straty nadzwyczajne

2 a

2 b

2 c

1 b

1 a

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.7.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1. Jakie elementy kosztów i przychodów stanowią pozostałe koszty i przychody operacyjne

a jakie przychody i koszty finansowe?

2. Jakie mogą być przyczyny powstania strat nadzwyczajnych?
3. Jakimi kontami są i jaka obowiązuje na nich zasada księgowania ?:
-

Pozostałe koszty operacyjne,

Pozostałe przychody operacyjne,

Przychody finansowe,

Koszty finansowe,

Straty nadzwyczajne,

Zyski nadzwyczajne.

4.7.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Uzupełnij zdania.

Środki pieniężne uzyskane ze sprzedaży środka trwałego będą elementem .......................,

natomiast rozchód sprzedanego środka trwałego w wartości netto będzie ................................

Odsetki od środków zgromadzonych na rachunku bieżącym stanowią ................................

……………., a odsetki zapłacone od kredytów bankowych stanowią ....................................

Przekazaną darowiznę środka trwałego zaksięguje się Dt ............................................

Ct ..................................

Pobrane przez bank odsetki od kredytów bankowych należy zaksięgować Dt.......................,

Ct ............. ............................, natomiast odsetki od zgromadzonych na rachunku bieżącym
środkach pieniężnych Dt.................................., Ct ............................... .

Naliczone przez Urząd Skarbowy odsetki za zwłokę w zapłacie podatku księguje się

Dt ......................................., Ct ............................................................

Naliczenie dostawcy kary za nieterminową dostawę księguje się Dt ................................., Ct

................................................

Przekazaną darowiznę programu komputerowego należy zaksięgować Dt ............................

Ct ..........................................

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

literatura z rozdziału 6 poradnika.

Ćwiczenie 2

Zadekretuj w tabeli wymienione operacje w przedsiębiorstwie będącym podatnikiem

podatku VAT.

Tabela 4.7 – 1. Dekretacja

Lp. Treść operacji

1. PK - Naliczono odbiorcy karę

umowną.

2. PK- PKP obciąża nas karą za

przestoje wagonów.

3. PK - Niedobór materiałów

spowodowany zdarzeniem losowym.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. WB

-Wpływ na rachunek bieżący

odszkodowania z tytułu zdarzenia
losowego.

5. PT - Przekazano jako darowiznę

komputer.

6. RK - Sprzedano za gotówkę akcje

przeznaczone do obrotu.

7. PK - Rozchód sprzedanych akcji po

cenie nabycia.

8. FVAT - wysłana do odbiorcy za

sprzedany środek trwały( wartość
netto).

9. PT - Rozchód sprzedanego środka

trwałego w wartości netto.

10. WB - Otrzymano na rachunek

bieżący dywidendę od posiadanych
akcji.

Źródło: opracowanie własne

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

literatura z rozdziału 6 poradnika.

Ćwiczenie 3

Zadekretuj i zaksięguj operacje gospodarcze.

Tabela 4.7. – 2. Salda początkowe

Nazwa

konta

Suma

Środki trwałe 50

000,00

2. Materiały 20

000,00

Wyroby gotowe

30 000,00

4. Należności od odbiorców

20 000,00

5. Należności od pracowników

2 000,00

6. Rachunek

bieżący 30

000,00

7. Kasa

000,00

Fundusz udziałowy 50

000,00

Fundusz zasobowy

30 000,00

10. Kredyty bankowe

40 000,00

11. Zobowiązania wobec dostawców

30 000,00

12. Zobowiązania wobec pracowników

10 000,00

Źródło: opracowanie własne

Tabela 4.7– 3. Operacje gospodarcze w styczniu

Treść operacji

Suma

1. OT – otrzymano darowiznę maszyny produkcyjnej.

10 000,00

2. RK – zapłacono z kasy:

a) abonament RTV,
b) odsetki karne za zwłokę w zapłacie.

15,00

2,00

3. RK, PK – sprzedano za gotówkę papiery wartościowe:

a) wartość w cenie sprzedaży, 10

000,00

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

b) wartość w cenie zakupu.

9 000,00

4. FVAT, PT - za sprzedaną zbędną maszynę produkcyjną:

a)  wartość w cenie sprzedaży netto,
b)  VAT 22 %,
c)  wartość początkowa maszyny,
d)  umorzenie.

5 000,00

8 000,00
4 000,00

5. WB – potwierdzający:

a) zapłatę dostawcy naliczonych wcześniej odsetek za zwłokę

w zapłacie,

b)  pobranie przez bank prowizji za prowadzenie rachunku,
c)  pobranie przez bank odsetek od kredytu,
d)  doliczenie przez bank odsetek od zgromadzonych środków,
e)  otrzymanie odsetek od udzielonych innym jednostkom pożyczek

długoterminowych,

f) wpływ odsetek od zakupionych obligacji.

100,00

20,00

500,00
100,00

1 000,00

200,00

Źródło: opracowanie własne

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1) zadekretować podane operacje,
2) zaksięgować operacje na kontach i podliczyć obroty.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

literatura z rozdziału 6 poradnika,

−

kalkulator.

4.7.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) zdefiniować pojęcia:

pozostały koszt i przychód operacyjny,
koszt i przychód finansowy,
strata nadzwyczajna, zysk nadzwyczajny?

2) zidentyfikować i sklasyfikować przychody i koszty

z pozostałej działalności?

3) zaewidencjonować pozostałe przychody i koszty operacyjne?

4) zaewidencjonować przychody i koszty finansowe?

5) zaewidencjonować straty i zyski nadzwyczajne?

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.8. Ewidencja procesów gospodarczych z wykorzystaniem

programów komputerowych

4.8.1. Materiał nauczania

Ćwiczenia komputerowe do kalkulacji kosztów produktów i usług zostały opracowane

w taki sposób, by można było je wykonać w arkuszu kalkulacyjnym Excel oraz w typowym
programie handlowym.
Na komórkach w arkuszu możesz wykonywać różne działania (+, -, *, /) wykorzystując do
tego celu operatory działań lub gotowe funkcje różnego typu. Tworzysz w ten sposób
zależności – formuły - zaczynające się znakiem równości „=”. Nie stosuj spacji w formułach.
W celu usprawnienia tworzenia formuł obliczeniowych stosuj mechanizm kopiowania formuł
do sąsiednich komórek (ustaw kursor w prawym dolnym rogu komórki, z której chcesz
kopiować formułę; kursor zmieni kształt na „«”; wciśnij wtedy lewy klawisz myszki
i przeciągnij kursor na komórki, do których chcesz skopiować formułę).

Z niektórych funkcji takich jak: suma, iloczyn na pewno już korzystałeś. Istotną sprawą

przy sporządzaniu formularzy jest obowiązujący format zapisu kwot księgowych: do 2 miejsc
po przecinku i ze specjalnym separatorem pozycji tysięcy (np. 12 000,00), który ustawiasz
korzystając z menu <Format> <Komórki> <Liczby> <wybierasz kategorię „liczbowe
z separatorem”>.
Przy bardziej złożonych formułach pamiętaj o regułach kolejności wykonywania działań
(takich jak w matematyce) oraz wstawiaj argumenty funkcji poprzez zaznaczanie komórek
myszką.
Przy tworzeniu nagłówków zestawień tabelarycznych w Excelu warto stosować kombinację
klawiszy: LEWY ALT + ENTER, aby wymusić przejście kursora do nowej linii w ramach tej
samej komórki.
Do rejestracji dokumentów sprzedaży i należności kontrahentów z powodzeniem możesz
wykorzystać program handlowy (obejmujący sprzedaż, zakup i magazyn) bądź typowy
program tylko do fakturowania. Z jednostki modułowej Z1.03 (Ewidencjonowanie zmian
w zasobach rzeczowych przedsiębiorstwa) znasz mechanizm:

postępowania przy zakładaniu nowej firmy w programie handlowym,

dokonywania ustawień pracy,

sporządzania dokumentów zakupu i magazynowych.

Jeśli rozpoczniesz pracę w nowym programie postępuj analogicznie:

zarejestruj nową firmę w programie,

dokonaj ustawień parametrów stałych (w tym rejestru sprzedaży - <Ustawienia>

<Rejestry>),

wprowadź dane kontrahentów do kartoteki <Kontrahenci>,

wprowadź dane towarów do kartoteki towary.

Korzystanie z bazy kontrahentów i towarów automatyzuje proces wystawiania dokumentów
i jest bezwzględnie wykorzystywane przez programy handlowe. Aby proces wyszukiwania
danych o towarach i kontrahentach był ułatwiony należy przestrzegać pewnych reguł przy ich
wprowadzaniu:
-

grupować towary, kontrahentów, bądź dokumenty o wspólnych cechach (np. ten sam

asortyment, to samo miejsce zamieszkania) w jednym katalogu (Pamiętaj, każdy
z dokumentów może należeć tylko do jednego katalogu!),

ustalać dla każdego towaru bądź kontrahenta kod, pod którym będzie on identyfikowany

w systemie.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Towary mogą zostać wprowadzone do faktury albo z bazy towarów, albo ręcznie

z klawiatury, (ale wówczas wszystkie dane o tym towarze będą ujęte w zestawieniach tylko
na pozycji zbiorczej). Analogicznie przedstawia się sprawa wprowadzania danych nabywcy
(kontrahenta). Jeśli chcesz by były one uwzględniane we wszystkich zestawieniach, to
wprowadź kontrahenta do kartoteki.
Przy wprowadzaniu towaru do kartoteki musisz ustalić cenę sprzedaży tego towaru w postaci:

ceny bazowej netto (zwykle jest to cena zakupu),

cen dodatkowych (zwykle kilka cen do zdefiniowania np. hurtowa, detaliczna, specjalna

itp.).

Okno <Wprowadzanie nowego dokumentu> otrzymasz wybierając kolejno: <Dokumenty->
<Kartoteka dokumentów sprzedaży> < Nowy>.
Pracę nad dokumentem w programie można zatwierdzić i zapisać korzystając z opcji
<Wystaw> lub zapisać, ale w tzw. pamięci podręcznej programu <Pozostaw w buforze>.
Dokument wprowadzony do bufora nie jest widoczny w zestawieniach, można go
modyfikować oraz usunąć.

Na wystawionym dokumencie będziesz mógł, korzystając z opcji <Operacje> wykonać

akcję:

wystawić dokument korygujący do bieżącego dokumentu sprzedaży <Wystaw dokument

korekty>,

unieważnić bieżący dokument <Anuluj bieżący dokument>,

wprowadzić poprawki bezpośrednio na bieżącym, wystawionym dokumencie <Edytuj

bieżący dokument>, ale należy pamiętać, że w tej sytuacji program nie uaktualnia
automatycznie płatności.

Aby wystawić fakturę VAT sprzedaży FVS:

wskaż typ dokumentu <Faktura VAT> w polu <Typ dokumentu>,

w polu <Kod kontrahenta> z listy wybierz kontrahenta,

na zakładce <Towary> z listy, uporządkowanej wg kodu towaru, wybierz towar,

w polu <Ilość> określ ilość sprzedanego towaru,

klawiszem TAB (lub myszką) przejdź ponownie do pozycji <Kod towaru> i dodaj

kolejną pozycję itd.,

w polu <Data wystawienia> komputer automatycznie podpowiada datę systemową (nie

cofaj zegara systemowego!),

w polu <Data sprzedaży> komputer automatycznie podpowiada datę systemową -> ustaw

datę ręcznie, jeśli data sprzedaży jest różna od daty wystawienia.

określ formę płatności (gotówka, przelew),

wprowadź dane osoby upoważnionej do wystawiania faktury i dane osoby upoważnionej

do odebrania faktury,

Wystaw dokument.

Po wystawieniu dokumentu mogą wystąpić dwie sytuacje:
1. zostanie wygenerowane automatycznie okno <Płatność> np. dokument KP (kasa

przyjmie), który można wystawić (wówczas płatność będzie rozliczona) i wydrukować,

2. płatność zostanie automatycznie rozliczona (pojawi się napis ROZLICZONO), więc jeśli

chcemy by było inaczej (nabywca nie wpłacił jeszcze pieniędzy do kasy) wybieramy
opcję <Płatność> wskazujemy dokument KP. W nowym oknie <Płatność> odznaczamy
pole wyboru wiersza z dokumentem KP <Zapisz> – Płatność nie zostanie rozliczona.

Aby wystawić dokument korygujący FKS do faktury sprzedaży:

w oknie <Kartoteka dokumentów sprzedaży> wybierz wystawiony dokument, do którego

chcesz zrobić korektę,

<Operacje> <Wystaw dokument korekty>,

wskaż pozycję, którą chcesz korygować <Utwórz korektę>,

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

podaj faktyczne dane, co do ilości, stawki czy ceny,

wypełnij pozostałe pola (jak wyżej dla faktury VAT),

wystaw dokument,

dokonaj ustawień wydruku np. pokazuj pozycje towarowe przed i po korekcie,

wydrukuj dokument.

Sprzedaż towarów możesz dokumentować również wydaniem na zewnątrz (dokument WZ).

Na podstawie kilku dokumentów WZ, sporządzonych dla jednego nabywcy, możesz
w programie wystawić dokument VAT – fakturę VAT sprzedaży.
W momencie wystawienia dokumentu handlowego (sprzedaży) z odroczonym terminem
płatności pojawiają się w kartotece pieniędzy rozrachunki. Wystawienie takiego dokumentu
powoduje automatycznie powstanie nierozliczonej należności w kwocie, na jaką opiewa
dokument.
Stan należności danego kontrahenta możesz kontrolować w kilku miejscach w programie:
-

w oknie <Kontrahent> dla konkretnego kontrahenta,

w oknie <Kartoteka kontrahentów> <Zestawienia> <Należności kontrahentów>.

W każdym momencie pracy z programem możesz tworzyć raporty kasowe za określony okres
(Okno <Kartoteka pieniędzy> <Raport kasowy za okres...> i zestawienia rejestru sprzedaży
(<Kartoteka dokumentów sprzedaży> <Zestawienia> <Rejestry sprzedaży>.
Każde zestawienie w programie komputerowym możesz wydrukować.

4.8.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

Czy wiesz jak ustawić format zapisu liczb z separatorem dziesiętnym?

Czy wiesz, na czym polega kopiowanie formuł?

Czy wiesz, w jaki sposób przebiega proces zakładania nowej firmy w programie

komputerowym?

Na czym polegają ustawienia parametrów pracy w sprzedażowym programie

komputerowym?

Gdzie w programie dokonuje się ustawień ceny bazowej towaru?

Jakie operacje możesz wykonać na wystawionym dokumencie?

W jaki sposób będziesz mógł sterować płatnościami w programie?

Gdzie w programie otrzymasz informacje na temat należności kontrahentów?

Jak sporządzisz w programie zestawienia rejestrów sprzedaży?

4.8.3. Ćwiczenia

Ćwiczenia 1
1. Wykonaj w skoroszycie <Kalkulacja kosztów> programu Excel kalkulację kosztów na

podstawie tabeli 4.8.3.1.

Tabela 4.8.3.1. Tabela kalkulacyjna kosztów do ćwiczenia 1.

Źródło: opracowanie własne

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2. Uzupełnij brakujące treści w tabeli.
3. Wprowadź do tabeli formuły obliczające koszt jednostkowy produktu lub usługi, wiedząc

że w przedsiębiorstwie X wyprodukowano w ciągu okresu 1000 sztuk jednorodnych
produktów.

4. Zastosuj format liczbowy do dwóch miejsc dziesiętnych z separatorem dziesiętnym dla

komórek zawierających kwoty.

5. Wprowadź nagłówek (nadaj tabeli tytuł) i stopkę (wprowadź bieżącą datę i dane osoby

wykonującej zestawienie).

6.  Zmień nazwę fiszki arkusza na <ćw_1>.
7.  Przygotuj arkusz do wydruku,
8.  Zapisz.
9.  Wydrukuj arkusz.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

obliczyć w arkuszu za pomocą formuł:
1) w komórce C4 – wartość „razem koszty bezpośrednie” za pomocą formuły

=SUMA(C2:C3),

2) w komórce C6 - techniczny koszt wytworzenia za pomocą formuły =SUMA(C3:C4),
3) w komórce D6 - jednostkowy techniczny koszt za pomocą formuły = C6/1000.

Wyposażenie stanowiska pracy:

komputer z zainstalowanym programem Excel.

Ćwiczenie 2

1. Wykonaj w nowym arkuszu <ćw_2> w skoroszycie <Kalkulacja kosztów> kalkulację

kosztów na podstawie tabeli 4.8.3.2 i danych poniżej:

w przedsiębiorstwie X wyprodukowano w ciągu okresu 260 sztuk wyrobów gotowych,
produkcja w toku stanowi 80 sztuk wykonanych w 50%, w odniesieniu do kosztów
wyrobu. Materiały bezpośrednie zużywa się w całości w momencie rozpoczęcia
produkcji. Koszty ujęte zostały w tabeli 4.8.3.2.

Tabela 4.8.3.2. Tabela kalkulacyjna kosztów do ćwiczenia 2.

Źródło: opracowanie własne

2. Uzupełnij brakujące treści w tabeli.
3. Wylicz brakujące kwoty stosując odpowiednie formuły.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. Zastosuj format liczbowy do dwóch miejsc dziesiętnych z separatorem dziesiętnym dla

komórek zawierających kwoty.

5. Wprowadź nagłówek (nadaj tabeli tytuł) i stopkę (wprowadź bieżącą datę i dane osoby

wykonującej zestawienie).

6.  Zmień nazwę fiszki arkusza na <ćw_2>.
7.  Przygotuj arkusz do wydruku.
8.  Zapisz.
9.  Wydrukuj arkusz.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1) postępować analogicznie jak w ćwiczeniu 1. wykonując polecenia od 1. do 9.,
2) dla komórek zawierających „ilość jednostek umownych” stosuj format liczbowy – bez

miejsc dziesiętnych.

Wyposażenie stanowiska pracy:

komputer z zainstalowanym programem Excel.

Ćwiczenie 3
1. Wykonaj w nowym arkuszu <ćw_3> w skoroszycie <Kalkulacja kosztów> kalkulację

kosztów na podstawie tabeli 4.8.3.3 i danych poniżej:

liczba: wyrób A – 300 sztuk, wyrób B – 400 sztuk,

współczynniki: A – 2, B – 3,

koszty łączne – 7 200,00.

Tabela 4.8.3.3. Tabela kalkulacyjna do ćwiczenia 3.

Źródło: opracowanie własne

2. Wprowadź do tabeli formuły obliczające poszczególne pozycje (stosuj, jeśli to konieczne,

adresowanie bezwzględne).

3. Zastosuj format liczbowy do dwóch miejsc dziesiętnych tylko dla komórek

zawierających kwoty.

4. Wprowadź nagłówek (nadaj tabeli tytuł) i stopkę (prowadź bieżącą datę i dane osoby

wykonującej zestawienie).

5. Zaproponuj wykorzystanie przygotowanego arkusza do innych danych.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1) dokonać obliczeń w arkuszu za pomocą formuł:
-

wstawić w komórce D2 formułę =B2*C2,

wstawić w komórce D4 formułę =Suma(D2:D3),

wstawić w komórce E2 formułę =G5/D4,

wstawić w komórce F2 formułę = E2/C2,

wstawić w komórce G2 formułę =F2*B2,

2) skopiować do pozostałych komórek odpowiednie formuły,
3) wykorzystać przygotowany arkusz do innych danych.

Wyposażenie stanowiska pracy:

komputer z zainstalowanym programem Excel.

Ćwiczenie 4
1. Wykonaj w nowym arkuszu <ćw_4> w skoroszycie <Kalkulacja kosztów> na podstawie

tabeli 4.8.3.4 i danych poniżej:

w przedsiębiorstwie X wyprodukowano w ciągu okresu:

wyrób A – 260 sztuk i 80 sztuk wykonanych w 50%,

wyrób B – 70 sztuk i 120 sztuk wykonanych w 25%,

współczynniki: A – 3; B – 2,

koszty ponoszone są sukcesywnie i wynoszą – 2 200,00.

Tabela 4.8.3.4 Kalkulacja kosztów do ćwiczenia 4.

Źródło: opracowanie własne

2. Wprowadź do tabeli formuły obliczające.
3. Zastosuj format liczbowy do dwóch miejsc dziesiętnych tylko dla komórek

zawierających kwoty.

4. Wprowadź nagłówek (nadaj tabeli tytuł) i stopkę (prowadź bieżącą datę i dane osoby

wykonującej zestawienie).

5.  Przygotuj arkusz do wydruku.
6.  Zapisz.
7.  Wydrukuj arkusz.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1) dokonać obliczeń w arkuszu za pomocą formuł – dla wyrobu A:
-

wyliczyć razem ilość wyrobów A za pomocą formuły = B3+C3*50%,

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

wyliczyć ilość jednostek umownych dla wyrobu A za pomocą formuły =D3*E3,

wyliczyć ilość jednostek umownych razem za pomocą formuły =SUMA(F3+F4),

wyliczyć koszt jednostkowy dla wyrobu A za pomocą formuły =K6/F5,

wyliczyć koszt jednostki rzeczywistej dla wyrobu gotowego A za pomocą formuły
=E3*G3,

wyliczyć koszt jednostki rzeczywistej dla wyrobu A w toku za pomocą formuły = H3*
50% - gdzie 50% - procent wykonania wyrobu,

wyliczyć koszt całkowity dla wyrobu gotowego A za pomocą formuły= B3*H3,

wyliczyć koszt całkowity dla wyrobu A w toku za pomocą formuły= I3*C3.

2) postępować analogicznie dla wyrobu B i jeśli jest to możliwe kopiować formuły,
3) wydrukować gotowy arkusz..

Wyposażenie stanowiska pracy:

komputer z zainstalowanym programem Excel i drukarką.

Ćwiczenie 5
1. Wykonaj w nowym arkuszu <ćw_5> w skoroszycie <Kalkulacja kosztów> kalkulację

kosztów na podstawie tabeli 4.8.3.5 i danych poniżej:

w przedsiębiorstwie X wyprodukowano w ciągu okresu:

zlecenie I – Wyrób A – 260 sztuk i 80 sztuk wykonanych w 50%,

zlecenie II – Wyrób B – 70 sztuk i 120 sztuk wykonanych w 25%,

wszystkie koszty ponoszone są sukcesywnie,

koszty wydziałowe rozliczane są na poszczególne zlecenia w stosunku do płac
bezpośrednich.

Tabela 4.8.3.5. Kalkulacja kosztów do ćwiczenia 5.

Źródło: opracowanie własne

2. Wprowadź do tabeli formuły obliczające poszczególne pozycje.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3. Zastosuj format liczbowy do dwóch miejsc dziesiętnych z separatorem dziesiętnym dla

komórek zawierających kwoty.

4. Wprowadź nagłówek (nadaj tabeli tytuł) i stopkę (wprowadź bieżącą datę i dane osoby

wykonującej zestawienie).

5.  Przygotuj arkusz do wydruku.
6.  Zapisz.
7.  Wydrukuj arkusz.

Sposób wykonania ćwiczenia:

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  wstawić w komórce C3 formułę =SUMA(D3:E3),
2)  skopiować formułę z C3 do C4,
3)  wstawić w komórce C5 formułę = SUMA(C3:C4),
4)  skopiować formułę z C5 do D5 i E5,
5)  wstawić w komórce D6 formułę =C6/(E4/D4+1),
6)  wstawić w komórce E6 formułę = C6-D6,
7)  wstawić w komórce D7 formułę =SUMA(D5:D6) i skopiuj do komórki E7,
8)  wstawić w komórce C7 formułę =SUMA(D7:E7),
9)  wstawić w komórce E8 formułę = E7/(C14+C16*C18),
10) wstawić w komórce D8 formułę = D7/(C13+C15*C17),
11) wstawić w komórce E8 formułę =E7/(C14+C16*C18),
12) wstawić w komórce D9 formułę =D8*C17,
13) wstawić w komórce E9 formułę =E8*C18,
14) wstawić w komórce D10 formułę =D8*C13,
15) wstawić w komórce E10 formułę =E8*C14,
16) wstawić w komórce D11 formułę =D9*C15,
17) wstawić w komórce E11 formułę =E9*C16.

Wyposażenie stanowiska pracy:

komputer z zainstalowanym programem Excel i drukarką.

Ćwiczenie 6
1. Wykonaj w skoroszycie <Kalkulacja cen> w programie Excel kalkulację ceny zbytu na

podstawie tabel 4.8.3.6.

Tabela 4.8.3.6. Tabela kalkulacji ceny zbytu do ćwiczenia 6.

Źródło: opracowanie własne

2. Wprowadź do tabeli formuły obliczające kwoty na sztukę.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3. Zastosuj format liczbowy do dwóch miejsc dziesiętnych dla komórek zawierających

kwoty.

4. Wprowadź nagłówek (nadaj tabeli tytuł) i stopkę (prowadź bieżącą datę i dane osoby

wykonującej zestawienie).

5.  Przygotuj arkusz do wydruku.
6.  Zapisz arkusz pod nazwą <Cena zbytu>.
7.  Wydrukuj arkusz.
8.  Zaproponuj nowe dane do obliczeń w arkuszu.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1) dokonać obliczeń wg zamieszczonych przepisów obliczeń:
2)  wstawić w komórce B9 formułę =SUMA(B4;B5),
3)  wstawić w komórce B10 formułę =SUMA(B9;B6),
4)  wstawić w komórce B11 formułę =B10*B3,
5)  wstawić w komórce B12 formułę =SUMA(B10:B11),
6)  wstawić w komórce B13 formułę =B12*B2,
7)  wstawić w komórce B 14 formułę =SUMA(B12:B13),
8)  zaproponować nowe dane do obliczeń; weryfikować gotowe wyniki.

Wyposażenie stanowiska pracy:

komputer z zainstalowanym programem Excel i drukarką.

Ćwiczenia 7

Utwórz nową firmę o następujących danych: HURTOWNIA ODZIEŻY SPORT; NIP –

125-321-12-48; adres – ul. Cezaka 25, 95-100 Zgierz; bank – 61 1020 4400 43214 5678 9999
2222;

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  uruchomić program handlowy,
2)  wybrać opcję <Nowa>,
3)  określić w oknie zakładania nowej firmy położenie folderu z danymi firmy oraz

wprowadzić wymagane dane,

4) potwierdzić rozpoczęcie procesu tworzenia nowej firmy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

komputer z zainstalowanym programem handlowym.

Ćwiczenie 8

Ustaw następujące parametry pracy w programie:

Tabela 4.8.3.7. Parametry firmy

PARAMETR USTAWIENIE

ZASADY OBLICZEŃ

Data wejścia do rejestru dla dokumentów

Zgodnie z ustawą VAT – na zasadach
ogólnych

Sposób naliczenia podatku VAT

Iloczyn stawki VAT oraz całkowitej wartości

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

sprzedaży w danej stawce

Sposób naliczania podatku VAT przy
korektach

Korekta liczona jako różnica między
dokumentem poprawnym, a oryginalnym

PARAMETRY DOKUMENTÓW I ZASADY ICH NUMERACJI

Zarządzanie numeracją wystawianych
dokumentów

Półautomat

Miejsce wystawienia dokumentów

np. Zgierz

INNE

Początek roku obrachunkowego

np. 2004

Źródło: opracowanie własne

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1) wybierać w oknie głównym programu <Ustawienia> <Dane firmy> <Parametry>,
2) odszukiwać kolejno parametry do modyfikacji i dokonywać ich ustawień.

Wyposażenie stanowiska pracy:

komputer z zainstalowanym programem handlowym.

Ćwiczenie 9

Wprowadź do kartoteki <Towary> następujące towary (brakujące parametry towarów

umieszczonych w tabeli zaproponuj sam):

Tabela 4.8.3.8. Parametry towarów

ODZIEŻ SPORTOWA DAMSKA

Nazwa PKWiU

J.m.

Cena jednostkowa

bez podatku

Stawka

VAT

Bluza damska biała

szt.

120,00

22%

Bluza damska czarna

szt.

100,00

22%

Komplet sportowy damski

szt.

200,00

22%

ODZIEŻ SPORTOWA CHŁOPIĘCA

Spodnie sportowe do 128 cm 18.21.12-410

szt.

25,00

Spodnie sportowe do 120 cm 18.22.11-101

szt.

22,50,00

ODZIEŻ SPORTOWA MĘSKA

Kurtka męska czarna

szt.

130,00

22%

Źródło: opracowanie własne

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  wybrać w oknie głównym programu <Towary> <Nowy>,
2)  wprowadzać kolejno dane towarów,
3)  zapisać.

Wyposażenie stanowiska pracy:

komputer z zainstalowanym programem handlowym.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 10

Wprowadź do kartoteki <Kontrahenci> dane kontrahentów:

1. MAT-SPORT; ul. Złota 3, 95-100 Zgierz; NIP 732-569-45-52; bank – 61 1020 4400 9876

5432 1111 1111,

2. MODEST; Zakątna.2, 95-100 Zgierz; NIP 732-365-25-45; bank 61 1020 4400 9876 5432

1212 3456.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  wybrać opcję <Kontrahenci> z menu głównego programu,
2)  wybrać opcję <Nowy> (Dodaj),
3)  wypełniać w oknie <Nowy kontrahent> kolejno pozycje: nazwa, adres, NIP, nr rachunku,
4)  zapisać i zamknąć okno,
5)  postępować identycznie dla każdego nowego kontrahenta.

Wyposażenie stanowiska pracy:

komputer z zainstalowanym programem handlowym.

Ćwiczenie 11

Zmień w odpowiednich kartotekach:

1. cenę jednostkową bez podatku sukni damskiej białej z 120,00 zł na 125,00 zł,
2. NIP kontrahenta MAT-SPORT z 732-569-45-52 na 732-569-45-55.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  wybrać kartotekę <Towary>,
2)  wybrać towar,
3)  edytować dane towaru w celu ich modyfikacji,
4)  wybrać <Ustawienia> <Dane firmy> <Edytuj>,
5)  dokonać modyfikacji danych,
6)  zapisać wprowadzone zmiany.

Wyposażenie stanowiska pracy:

komputer z zainstalowanym programem handlowym.

Ćwiczenie 12

Wystaw i wydrukuj fakturę VAT kontrahentowi MAT-SPORT na podstawie danych:

Tabela 4.8.3.9. Parametry towarów do ćwiczenia 12.

Towary

Bluza damska biała – 100 szt.
Spodnie sportowe do 120 cm – 50 szt.

Data wystawienia i sprzedaży bieżąca
Forma płatności

Gotówka – termin 7 dni

Źródło: opracowanie własne

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1) wybrać kartotekę <Dokumenty> <Nowy>,
2) postępować zgodnie z objaśnieniami w części „Materiał nauczania” – wystawianie

dokumentu,

3) wydrukować dokument.

Wyposażenie stanowiska pracy:

komputer z zainstalowanym programem handlowym,

drukarka.

Ćwiczenie 13

Wystaw i wydrukuj fakturę VAT korygującą do faktury VAT z ćwiczenia 12. na

podstawie danych:

Tabela 4.8.3.10. Dane do faktury korygującej

Korekta ilości towaru

Bluza damska biała – 120 szt.

Data wystawienia i sprzedaży bieżąca
Forma płatności

Przelew – 7 dni

Źródło: opracowanie własne

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1) postępować zgodnie ze wskazówkami zamieszczonymi w części „Materiał nauczania”,
2) wydrukować wystawiony dokument.

Wyposażenie stanowiska pracy:

komputer z zainstalowanym programem handlowym,

drukarka.

Ćwiczenie 14
1. Sporządź dwa dokumenty WZ kontrahentowi MAT-SPORT na podstawie danych:

Tabela 4.8.3.11. Dane do dokumentów WZ

Dokument WZ

Towary

Spodnie sportowe do 128cm – 150 szt.
Spodnie sportowe do 120 cm – 200 szt.

Data wystawienia i sprzedaży bieżąca
Forma płatności

Gotówka – zapłacono

Dokument WZ

Towary

Spodnie sportowe do 120 cm – 100 szt.
Bluza damska czarna –

50 szt.

Data wystawienia i sprzedaży bieżąca
Forma płatności

Gotówka – zapłacono

Źródło: opracowanie własne

2. Sporządź i wydrukuj fakturę VAT kontrahentowi MAT-SPORT na podstawie

dokumentów WZ.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  wybrać kartotekę <Dokumenty> <Nowy>,
2)  wybrać typ dokumentu <Wydanie na zewnątrz>,
3)  postępować dalej identycznie jak dla dokumentu faktury VAT,
4)  wydrukować dokument.

Wyposażenie stanowiska pracy:

komputer z zainstalowanym programem handlowym,

drukarka

Ćwiczenie 15

Wystaw i wydrukuj fakturę VAT kontrahentowi MODEST na podstawie danych:

Tabela 4.8.3.12. Dane do faktury z ćwiczenia 15.

Towary

Komplet sportowy damski – 100 szt.
Bluza damska czarna – 50 szt.
Kurtka męska –

150 szt.

Data wystawienia i sprzedaży bieżąca
Forma płatności

Przelew – 14 dni

Źródło: opracowanie własne

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1) postępować zgodnie ze wskazówkami zamieszczonymi w części „Materiał nauczania”,
2) wydrukować dokument.

Wyposażenie stanowiska pracy:

komputer z zainstalowanym programem handlowym,

drukarka.

Ćwiczenie 16
1. Przejrzyj i wydrukuj zestawienia dotyczące należności kontrahentów w wybranym okresie

sprzedaży w firmie SPORT.

2.  Przejrzyj i wydrukuj zestawienia dotyczące sprzedaży za dany okres w firmie SPORT.
3.  Wykonaj raport kasowy za okres (od pierwszej do ostatniej operacji w firmie SPORT).
4.  Sporządź zestawienie rejestru sprzedaży VAT oraz zestawienie rejestrów magazynowych

dla dokumentów wewnętrznych i zewnętrznych.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1) wybrać w oknie <Kontrahenci> opcję <Zestawienia> <Należności/Sprzedaż>,
2) określić parametry zestawienia np. za jaki okres, wg jakiego terminu płatności czy daty

wystawienia,

3) wydrukować zestawienie,
4) wybrać w oknie <Kartoteka pieniędzy> opcję <Zestawienie> <Raport kasowy za

okres...>,

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5)  podać daty od ___ - do ___,
6)  potwierdzić wykonanie operacji i wydrukować raport,
7)  wybrać w oknie <Kartoteka dokumentów sprzedaży> <Zestawienia> <Zestawienia dla

dokumentów sprzedaży>,

8) określić parametry zestawienia i wydrukować.

Wyposażenie stanowiska pracy:

komputer z zainstalowanym programem handlowym,

drukarka.

4.8.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz?

Tak

Nie

sporządzić tabelę dla kalkulacji podziałowej w programie
Excel?

obliczyć kwoty kosztów i koszty jednostkowe dla kalkulacji
podziałowej w programie Excel?

sporządzić tabelę kalkulacji cen sprzedaży w programie
Excel?

4) obliczyć ceny sprzedaży w programie Excel?

5) utworzyć nową firmę w programie handlowym?

ustawić parametry dotyczące zasad obliczeń, dokumentów i
zasad ich numeracji w programie?

7) skontrolować typ rejestru sprzedaży w programie?

wprowadzić dane do kartotek: towarów i kontrahentów
w programie?

sporządzić i wystawić dokument faktury sprzedaży VAT
w programie?

10)

sporządzić i wystawić dokument faktury korygującej
sprzedaży w programie?

11) sterować rozliczaniem dokumentów w programie?

12) sporządzić zestawienie dla rejestrów sprzedaży?

13)

sporządzić zestawienie należności kontrahentów
w programie?

14)

wydrukować wystawiony dokument w programie?

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ

Test nr 1 - prowadzenie ewidencji procesów gospodarczych

Materiały dla ucznia:

−  instrukcja,
−  zestaw zadań testowych,
−  karta odpowiedzi.

Instrukcja dla ucznia

Przeczytaj uważnie instrukcję.

Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.

Zapoznaj się z zestawem zadań testowych.

Test zawiera 20 pytań. Pytania oznaczone literą P – należą do poziomu podstawowego,
a literą PP – do poziomu ponadpodstawowego. Do każdego pytania dołączone są
4 możliwości odpowiedzi, z których jedna jest prawidłowa.

Za każdą prawidłową odpowiedź otrzymasz 1 punkt. Za odpowiedź błędną lub brak
odpowiedzi 0 punktów.

Jeśli pytanie sprawi Ci trudność, przejdź do kolejnego, do tego powrócisz po
zakończeniu odpowiedzi na pozostałe.

Udzielaj odpowiedzi na załączonej karcie odpowiedzi wstawiając X w odpowiedniej
rubryce. Jeśli się pomyliłeś, zaznacz błędną odpowiedź kółkiem i następnie dokonaj
poprawnego oznaczenia.

Na rozwiązanie testu masz 45 minut.

Po zakończeniu testu sprawdź jeszcze raz poprawność oznaczeń w karcie odpowiedzi.

10.

Oddaj kartę odpowiedzi nauczycielowi.

POWODZENIA

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Zestaw zadań testowych

1. Wybierz z podanych definicji tę, która definiuje koszt:

a) kosztem jest wyrażony wartościowo rozchód środków pieniężnych na wyznaczony przez

jednostkę cel,

b) kosztem jest wyrażone wartościowo celowe zużycie środków pracy, przedmiotów pracy

i wynagrodzenie za pracę poniesione w określonej jednostce czasu,

c) kosztem jest rozchód środków pieniężnych poniesiony w określonej jednostce czasu,
d) kosztem jest wyrażony wartościowo rozchód środków pracy i przedmiotów pracy

w określonej jednostce czasu.

2. Wskaż jakie zmiany może spowodować równocześnie operacja wynikowa:

a)  maleje składnik aktywów i maleje składnik kosztów i strat,
b)  maleje składnik aktywów a rośnie składnik kosztów i strat,
c)  maleje składnik pasywów i maleje składnik przychodów,
d)  rośnie składnik aktywów i rośnie składnik kosztów i strat.

3. Wybierz, która z poniższych operacji spowodowała zwiększenie należności od odbiorców

i zwiększenie przychodów ze sprzedaży:

a)  spłata należności przez odbiorcę za sprzedane mu wcześniej towary,
b)  faktura wysłana do odbiorcy za sprzedane towary,
c)  faktura otrzymana od dostawcy za zakupione towary,
d)  zwrot sprzedanych towarów, od odbiorcy.

4. Wskaż sytuację, w której wystąpi zysk ze sprzedaży wyrobów:

a) koszt własny sprzedanych wyrobów jest niższy od przychodu uzyskanego za sprzedane
wyroby,
b) przychód uzyskany za sprzedane wyroby jest niższy od kosztu własnego sprzedanych
wyrobów,
c) koszt własny sprzedanych wyrobów jest wyższy od przychodu ze sprzedaży wyrobów,
d) koszt własny sprzedanych wyrobów jest nie niższy niż przychód ze sprzedaży.

5. Konta wynikowe dzielą się na:

a)  kosztów i przychodów,
b)  wpływów i rozchodów,
c)  syntetyczne i analityczne,
d)  zysków i strat.

6. Wskaż prawidłową odpowiedź dotyczącą zasady księgowania na kontach wynikowych:

a) zwiększenie kosztów po stronie debetowej a zmniejszenie przychodów po stronie
kredytowej,
b) zmniejszenie kosztów po stronie debetowej a zwiększenie przychodów po stronie
kredytowej,
c) zmniejszenie kosztów po stronie kredytowej a zmniejszenie przychodów po stronie
debetowej,
d) zwiększenie przychodów po stronie debetowej a zmniejszenie kosztów po stronie
kredytowej.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

7. Wybierz z podanych odpowiedzi potwierdzającą ewidencję rozchodu sprzedanych

wyrobów według cen ewidencyjnych:

a) Dt - Należności od odbiorców, Ct - Wyroby gotowe,
b) Dt - Wyroby gotowe, Ct - Sprzedaż wyrobów,
c) Dt - Sprzedaż wyrobów, Ct - Wyroby gotowe,
d) Dt - Koszt własny sprzedaży wyrobów, Ct - Wyroby gotowe.

8. Podaj, który z wymienionych kosztów stanowi pozostały koszt operacyjny:

a) odsetki od otrzymanych pożyczek,
b) zapłacone kary,
c) odsetki od udzielonych pożyczek,
d) otrzymane kary.

9. Podaj czym jest dyskonto otrzymane przy nabyciu weksli:

a) kosztem finansowym,
b) pozostałym przychodem operacyjny,
c) zyskiem nadzwyczajnym,
d) przychodem finansowym.

10. Wskaż prawidłowe księgowanie przekazanej darowizny środków trwałych:

a) Wn - Pozostałe koszty operacyjne, Ma - Środki trwałe,
b) Wn - Koszty finansowe, Ma - Środki trwałe,
c) Wn - Środki trwałe, Ma - Przychody finansowe,
d) Wn - Środki trwałe, Ma - Pozostałe przychody operacyjne.

11. Wskaż prawidłowe dokończenie rozpoczętego zdania. Wynik ze sprzedaży jest to różnica

miedzy:
a) przychodem ze sprzedaży a pozostałymi kosztami operacyjnymi,
b) pozostałymi przychodami operacyjnymi a pozostałymi kosztami operacyjnymi,
c) przychodem ze sprzedaży a kosztami finansowymi,
d) kosztem własnym sprzedaży a przychodem ze sprzedaży.

12. Na rzeczywisty koszt wytworzenia składają się:

a) materiały bezpośrednie, płace bezpośrednie, koszty zarządu,
b) materiały bezpośrednie, płace bezpośrednie, koszty sprzedaży,
c) materiały bezpośrednie, place bezpośrednie, koszty wydziałowe,
d) materiały bezpośrednie, koszty wydziałowe, koszty zarządu.

13. W zależności od czasu i celu sporządzania rozróżnia się kalkulację:

a) podziałową i procesową,
b) podziałową prostą i doliczeniową,
c) podziałową prostą i ze współczynnikami,
d) wstępną i wynikową.

14. Kalkulacja podziałowa ze współczynnikami może być stosowana:

a) przy produkcji wyrobów z tych samych surowców, w podobnym procesie
technologicznym, przy użyciu podobnych maszyn,
b) przy produkcji wyrobów z tych samych materiałów, przy zastosowaniu różnych
procesów technologicznych,
c) przy masowej produkcji jednorodnego produktu,
d) przy produkcji jednostkowej.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

15. Przeprowadzając kalkulację doliczeniową, koszty wydziałowe można rozliczać

wykorzystując jako klucz podziałowy:

a) materiały bezpośrednie,
b) rzeczywisty koszt wytworzenia,
c) całkowity koszt wytworzenia,
d) cenę zbytu.

16. Cena zbytu stanowi sumę:

a) kosztów własnych i zysku,
b) całkowitego kosztu wytworzenia i zysku,
c) rzeczywistego kosztu wytworzenia i kosztów zarządu,
d) rzeczywistego kosztu wytworzenia i kosztów sprzedaży.

17. Marża hurtowa jest różnicą między:

a) ceną detaliczną a ceną hurtową,
b) ceną detaliczną a ceną zbytu,
c) ceną hurtową a ceną zbytu,
d) marżą detaliczną a kosztami handlowymi.

18. Cena detaliczna jest sumą:

a) ceny zbytu i marży hurtowej,
b) ceny zbytu i marży detalicznej,
c) ceny zbytu i marży handlowej,
d) marży hurtowej i marży detalicznej.

19. Opłacony z góry za cały kwartał czynsz będzie:

a) rozliczeniem międzyokresowym czynnym,
b) przychodem,
c) przychodem przyszłych okresów
d) rozliczeniem międzyokresowym biernym.

20. Jeżeli saldo początkowe Materiałów wynosiło 10 000,00 a DT – Odchylenia od cen

ewidencyjnych materiałów 500,00 i wydano do zużycia materiałów według cen
ewidencyjnych za 2 000,00, to wartość zużytych materiałów w cenie zakupu będzie
wynosić:

a) 2 000,00,
b) 2 500,00,
c) 1 900,00,
d) 2 100,00.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko ................................................................................................

Prowadzenie ewidencji procesów gospodarczych

Zakreśl poprawną odpowiedź.

zadania

Odpowiedź Punkty

a b c d

10.

a b c d

11. a b c d

12. a b c d

13. a b c d

14. a b c d

15. a b c d

16. a b c d

17. a b c d

18. a b c d

19. a b c d

20. a b c d

Razem:

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Test nr 2 - z umiejętności kalkulowania kosztów produktów
i usług z wykorzystaniem arkusza kalkulacyjnego Excel

Materiały dla ucznia:

−  instrukcja,
−  zestaw zadań testowych,
−  arkusz kalkulacyjny z zestawem zadań,
−  stanowisko komputerowe z programem Excel.

Instrukcja dla ucznia

Czas trwania testu 90 minut

Otrzymałeś test składający się z 20 zadań w postaci arkusza kalkulacyjnego. Będziesz
wprowadzał formuły do komórek oznaczonych kolorem żółtym.

Jesteś w stanie rozwiązać wszystkie zadania!

Rozwiązanie zadania będzie uznawane za prawidłowe, jeśli zastosujesz poprawnie formułę
wyliczającą pozycję w komórce oraz określisz poprawnie format komórki. Otrzymasz
wówczas 2 pkt.
Jeśli nie zastosujesz formuły wyliczającej, a dokonasz wyliczeń  ręcznie i wprowadzisz
właściwą liczbę do arkusza, otrzymasz 1 pkt.
Za odpowiedź błędną lub jej brak nie otrzymasz punktów.
Realizuj dokładnie polecenia w zadaniach. Pracę kończysz zapisem skoroszytu w miejscu na
dysku wskazanym przez nauczyciela.
Pamiętaj o:
1.  wprowadzeniu Twojego identyfikatora w nazwie skoroszytu,
2.  możliwości kopiowania formuł,
3.  ustawieniu formatu komórek (dwie pozycje dziesiętne z separatorem dziesiętnym dla

komórek zawierających kwoty).

Pracuj spokojnie!
Jeśli czas Ci pozwoli, przed oddaniem swojej pracy, sprawdź poprawność wykonanych
zadań.

Życzę powodzenia!!!

Zestaw zadań testowych

Arkusz kalkulacyjny z zestawem zadań przedstawia tabela 5.1.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Zadanie 7
Oblicz koszt jednostkowy technicznego kosztu wytworzenia dla wyrobu A i B.

Zadanie 8
Oblicz koszty zarządu dla wyrobu A i B.

Zadanie 9
Oblicz koszt jednostkowy kosztów zarządu dla wyrobu A i B.

Zadanie 10
Oblicz całkowity koszt wytworzenia dla wyrobu A i B.

Zadanie 11
Oblicz koszt jednostkowy całkowitego kosztu wytworzenia dla wyrobu A i B.

Zadanie 12

Oblicz koszty sprzedaży dla wyrobu A i B.

Zadanie 13
Oblicz jednostkowy koszt sprzedaży dla wyrobu A i B.

Zadanie 14
Oblicz koszt własny sprzedaży dla wyrobu A i B (oblicz najpierw, jakim procentem ceny
zbytu jest koszt własny sprzedaży).

Zadanie 15
Oblicz koszt jednostkowy kosztu własnego sprzedaży dla wyrobu A i B.

Zadanie 16
Oblicz kwotę zysku na jednostkę dla wyrobu A i B.

Zadanie 17
Oblicz kwotę całkowitą zysku dla wyrobu A i B.

Zadanie 18
Oblicz cenę zbytu netto dla wyrobu A i B.

Zadanie 19
Oblicz kwotę VAT dla wyrobu A i B.

Zadanie 20
Oblicz cenę zbytu brutto dla wyrobu A i B.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

6. LITERATURA

1. Gierusz B.; Podręcznik samodzielnej nauki księgowania; ODDK; Gdańsk 2004
2. Frymark I.; Rachunkowość handlowa; WSiP; Warszawa 2002
3. Kuczyńska – Cesarz A.; Rachunkowość cz.I; DIFIN; Warszawa 2005
4. Kuczyńska – Cesarz A; Rachunkowość cz.II; DIFIN; Warszawa 2005
5. Kuczyńska – Cesarz A; Rachunkowość - Zbiór zadań z rozwiązaniami; DIFIN; Warszawa

2005

6. Maciejewska J.; Rachunkowość finansowa; WSiP; Warszawa 2002
7. Matuszeszewicz J., Matuszewicz P.; Rachunkowość od podstaw; Finanse - Serwis,

Warszawa 2001

8. Szwajor J.; Vademecum księgowego; Hermes; Kielce 2001
9. Ustawa o rachunkowości z 29 września 1994r - tekst ujednolicony w Dz. U. nr 76, poz.

794 z 2002 r. z późniejszymi zmianami

10. Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych, Dz. U. nr

106, poz. 482 z 1993 r. z późniejszymi zmianami

11. Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, Dz. U. nr 54, poz. 535

z 2004 r. z późniejszymi zmianami

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Załączniki

1. Plan kont

Zespół 0

Aktywa trwałe
010 Środki trwałe
020 Wartości niematerialne i prawne
030 Inwestycje długoterminowe
071 Umorzenie środków trwałych
073 Umorzenie wartości niematerialnych i prawnych
080 Środki trwałe w budowie
090 Odpisy aktualizujące wartości długoterminowych aktywów finansowych
Konta pozabilansowe
091 Środki trwałe w likwidacji
092 Środki trwałe dzierżawione
093 Grunty użytkowane wieczyście
094 Środki trwałe oddane w leasing

Zespół 1

Środki pieniężne, rachunki bankowe oraz krótkoterminowe aktywa
finansowe
100 Kasa
131 Rachunek bieżący
132 Inne rachunki bankowe
133 Rachunki środków funduszy specjalnych
135 Inne aktywa pieniężne
138 Kredyty bankowe
139 Przeterminowane kredyty bankowe
140 Krótkoterminowe aktywa finansowe

Zespół 2

Rozrachunki i roszczenia
200 Rozrachunki z odbiorcami i dostawcami
205 Zobowiązania wekslowe
220 Rozrachunki z budżetami
221 Rozrachunki z ZUS
223 Pozostałe rozrachunki publicznoprawne
225 Rozrachunki z tytułu podatku VAT
231 Rozrachunki z tytułu wynagrodzeń
234 Pozostałe rozrachunki z pracownikami
240 Pozostałe rozrachunki
241 Rozliczenie niedoborów i szkód
242 Rozliczenie nadwyżek
243 Należności dochodzone na drodze sądowej
280 Rozliczenie różnic kursowych
290 Odpisy aktualizujące rozrachunki

Zespół 3

Materiały i towary
300 Rozliczenie zakupu
310 Materiały
330 Towary
341 Odchylenia od cen ewidencyjnych materiałów
342 Odchylenia od cen ewidencyjnych towarów

Zespół 4

Koszty według rodzaju i ich rozliczenie

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

400 Amortyzacja
401 Zużycie materiałów i energii
402 Usługi obce
403 Podatki i opłaty
404 Wynagrodzenia
405 Ubezpieczenia społeczne i inne świadczenia
409 Pozostałe koszty rodzajowe
490 Rozliczenie kosztów

Zespół 5

Koszty według typów działalności i ich rozliczenie
501 Koszty działalności podstawowej
503 Koszty handlowe
520 Koszty wydziałowe
522 Koszty zakupu
527 Koszty sprzedaży
530 Koszty działalności pomocniczej
550 Koszty zarządu
580 Rozliczenie kosztów działalności

Zespół 6

Produkty i rozliczenia międzyokresowe
601 Wyroby gotowe
608 Półfabrykaty
620 Odchylenia od cen ewidencyjnych wyrobów gotowych
640 Rozliczenia międzyokresowe kosztów
650 Pozostałe rozliczenia międzyokresowe

Zespół 7

Przychody i koszty związane z ich osiągnięciem
701 Przychody ze sprzedaży wyrobów
702 Przychody ze sprzedaży usług
711 Koszt własny sprzedaży wyrobów
712 Koszt własny sprzedaży usług
730 Przychody ze sprzedaży towarów
731 Wartość sprzedanych towarów w cenie zakupu
740 Przychody ze sprzedaży materiałów
741 Wartość sprzedanych materiałów w cenie zakupu
750 Przychody finansowe
751 Koszty finansowe
760 Pozostałe przychody operacyjne
761 Pozostałe koszty operacyjne
770 Zyski nadzwyczajne
771 Straty nadzwyczajne

Zespół 8

Kapitały, fundusze, rezerwy i wynik finansowy
801 Fundusz założycielski
802 Kapitał zakładowy
803 Fundusz udziałowy
804 Kapitał właścicieli
805 Fundusz przedsiębiorstwa
806 Fundusz zasobowy
807 Kapitał zapasowy
808 Kapitał rezerwowy
809 Kapitał z aktualizacji wyceny
820 Rozliczenie wyniku finansowego
830 Rezerwy

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

840 Rozliczenia miedzyokresowe przychodów
850 Zakładowy Fundusz Świadczeń Socjalnych
860 Wynik finansowy
870 Podatek dochodowy i inne obowiązkowe obciążenia z wyniku
finansowego

2. Spis dokumentów

Lp. Symbol

dokumentu

Nazwa dokumentu

1. KP

Kasa przyjmie

2. KW

Kasa wypłaci

3. RK

Raport kasowy

4. WB

Wyciąg bankowy

5. Pz

Przyjęcie materiałów

6. Rw

Pobranie materiałów

7. Zw

Zwrot materiałów

8. Mm

Przesunięcie materiałów

9. Pw

Przyjęcie wyrobów

10. OT

Przyjęcie środka trwałego

11. LT

Likwidacja środka trwałego

12. PT

Przekazanie środka trwałego

13. MT

Zmiana miejsca użytkowania środka trwałego

14. LP

Lista płac

15. PK

Polecenie księgowania

16. FVAT

Faktura VAT

3. Rozwiązania do ćwiczeń

4.1.3

Ćwiczenie 1

Lp. Koszty

według rodzajów -

w zespole „4”

Numer kosztu

1. amortyzacja

2. zużycie materiałów

1, 2, 3

3. zużycie energii

5, 6, 7, 9

4. usługi obce

12, 13, 14, 15, 17, 18, 20

5. podatki i opłaty
6. wynagrodzenia

9, 10, 11

7. ubezpieczenia

społeczne

8. pozostałe koszty

8, 16

Ćwiczenie 2

Lp. Koszty

według typów działalności -

w zespole „5”

Numer kosztu

1. Koszty

działalności podstawowej

1, 2, 3, 9

2. koszty

zarządu

6, 7, 8, 11, 13, 14, 17, 18, 20

3. koszty

sprzedaży 12

4. koszty zakupu

15, 16

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. koszty

wydziałowe

4, 5, 10, 19

4.2.3

Ćwiczenie 1- Dekretacja

Nr operacji

1.   402  200
2.   402  100
3.   234  100
4.   409  234
5.   402  200
6.   404  231
7.   231  100
8.   405  221
9.   221  131
10.  231  220

Ćwiczenie 3- Dekretacja

Nr operacji

1. 401

501,520,550

310
490

2. 401,225

550

200
490

3. 310 100
4. 404

501,520,550

231
490

5. 402,225

501,520,550

200
490

6. 402

550

131
490

7. 402,225

550

200
490

8. 402,225

550

100
490

9. 131 200

Ćwiczenie 4- Dekretacja

Nr operacji

1. 401

501,520,550

310
490

2. 401,225

550

200
490

3. 310 100
4. 404

501,520,550

231
490

5. 402,225

501,520,550

200
490

6. 402

550

131
490

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

7. 402,225

550

200
490

8. 402,225

550

100
490

9. 131 200

4.3.3
Ćwiczenie 1 - Dekretacja

Nr operacji

1.  100 130
2.  601 501
3.  401

501

310
490

4. 400

520

071
490

5. 402

522

200
490

6. 402

550

131
490

7. 220 131
8. 404

501,520

231
490

9. 401,225

520,550

200
490

Ćwiczenie 3 – Dekretacja rozdzielnika

DT CT

Konto Suma Konto

Suma

401 33

250,00

310
341

35 000,00

- 1 750,00

501
520
550

19 800,00

9 900,00
4 950,00

490
640

33 250,00

1 400,00

4.4.3
Ćwiczenie 2 – Sumy kontrolne
Jednostkowe koszty wytworzenia:
−  wyrobu gotowego – 45,00
−  produktu w toku – 30,00

Ćwiczenie 3 – Sumy kontrolne
Jednostkowe koszty wytworzenia:
−  wyrobów gotowych – A - 6,00; B – 4,00
−  produktów w toku – A – 3,00; B – 1,00

Ćwiczenie 4 – Sumy kontrolne

− koszty wydziałowe – stanowią 50% płac; na zlecenie I – 200,00; na zlecenie II – 100,00
Jednostkowe koszty wytworzenia:

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−  wyrobów gotowych – A - 6,00; B – 4,00
−  produktów w toku –A – 3,00; B – 1,00

Ćwiczenie 5 – Sumy kontrolne
Rzeczywiste – całkowite koszty wytworzenia wyrobów gotowych:
−  materiały bezpośrednie – A – 2 000,00,00; B – 1 140,00
−  płace bezpośrednie – A – 1 000,00; B – 570,00
−  koszty wydziałowe – A – 500,00; B – 285,00
−  razem – A – 3 000,00; B – 1 995,00
Rzeczywiste – całkowite koszty wytworzenia produktu w toku - B:
−  materiały bezpośrednie – 120,00
−  płace bezpośrednie – 30,00
−  koszty wydziałowe – 15,00
−  razem – 165,00

4.5.3
Ćwiczenie 1 – Sumy kontrolne
Cena zbytu brutto – 11,71

Ćwiczenie 2 – Sumy kontrolne
Kwota na jednostkę:
−  rzeczywisty koszt wytworzenia – A- 6,00; B – 4,00
−  koszty zarządu – A – 3,00; B – 2,00
−  koszty sprzedaży – A – 2,25; B – 1,50
−  zysk – A – 3,75; B – 2,50
−  cena zbytu brutto – A – 18,30; B – 12,20

Ćwiczenie 3 – Sumy kontrolne
−  marża hurtowa – 1,00
−  cena hurtowa netto – 6,00
−  cena hurtowa brutto – 7,32
Ćwiczenie 4– Sumy kontrolne

Kwota całkowita

Kwota na jednostkę

L.p. Wyszczególnienie

A B

Rzeczywisty koszt wytworzenia

5 130,00

7 200,00

27,00

36,00

2. Koszty

zarządu

2 565,00

3 600,00

13,50

18,00

3. Całkowity koszt wytworzenia

7 695,00

10 800,00

40,50

54,00

4. Koszty

sprzedaży

3 847,50

5 400,00

20,25

27,00

5. Koszt

własny sprzedaży

11 542,50

16 200,00

60,75

81,00

Zysk

2 308,50

3 240,00

12,15

16,20

Cena zbytu netto

72,90

97,20

8. Marża handlowa

14,58

19,44

9. Cena

sprzedaży netto

87,48

116,64

10. VAT

19,25 25,66

11. Cena

sprzedaży brutto

106,73

142,30

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.6.3
Ćwiczenie 1 - Dekretacja

DT CT

operacji

Konto Suma Konto

Suma

711 8

000,00

601 8

000,00

2. 200

640,00

701
225

12 000,00

2 640,00

711 12

000,00

601 12

000,00

131 14

640,00

200 14

640,00

5. 200

21960,00

701
225

18 000,00

3 960,00

711 1

000,00

620 1

000,00

131 21

960,00

200 21

960,00

Ćwiczenie 2 - Dekretacja

Nr operacji

1. 402,225

527

310
490

2. 402,225

527

200
490

3. 402

527

200
490

4. 402,225

527

200
490

5. 403

527

220
490

6. 200 131
7. 220 131

Ćwiczenie 3- Dekretacja

DT CT

operacji

Konto Suma Konto

Suma

711 6

000,00

601 6

000,00

2. 200

980,00

701
225

9 000,00
1 985,00

711 16

000,00

601 16

000,00

4. 200

280,00

701
225

24 000,00

5 280,00

131 10

980,00

200 10

980,00

200

- 7 320,00

701
225

- 6 000,00

-1 320,00

601 4

000,00

711 4

000,00

131 25

280,00

200 25

280,00

711 12

000,00

601 12

000,00

10. 200

424,00

701
225

19 200,00

4 224,00

11.

200

- 1 464,00

701
225

- 1 200,00

- 264,00

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

12.

711 750,00

620 750,00

13.

131

21 960,00

200

21 960,00

14. 402,527

225

2 000,00

440,00

490
200

2 000,00
2 440,00

15.

402,527 4

000,00

200,490 4

000,00

16.

741 6

000,00

527 6

000,00

4.7.3
Ćwiczenie 3- Dekretacja

Nr operacji

1. 010

760

2. a) 402,550

b) 751

100,490
100

3. a) 100

b) 751

750
140

a, b) 200
c, d) 761,071

760,225
010

5. a) 131

b)  402,550
c)  751
d)  131
e)  131
f)  131

131
131,490
131
750
750
750