Technik_administracji_343[01]_Z2.01

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

MINISTERSTWO EDUKACJI

NARODOWEJ

Agnieszka Grzybowska

Prowadzenie pełnej ewidencji zdarzeń gospodarczych
w przedsiębiorstwie 343[01].Z2.01

Poradnik dla ucznia

Wydawca

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy
Radom 2006

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie

2. Wymagania wstępne

3. Cele kształcenia

4. Materiał nauczania

4.1. Bilans księgowy – pojęcie i rodzaje

4.1.1. Materiał nauczania

4.1.2. Pytania sprawdzające

4.1.3. Ćwiczenia

4.1.4. Sprawdzian postępów

4.2. Budowa zakładowego planu kont

4.2.1. Materiał nauczania

4.2.2. Pytania sprawdzające

4.2.3. Ćwiczenia

4.2.4. Sprawdzian postępów

4.3. Ewidencja operacji gospodarczych na kontach bilansowych

i analitycznych

4.3.1. Materiał nauczania

4.3.2. Pytania sprawdzające

4.3.3. Ćwiczenia

4.3.4. Sprawdzian postępów

4.4. Ewidencja operacji gospodarczych na kontach wynikowych

4.4.1. Materiał nauczania

4.4.2. Pytania sprawdzające

4.4.3. Ćwiczenia

4.4.4. Sprawdzian postępów

4.5. Wynik finansowy

4.5.1. Materiał nauczania

4.5.2. Pytania sprawdzające

4.5.3. Ćwiczenia

4.5.4. Sprawdzian postępów

4.6. Ewidencja rzeczowych aktywów trwałych i obrotowych oraz źródła

pozyskiwania aktywów trwałych (leasing)

4.6.1. Materiał nauczania

4.6.2. Pytania sprawdzające

4.6.3. Ćwiczenia

4.6.4. Sprawdzian postępów

4.7. Ewidencja obrotu pieniężnego

4.7.1. Materiał nauczania

4.7.2. Pytania sprawdzające

4.7.3. Ćwiczenia

4.7.4. Sprawdzian postępów

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.8. Ewidencja rozrachunków z tytułu wynagrodzeń i zaliczek

oraz rozrachunków publicznoprawnych

4.8.1. Materiał nauczania

4.8.2. Pytania sprawdzające

4.8.3. Ćwiczenia

4.8.4. Sprawdzian postępów

4.9. Metody kalkulacji kosztów

4.9.1. Materiał nauczania

4.9.2. Pytania sprawdzające

4.9.3. Ćwiczenia

4.9.4. Sprawdzian postępów

4.10. Międzyokresowe rozliczenie kosztów

4.10.1. Materiał nauczania

4.10.2. Pytania sprawdzające

4.10.3. Ćwiczenia

4.10.4. Sprawdzian postępów

4.11. Wycena bilansowa i inwentaryzacja

4.11.1. Materiał nauczania

4.11.2. Pytania sprawdzające

4.11.3. Ćwiczenia

4.11.4. Sprawdzian postępów

5. Sprawdzian osiągnięć

6. Literatura

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1. WPROWADZENIE

Poradnik będzie Ci pomocny w przyswojeniu wiadomości z zakresu rachunkowości

i prowadzeniu pełnej ewidencji zdarzeń gospodarczych w przedsiębiorstwie.

W poradniku zamieszczono:

−

wymagania wstępne,

−

wykaz umiejętności, jakie ukształtujesz podczas pracy z poradnikiem,

−

materiał nauczania, „pigułkę” wiadomości teoretycznych niezbędnych do opanowania
treści jednostki modułowej,

−

zestaw pytań przydatny do sprawdzenia, czy już opanowałeś podane treści,

−

ćwiczenia, które pomogą Ci zweryfikować wiadomości teoretyczne oraz ukształtować
umiejętności praktyczne,

−

sprawdzian osiągnięć, przykładowy zestaw zadań i pytań. Pozytywny wynik sprawdzianu
potwierdzi, że dobrze pracowałeś podczas lekcji i że nabyłeś wiedzę i umiejętności
z zakresu tej jednostki modułowej,

−

literaturę uzupełniającą.
W rozdziale Materiał nauczania treści kształcenia zostały omówione w sposób ogólny.

Podany zasób wiadomości powinien być wystarczający do osiągnięcia celów kształcenia
niniejszej jednostki modułowej, ale możesz poszerzyć wiadomości o wskazaną literaturę.

Materiał nauczania podzielono na następujące części:

1.  Bilans księgowy – pojęcie i rodzaje.
2.  Budowa zakładowego planu kont.
3.  Ewidencja operacji gospodarczych na kontach bilansowych i analitycznych.
4.  Ewidencja operacji gospodarczych na kontach wynikowych.
5.  Wynik finansowy.
6.  Ewidencja  rzeczowych  aktywów  trwałych  i  obrotowych  oraz  źródła  pozyskiwania

aktywów trwałych (leasing).

7. Ewidencja obrotu pieniężnego.
8. Ewidencja rozrachunków z tytułu wynagrodzeń i zaliczek oraz rozrachunków

publicznoprawnych.

9.  Metody kalkulacji kosztów.
10.  Międzyokresowe rozliczenie kosztów.
11.  Wycena bilansowa oraz jej inwentaryzacja.

W części Bilans księgowy – pojęcie i rodzaje omówiono i sklasyfikowano składniki

majątku.  W  części  drugiej  zapoznano  się  z  planem  kont,  niezbędnym  elementem
informacyjnym  w  każdej  jednostce  oraz  urządzeniem  do  ewidencji  wszystkich  przesunięć
w składnikach  majątku,  czyli  kontem  księgowym.  W  kolejnych  rozdziałach  przedstawiono
strukturę  ewidencji  na  kontach  bilansowych,  analitycznych  i  wynikowych.  Istotę
obowiązkowych  obciążeń  wyniku  finansowego,  sposób  ustalenia  i    rozliczenia  go
zamieszczono  w  części  piątej.  Materiał  części  szóstej  przedstawia  ewidencję  płynnego
(zużywanego w jednym cyklu produkcyjnym) i stałego (niepłynnego) majątku firmy. W części
poświęconej  obrotowi  pieniężnemu  przedstawiono  zasady  ewidencji  środków  pieniężnych
przechowywanych  w  kasie  jednostki  i  na  rachunkach  bankowych.  Materiał  poświęcony
rozrachunkom zawiera ich klasyfikację oraz zasady ewidencji. Ustalenie jednostkowego kosztu
wytworzenia  przedmiotu  przedstawiono  w  podrozdziale  Metody  kalkulacji  kosztów.
Zagadnienie  rozgraniczenia  kosztów dotyczących poszczególnych okresów sprawozdawczych
przedstawiono  w  materiale  dotyczącym  międzyokresowych  rozliczeń  kosztów.  Problematykę
dotyczącą  wyceny  aktywów  i  pasywów,  a  także  rejestrację  stwierdzonych  różnic

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

inwentaryzacyjnych w składnikach majątkowych i ich rozliczenie omówiono w ostatnim
podrozdziale materiału nauczania.

Nie zamieszczono treści dotyczących dokumentacji, procedur księgowych, ponieważ

treści  te  zostały  szczegółowo  omówione  w  jednostce  modułowej  343[01].01.05
Ewidencjonowanie zdarzeń gospodarczych.
Z  podrozdziałem  Pytania  sprawdzające  możesz  zapoznać  się  przed  przystąpieniem  do
poznawania  treści materiału. Po przyswojeniu wskazanych treści, odpowiadając na te pytania,
sprawdzisz stan swojej gotowości do wykonywania ćwiczeń. Stan swojej wiedzy, która będzie
Ci  potrzebna  do  wykonywania  ćwiczeń  możesz  także  sprawdzić  po  zapoznaniu  się
z materiałem nauczania.

Wskazane jest, abyś wykonał wszystkie ćwiczenia po zapoznaniu się z materiałem

nauczania. W celu utrwalenia poznawanego materiału zaleca się także ćwiczenia w domu
wykorzystując wskazaną literaturę.

Po wykonaniu ćwiczeń masz możliwość sprawdzenia poziomu swoich postępów,

odpowiadając  na  pytania  podane  w  podrozdziale  Sprawdzian  postępów.  W  tym  celu
powinieneś zakreślić odpowiedzi, wstawiając X w miejscu pod słowem:
TAK – jeżeli twoja odpowiedź na pytanie jest pozytywna,
NIE – jeżeli twoja odpowiedź na pytanie jest negatywna.
Zakreślenia  pod  słowem  NIE    wskazują  luki  w  Twojej  wiedzy  i  zarazem  informują,  jakich
treści jeszcze nie poznałeś. Musisz do nich powrócić.
Na  zakończenie  jednostki  możesz  w  celu  sprawdzenia  swoich  umiejętności  skorzystać
z zamieszczonego w poradniku testu.
Pamiętaj, że pracując przy komputerze należy przyjąć odpowiednią postawę zgodnie zasadami
bhp oraz ergonomii pracy.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2. WYMAGANIA WSTĘPNE

Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej, powinieneś umieć:

−

korzystać z różnych źródeł informacji,

−

pobierać ze stron internetowych stosowne formularze, niezbędne do wykonywania
ćwiczeń,

−

posługiwać się podstawową terminologią z zakresu rachunkowości,

−

korzystać z przepisów ustawy o rachunkowości, przepisów podatkowych oraz innych
przepisów prawnych wykorzystywanych w rachunkowości,

−

obsługiwać komputer na poziomie podstawowym,

−

stosować zasady ewidencji z zastosowaniem komputerowego programu finansowo-
-księgowego,

−

stosować przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy,

−

pracować w grupie i indywidualnie.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3. CELE KSZTAŁCENIA

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej, powinieneś umieć:

−

identyfikować składniki aktywów i pasywów,

−

posługiwać się planem kont,

−

ewidencjonować

operacje

gospodarcze

podstawie

dowodów

księgowych

i zakładowego planu kont na kontach bilansowych i wynikowych oraz pozabilansowych,

−

stosować zasady prowadzenia ewidencji analitycznej właściwej dla poszczególnych
składników aktywów i pasywów,

−

stosować podstawowe zasady ewidencji rozrachunków (należności i zobowiązań
z kontrahentami, pracownikami, oraz rozrachunków publiczno-prawnych),

−

rozróżniać warianty rachunku kosztów,

−

zaksięgować koszty w układzie rodzajowym i funkcjonalnym,

−

rozliczyć koszty w czasie,

−

sporządzić kalkulację kosztów wybraną metodą,

−

zaksięgować przychody,

−

ustalić i rozliczyć wynik finansowy na podstawie podanych stanów kont kosztów
i przychodów,

−

zaksięgować operacje gospodarcze dotyczące stanu i ruchu rzeczowych aktywów
trwałych i obrotowych,

−

zaksięgować operacje gospodarcze dotyczące leasingu,

−

zaksięgować operacje gospodarcze dotyczące obrotu pieniężnego,

−

dokonać inwentaryzacji aktywów i pasywów, zaksięgować ewentualne różnice,

−

odróżnić wycenę w trakcie roku od wyceny bilansowej.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. MATERIAŁ NAUCZANIA

4.1. Bilans księgowy – pojęcie i rodzaje

4.1.1. Materiał nauczania

Bilans księgowy jest podstawowym sprawozdaniem finansowym przedstawiającym

sytuację finansową określonej jednostki gospodarczej w określonym momencie czasowym.
Stanowi on zestawienie środków będących w dyspozycji firmy – aktywów oraz źródeł ich
pochodzenia – pasywów.
Przedstawia on w istocie swej podstawowe równanie rachunkowości, w którym:

AKTYWA (MAJĄTEK) = PASYWA ( KAPITAŁY)

co oznacza, że w zestawieniu tym suma aktywów musi być równa sumie pasywów – jest to
zasada – równowagi bilansowej.

Prawidłowo sporządzony bilans powinien zawierać: oznaczenie jednostki dla której bilans

jest  sporządzony,  określenie  momentu  bilansowego  (daty  na  którą  bilans  jest  sporządzony),
wyszczególnienie  składników  aktywów  i  pasywów,  sumy  cząstkowe  aktywów  i pasywów,
ogólną  wartość  aktywów  i  pasywów,  datę sporządzenia  bilansu,  podpis  osoby sporządzającej
bilans, podpis kierownika jednostki.
Rodzaje bilansów:
–  początkowy – bilans otwarcia – B.O.
–  końcowy – bilans zamknięcia – B.Z.

Sporządzany na koniec roku jest zarazem bilansem początkowym dla następnego roku

obrotowego. Najprostszy układ bilansu obrazuje następujący przykład (wzór 1).

Aktywa

Pasywa

A. Aktywa trwałe    1 500
I. Wartości niematerialne i prawne    200
II. Rzeczowy majątek trwały     900
III. Należności długoterminowe    300
IV. Inwestycje długoterminowe    100

A. Kapitał własny 1 800
I. Kapitał podstawowy 1 100
II. Kapitał zapasowy 400
III. Zysk z lat ubiegłych 100
IV. Zysk netto (bieżącego roku) 200

B. Aktywa obrotowe     1 000
I. Zapasy   550
II. Należności krótkoterminowe    200
III. Inwestycje krótkoterminowe     250
1) papiery wartościowe    100
2) środki pieniężne    150

B. Zobowiązania i rezerwy na

zobowiązania

700

I. Rezerwy na zobowiązania 200
II. Zobowiązania długoterminowe
III. Zobowiązania krótkoterminowe 300
IV. Rozliczenia międzyokresowe 200

Suma Aktywów 2 500

Suma Pasywów 2 500

Wzór 1. Ogólna struktura majątku jednostki i źródła jego pochodzenia.

Elementy bilansu:

Aktywa

Składniki majątku posiadane przez przedsiębiorstwo można podzielić na majątek trwały
i obrotowy (aktywa).

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

•

Aktywa trwałe – (majątek trwały), obejmują te środki gospodarcze (np. budynki,

maszyny), które są zdolne do zachowania swojej postaci przez dłuższy okres czasu (ponad
12 miesięcy) i użytkowania przez tę jednostkę.
Na aktywa trwałe (majątek) składają się:
1. Wartości niematerialne i prawne – nabyte przez jednostkę prawa majątkowe nadające się

do gospodarczego wykorzystania o przewidywanym okresie ekonomicznej użyteczności
dłuższym niż rok, przeznaczone do używania na potrzeby jednostki (np. prawa autorskie,
licencje, koncesje, oprogramowania komputerowe).

2. Rzeczowe aktywa trwałe obejmują:

a) Środki trwałe – rzeczowe aktywa trwałe o przewidywanym okresie użyteczności dłuższym

niż 1 rok kompletnie zdatne do użytku i przeznaczone na potrzeby jednostki. Do środków
trwałych zaliczamy: grunty i prawo wieczystego użytkowania gruntów, budowle i budynki,
lokale oraz spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego, oraz spółdzielcze
prawo do lokalu użytkowego, maszyny, urządzenia, środki transportu i inne rzeczy,
ulepszenie w obcych środkach trwałych, inwentarz żywy.

b) Środki trwałe w budowie – zaliczane do aktywów trwałych środki w okresie ich

budowy, montażu lub ulepszenia już istniejącego środka trwałego.

3. Należności długoterminowe – należności, których okres spłaty jest dłuższy niż 1 rok

i powstały z innych tytułów niż sprzedaż wyrobów, towarów i usług.

4. Inwestycje długoterminowe – aktywa nabyte, środki zgromadzone na długoterminowych

rachunkach bankowych, w celu osiągnięcia korzyści ekonomicznych wynikających
z przyrostu ich wartości (np. w formie odsetek, dywidend), które jednostka zamierza
posiadać w okresie dłuższym niż 1 rok.

5. Długoterminowe rozliczenia międzyokresowe – obejmują rozliczenia w czasie wydatków

poniesionych  z  różnych  tytułów  (np.  odroczonego  podatku  dochodowego).  Inne
rozliczenia  międzyokresowe  związane  są  z  kosztami  rozliczanymi  w  czasie,  w  okresie
dłuższym  niż  12  miesięcy.  Koszty  rozliczane  w  czasie  dotyczą  takich  sytuacji,  gdy
jednostka poniosła wydatki, które są związane z jej przyszłą działalnością.

•

Aktywa obrotowe – to środki gospodarcze, które ulegają ciągłym przekształceniom

wskutek  wykorzystywania  ich  w  procesie gospodarczym. Jednostka posiada i zużywa aktywa
obrotowe  w  okresie  krótszym  niż  12  miesięcy.  Ze  względu  na  postać  w  jakiej  występują
aktywa obrotowe dzielą się na:
1.  Aktywa rzeczowe (zapasy) – są przeznaczone do zbycia lub zużycia w ciągu normalnego

cyklu  produkcyjnego  właściwego  dla  danej  jednostki.  Do  rzeczowego  majątku
obrotowego  należą  zapasy,  które  ze  względu  na  przeznaczenie  w  danej  jednostce
gospodarczej dzieli się na:
a)  materiały  –  są  nabywane  w  celu  zużycia  na  własne  potrzeby  jednostki.  Na  ogół

występują  w  postaci  podstawowych  surowców  i  są  zużywane  jednorazowo  w  danym
cyklu  produkcyjnym  (np.  drożdże,  mąka,  jaja  w  piekarni).  Również  materiały  mogą
występować  w  postaci  źródeł  energii  (np.  benzyna,  oleje),  lub  materiałów
pomocniczych (np. opakowania, środki czystości, materiały biurowe);

b) półprodukty, produkty w toku – niezakończone jeszcze na dany moment wyroby

własnej produkcji oraz nie zakończone jeszcze roboty i usługi;

c) produkty gotowe – to wykonane we własnym zakresie i przeznaczone do sprzedaży

dobra lub usługi;

d) towary – to rzeczowe składniki majątku obrotowego nabyte w celu sprzedaży innym

jednostkom. Są to typowe zapasy w jednostkach handlowych;

e) zaliczki na dostawy – są to przekazane dostawcom kwoty na zakup materiałów lub

towarów.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2. Należności krótkoterminowe – są to należne jednostce kwoty pieniężne, które jednostka

otrzyma w przyszłości od innych podmiotów (np. kontrahentów z tytułu dostaw, usług).
Zwykle należności powstają, gdy moment sprzedaży produktów gotowych występuje
wcześniej niż moment zapłaty za nie.

3. Inwestycje krótkoterminowe – obejmują krótkoterminowe aktywa finansowe (akcje, czeki

i weksle, inne papiery wartościowe, udzielone pożyczki oraz środki pieniężne w kasie i na
rachunkach bankowych), które są płatne i wymagalne lub przeznaczone do zbycia w ciągu
12 miesięcy od dnia bilansowego lub od daty ich nabycia.

4. Krótkoterminowe rozliczenia międzyokresowe – obejmują różne wydatki poniesione na

przyszłe okresy, które są rozliczane w czasie w okresie krótszym niż 12 miesięcy.

Informacje płynące z aktywów, które można wykorzystać, to przede wszystkim:
– struktura majątku firmy (czy firma posiada więcej majątku obrotowego czy odwrotnie),
–

wielkość majątku (suma obu tych pozycji) – porównanie z innymi spółkami z tej samej
branży jest informacją o wielkości firmy,

–

porównanie poszczególnych pozycji może nam dać odpowiedź na pytania: czy spółka
posiada grunty, budynki, zapasy i w jakiej ilości, jak duża kwota należności jest
u klientów, czy inwestuje na rynku kapitałowym, czy posiada jednostki od siebie zależne.

Pasywa (źródła finansowania majątku)

Pasywa to znajdujące się w dyspozycji przedsiębiorstwa kapitały, które stanowią źródła

sfinansowania aktywów. Źródła pochodzenia majątku wskazują, kto wyposażył daną jednostkę
gospodarczą w środki odpowiedniej wartości i na jakich warunkach.

Im większy jest udział funduszy własnych w ogólnej sumie pasywów jednostki, tym

mniejsze  jest  ryzyko  finansowe  działalności  jednostki.    Udział  funduszy  własnych  w  ogólnej
sumie  pasywów  oblicza  się  dzieląc  wartość  funduszy  własnych  przez  wartość  pasywów
ogółem.  Udział  zobowiązań  i  rezerw  na  zobowiązania  w  ogólnej  sumie  pasywów  oblicza  się
dzieląc wartość zobowiązań i rezerw na zobowiązania przez wartość pasywów ogółem.

•

Kapitał własny – obejmuje równowartość składników majątku wniesionych na trwale do

jednostki  przez  jej  właścicieli  jak  i  część  zysku  wygospodarowaną  przez  jednostkę,  która
została  przeznaczona  na  finansowanie  jej  działalności,  lub  która  nie  została  podzielona  przez
właścicieli.
Kapitał własny możemy podzielić na:
1.  Kapitał  podstawowy  –  określa,  kto  jest  właścicielem  jednostki.  Jest  on  wnoszony

w momencie powstawania przedsiębiorstwa. W kolejnych latach kapitał ten może być
podwyższany zarówno przez właścicieli jak i inne podmioty. Kapitały własne noszą różne
nazwy w zależności od formy prawnej jednostek i ich właścicieli:

−

kapitał zakładowy występuje w spółkach kapitałowych,

−

kapitał wspólników występuje w spółkach osobowych,

−

wkład właściciela występuje w jednoosobowych przedsiębiorstwach prywatnych osób
fizycznych,

−

fundusz założycielski występuje w przedsiębiorstwach państwowych,

−

fundusz udziałowy występuje w spółdzielniach.

2. Kapitał zapasowy (rezerwowy) – utworzony jest z zatrzymanych zysków w jednostkach.
Właściciele, zobligowani przepisami prawa lub na podstawie własnej decyzji przeznaczają
część wygospodarowanego zysku na kapitał zapasowy.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Kolejnymi elementami kapitału własnego są zysk lub strata z lat ubiegłych i zysk lub strata

netto z bieżącego roku. Zysk zwiększa wartość kapitału własnego, a strata powoduje jego
zmniejszenie.

•

Kapitał obcy (Zobowiązania i rezerwy na zobowiązania) – jest dodatkowym źródłem

finansowania majątku. Kapitał ten ma charakter długoterminowy. Zobowiązania to wynikające
z przeszłych zdarzeń obowiązki wykonania świadczeń o określonej wartości. Spłata
zobowiązania powoduje wykorzystanie przez jednostkę posiadanych lub przyszłych aktywów.
Elementami kapitału obcego są:
1. Rezerwy na zobowiązania – rezerwy utworzone na przyszłe zobowiązania (z tytułu

odroczonego podatku dochodowego, na świadczenia emerytalne i podobne).

2. Zobowiązania długoterminowe – zobowiązania o terminie wymagalności powyżej 1 roku.

Są to na ogół kredyty, pożyczki, obligacje.

3. Zobowiązania krótkoterminowe – zobowiązania z tytułu dostaw i usług, zobowiązania

wobec budżetu (np. podatki i składki ZUS od wynagrodzeń za grudzień zostaną zapłacone
w styczniu). Zobowiązania krótkoterminowe obejmują okresy wymagalności do
12 miesięcy i powyżej 12 miesięcy.

4.  Rozliczenia międzyokresowe – to rozliczenia przychodów  w czasie.
Pasywa dostarczają informacji o jednostce na temat tego:
–   czy cały kapitał akcyjny został pokryty,
–   czy w roku ubiegłym wypracowała ona zysk czy stratę,
–   czy w roku bieżącym wypracowała zysk czy stratę i jak duże,
–   czy wyemitowała obligacje (jeśli tak to za jaką kwotę),
–

czy posiada zaciągnięte kredyty i pożyczki, czy są one długoterminowe, czy tylko
obrotowe,

– czy posiada zobowiązania wobec dostawców.

4.1.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Zdefiniuj pojęcia aktywów i pasywów?
2.  Co oznacza termin równowagi bilansowej?
3.  Jakie znasz grupy aktywów obrotowych?
4.  Z jakich źródeł finansowany jest majątek jednostki?

4.1.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Sporządź bilans uproszczony na podstawie następujących danych:

aktywa trwałe: 50 000 zł, aktywa obrotowe: 43 000 zł, kapitały własne: 64 000 zł,
zobowiązania obce: 29 000zł.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z przygotowanym materiałem (wzór 1),
2)  ustalić układ rozmieszczenia aktywów i pasywów w bilansie,
3)  zapoznać się z informacjami z ćwiczenia,
4)  sporządzić bilans na podstawie wzoru nr 1 z materiału nauczania,
5)  zaprezentować wyniki pracy.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wyposażenie stanowiska pracy:

–   kalkulator,
–   materiały biurowe,
–   literatura zgodna z punktem 6 Poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 2

Sporządź bilans uproszczony na podstawie następujących danych:

środki trwałe: 140 000 zł, zapasy: 190 000 zł, środki pieniężne w banku: 15 200 zł, środki
pieniężne w kasie: 5 600 zł, kapitały własne: 240 000 zł, zobow. wobec dostawców: 48 000 zł.
Ustal wysokość kredytu bankowego i wpisz go do bilansu.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z przygotowanym materiałem (wzór 1),
2)  ustalić, co składa się na aktywa i pasywa,
3)  zapoznać się z informacjami z ćwiczenia,
4)  sporządzić bilans na podstawie wzoru nr 1 z materiału nauczania,
5)  zaprezentować wyniki pracy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–   kalkulator,
–   materiały biurowe,
–   literatura zgodna z punktem 6 Poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 3

Na podstawie poniższych danych wypełnij przykładowy bilans jednostki:

I. Informacje ogólne:
–  nazwa i adres jednostki: HIT sp. z o.o.; ul. Polna 8; xx-xxx Poznań;
–  moment bilansowy: 31.12.2005 r.,
–  data sporządzenia bilansu: 09.03.2006 r.,
–  Prezesem Zarządu Spółki jest Paweł Krzyk, a Głównym Księgowym Marcin Nosek.
II. Dane dotyczące stanu aktywów i pasywów na koniec 2005 r.(w nawiasach podano wartości
na koniec 2004 r.).
Wartości  niematerialne  i  prawne:  18 400  zł  (16 500),  kapitał  podstawowy:  356 000  zł
(356 000), rezerwy na zobow.: 70 000 zł (68 700), krótkoterminowy kredyt bankowy: 20 000
zł (19 000), zobow. długoterminowe: 34 300 zł (34 000), inwestycje krótkoterminowe: 24 000
zł (29 000), zapasy: 130 000 zł (125 000), zysk: 14 000 zł. (10 000), kapitał zapasowy: 10 000
zł  (10 000),  zobow.  krótkoterminowe:  12 000  zł  (12 800),  krótkoterminowe  rozliczenia
międzyokresowe (czynne): 4 200 zł (3 900), należności krótkoterminowe: 16 000 zł. (18 000),
rzeczowe aktywa trwałe: 292 000 zł (280 000), rozliczenia międzyokresowe (bierne): 2 500 zł
(3 100),  inwestycje  długoterminowe:  15 600  zł  (19 300),  długoterminowe  należności:  15 000  zł
(18 000), długoterminowe rozliczenia międzyokresowe: 3 600 zł (3 900).

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) zapoznać się z przygotowanym materiałem,
2) pobrać ze strony internetowej www.pity.pl, druki IPS, z grupy formularzy finansowo-

-księgowych bezpłatny wzór bilansu,

3) zapoznać się z materiałem zawartym w literaturze [2, rozdz. XIV], aby rozwiązać zadanie

z pomocą systemu komputerowego.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–   stanowisko komputerowe z zainstalowanym programem „RAKS 2000”,
–   kalkulator,
–   materiały biurowe,
–   literatura zgodna z punktem 6 Poradnika dla ucznia.

4.1.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) wskazać różnice między należnościami długoterminowymi

a krótkoterminowymi?



2) określić kryterium zaliczania elementów majątku do aktywów trwałych?



3) scharakteryzować grupy aktywów obrotowych?



4) objaśnić z jakich źródeł finansowany jest majątek jednostki?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2. Budowa zakładowego planu kont

4.2.1. Materiał nauczania

Każda jednostka organizacyjna powinna posiadać dokumentację opisującą system

rachunkowości, czyli zakładowy plan kont. Plan ten ustala i aktualizuje kierownik jednostki.

Podstawowym celem planu kont jest takie zorganizowanie ewidencji, aby:
–

księgi rachunkowe były prowadzone w sposób usystematyzowany, rzetelny,

– informacje wynikające z kont były dobrze dostosowane do potrzeb jednostki,
– jego dane zapewniały w pełni sporządzenie sprawozdań finansowych.

W celu ułatwienia jednostkom gospodarczym opracowania planów kont Ministerstwo

Finansów opracowało wzorcowy plan kont zawierający numery i nazwy podstawowych kont:

PLAN KONT

Zespół 0 – Aktywa trwałe
010 Rzeczowe aktywa trwałe
020 Wartości niematerialne i prawne
030 Inwestycje długoterminowe
071 Umorzenie środków trwałych i wartości niematerialnych i prawnych

Zespół 1 – Środki pieniężne i inne krótkotrwałe aktywa finansowe
100 Kasa
131 Bieżące rachunki bankowe
132 Lokacyjne rachunki bankowe
135 Inne aktywa pieniężne
138 Długoterminowe kredyty bankowe
139 Krótkoterminowe kredyty bankowe
140 Krótkoterminowe aktywa finansowe

Zespół 2 – Rozrachunki i roszczenia
201 Rozrachunki z odbiorcami
202 Rozrachunki z dostawcami
220 Rozrachunki publicznoprawne
230 Rozrachunki z pracownikami
240 Pozostałe rozrachunki
250 Odpisy aktualizujące rozrachunki

Zespół 3 – Materiały i towary
300 Rozliczenie zakupu
310 Materiały
330 Towary
340 Odchylenia od cen ewidencyjnych towarów i materiałów

Zespół 4 – Koszty według rodzajów i ich rozliczenie
401 Zużycie materiałów i energii
402 Usługi obce
403 Podatki i opłaty
404 Wynagrodzenia
405 Ubezpieczenia społeczne i inne świadczenia na rzecz pracowników
408 Amortyzacja
409 Pozostałe koszty rodzajowe
490 Rozliczenie kosztów rodzajowych

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Zespół 5 – Koszty według typów działalności i ich rozliczenie
500 Koszty działalności podstawowej
530 Koszty działalności pomocniczej
540 Koszty sprzedaży
550 Koszty zarządu
580 Rozliczenie kosztów działalności

Zespół 6 – Produkty i rozliczenia międzyokresowe
600 Produkty gotowe
620 Odchylenia od cen ewidencyjnych produktów
640 Rozliczenia międzyokresowe kosztów
641 Inne rozliczenia międzyokresowe

Zespół 7 – Przychody i koszty związane z ich osiągnięciem
700 Sprzedaż produktów
701 Koszt wytworzenia sprzedanych produktów
730 Sprzedaż towarów
731 Wartość Sprzedanych towarów w cenie zakupu
740 Sprzedaż materiałów
741 Wartość sprzedanych materiałów w cenie zakupu
750 Przychody finansowe
751 Koszty finansowe
760 Pozostałe przychody operacyjne
761 Pozostałe koszty operacyjne
770 Zyski nadzwyczajne
771 Straty nadzwyczajne

Zespół 8 – Kapitały (fundusze), fundusze specjalne, rezerwy, wynik finansowy
800 Kapitał podstawowy
811 Kapitał zapasowy
812 Pozostałe kapitały rezerwowe
820 Rozliczenie wyniku finansowego
830 Rezerwy
840 Przychody przyszłych okresów
850 Fundusze specjalne
860 Wynik finansowy
870 Podatek dochodowy

Ewidencję zdarzeń gospodarczych prowadzi się na kontach księgowych. Informacje

zawarte  w  koncie  obrazują  stan  początkowy  przedmiotu  ewidencji,  bieżące  zmiany,  stan
końcowy.  Elementami  konta  są:  nazwa  i  symbol  cyfrowy  konta,  dwie  przeciwstawne  strony
konta:  lewa  strona  zwana  winien  (Wn)  lub  debet  (Dt);  prawa  strona  zwana  (Ma)  lub  credit
(Ct),  służą  do  rejestrowania  zapisów  księgowych  związanych  z  operacjami  gospodarczymi
(np. konto o nazwie „KASA” zawiera operacje związane z wpłatami i wypłatami gotówki).

Wpisanie nazwy i numeru konta, jaki został nadany w planie kont, określa się jako

założenie konta. Kolejną czynnością jest jego otwarcie. Otwarcie konta polega na wpisaniu
salda początkowego (Sp) z bilansu otwarcia (BO).

Po założeniu i otwarciu kont zapisuje się na nich operacje gospodarcze. Rejestracja

operacji gospodarczych może być dokonywana bądź po stronie Winien, bądź po stronie Ma.
Zapisywanie operacji po stronie Wn i po stronie Ma konta określa się jako:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Dt lub Wn

Nazwa i symbol cyfrowy

Ct lub Ma

debetowanie konta

kredytowanie konta

obciążanie konta

uznanie konta

zapisywanie w ciężar

zapisywanie na dobro konta

Rys. 1. Elementy konta „teowego” (kształt litery T) i typowe określenia zapisów na koncie.

Ponieważ każda operacja powoduje co najmniej dwie zmiany w związku z tym operacja ta

jest rejestrowana na kontach zgodnie z zasadą tzw. podwójnego zapisu – co oznacza zapis: na
co najmniej 2 kontach księgowych, jeśli na jednym koncie po stronie Wn, to na drugim po
stronie Ma, w takich samych kwotach na obu kontach, w oparciu o ten sam dowód księgowy
na obu kontach.

Suma aktywów + zwiększenia – zmniejszenia = Sumie pasywów
Suma aktywów = Sumie pasywów + zwiększenia – zmniejszenia
Suma aktywów + zwiększenia = Sumie pasywów + zwiększenia
Suma aktywów – zmniejszenia = Sumie pasywów – zmniejszenia

–

Obrót konta – suma wszystkich operacji gospodarczych zapisanych po stronie Wn lub po
stronie Ma. Suma wszystkich zapisów po stronie Wn to obrót debetowy konta, a suma
wszystkich zapisów po stronie Ma to obrót kredytowy konta.

–

Saldo konta – różnica między sumą obrotów debetowych konta a sumą obrotów
kredytowych.
Saldo konta może mieć charakter debetowy bądź kredytowy w zależności od

kształtowania się wielkości obrotów debetowych i kredytowych.
Saldo debetowe – występuje wówczas, gdy obrót debetowy jest większy niż obrót kredytowy.
Saldo kredytowe – występuje, gdy obrót kredytowy jest większy niż obrót debetowy.
Gdy obroty debetowe konta są równe obrotom kredytowym wtedy konto ma saldo zerowe.
Saldo konta można obliczyć w dowolnym momencie. Istotne znaczenie ma saldo obliczone na
koniec roku obrotowego, które nosi nazwę salda końcowego. Jest ono zarazem saldem
początkowym tego konta w okresie następnym. Saldo początkowe otwiera dane konto.

Na koniec każdego roku obrotowego dokonuje się zamknięcia konta. Oznacza to brak

możliwości dokonywania zapisów na danym koncie.

KONTO „A”

(Sp) 200

300

zapisy debetowe (1) 400

500

zapisy kredytowe

(2) 600

150

obroty debetowe – 1.200

950 – obroty kredytowe

250 – saldo debetowe (1200 – 950)

obroty konta

1.200 1.200

obroty konta

===============================

Rys. 2. Zamknięcie konta „teowego”.

Zamknięcie konta teowego polega na wpisaniu salda końcowego po tej stronie konta,

która wykazuje mniejszy obrót. Wynik podsumowania strony debetowej i osobno strony
kredytowej jest określany jako obroty konta. Po dokonaniu tego sumowania konto ulega
zamknięciu. Znakiem zamknięcia jest dwukrotne jego podkreślenie.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jaką rolę spełnia zakładowy plan kont?
2.  Jak innymi zwrotami może być określony zapis operacji po stronie Ma?
3.  Jak innymi zwrotami może być określony zapis operacji po stronie Wn?
4.  Co to jest zasada podwójnego zapisu?

4.2.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Otwórz konto i zapisz na nim następujące czynności: zapis po stronie Wn, zapis po stronie

Ma, zapis w ciężar konta, kredytowanie konta, zapis na dobro konta, debetowanie konta,
uznawanie konta, obciążanie konta.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z przygotowanym materiałem,
2)  zapoznać się z elementami konta,
3)  dokonać zapisów na koncie zgodnie z poleceniem,
4)  zaprezentować wyniki pracy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

– materiały biurowe,
– literatura.

Ćwiczenie 2

Uzupełnij równania:

obrót debetowy = obrót kredytowy =……, obrót debetowy > obrót kredytowy = saldo……..
obrót debetowy < obrót kredytowy = saldo…………

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z przygotowanym materiałem,
2)  zdefiniować określenia podane w poleceniu,
3)  zaprezentować wyniki.

Wyposażenie stanowiska pracy:

– materiały biurowe,
– literatura zgodna z punktem 6 Poradnika dla ucznia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 3

Na podstawie danych zawartych poniżej ustal obroty i saldo konta „Towary” i wpisz je

w wolne miejsca pod kontem księgowym, określ, czy jest to saldo debetowe, czy kredytowe,
dokonaj zamknięcia konta.

Debet (Dt)

TOWARY

Credit (Ct)

(BO) 10 000

3 000 (4)

(1) 4 000

10 000 (5)

(2) 2 500

550 (6)

(3) 5 000

4 500 (7)

obrót debetowy…………………, obrót kredytowy…………………………………
saldo konta …………………… , saldo konta: debet/kredyt (zaznacz właściwe)……………

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) zapoznać się z przygotowanym materiałem,
2) określić jak podsumowanie strony debetowej i strony kredytowej wpływa na obroty

i saldo konta,

3) dokonać odpowiednich wyliczeń zgodnie z poleceniem,
4) zaprezentować wyniki pracy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–   materiały biurowe,
–   kalkulator,
–   literatura zgodna z punktem 6 Poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 4

Wyjaśnij zasadę podwójnego zapisu na podstawie zdarzenia polegającego na pobraniu

z banku gotówki, która została wpłacona do kasy jednostki gospodarczej. Zaksięguj tę
operację na kontach.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się z przygotowanym materiałem,
2)  skorzystać z zakładowego planu kont [2, s. 189],
3)  otworzyć konta księgowe.

Wyposażenie stanowiska pracy:

– materiały biurowe,
– literatura zgodna z punktem 6 Poradnika dla ucznia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3. Ewidencja operacji gospodarczych na kontach bilansowych

i analitycznych

4.3.1. Materiał nauczania

Konta bilansowe służą do ujęcia stanu oraz zmian składników aktywów i pasywów. Na

podstawie sald tych kont na koniec roku obrotowego sporządzany jest bilans jednostki.
Zmiana stanu aktywów i pasywów jednostki nosi nazwę operacji gospodarczej.

Dla każdej pozycji bilansowej otwiera się odrębne konto, które otrzymuje taką nazwę,

jaką ma ten składnik dla którego dane konto ma być prowadzone.

Konto aktywów jest otwierane saldem początkowym (zawsze po stronie „Wn”) przyjętym

z bilansu otwarcia lub w przypadku, gdy dany składnik w bilansie nie występował, pierwszą
operacją zapisaną na danym koncie. Zadaniem kont bilansowych jest:
– przejęcie stanów początkowych z bilansu otwarcia (BO),
– ujęcie zmian tych stanów spowodowanych operacjami gospodarczymi w danym okresie,
– wykazanie stanów końcowych składników aktywów i pasywów do bilansu zamknięcia (BZ).
W ramach grupy kont bilansowych wyróżniamy:
konta aktywne (rys. 3), konta pasywne (rys. 4), konta aktywno – pasywne (rys. 5);

Konta aktywów(rys.3) funkcjonują następująco:

KONTO AKTYWÓW

Stan początkowy
Zwiększenie stanu składnika (+)

Zmniejszenie stanu składnika (-)

Obroty debetowe

Obroty kredytowe

Saldo końcowe (saldo debetowe)

Obroty konta

Rys. 3. Zasady funkcjonowania konta aktywnego.

Saldo debetowe oznacza, jaka była wartość danego składnika aktywów w momencie

zamykania konta. Brak salda informuje, że w momencie zamykania konta jednostka nie
posiadała składnika aktywów rejestrowanego na danym koncie.

Konta pasywów(rys.4) funkcjonują następująco:

KONTO PASYWNE

Saldo początkowe

Zmniejszenie stanu pasywów (-)

Zwiększenie stanu pasywów (+)

Obroty debetowe

Obroty kredytowe

Saldo końcowe (saldo kredytowe)

Obroty konta

Rys. 4. Zasady funkcjonowania konta pasywnego.

Saldo kredytowe oznacza, jaka była wartość danego składnika pasywów w momencie

zamykania konta. Brak salda oznacza, że w momencie zamykania konta jednostka nie
posiadała składnika pasywów rejestrowanego na danym koncie.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Niektóre jednostki stosują również konta aktywno-pasywne (rozrachunkowe).

Wykorzystywane są one do rejestrowania rozrachunków. Obejmują one zarówno należności
jak i zobowiązania. Składnikami aktywów są należności, pasywów zaś zobowiązania.

Konta rozrachunkowe (rys.5) funkcjonują następująco:

KONTO ROZRACHUNKOWE

Sp – należności

Sp – zobowiązania

+ zwiększenie stanu należności

zwiększenie stanu zobowiązań +

– zmniejszenie stanu zobowiązań

zmniejszenie stanu należności –

Obroty debetowe

Obroty kredytowe

Saldo końcowe kredytowe

Saldo końcowe debetowe

(końcowy stan zobowiązań)

(końcowy stan należności)

Obroty konta

Rys. 5. Zasady funkcjonowania konta aktywno-pasywnego.

Prowadzenie jednego konta wspólnego dla należności i zobowiązań jest dogodne tylko

wówczas,  gdy  dany  kontrahent  jest  zarówno  wierzycielem,  jak  i  dłużnikiem  i  mamy  prawo
rozliczać  się  z  nim  saldem  rozrachunkowym. Saldo końcowe   może  wystąpić  po stronie  Wn,
Ma,  a  nawet  równocześnie  po  obu  stronach.  Ustalenie  salda  lub  sald  na  kontach
rozrachunkowych  wymaga  analizy  wszystkich  zapisów  po  stronie  Wn  oraz    po  stronie  Ma.
Przykładem  konta  rozrachunkowego  jest  konto  „Rozrachunki  z  pracownikami”,  gdzie  Saldo
początkowe  po  stronie  Wn  oznacza  należności  jednostki  od  pracowników  (np.  z  tyt.
udzielonych  zaliczek).  Saldo  początkowe  po  stronie  Ma  oznacza  zobowiązania  jednostki
wobec  pracowników  (np.  niewypłacone  pobory  dla  pracownika).  Ustalenie  salda  końcowego
debetowego  (końcowego  stanu  należności  )  polega  na  tym,  że  do  salda  początkowego
należności  dodajemy  wszystkie  zapisy,  które  zwiększały  stan  należności  (strona  Wn  konta),
a następnie odejmujemy te zapisy (strona Ma), które powodują zmniejszenie stanu należności.
Ustalenie salda kredytowego polega na tym, że do salda początkowego zobowiązań dodajemy
wszystkie  zwiększenia  zobowiązań  (strona  Ma)  oraz  odejmujemy  zapisy,  które  zmniejszały
stan zobowiązań (strona Wn).

Każdy zapis księgowy jest rejestrowany po stronie Wn i po stronie Ma. Suma zapisów po

stronie  Wn  musi  być  równa  sumie  po stronie  Ma. Sprawdzenia prawidłowości wprowadzania
wszystkich  zapisów  księgowych  dokonuje  się,  sporządzając    zestawienie  obrotów  i  sald.
Zestawienie to dostarcza danych do sporządzenia bilansu końcowego.
Zestawienie obrotów i sald (wzór 2) zawiera:

−

symbole lub nazwy kont,

−

salda kont na dzień otwarcia ksiąg rachunkowych, obroty narastająco od początku roku
obrotowego i za okres sprawozdawczy, oraz salda na koniec okresu sprawozdawczego,

−

sumę  sald  na  dzień  otwarcia  ksiąg  rachunkowych,  obrotów  za  okres  sprawozdawczy
i narastająco  od  początku  roku  obrotowego  oraz  sald  na  koniec  okresu
sprawozdawczego.
Zestawienie  obrotów  i  sald  pozwala  wykryć  błędy  polegające  na:  zaksięgowaniu  salda

początkowego po niewłaściwej stronie konta lub błędnej kwoty salda, zaksięgowaniu operacji

gospodarczej niezgodnie z zasadą podwójnego zapisu, błędy arytmetyczne, które powstały
przy obliczeniach.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

ZESTAWIENIE OBROTÓW I SALD

sporz

ądzone na dzień ………………r. (w zł)

Bilans otwarcia

Obroty za okres

…………….. (bez

bilansu otwarcia)

Obroty narastaj

ąco

od pocz

ątku roku

(razem z bilansem

otwarcia)

Salda ko

ńcowe

Lp.

Nazwa

konta

10.

11.

Razem

Wzór 2. Zestawienie obrotów i sald.

Błędy stwierdzone w zapisach księgowych mogą być poprawione poprzez

przeprowadzenie  zapisu  zwanego  stornem.  Storno  jest  sposobem  poprawiania  błędów,
polegającym  na  usunięciu  wpływu  omyłkowego  zapisu  na  saldo  konta  bez  dokonywania
skreśleń.
Rozróżniamy 2 rodzaje storna:
a)  storno  czarne  –  polega  anulowaniu  zapisu  błędnego  za  pomocą  zapisu  przeciwstawnego

do zapisu błędnego,

b) storno czerwone – polega na wniesieniu zapisu korygującego po tej samej stronie po

której  był  zapis  błędny,  ale  za  pomocą  liczb ujemnych (przy  użyciu  czerwonego  koloru).
Przy obliczaniu obrotów konta sumy storna czerwonego odejmowane są od ogólnej sumy
obrotów.
W  zależności  od  skutków,  jakie  wywołują  operacje  gospodarcze  w  bilansie,  możemy  je

podzielić na: wynikowe i bezwynikowe.

Operacje gospodarcze bezwynikowe mogą wywoływać następujące zmiany w bilansie:

−

wzrost wartości składnika pasywów i jednoczesne zmniejszenie wartości innego składnika
pasywów, bez zmiany sumy bilansowej(np. spłata zobowiązania z otrzymanego kredytu),

−

wzrost wartości jednego ze składników aktywów, kosztem zmniejszenia innego składnika
aktywów, bez zmiany sumy bilansowej,

−

jednoczesny wzrost wartości składnika aktywów i pasywów(suma bilansowa rośnie),

−

jednoczesne zmniejszenie wartości składnika aktywów i pasywów (spadek wartości sumy
bilansowej).

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wynikowe operacje mogą wywoływać następujące zmiany w bilansie:

−

równoczesne zwiększenie wartości stanu aktywów i wartości przychodów (np. naliczenie
odsetek od lokat),

−

zmniejszenie stanu pasywów i zwiększenie wartości przychodów (np. odpisanie
przedawnionych zobowiązań),

−

zmniejszenie stanu aktywów i zwiększenie wartości kosztów (np. zniszczenie budynku na
skutek pożaru),

−

równoczesne zwiększenie stanu pasywów i wartości kosztów (np. naliczenie odsetek od
udzielonego kredytu.
Konta bilansowe i wynikowe przedstawiają ogólną sytuację majątkową i finansową

przedsiębiorstwa. Takie konta nazywamy – syntetycznymi. Cechą charakterystyczną tych kont
jest rejestracja operacji gospodarczych według zasady podwójnego zapisu. Dla wyodrębnienia
szczegółowych danych o składnikach majątkowych i zachodzących w nich procesach stosuje
się ewidencję analityczną.

Konta analityczne to pomocnicze urządzenia księgowe służące do szczegółowej ewidencji

danych.  Konta  analityczne  prowadzi  się  dla:  rozrachunków z pracownikami,  rozrachunków  z
kontrahentami,  operacji  sprzedaży  i  zakupu,  kosztów  i  istotnych  dla  jednostki  składników
aktywów.  Na  kontach  analitycznych  obowiązuje  tzw.  zapis  powtarzany.  Oznacza  to,  że
księgowanie  jest  dokonywane  po  tej  samej  stronie,  w  tej  samej  kwocie  i  na  podstawie  tego
samego  dowodu  co  na  koncie  syntetycznym, do  którego  prowadzona  jest analityka.  Zapis na
kontach  analitycznych  jest  zapisem  pojedynczym.  Obrót  debetowy(lub  kredytowy)  konta
syntetycznego  jest  równy  sumie  obrotów  debetowych  (lub  kredytowych)  wszystkich
prowadzonych  do  niego  kont  analitycznych.  Saldo  Wn  (lub  Ma)  konta  syntetycznego  jest
równe  sumie  sald  Wn  (lub  Ma)  wszystkich  kont  analitycznych.  W  celu  sprawdzenia
prawidłowości zapisów na kontach, sporządza się zestawienie obrotów i sald.

4.3.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jakie wyróżniamy konta i gdzie zapisujemy Sp. w grupie kont bilansowych?
2.  Jak funkcjonują konta aktywów?
3.  Jak funkcjonują konta pasywów?
4.  Jak funkcjonują konta aktywno-pasywne?
5.  Czy konto analityczne ma wiele kont syntetycznych?
6.  Z jakich elementów składa się zestawienie obrotów i sald?
7.  W jakim celu sporządzamy zestawienie obrotów i sald?

4.3.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Na podstawie podanych danych zaksięguj na kontach operacje gospodarcze, ustal obroty

i salda poszczególnych kont wiedząc, że:

Jednostka gospodarcza na dzień 01.01.2006 r. posiadała następujące salda początkowe:

środki  trwałe  40 000  zł,  towary  20 000  zł,  produkty  gotowe  15 000  zł,  rachunki  bankowe
35 000 zł, środki pieniężne w kasie 10 000 zł,(razem aktywa 120 000 zł);
kapitał  podstawowy  45 000  zł,  kapitał  zapasowy  15 000  zł,  kredyty  bankowe  18 000  zł,
zobowiązania  wobec  dostawców  35 000  zł,  zobowiązania  wobec  pracowników  7 000  zł
(razem pasywa 120 000 zł).

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

W styczniu 2005r. miały miejsce następujące operacje gospodarcze:
1) zapłata przelewem za fakturę od odbiorcy (WB)

2 500 zł

2) spłata zobowiązania wobec dostawcy (WB)

5 000 zł

3) spłata z rachunku bankowego raty kredytu (WB)

2 000 zł

4) pobrano z banku gotówkę na wypłatę części wynagrodzeń (WB+ KP)

5 500 zł

5) wypłata wynagrodzeń pracowników (KW)

5 500 zł

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z przygotowanym materiałem,
2)  skorzystać z zakładowego planu kont [2, s. 189],
3)  otworzyć konta księgowe,
4)  zapoznać się z materiałem zawartym w literaturze [2, rozdz. XIV], aby rozwiązać zadanie

za pomocą systemu komputerowego,

5)  scharakteryzować funkcjonowanie kont aktywów i pasywów,
6)  dokonać odpowiednich zapisów na kontach,
7)  zaprezentować wyniki pracy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–   materiały biurowe,
–   kalkulator,
–   literatura zgodna z punktem 6 Poradnika dla ucznia,
–   stanowisko komputerowe z zainstalowanym programem „RAKS 2000”.

Ćwiczenie 2

Na podstawie danych z ćwiczenia 1 sporządź Zestawienie obrotów i sald.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  wykonać ćwiczenie nr 1,
2)  zapoznać się z przygotowanym materiałem,
3)  wykorzystać formularz Zestawienie obrotów i sald (wzór 2) materiału nauczania,
4)  dokonać odpowiednich zapisów we wskazanym formularzu,
5)  zaprezentować wyniki pracy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

materiały biurowe, stanowisko komputerowe,

−

kalkulator,

−

literatura zgodna z punktem 6 Poradnika dla ucznia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 3

Na podstawie danych z ćwiczenia 1 sporządź bilans zamknięcia na dzień 31.01.2006 r.

(przyjmujemy, że do końca miesiąca nie wystąpiły żadne inne operacje).

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  wykonać ćwiczenie nr 1,
2)  zapoznać się z przygotowanym materiałem,
3)  rozbudować  formularz  bilansu  (wzór  1)  na  podstawie  załącznika  nr  1  do  ustawy

o rachunkowości

4) dokonać odpowiednich zapisów we wskazanym formularzu,
5) zaprezentować wyniki pracy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–   materiały biurowe, stanowisko komputerowe,
–   kalkulator,
–   literatura zgodna z punktem 6 Poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 4

Nanieś nazwy kont i zaksięguj następujące operacje gospodarcze.

Poniżej na wybranych kontach syntetycznych i analitycznych zamieszczone zostały salda
początkowe.
1) WB potwierdzający zapłatę za fakturę od dostawcy A na kwotę

40 000 zł

2)  Otrzymano od dostawcy A fakturę za zakupione towary w kwocie  25 000 zł
3)  WB potwierdzający zapłatę za fakturę od dostawcy B  na kwotę   45 000 zł
4)  WB potwierdzający spłatę zobowiązania od dostawcy C na kwotę  20 000 zł

Wn

(BO) 210 000

(BO) 155 000

(BO) 60 000

(BO) 75 000

(BO)20 000

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z przygotowanym materiałem,
2)  skorzystać z zakładowego planu kont [2, s.189],
3)  zapoznać się z materiałem zawartym w literaturze [2, rozdz. XIV], aby rozwiązać zadanie

za pomocą systemu komputerowego,

4) dokonać odpowiednich zapisów na kontach,
5) zaprezentować wyniki pracy.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4. Ewidencja operacji gospodarczych na kontach wynikowych

4.4.1. Materiał nauczania

Konta wynikowe to konta na których ewidencjonuje się przychody i koszty. Zadaniem

kont  wynikowych  jest  dostarczenie  informacji  o  przebiegu  procesów  kształtujących  wynik
finansowy  w  określonych  przedziałach  czasowych.  Otwarcie  konta  wynikowego  następuje
w chwili  zaksięgowania  pierwszej  operacji  gospodarczej  w  danym  roku,  a  zamknięcie  konta
następuje  wraz  z  ustaleniem  wyniku  finansowego  jednostki.  Osiągnięty  wynik  zależy  od
uzyskanych  przychodów  i  zysków  nadzwyczajnych  oraz  ponoszonych  kosztów,  strat
nadzwyczajnych i obowiązkowych obciążeń wyniku finansowego (podatek dochodowy).

WYNIK FINANSOWY

Na wybór sposobu ewidencji kosztów mają wpływ m.in.: wielkość jednostki, rodzaj

działalności, struktura organizacyjna, zróżnicowanie oferowanych produktów.

Koszty działalności operacyjnej danego podmiotu mogą być ujmowane w następujących

układach ewidencyjnych:
– w układzie rodzajowym,
–

w układzie kalkulacyjnym, obejmującym ( układ według nośników lub według miejsc ich
powstawania).

•

Układ rodzajowy kosztów – stosowany jest w jednostkach, których działalność jest

w miarę  jednorodna.  Ewidencja  kosztów  w  układzie  rodzajowym  polega  na  wyodrębnieniu
rodzajów  kosztów  i  ewidencjonowaniu  kosztów każdego  rodzaju  na osobnym koncie(rys. 6).
Konta kosztów według rodzajów mogą wykazywać tylko salda Wn, które wyrażają wysokość
kosztów  poniesionych  przez  jednostkę.  Na  koniec  roku  obrotowego  salda  te  przenosi  się
w ciężar konta „Wynik finansowy”.

•

Różne konta

Koszty wg rodzajów

Rys. 6. Księgowanie kosztów według rodzaju.

Na układ rodzajowy kosztów składają się: amortyzacja, zużycie materiałów i energii,

usługi obce, podatki i opłaty, wynagrodzenia, świadczenia na rzecz pracowników, pozostałe
koszty.

Koszty

Przychody

Straty nadzwyczajne

Zyski nadzwyczajne

Obciążenie wyniku

finansowego

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Kalkulacyjny układ kosztów zawiera rozszerzone informacje o kosztach, wskazuje na

związki poniesionych kosztów z celem (produktem, usługą). Układ kalkulacyjny wyróżnia:
–  koszty  bezpośrednie  –  odnoszące  się  wprost  do  danego  produktu.  Są  to:  koszty
materiałów bezpośrednich, koszty paliw i energii, koszty płac bezpośrednich wraz z narzutami,
inne  koszty  związane  z  przygotowaniem  niezbędnych  narzędzi,  koniecznością  skorzystania
z usług obcych itp.
–  koszty pośrednie – rozliczane są w sposób umowny. Wymienia się tu:
koszy wydziałowe – koszty organizacji i obsługi produkcji na poszczególnych wydziałach,
koszty  ogólnozakładowe  (zarządu)  –  koszty  ogólnej  organizacji  i  obsługi  przedsiębiorstwa
oraz utrzymania jego zarządu,
koszty sprzedaży – koszty, jakie ponosi jednostka w związku ze sprzedażą swoich produktów
(np. koszt reklamy, transportu, opakowań).
Koszty  działalności  podstawowej  jednostki produkcyjnej  lub  usługowej ewidencjonujemy
na koncie „Koszty działalności podstawowej” (rys. 7).

Różne konta

Koszty wg rodzaju

Rozliczenie

Koszty działalności

kosztów

podstawowej

1 - Ewidencja kosztów według rodzaju
2 - Rozliczenie kosztów według rodzaju na koszty działalności podstawowej

Rys. 7. Ewidencja kosztów działalności podstawowej.

Koszty zarządu ewidencjonuje się (zgodnie z rys. 7), zastępując konto „Koszty

działalności podstawowej”, kontem „Koszty zarządu” i analogicznie postępujemy z kontem
„Koszty sprzedaży”.

Wszystkie koszty dotyczące działalności podstawowej jednostki stanowią podstawę do

obliczenia  kosztu  jednostkowego  wytworzonych  produktów.  Produkty  własne,  których
produkcja  została  zakończona  przyjmowane  są  do  magazynu  wyrobów  gotowych  wg  kosztu
wytworzenia, a stamtąd  sprzedawane są odbiorcom.
Jeśli  produkcja  z  różnych  przyczyn  nie  została  zakończona  i  na  koncie  „Koszty  działalności
podstawowej” występuje saldo „Winien”, to saldo oznacza wartość produkcji nie zakończonej
(produkcji w toku).

Sprzedaż towarów wytworzonych bądź zakupionych przez jednostkę może być

dokonywana  w  różnej  formie.  W  przedsiębiorstwach  produkcyjnych  i usługowych  dokonując
sprzedaży  produktów,  wraz  z  przychodami  należy  zaksięgować  koszty  wytworzenia
sprzedanych  produktów  dla  ustalenia  wyniku  ze  sprzedaży  w  ciągu  roku.  Do  ewidencji
przychodów ze sprzedaży produktów służą konta „Sprzedaż produktów” i „Koszt sprzedanych
produktów”.  Strona  „Ma”  konta    „Sprzedaż  produktów”  zawiera  przychody  netto  (bez
podatku  VAT),  jest  to  iloczyn  ceny  jednostkowej  netto  i  ilości  sprzedanych  produktów    ze
sprzedaży.  Natomiast  strona  „Winien”  przyjmuje  zmniejszenia  przychodów  o  (np.  rabaty,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

bonifikaty, reklamacje). Saldo konta „Sprzedaż produktów” w trakcie roku obrotowego jest
zawsze kredytowe. Oznacza wartość sprzedanych produktów przez jednostkę. Wartość
sprzedanych produktów na koniec roku obrotowego po uwzględnieniu wszystkich zmniejszeń
przenoszona jest na konto „Wynik finansowy”.

Po stronie „Ma” konta „Koszt wytworzenia sprzedanych produktów” księgowane są

koszty  wytworzenia  produktów,  które  zostały  zwrócone  przez  kupujących  (uwzględnione
reklamacje).  Strona  „Winien”  konta  „Koszt  wytworzenia  sprzedanych  produktów”  zawiera
rzeczywiste  koszty  wytworzenia.  Saldo  konta  „Koszt  wytworzenia  sprzedanych  produktów”
jest zawsze debetowe w trakcie roku i oznacza koszt wytworzenia sprzedanych wyrobów. Na
koniec  roku  przenoszone  jest    na  konto  „Wynik  finansowy”.  Podmioty  gospodarcze
dokonujące  sprzedaży  towarów  i  materiałów  muszą  razem  z  przychodami  ze  sprzedaży
zaewidencjonować  wartość  sprzedanych  materiałów  i  towarów  według  cen  nabycia  lub  cen
zakupu  (  cena  zakupu  –  to  cena  jaką  płaci  nabywca  za  zakupione  towary  i  materiały,  cena
nabycia – to cena zakupu powiększona o koszty uboczne tj. transport, koszty ubezpieczenia).

Dla ustalenia wyników ze sprzedaży wykorzystywane są konta: „Sprzedaż towarów

i materiałów” i „Wartość sprzedanych towarów i materiałów”.
Po  stronie  Ma  konta  „Sprzedaż  towarów  i  materiałów”  nanosi  się  przychody  netto  ze
sprzedaży towarów  i  materiałów,  po stronie Wn zaś księgowane są zmniejszenia przychodów
wynikające  np.  z  uznanych  reklamacji.  Saldo  konta  „Sprzedaż  towarów  i  materiałów”  jest
zawsze  kredytowe  w  trakcie  roku,  oznacza  wartość  sprzedanych  towarów i  materiałów  i  jest
przenoszone na koniec roku obrotowego na konto „Wynik finansowy.”
Po  stronie  Wn  konta  „Wartość  sprzedanych  towarów  i  materiałów”  księguje  się  wartość
sprzedanych  towarów  i  materiałów  w  cenach  zakupu  lub  nabycia,  po  stronie  Ma  natomiast
wartość  zwróconych  towarów  i  materiałów.  Saldo  tego konta  jest  zawsze  debetowe  w  ciągu
roku  i  oznacza  koszty  zakupu  sprzedanych  przez  jednostkę  towarów  i  materiałów  i  jest
przenoszone na koniec roku na konto „Wynik finansowy”.
Pozostałe  przychody  i  koszty  operacyjne  są  pośrednio  związane  z  działalnością  operacyjną
jednostki. Do ich ewidencji służą konta „Pozostałe przychody operacyjne” i „Pozostałe koszty
operacyjne”. Przychody księgujemy po stronie Ma konta, zaś koszty po stronie Wn. Na koniec
roku pozostałe przychody jak i pozostałe koszty przenosimy na konto „Wynik finansowy”. Na
koncie pozostałych przychodów operacyjnych przeniesienie księgowane jest po stronie Wn, na
koncie „Pozostałych kosztów operacyjnych” po stronie Ma.
Przychody  finansowe  (np.  odsetki  od  lokat)  posiadane  przez  jednostkę  księgowane  są  na
koncie  „Przychody  finansowe”  po  stronie Ma   i  saldo  w  trakcie  roku  jest zawsze  kredytowe.
Po  stronie  Wn    księgujemy  przeniesienie  wszystkich  przychodów  finansowych  na  konto
„Wynik finansowy”. Odsetki od udzielonych kredytów stanowią koszt finansowy jednostki, są
księgowane  na  koncie  „Koszty  finansowe”  po  stronie  Wn   i  saldo  w  trakcie roku  jest  saldem
debetowym.  Po  stronie  Ma  księguje  się  przeniesienie  wszystkich  kosztów  finansowych
poniesionych przez jednostkę na konto „Wynik finansowy”.
Straty  nadzwyczajne  (np.  zniszczenia  na  skutek  powodzi)  są  rejestrowane  na  koncie    „Straty
nadzwyczajne”  po  stronie  Wn  i  funkcjonują  jak  inne  konta  kosztowe.  Zapisy  te  stanowią
wartość poniesionych strat przez jednostkę. Na koniec roku obrotowego sumę obrotów konta
„Straty nadzwyczajne” przenosi się na konto „Wynik finansowy”.  Zyski nadzwyczajne   (np.
wypłacone  odszkodowanie  jednostce)  są  rejestrowane  na  koncie  „Zyski  nadzwyczajne”  po
stronie  Ma  konta  i  funkcjonują  jak  inne  konta  przychodowe.  Na  koniec  roku  sumę  obrotów
tegoż konta przenosimy na „Wynik finansowy”.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jakie elementy układu rodzajowego kosztów?
2.  W jakich dwóch etapach zapisywane są koszty w dużych jednostkach gospodarczych?
3.  W jaki sposób funkcjonują konta „Sprzedaż produktów”?
4.  Jakie są zasady funkcjonowania konta „Pozostałe przychody operacyjne”?
5.  W jaki sposób na wynik finansowy wpływają: przychody, koszty, straty, zyski?

4.4.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Ustal do którego z układów ewidencji kosztów zaliczysz następujące pojęcia:

amortyzacja, koszty działalności podstawowej, koszty sprzedaży, podatki i opłaty, usługi obce.
Układ rodzajowy:……………………………………………………………
Układ kalkulacyjny:…………………………………………………………

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z przygotowanym materiałem,
2)  scharakteryzować układy ewidencyjne kosztów,
3)  zaprezentować wyniki pracy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

– materiały biurowe,
– literatura zgodna z punktem 6 Poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 2

Otwórz i wpisz po właściwych stronach kont „Pozostałe koszty operacyjne”, „Przychody

finansowe”, „Koszty finansowe”, „Pozostałe przychody operacyjne” następujące zdarzenia:
a)  powstanie pozostałego kosztu operacyjnego dla konta „Pozostałe koszty operacyjne”,
b)  powstanie przychodu finansowego dla konta „Przychody finansowe”,
c)  powstanie kosztu finansowego dla konta „Koszty finansowe”,
d)  powstanie  pozostałego  przychodu  operacyjnego  dla  konta  „Pozostałe  przychody

operacyjne”.

a następnie dokonaj przeksięgowań na wynik finansowy.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z przygotowanym materiałem,
2)  zapoznać się z zasadami funkcjonowania wskazanych w poleceniu,
3)  dokonać odpowiednich zapisów księgowych,
4)  zaprezentować wyniki pracy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

– materiały biurowe,
– literatura zgodna z punktem 6 Poradnika dla ucznia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 3

Otwórz konta i dokonaj odpowiednich zapisów dotyczących kosztów wiedząc, że:

salda początkowe niektórych kont w spółce ABC na dzień 01.01.2005 r. były następujące:
– materiały 30 000 zł, rachunek bankowy 15 000 zł.
W miesiącu styczniu miały miejsce następujące operacje:
1. Wydanie z magazynu materiałów biurowych (RW/1)

500 zł

2. Rozliczenie kosztów zużycia materiałów na koszty działalności podstawowej

(RW/1)

500 zł

3. Zapłacono podatek od nieruchomości (WB/1)

4. Rozliczenie podatku od nieruchomości na koszty działalności

podstawowej (WB/1)

1 200 zł

5. Otrzymano fakturę za usługi telekomunikacyjne (F/10)

2 500 zł

6. Rozliczenie kosztów usług na koszty działalności podstawowej (F/10)

2 500 zł

7. Otrzymano fakturę za konsultację prawną (F/11)

350 zł

8. Rozliczenie kosztów konsultacji na koszty działalności podstawowej (F/11)

350 zł

9. Lista płac za miesiąc styczeń 2005 r. (LP/1)

10. Rozliczenia kosztów wynagrodzeń na koszty działalności podstawowej (LP/1) 14 000 zł

Jednostka ewidencjonuje koszty w układzie rodzajowym, a następnie rozlicza je według

miejsc ich powstawania.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z przygotowanym materiałem,
2)  skorzystać z zakładowego planu kont [2, s. 189],
3)  otworzyć  konta  i  dokonać  odpowiednich  zapisów  z  uwzględnieniem  ewidencji  kosztów

w układzie rodzajowym,

4) zaprezentować wyniki pracy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

– materiały biurowe,
– literatura zgodna z punktem 6 Poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 4

Na podstawie poniższych danych dokonaj wyboru do jakiej grupy kosztów w układzie

kalkulacyjnym zaliczany jest dany koszt. Poprawną odpowiedź zakreśl krzyżykiem
w odpowiedniej kolumnie.

Koszty

Koszty działalności

podstawowej

Koszty

zarządu

Koszty

sprzedaży

Amortyzacja

Wynagrodzenie pracowników

Koszty utrzymania czystości

Koszty transportu produktów

Koszty reklamy

Koszty administrowania budynkiem

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z przygotowanym materiałem,
2)  scharakteryzować układ kalkulacyjny kosztów,
3)  wypełnić kartę ćwiczeń,
4)  zaprezentować wyniki pracy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

– materiały biurowe,
– literatura zgodna z punktem 6 Poradnika dla ucznia.

4.4.4. Sprawdzian postępów

5) określić, w jaki sposób wpływają na wynik finansowy: koszty,

przychody, zyski, straty?



Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) omówić, jak funkcjonują konta wynikowe: kosztów, przychodów

i wyników nadzwyczajnych?



2) omówić zasady prowadzenia konta „Pozostałe przychody operacyjne”?



3) określić, kiedy stosujemy rozbudowaną strukturę kosztów?



4) określić elementy układu rodzajowego kosztów?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.5. Wynik finansowy

4.5.1. Materiał nauczania

Na podstawie zapisów na kontach wynikowych w ciągu roku obrotowego ustalany jest

wynik finansowy jednostki. Dodatni wynik finansowy jest zyskiem, a ujemny stratą.
Na wynik finansowy netto składają się: wynik na działalności operacyjnej, wynik na operacjach
finansowych, wyniki nadzwyczajne oraz obowiązkowe obciążenia wyniku finansowego.

Podstawową formą obowiązkowych obciążeń wyniku finansowego jest podatek

dochodowy,  zapisywany  na  koncie  „Obowiązkowe  obciążenia  wyniku  finansowego”.  Po
stronie Wn  tego konta rejestrujemy podatek dochodowy wynikający z deklaracji oraz rezerwę
z  tytułu  odroczonego  podatku  dochodowego  w  wysokości  kwoty  podatku  dochodowego,
wymagającej  w  przyszłości  zapłaty  z  uwzględnieniem  stawki  podatkowej,  jaka  będzie
obowiązywała  w  roku,  w  którym  podatek  ten  będzie  musiał  być  zapłacony.  Po  stronie  Ma
konta  „Obowiązkowe  obciążenia  wyniku  finansowego”  znajdują  się  zmniejszenia
zaksięgowanego  wcześniej  podatku  dochodowego  (np.  nadpłata)  oraz  aktywa  z  tytułu
odroczonego  podatku  dochodowego  w  wysokości  przewidzianej  do  odliczenia  w  przyszłości
od podatku. Również po stronie Ma konta księgujemy przeniesienie obowiązkowych obciążeń
wyniku finansowego na wynik finansowy. Operacja ta wykonywana jest  w momencie ustalania
wyniku finansowego.

Rachunek zysków i strat jest obok bilansu podstawowym sprawozdaniem finansowym.

Rejestruje sposób tworzenia wyniku finansowego (zysku lub straty) przedsiębiorstwa w miarę
upływu czasu i trwania jego działalności. W rachunku zysków i strat wykazuje się oddzielnie
przychody i koszty, zyski oraz straty nadzwyczajne, a także obowiązkowe obciążenia wyniku
finansowego. Może być sporządzany w dwóch wariantach: porównawczym i kalkulacyjnym.

−

Wariant porównawczy stosujemy w jednostkach, w których koszty księgowane są na
kontach według rodzajów.

−

Wariant kalkulacyjny stosowany jest w jednostkach prowadzących ewidencję kosztów
według typów działalności.
Wariant kalkulacyjny polega na ustaleniu kosztu wytworzenia sprzedanych produktów,

kosztów  sprzedaży  oraz  kosztów  ogólnych  zarządu.  W  tej  wersji,  po  przeksięgowaniach  na
konto  „Wynik  finansowy”  przychodów  ze  sprzedaży  i  odpowiadających  tym  przychodom
kosztów,  jednostka  może  ustalić  wynik  ogólny  na  swojej  działalności.  Może  także  ustalić
wyniki  cząstkowe  uzyskane  ze  sprzedaży  w  zakresie  każdego  z  rodzajów  wykonywanej
działalności,  np.  usługowej,  handlowej  itp.  Kolejność  jest  zwykle  taka:  z  datą  31  grudnia
zostają  przeksięgowane  koszty  ogólnozakładowe  i  koszty  sprzedaży,  następnie  zamykane  są
konta  „Koszty  według  rodzaju”,  a  ich  salda  przenoszone  są  na  konto  „Rozliczenie  kosztów”
na stronę Wn.

Wariant porównawczy polega na ustaleniu kosztu sprzedanych produktów w drodze

korekty  kosztów  rodzajowych  (celem  doprowadzenia  ich  do  porównywalności)  o  tę  część,
która  nie  jest  związana  z  osiągniętymi  przychodami  ze  sprzedaży.  W  tym  wariancie  konta
„Koszty  według  rodzaju  ”przenoszone  są  wprost  na  „Wynik  finansowy”.  Korekta  kosztów
rodzajowych  do  poziomu  kosztu  własnego  sprzedaży  odbywa  się  poprzez  zmniejszenie  bądź
zwiększenie stanu produktów. Porównania kosztów rodzajowych i kosztu własnego dokonuje
się dopiero na koncie„Rozliczenie kosztów”. Oba warianty rachunku zysków i strat różnią się
więc wyłącznie sposobem ujęcia kosztu wytworzenia sprzedanych produktów.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Schemat funkcjonowania kont: „Wynik finansowy” i „Rozliczenie wyniku finansowego”

Różne konta

Różne konta kosztów i strat

860 Wynik finansowy przychodów i zysków

2) 2) 1) 1)

  Kapitał (fundusz)   820 Rozliczenie wyniku finansowego

4)   3)

  5)   5)
  8)

Rozrachunki z tytułu
udziałów i akcji

6) 6)

Rozrachunki
z tytułu wynagrodzeń

7) 7)

Objaśnienie do schematu

1. Przeksięgowanie na dzień zamknięcia ksiąg rachunkowych przychodów ze sprzedaży,

przychodów

finansowych,

pozostałych

przychodów

operacyjnych

zysków

nadzwyczajnych.

2. Przeksięgowanie na dzień zamknięcia ksiąg rachunkowych kosztów sprzedanych

produktów, wartości sprzedanych towarów według nabycia z kosztami handlowymi,
kosztów finansowych, pozostałych kosztów operacyjnych, strat nadzwyczajnych, kosztów
zarządu oraz podatku dochodowego i innych obowiązkowych obciążeń wyniku
finansowego.

3.  Przeksięgowanie zysku netto za rok ubiegły.
4.  Przeksięgowanie straty netto za rok ubiegły.
5.  Przeznaczenie  części  zysku  na  kapitał  zapasowy  (fundusz  zasobowy  lub  fundusz

przedsiębiorstwa) albo na kapitał (fundusz) rezerwowy.

6.  Przeznaczenie części zysku na wypłatę dywidend dla wspólników.
7.  Przeznaczenie części zysku na nagrody i premie dla pracowników.
8.  Pokrycie  straty  z  kapitału  zapasowego  (funduszu  zasobowego  lub  funduszu

przedsiębiorstwa) albo z kapitału (funduszu) rezerwowego.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.5.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Na czym polega obowiązkowe obciążenie wyniku finansowego?
2.  Kiedy stosujemy wariant porównawczy kosztów?
3.  Co zawiera rachunek zysków i strat?
4.  Jakie dodatnie i ujemne czynniki wpływają na wynik finansowy?
5.  Jak funkcjonuje konto „Obowiązkowe obciążenia wyniku finansowego”?
6.  Jak zinterpretujesz saldo na koncie „Wynik finansowy”?

4.5.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Załóż wymienione konta i nanieś na nie kwoty, następnie dokonaj przeksięgowań i ustal

wynik finansowy na podstawie informacji zawartych na kontach przychodów i kosztów.
Po przeksięgowaniu zamknij konta przychodów i kosztów oraz oblicz wynik finansowy.

W ciągu roku w firmie „H” miały miejsce różne operacje gospodarcze, w wyniku których

na kontach wynikowych powstały salda: koszt wytworzenia sprzedanych produktów:14 000 zł,
koszty  sprzedaży:  3 000  zł,  sprzedaż  produktów:  18 000  zł,  koszty  zarządu:  5 000  zł,
pozostałe  przychody  operacyjne:  5 500  zł,  pozostałe  koszty  operacyjne:  300  zł,  przychody
finansowe: 150 zł, koszty finansowe: 450 zł, zyski nadzwyczajne: 250 zł, straty nadzwyczajne:
200 zł, podatek dochodowy od osób prawnych: 230 zł.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z przygotowanym materiałem,
2)  przypomnieć sobie materiał 4.4,
3)  skorzystać z zakładowego planu kont [2, s. 189],
4)  zapoznać się z materiałem zawartym w literaturze [2, rozdz. XIV], aby rozwiązać zadanie

za pomocą systemu komputerowego,

5) założyć konta i dokonać odpowiednich zapisów,
6) obliczyć wynik finansowy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–   materiały biurowe,
–   kalkulator,
–   literatura zgodna z punktem 6 Poradnika dla ucznia,
–   stanowisko komputerowe z zainstalowanym programem „RAKS 2000”.

Ćwiczenie 2

Zaksięguj poniższe operacje, dokonaj przeniesienia podatku dochodowego na konto

„Wynik  finansowy” i zamknij konta (prócz konta „Wynik finansowy”).
Firma  „R”  zapłaciła  następujące  zaliczki na podatek dochodowy  w  2005  r.: w lutym 6000 zł,
w czerwcu  9000  zł,  w  październiku  8000  zł.  Wszystkie  zaliczki  płacone  były  w  terminie.
Deklaracja roczna wykazała do zapłaty za cały rok kwotę 18000 zł. podatku dochodowego od
osób  prawnych.  Tak  więc  firma  nadpłaciła  w  ciągu  roku  o  5000  zł.  podatku.  Również  na
koniec roku obrotowego firma wyliczyła rezerwę z tytułu odroczonego podatku dochodowego
w kwocie 2000 zł. Saldo początkowe konta „Rachunek bankowy” wynosi 45000 zł.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia:

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z przygotowanym materiałem,
2)  skorzystać z zakładowego planu kont [2, s. 189],
3)  zapoznać się z funkcjonowaniem konta „Obowiązkowe obciążenie wyniku finansowego”,
4)  zaprezentować wyniki pracy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–   materiały biurowe,
–   kalkulator,
–   literatura zgodna z punktem 6 Poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 3

Dokonaj niezbędnych obliczeń i nanieś do tabeli wiedząc, że:

Firma  „B”  sporządzająca  porównawczy  rachunek  zysków  i  strat    osiągnęła  w  ubiegłym  roku
przychód  netto  w  wysokości  65000  zł.  Koszty  działalności  operacyjnej  na  koniec  roku
wyniosły  45000  zł.  Zapas  produktów  na  dzień  1  stycznia  wyniósł  14000  zł,  a  na  dzień
31 grudnia 7000 zł. Ustal wynik ze sprzedaży uwzględniający niezbędne korekty.

Nazwa

Kwota

Przychód netto ze sprzedaży produktów gotowych

Zapas na dzień 1 stycznia

Zapas na dzień 31 grudnia

Skorygowany przychód netto ze sprzedaży produktów gotowych

Koszty działalności operacyjnej

Wynik ze sprzedaży (zysk/strata ze sprzedaży)

Sposób wykonania ćwiczenia:

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z przygotowanym materiałem,
2)  wypełnić kartę ćwiczeń,
3)  zaprezentować wyniki pracy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–   materiały biurowe,
–   kalkulator,
–   literatura zgodna z punktem 6 Poradnika dla ucznia.

4.5.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) zastosować wariant porównawczy kosztów w ewidencji?



2) omówić funkcjonowanie konta „Obowiązkowe obciążenia wyniku

finansowego”?



3) określić zapisy na koncie „Rozliczenie wyniku finansowego”?



4) przedstawić elementy rachunku zysków i strat?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.6. Ewidencja rzeczowych aktywów trwałych i obrotowych

oraz źródła pozyskiwania aktywów trwałych (leasing)

4.6.1. Materiał nauczania

Ewidencję rzeczowych aktywów trwałych prowadzi się na kontach zespołu „0”

zakładowego planu kont. Na rzeczowy majątek trwały składają się środki trwałe ujmowane
w księgach rachunkowych w wartości początkowej, która odpowiada cenie nabycia, kosztom
wytworzenia, wartości rynkowej.

Środki trwałe podlegają stopniowemu zużyciu, które w ewidencji ujmowane jest na

osobnym  koncie.  Zużycie  powoduje  obniżenie  wartości  początkowej środków trwałych i nosi
nazwę  amortyzacji. Pojęciem zbliżonym do amortyzacji jest – umorzenie. Wartość umorzenia
koryguje  wartość  początkową  środków  trwałych  do  wysokości  ich  wartości  netto
(bilansowej),  natomiast  bieżące  odpisy  amortyzacyjne  stanowią  element  kosztów. Biorąc pod
uwagę  cały  okres  użytkowania  środka  trwałego,  odpisy  umorzeniowe  są  równe  sumie  całej
amortyzacji liczonej dla poszczególnych lat osobno.

Do ewidencji środków trwałych służy konto syntetyczne „Środki trwałe” oraz konto

„Umorzenie  środków  trwałych”.  Na  koncie  „  Środki  trwałe”  ujmuje  się  wartość  początkową
tych  składników  aktywów  według  zasady  obowiązującej  dla  zapisów  na  kontach  aktywnych.
Konto  „Umorzenie  środków  trwałych”  służy  do  ewidencji  zmniejszeń  wartości  początkowej
środków trwałych, a więc koryguje ich wartość początkową (brutto).

Konto „Środki trwałe” może wykazywać saldo Wn, które oznacza stan środków trwałych

wyrażony  w  wartości  początkowej.  Konto  „Umorzenie  środków  trwałych”  wykazuje  tylko
saldo Ma , oznaczające dotychczasowe umorzenie wartości początkowej składników środków
trwałych.  Stan  i  wartość  posiadanych  środków  trwałych  ulega  zmianom  powodującym  ich
zwiększenie i zmniejszenie:
–  Zwiększenia  stanu  i  wartości  środków  trwałych  wynikają  z:  zakupu  lub  wytworzenia
środka  trwałego,  otrzymania  w  formie  aportu,    otrzymania  w  formie  darowizny,  przyjęcia
środków  trwałych  na  warunkach  umowy  leasingu  finansowego  jeżeli  leasingobiorca      jest
uprawniony  do  ich  amortyzacji,  zwiększenia  wartości  początkowej  na  skutek  ulepszenia
(przebudowy, modernizacji) środków trwałych.
–  Zmniejszenia  stanu  i  wartości  środków  trwałych  wynikają  z:  rozchodu  środków  trwałych
na skutek likwidacji, darowizny, sprzedaży, zmniejszenia wartości na skutek zdarzeń losowych
(pożar), przekazania na podstawie umowy leasingowej, ujawnienia niedoborów.
Jeżeli przyjęcie środka trwałego następuje na podstawie umowy o leasing finansowy, wówczas
leasingobiorca korzysta z rzeczy na warunkach zawartych w umowie(tj. użytkuje w zamian za
raty  leasingowe,).  Rata  leasingowa  podzielona  jest  na  część  kapitałową  i odsetkową.  Część
odsetkowa  stanowi  koszt  uzyskania  przychodu  u  Korzystającego,  a  część  kapitałowa
traktowana  jest  jak  kapitał  przy  operacji  kredytowej  –  obniża  zysk  po  opodatkowaniu
u Korzystającego.  Na  podstawie  ustawy  o VAT umowa o  leasing finansowy gwarantująca na
koniec umowy przeniesienie własności na leasingobiorcę traktowana jest jak sprzedaż towaru.
Ewidencja przedmiotu umowy leasingowej obejmuje:
a)  u  leasingobiorcy  –  składnik  środków  trwałych  strona  Wn  –  oraz    po  stronie  Ma

zobowiązania wobec finansującego.

b) u leasingodawcy – należność od korzystającego.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Przykład
Przedsiębiorstwo X przekazało przedsiębiorstwu Y maszynę o koszcie wytworzenia

40 000 zł. Umowa leasingu mówi:
1)  wartość przedmiotu w umowie określono na 40 000 zł, plus oprocentowanie 8 000 zł,
2)  spłata przedmiotu umowy nastąpi w czterech równych ratach po 12 000 zł,
3)  po spłaceniu przedmiotu umowy korzystający staje się jego właścicielem bez dodatkowych

opłat,

4) dokonano płatności i rozliczenia wszystkich rat,
5) stopa amortyzacji 20%.
Rozwiązanie
Operacje gospodarcze:
Finansujący

1)  faktura:   wartość środka trwałego  40 000 zł
+ VAT   2 200 zł
42 200 zł
2)  oprocentowanie kredytu leasingowego za cały okres umowy  8 000 zł
3)  spłata I raty przedmiotu leasingu   10 000 zł
  i oprocentowanie za bieżący okres 2 000 zł

12 000 zł

+ VAT 2 200 zł

14 200 zł

4) przeksięgowanie oprocentowania za bieżący okres

2 000 zł

5) ujęcie przedmiotu leasingu w ewidencji pozabilansowej 50 000 zł
Podatek VAT podlega rozliczeniu w fakturach wystawianych przy spłacie każdej raty

leasingowej (10 000 x 22% = 2 200 zł), za cały okres umowy VAT wyniesie:
40 000 x 22% = 8 800 zł.

Korzystający
1) otrzymanie faktury od finansującego:
wartość faktury 40 000 zł
+ VAT 2 200 zł

42 200 zł

2)  oprocentowanie kredytu leasingowego za cały okres umowy   8 000 zł
3)  spłata I raty przedmiotu leasingu   10 000 zł
i oprocentowania za bieżący okres   2 000 zł

12 000 zł

+VAT 2 200 zł

14 200 zł

4) przeksięgowanie oprocentowania za bieżący okres 2 000 zł
5) roczna amortyzacja środka trwałego przyjętego w leasing

40 000 x 20% = 8 000

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Operacja

Finansujący

Strona

konta

Kwota

Korzystający

Strona
konta

Kwota

środki trwałe
Rozliczenie należnego VAT
Pozostałe rozrachunki

Ct
Ct
Dt

40 000
2 200
42 200

Środki trwałe
Rozliczenie

VAT

naliczonego
Pozostałe rozrachunki

Dt
Dt
Ct

40 000
2 200
42 200

Pozostałe rozrachunki
Rozliczenia
międzyokresowe
przychodów

Dt
Ct

8 000
8 000

Czynne RMK finansowych
Pozostałe rozrachunki

Dt
Ct

8 000
8 000

Rachunek bieżący
Pozostałe rozrachunki

Dt
Ct

14 200
14 200

Rachunek bieżący
Pozostałe rozrachunki

Ct
Dt

14 200
14 200

Rozliczenie
międzyokresowe
przychodów
Przychody finansowe

Dt
Ct

2 000
2 000

Koszty finansowe
Czynne RMK finansowych

Dt
Ct

2 000
2 000

środki trwałe oddane w
leasing (pozabilansowo)

40 000

Amortyzacja
Umorzenie

Dt
Ct

10 000
10 000

Ewidencja oraz rozliczenie kosztów procesu budowy i montażu są dokonywane na koncie

„Środki trwałe w budowie”. Rozliczenie kosztów budowy następuje pod datą przyjęcia środka
trwałego  do  używania  lub  zakończenia  budowy.  Konto  „Środki  trwałe  w  budowie”  może
wykazywać  saldo  Wn,  które  oznacza  koszty  nierozliczonych  prac  związanych  z  budową
środków trwałych.
Na rzeczowy majątek obrotowy (zapasy) składają się:
–  Materiały –  nabywane przez jednostkę  w celu ich zużycia w procesie gospodarczym.
–  Towary –  nabywane prze daną jednostkę gospodarczą w celu dalszej odsprzedaży.
–  Produkty gotowe –  wykonane przez  jednostkę wyroby gotowe i usługi w celu sprzedaży.
–  Produkcja  niezakończona  –  produkcja  w  toku,  czyli  niegotowe  jeszcze  wyroby  własnej
produkcji, a także niezakończone roboty i usługi.
Stan zapasów rzeczowych środków obrotowych w postaci materiałów i towarów zwiększa się
z  tytułu  dokonanych  zakupów.  Stan  produktów  zwiększa się z  tytułu  ich przyjęcia z  procesu
produkcji.
W  księgach rachunkowych materiały i towary nabywane z zewnątrz ujmowane są według cen
nabycia, a produkty wytworzone według kosztu wytworzenia.
–  Cena zakupu – cena jaką nabywca płaci za zakupione składniki majątku.
–  Cena  nabycia  –  cena  zakupu  powiększona  o  koszty  związane  z  zakupem  (np.  koszty
transportu, ubezpieczeń transportowych, spedycji, załadunku i rozładunku).

Produkty gotowe i produkcja nie zakończona są wyceniane według kosztu wytworzenia.

Kosztów ogólnych zarządu, kosztów sprzedaży i magazynowania nie wlicza się do kosztów
wytworzenia.

Składniki majątku obrotowego mogą być w ciągu roku obrotowego ujmowane w cenach

innych  niż  ceny  rzeczywiste.  Różnice  te  nazywamy  odchyleniami  od  cen  ewidencyjnych
I ujmujemy  na  koncie  „Odchylenia od cen ewidencyjnych”. Odchylenia te mogą być: dodatnie
(debetowe), gdy cena zakupu jest większa od ceny ewidencyjnej, lub ujemne (kredytowe), gdy
rzeczywista  cena  zakupu  jest  mniejsza  od  ceny  ewidencyjnej.  Wynika  stąd,  że  odchylenia
debetowe  zwiększają  wartość  materiałów  w  cenie  ewidencyjnej  do  ich  wartości  w  wyższej
rzeczywistej cenie zakupu, natomiast odchylenia kredytowe zmniejszają wartość materiałów w
cenie ewidencyjnej do ich wartości w niższej rzeczywistej cenie zakupu.
Suma  faktur  ujętych  na  koncie  „Rozliczenie  zakupu”,  które  do  końca  okresu
sprawozdawczego  nie  znalazły  pokrycia  w  dostawach  wyraża  wartość  materiałów  w  drodze,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

natomiast wartość otrzymanych dostaw do których brak jest faktur, to dostawy
niefakturowane.
Konto „Rozliczenie zakupu” może zawierać dwa salda.

−

saldo Wn – wyraża wartość materiałów w drodze (w bilansie ujmowane jest w aktywach
jako składnik zapasów materiałów).

−

saldo Ma – oznacza dostawy niefakturowane, w bilansie ujmowane jest w pasywach jako
składnik zobowiązań z tytułu dostaw, robót i usług.

Prosta ewidencja zatwierdzonej do zapłaty faktury VAT za materiały przedstawia się
następująco: strona Ma konta „Rozrachunki z odbiorcami i dostawcami” w kwocie brutto
faktury, strona Wn konta „Towary” w cenie netto faktury, strona Wn konta„Rozrachunki z tyt.
VAT” w kwocie naliczonego podatku VAT.

Do ewidencji produktów gotowych stosuje się konto „Produkty gotowe”. Jeśli wycena

produktów  odbywa  się  w  cenach  innych  niż  rzeczywisty  koszt  wytworzenia,  wówczas  do
konta  „Produkty  gotowe”  jest  prowadzone  konto  „Odchyleń  od  cen  ewidencyjnych
produktów”.  Ustalenie  kwoty  odchyleń  przebiega  na  koncie  „Rozliczenie  kosztów

działalności”. Ewidencja przyjętych produktów do magazynu wycenionych w koszcie
planowanym przebiega następująco:

−

konto „Rozliczenie kosztów działalności” strona Ma i konto „Produkty gotowe” strona
Wn oznacza przyjęcie produktów gotowych wycenionych w koszcie planowym,

−

konto „Koszty produkcji” strona Ma i konto „Rozliczenie kosztów działalności” strona
Wn oznacza rzeczywisty koszt wytworzenia produktów,

−

konto „Rozliczenie kosztów działalności” strona Wn (Ma) i konto „Odchylenia od cen
ewidencyjnych” strona Ma (Wn) to ustalone odchylenia kredytowe (debetowe).
Głównym elementem rozchodu towarów jest wydanie go odbiorcy, czyli sprzedaż.

Ewidencję  sprzedaży  towarów prowadzi się na koncie „Sprzedaż towarów”, gdzie strona Wn
oznacza wartość  sprzedanych  towarów  w  cenie nabycia (zakupu) w korespondencji ze stroną
Ma  konta  „Towary”.  Strona  Ma  konta  „Sprzedaż  towarów”  zawiera cenę  sprzedaży netto  w
korespondencji  ze  stroną  Wn  konta  „Środki  pieniężne”.  Należny  VAT  zapisujemy  na  koncie
„Rozrachunki z tyt. VAT” po stronie Ma w korespondencji z kontem „Środki pieniężne”.

4.6.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jak przedstawia się księgowe ujęcie leasingu u leasingobiorcy i finansującego?
2.  Co oznacza saldo konta „Rozliczenie zakupu materiałów”?
3.  Kiedy prowadzimy konto „Odchylenia od cen  ewidencyjnych materiałów”?

4.6.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Otwórz konta z saldami początkowymi, zaksięguj operacje gospodarcze, ustal wartość

bilansową środków trwałych w jednostce gospodarczej „B”.
Jednostka  gospodarcza  „B”  na  początek  okresu  posiadała:  środki  trwałe  o  wartości
początkowej  400 000  zł,  umorzenie  środków  trwałych  90 000  zł,  środki  na  rachunku
bankowym  50 000 zł, środki trwałe w budowie 25 000 zł, kapitał zakładowy 400 000 zł.
W miesiącu styczniu miały miejsce następujące zdarzenia:
1.  Przyjęto do użytkowania zbudowany środek trwały  o wartości  25 000 zł (OT+ PK).
2.  Otrzymano w formie aportu środek trwały o wartości rynkowej  32 000 zł (PK).
3.  Zapłacono przelewem za zakup środka trwałego w kwocie 28 000 zł (WB).

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. Zlikwidowano środek trwały całkowicie umorzony, wartość środka trwałego 21 000 zł

(LT +PK).

5. Sprzedano środek trwały o wartości początkowej 6 500 zł, dotychczasowym umorzeniu

5 000 zł, cena sprzedaży netto 5 500 zł, należny VAT 22% (PK).

6. Umorzenie i amortyzacja środków trwałych za bieżący miesiąc wynosi 600 zł (PK).

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) zapoznać się z przygotowanym materiałem zwracając uwagę na umieszczony w nim

przykład,

2)  skorzystać z zakładowego planu kont [2, s. 189],
3)  otworzyć konta księgowe,
4)  zapoznać się z materiałem zawartym w literaturze [2, rozdz. XIV], aby rozwiązać zadanie

za pomocą systemu komputerowego,

5) dokonać odpowiednich zapisów na kontach księgowych,
6) zaprezentować wyniki pracy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

materiały biurowe,

−

kalkulator,

−

literatura zgodna z punktem 6 Poradnika dla ucznia,

−

stanowisko komputerowe z zainstalowanym programem „RAKS 2000”.

Ćwiczenie 2

Dokonaj stosownych wyliczeń i zaksięguj w księgach leasingodawcy i leasingobiorcy

operacje związane z umową leasingową w każdym roku trwania tej umowy.

Fabryka samochodów ciężarowych na podstawie zawartej umowy leasingu finansowego

przekazała  Spółce  „SFINKS”  wyprodukowany  samochód,  którego  rzeczywisty  koszt
wytworzenia wynosi 140 000 zł.
Umowa leasingowa informuje o:
1)  wartość przedmiotu leasingu wynosi 180 000 zł plus oprocentowanie 40 000 zł,
2)  umowę zawarto na okres 2 lat,
3)  spłata przedmiotu leasingu nastąpi w czterech równych ratach, w okresach półrocznych,
4)  po  spłaceniu  wartości  przedmiotu  leasingu  leasingobiorca  staje  się  jego  właścicielem  bez

dodatkowych opłat,

5) roczna stopa amortyzacji samochodu wynosi 20%.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z przygotowanym materiałem,
2)  skorzystać z zakładowego planu kont [2, s. 189],
3)  otworzyć konta księgowe,
4)  dokonać odpowiednich zapisów na kontach księgowych,
5)  zaprezentować wyniki pracy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

materiały biurowe,

−

kalkulator,

−

literatura zgodna z punktem 6 Poradnika dla ucznia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 3

Zaksięguj operacje gospodarcze, zamknij konta „Materiały” i „Odchylenia od cen

ewidencyjnych materiałów”, ustal wartość bilansową materiałów.

W spółce ”C” salda początkowe wynoszą:

materiały

8 000 zł

odchylenia od cen ewidencyjnych materiałów Wn

500 zł

W miesiącu styczniu miały miejsce następujące zdarzenia:
1. Otrzymano materiały razem z fakturą (PK):
wartość materiałów wynikająca z faktury

6 200 zł

materiały wycenione według stałej ceny ewidencyjnej

6 450 zł

2. Zaksięgowano odchylenia od cen ewidencyjnych materiałów (PK): 250 zł
3. Otrzymano materiały, bez faktury, wycena materiałów w stałej
cenie ewidencyjnej (PZ)

3 900 zł

4. Otrzymano fakturę do materiałów z poz. 3, (PK) wartość na fakturze 3 950 zł
5. Zaksięgowano odchylenia od cen ewidencyjnych materiałów (PK)

50 zł.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

za pomocą systemu komputerowego,

5)  dokonać właściwych zapisów na kontach księgowych,
6)  ustalić wartość bilansową materiałów,
7)  zaprezentować wyniki pracy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–   materiały biurowe,
–   kalkulator,
–   literatura zgodna z punktem 6 Poradnika dla ucznia.
–   stanowisko komputerowe z zainstalowanym programem „RAKS 2000”.

4.6.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) zaksięgować operacje gospodarcze dotyczące leasingu?



2) wyjaśnić zapisy na koncie „Rozliczenie zakupu”?



3) rozróżnić dodatnie i ujemne odchylenia od cen ewidencyjnych materiałów?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.7. Ewidencja obrotu pieniężnego

4.7.1. Materiał nauczania

Obrót środkami pieniężnymi oznacza obrót gotówkowy i bezgotówkowy.

1.  Obrót  gotówkowy  –  jest  realizowany  za  pośrednictwem  kasy.  Polega  na  przyjmowaniu
i wypłacaniu  gotówki,  czeku  gotówkowego  bądź  przekazu.  Wszystkie  wpłaty  i  wydatki  oraz
stan  gotówki  rejestruje  się  w  raporcie  kasowym.  Raporty  te  są  podstawą  ewidencji
syntetycznej  na  koncie  „Kasa”.  Pozwalają    one  kontrolować  zgodność  faktycznego  stanu
gotówki  ze  stanem  ewidencyjnym.  Różnorodność  operacji  kasowych  powoduje,  że  konto
„Kasa”  koresponduje  z  licznymi  kontami,  przede  wszystkim  z  kontami  rozrachunków,
kosztów,  rachunku  bankowego  ,  sprzedaży.  Wszelkie  wpłaty  do  kasy    ewidencjonujemy  po
stronie  Wn,  natomiast  wypłaty  po  stronie  Ma.  Konto  „Kasa”  może  wykazywać  saldo  „Wn”,
które  oznacza  stan  gotówki  i  bonów  pieniężnych  znajdujących  się  w  kasie jednostki. Różnice
inwentaryzacyjne  księgowane  są  na  koncie  „Rozliczenie  niedoborów  i  nadwyżek”.
Księgowanie  takie  doprowadza  stan  ewidencyjny  do  zgodności  ze  stanem  rzeczywistym
w wyniku  inwentaryzacji.  Wszelkie  niedobory  i  szkody  księguje  się  po  stronie  Wn
w korespondencji  z  kontem  odpowiedniego  składnika  majątku  np.  „Kasa”,  „Materiały”.  Po
ustaleniu przyczyny i charakteru niedoborów dokonuje się ich rozliczenia.

−

Rozliczenie niedoborów niezawinionych w zależności od przyczyny ich powstania polega
na przeksięgowaniu ich w ciężar: kosztów działalności, pozostałych kosztów
operacyjnych, strat nadzwyczajnych.

−

Rozliczenie  niedoborów  zawinionych  na  podstawie  decyzji  kierownika  jednostki staje  się
roszczeniem  w  stosunku  do  osób  odpowiedzialnych  za  nie.  Niedobory  zawinione
obciążają  konta:  pozostałe  koszty  operacyjne,  inne  rozrachunki  z  pracownikami,
roszczenia sporne.
Stwierdzone  nadwyżki  składników  majątkowych  księguje  się  po  stronie  Ma  konta

„Rozliczenie niedoborów i nadwyżek” w relacji z właściwym kontem składnika majątku.

Po ustaleniu przyczyny i charakteru powstania nadwyżki dokonuje się jej rozliczenia

uznając jedno z kont: koszty działalności, pozostałe przychody operacyjne.

W ciągu roku obrotowego konto „Rozliczenie niedoborów i nadwyżek” może wykazywać

dwa salda: Wn – oznacza wartość niedoborów podlegających rozliczeniu, saldo Ma – wartość
nierozliczonych nadwyżek. Niedobory nierozliczone do końca roku obrotowego są traktowane
jako roszczenia jednostki.
2. Obrót bezgotówkowy – polega na regulowaniu rozrachunków pomiędzy jednostkami
gospodarczymi za pośrednictwem i pod kontrolą banku, który na zlecenie dłużnika przelewa
odpowiednią kwotę z jego rachunku na rachunek wierzyciela.

Formy rozliczeń bezgotówkowych to: przelew, czek rozrachunkowy, akredytywa.
Polecenie przelewu to dyspozycja dłużnika do obciążenia jego rachunku i uznania

rachunku wierzyciela.

Czek rozrachunkowy jest dyspozycją wystawcy czeku do przekazania przez bank jego

środków pieniężnych w kwocie ujętej na czeku na rachunek wierzyciela.

Akredytywa to wyodrębnienie przez bank na wniosek dłużnika środków z jego rachunku

I przekazanie ich do banku wierzyciela celem dokonania zapłaty za spełnione świadczenia.

Do ewidencji środków pieniężnych ulokowanych w banku oraz rozliczeń dokonywanych

za  pośrednictwem  banku  służy  konto „Rachunek bankowy”. Na koncie tym oprócz własnych
środków  mogą  być  ewidencjonowane  środki  pieniężne  uzyskane  z  kredytu  bankowego
w wysokości  w  jakiej  został  on  udzielony.  Innym  wariantem  jest  prowadzenie  ewidencji

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

przyznanych kredytów na koncie „Kredyty bankowe”. Konto to uznaje się wielkością
otrzymanych kredytów, a obciąża dokonanymi spłatami.

Księgowania na tym koncie dokonywane są na podstawie wyciągów bankowych pod datą

ich otrzymania. Ewentualne błędy i różnice w wyciągach bankowych do czasu wyjaśnienia
zapisuje się na koncie „Inne rozrachunki”.

Strona Wn konta „Rachunki bankowe” zawiera wszelkie wpływy (w tym odsetki). Strona

Ma przyjmuje wszelkie rozchody środków pieniężnych. Konto „Rachunki bankowe” może
posiadać saldo: Wn, które oznacza stan środków trwałych na rachunku; oraz saldo Ma, które
oznacza zadłużenie z tytułu zaciągniętego kredytu.

Istotnym źródłem finansowania majątku jednostki gospodarczej są kredyty bankowe

użyczane  na  wniosek  kredytobiorcy,  na  finansowanie  potrzeb  bieżących  jednostki  bądź
określonego przedsięwzięcia w zamian za zobowiązanie klienta do spłaty równowartości wraz
z naliczonymi  odsetkami.  Kredyty  ze  względu  na  okres  kredytowania  możemy  podzielić  na:
krótkoterminowe  (do  1  roku),  średnioterminowe  (1–3  lat)  i długoterminowe  (powyżej  3  lat).
Warunkiem  uzyskania  kredytu  jest  złożenie  w  banku  wniosku  kredytowego  wraz
z załącznikami,  posiadanie  zdolności  kredytowej,  zgoda  na  zabezpieczenie  spłaty  kredytu,
posiadanie  rachunku  w  banku  kredytobiorcy,  uiszczenie  wymaganych  opłat.  Wniosek
kredytowy powinien dokładnie określać: kwotę kredytu, jego przeznaczenie, warunki wypłaty,
termin  spłaty,  informacje  o  firmie(nazwa,  forma  własności,  rodzaj  prowadzonej  działalności
itp.).

Do ewidencji przyznanych kredytów służy konto „Kredyty bankowe”. Konto to uznaje się

kwotą otrzymanych kredytów, a obciąża dokonanymi spłatami.

4.7.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1. Na czym polega obrót gotówkowy i bezgotówkowy?
2. Kiedy mogą być stosowane rozliczenia za pomocą akredytywy i czeków

rozrachunkowych?

3. Jakie warunki musi spełnić jednostka gospodarcza, by otrzymać kredyt bankowy?
4. Jak ewidencjonujemy stwierdzone różnice w stanie gotówki?

4.7.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Otwórz konta saldami początkowymi, dokonaj stosownych księgowań, zamknij konta

oraz przedstaw rozrachunki z bankiem w bilansie, wiedząc że:

W jednostce „W” na początku okresu stan środków na rachunku bankowym wynosił

10 000 zł, a zaciągnięty kredyt 3 000 zł.
W miesiącu styczniu miały miejsce następujące zdarzenia:
1. spłacono częściowo kredyt bankowy (WB)

2 000 zł

2. pobrano gotówkę z banku do kasy

(WB+ KP)

800 zł

3. zapłacono przelewem fakturę (WB) 600 zł
4. spłacono zobowiązanie wobec dostawcy (WB) 700 zł
Przyjmij, że dla rozrachunków z bankiem prowadzone jest jedno konto „Rachunek bankowy”.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z przygotowanym materiałem,
2)  skorzystać z zakładowego planu kont [2, s. 189],
3)  zapoznać się z materiałem zawartym w literaturze [2, rozdz. XIV], aby rozwiązać zadanie

za pomocą systemu komputerowego,

4)  zapoznać się z ewidencją środków pieniężnych,
5)  otworzyć konta księgowe,
6)  dokonać stosownych zapisów na kontach księgowych,
7)  zamknąć konta,
8)  zaprezentować wyniki pracy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–   materiały biurowe,
–   kalkulator,
–   literatura zgodna z punktem 6 Poradnika dla ucznia,
–   stanowisko komputerowe z zainstalowanym programem „RAKS 2000”.

Ćwiczenie 2

Wykorzystując dane z ćwiczenia 1, zaksięguj operacje gospodarcze prowadząc dla

rozrachunków z bankiem dwa konta: ”Rachunek rozliczeniowy” i „Kredyty bankowe”.
Następnie zamknij konta i przedstaw rozrachunki z bankiem w bilansie. Porównaj obydwa
warianty rozwiązań.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z przygotowanym materiałem,
2)  skorzystać z zakładowego planu kont [2, s. 189],
3)  zapoznać się z materiałem zawartym w literaturze [2, rozdz. XIV], aby rozwiązać zadanie

za pomocą systemu komputerowego,

4)  zapoznać się z ewidencją środków pieniężnych,
5)  dokonać stosownych zapisów na kontach księgowych,
6)  zamknąć konta,
7)  zaprezentować wyniki pracy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–   materiały biurowe,
–   kalkulator,
–   literatura zgodna z punktem 6 Poradnika dla ucznia,
–   stanowisko komputerowe z zainstalowanym programem „RAKS 2000”.

4.7.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) dokonać stosownych zapisów na kontach w przypadku stwierdzonych

różnic w stanie gotówki?



2) sporządzić wniosek kredytowy?



3) rozróżnić obrót gotówkowy i bezgotówkowy?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.8. Ewidencja rozrachunków z tytułu wynagrodzeń i zaliczek

oraz rozrachunków publicznoprawnych

4.8.1. Materiał nauczania

Rozrachunki z pracownikami obejmują należności i zobowiązania z tytułu wynagrodzeń za

pracę oraz ich zmniejszenia w postaci składek ZUS opłaconych przez pracowników, składek
zdrowotnych i pobranych zaliczek na podatek dochodowy.

Do ewidencji rozrachunków z pracownikami z tytułu wynagrodzeń za pracę służy konto

„Rozrachunki  z  tytułu  wynagrodzeń”.  Po  stronie  Ma  tego  konta  księguje  się  wynagrodzenia
brutto wynikające  z  listy  płac,  zasiłki  chorobowe wypłacane  ze  środków ZUS  itp.;  po stronie
Wn  ujmuje  się  potrącenia  (przymusowe,  dobrowolne,  oraz  wypłacone  zaliczki  na  poczet
wynagrodzeń  jak  również  wynagrodzenia).  Saldo  konta  może  być  kredytowe  (wyraża
zobowiązania  wobec  pracowników  np.  niepodjęte  płace)  lub  debetowe  (oznacza  kwoty
wypłaconych zaliczek, nadpłaty wynagrodzeń).

Ułatwieniem w rozrachunkach z tytułu wynagrodzeń jest prowadzenie ewidencji

analitycznej umożliwiającej ustalenie należności i zobowiązań w odniesieniu do pracownika.

Rozrachunki z tytułu wynagrodzeń są podstawowymi rozrachunkami z pracownikami.

Oprócz nich występują rozrachunki z tytułu: pobranych zaliczek na wydatki administracyjne
i gospodarcze, zaliczek na koszty podróży służbowej, roszczeń z tytułu niedoborów uznanych
przez pracowników, odpłatnych świadczeń na rzecz pracowników.

Wymienione rozrachunki są księgowane na koncie „Inne rozrachunki z pracownikami”,

które może wykazywać dwa salda: Wn – wyrażające należności od pracowników z różnych
tytułów, Ma – oznaczające zobowiązania wobec pracowników.

Rozrachunki publicznoprawne są to zobowiązania wobec różnych instytucji . Zakres tych

rozrachunków oraz zasady ich ustalania i terminy płatności reguluje prawo podatkowe oraz
ustawy o ubezpieczeniach społecznych i zdrowotnych.

Do ewidencji rozrachunków publicznoprawnych służą konta:

1. „Rozrachunki z tytułu VAT”, gdzie strona Wn konta zawiera naliczony podatek VAT
(tj. zapłacony przez podatnika VAT) przy zakupie towarów i usług. Strona Ma konta zawiera
należny podatek VAT obliczony przez podatnika według obowiązujących stawek od: wartości
netto sprzedaży, wartości dostaw wewnątrzwspólnotowych, wartości netto importowanych
usług, otrzymanych przedpłat, zaliczek i zadatków.

Ewidencja przebiega na podstawie faktur VAT, dokumentów korygujących je, biletów

jednorazowych za przewozy, raportów sklepowych i odczytów kas rejestrujących.

Saldo konta może być debetowe i oznacza należność od Urzędu Skarbowego z tytułu

VAT, która jest odliczana od przyszłych zobowiązań lub podlega zwrotowi. Saldo kredytowe
oznacza  zobowiązanie  wobec  Urzędu  Skarbowego  z  tytułu  VAT.  Różnica  pomiędzy
wysokością podatku należnego a podatku naliczonego podlega wpłacie do budżetu.
2.  „Rozrachunki  z  tytułu  innych  podatków”,  gdzie  ujmuje  się  należności  i  zobowiązania
z tytułu  podatku  dochodowego  od  osób  prawnych  i  fizycznych,  podatki  od  nieruchomości,
podatki  od  środków  transportowych,  opłat  skarbowych,  opłat  celnych  i  innych  tytułów,  do
których  stosuje  się  przepisy  o  zobowiązaniach podatkowych  ( z wyłączeniem podatku VAT).
Na koncie tym zapisuje się też wymierzone przez organ podatkowy odsetki, kary, grzywny.
3.  „Rozrachunki  z  ZUS”,  gdzie  rejestrujemy    należności  i  zobowiązania  wobec  ZUS.
Rozrachunki te obejmują ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe. Część
składek  pokrywa  pracodawca,  a  część  pracownik  z  ubruttowionego  wynagrodzenia.
Pracodawca  poza  składkami  ZUS  ponosi  także  opłaty  na  Fundusz  Gwarantowanych

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Świadczeń  Pracowniczych  (0,15%)  i  Fundusz  Pracy  (2,45%).  Składki  ZUS  naliczone  przez
pracodawcę  są  kosztami  działalności  operacyjnej  (jako  świadczenia  na  rzecz  pracowników).
Strona  Ma  konta  „Rozrachunki  z  ZUS”  zawiera  naliczone  składki  od  wynagrodzeń,  zaś
wypłacone  zasiłki  ujmowane  są  po  stronie Wn. Wypłacone  zasiłki pomniejszają zobowiązanie
z tytułu naliczonych składek.
Do rozrachunków z ZUS należy prowadzić ewidencję analityczną według tytułów ubezpieczeń
(emerytalne,  rentowe,  chorobowe,  wypadkowe,  zdrowotne)  na  Fundusz  Pracy  i FGŚS.
Rozliczenia  poszczególnych  tytułów  ubezpieczeń  następuje  w  deklaracji  rozliczeniowej
ZUS- DRA.

4.8.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Co oznaczają salda na koncie „Inne rozrachunki z pracownikami”?.
2.  Czym różni się wynagrodzenie brutto od wynagrodzenia netto?
3.  Jakie konta służą do ewidencji rozrachunków publicznoprawnych?
4.  W jaki sposób przedstawisz ewidencję z tytułu wynagrodzeń?
5.  Jaką część składek ZUS opłaca pracownik, a jaką pracodawca?

4.8.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Ustal wynagrodzenie netto pracowników, zaksięguj operacje gospodarcze, zamknij konta

rozrachunków. Środki pieniężne w kasie na początek okresu wynoszą 5 000 zł.
W jednostce „KIK” w bieżącym okresie miały miejsce następujące operacje gospodarcze:
1. wynagrodzenie brutto pracowników według listy płac (PK)

70 000 zł

2. naliczone składki na ubezpieczenia społeczne
(emerytalne, rentowe, chorobowe) obciążające pracownika (PK)

13 080 zł

3. naliczona składka na ubezpieczenie zdrowotne

(PK)

4 260 zł

4. naliczona zaliczka na podatek dochodowy od os. fizycznych
(po potrąceniu składki na ubezpieczenie zdrowotne)

(PK)

6 360 zł

5.  wypłacono pracownikom wynagrodzenie netto (KW) ………
6.  wypłacono pracownikowi zaliczkę na delegację służbową  (KW)    500 zł
7.  pracownik rozliczył się z pobranej zaliczki (dot. poz. 6)

(KP)

500 zł

8. pracownik pobrał zaliczkę na poczet wynagrodzeń (KW)

350 zł

9. wypłacono pracownikowi zaliczkę na zakup materiałów (KW)

200 zł

10. przyjęto zakupione przez pracownika materiały (dot. poz. 9) (PZ) 200 zł

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

za pomocą systemu komputerowego,

5)  zapoznać się z ewidencją rozrachunków z pracownikami,
6)  ustalić wynagrodzenie netto pracowników,
7)  zaprezentować wyniki pracy.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wyposażenie stanowiska pracy:

–   materiały biurowe,
–   kalkulator,
–   literatura zgodna z punktem 6 Poradnika dla ucznia,
–   stanowisko komputerowe z zainstalowanym programem „RAKS 2000”.

Ćwiczenie 2

Dokonaj obliczeń i księgowań operacji gospodarczych w podmiocie gospodarczym.

W jednostce „L” saldo początkowe towarów wynosiło 9 000 zł. W bieżącym okresie miały
miejsce następujące operacje gospodarcze:
1. otrzymano towary wraz z fakturą VAT ze stawką 7% o wartości netto 4 000 zł, koszty

zakupu wynikające z otrzymanej faktury VAT wynoszą netto 200 zł, VAT 22%,
VAT naliczony podlega odliczeniu od VAT należnego (PK),

2. sprzedano towary o wartości netto 4 500 zł, należny VAT 22%. wartość sprzedanych

towarów w cenie nabycia wynosiła 3 800 zł (PK),
VAT należny stanowi obowiązek podatkowy w bieżącym okresie,

3.  naliczono podatek dochodowy od osób fizycznych 7 500 zł (PK),
4.  naliczono zaliczkę na podatek od osób prawnych 10 000 zł (PK),
5.  naliczono  składki  z  tytułu  ubezpieczeń  społecznych  w  kwocie  6 000  zł;  z  czego

pracownika obciąża kwota 4 500 zł, a jednostkę 1 500 zł (PK).

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z przygotowanym materiałem,
2)  skorzystać z zakładowego planu kont [2, s. 189],
3)  otworzyć konta księgowe,
4)  obliczyć wartość brutto faktur,
5)  zapoznać się z materiałem zawartym w literaturze [2, rozdz. XIV], aby rozwiązać zadanie

za pomocą systemu komputerowego,

6)  zapoznać się z ewidencją rozrachunków publiczno-prawnych,
7)  dokonać odpowiednich księgowań,
8)  zaprezentować wyniki pracy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–   materiały biurowe,
–   kalkulator,
–   literatura zgodna z punktem 6 Poradnika dla ucznia,
–   stanowisko komputerowe z zainstalowanym programem „RAKS 2000”.

4.8.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) omówić zapisy na koncie „Inne rozrachunki z pracownikami”?



2) wskazać konta do ewidencji rozrachunków publicznoprawnych?



3) omówić, jak ewidencjonuje się zasiłki chorobowe wypłacane ze środków

zakładu pracy, a jak finansowane przez ZUS?

4) wskazać, kto opłaca składki z tytułu ubezpieczeń społecznych?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.9. Metody kalkulacji kosztów

4.9.1. Materiał nauczania

Kalkulacja to ogół czynności obliczeniowych zmierzających do ustalenia kwoty i struktury

kosztów  przypadających  na  każdą  jednostkę  kalkulacyjną  (produkt)  w  ramach  wyróżnionych
nośników kosztów.
Podstawowe metody kalkulacji kosztów:
1)  kalkulacja podziałowa (prosta, ze współczynnikami),
2)  kalkulacja doliczeniowa (zleceniowa, asortymentowa).
Metoda  kalkulacji  podziałowej  prostej  polega na tym, że całość kosztów dzieli się przez ilość
wytworzonych  produktów,  w  wyniku  czego  otrzymuje  się  koszt  jednostkowy.  Metoda  ta
stosowana jest w przedsiębiorstwach, które produkują jeden wyrób.
Przykład
W  firmie produkcyjnej w bieżącym okresie poniesiono koszty na łączną kwotę 50 000 zł przy
wytworzeniu  1 000  szt.  produktów  jednego  asortymentu.  Ustalenie  jednostkowego  kosztu
wytworzenia przedstawia poniższa tabela:

Pozycja kalkulacyjna

Koszty produkcji

Ilość produkcji

Jednostkowy koszt

wytworzenia

Materiały
bezpośrednie
Płace bezpośrednie
Koszty wydziałowe

25000
15000
10000

1000
1000
1000

25
15
10

Razem

50000

1000

W przypadku gdy na koniec okresu występuje produkcja niezakończona, która pochłonęła

określoną  kwotę  kosztów,  to  na  podstawie  procentowego  zaangażowania  kosztów  produkcji
niezakończonej  w  stosunku  do  kosztu  produktu  gotowego  przelicza  się  produkty
niezakończone na produkty gotowe.

Przykład
W  firmie  produkcyjnej  wytworzono  600  szt.  wyrobów  gotowych  i  200  szt.  produktów
niezakończonych,  przerobionych  w  60%  w  stosunku  do  wyrobów.  Całkowity  koszt
wytworzenia produktów zakończonych i niezakończonych wynosi 80 000 zł.
Pierwszym krokiem jest ustalenie wielkości produkcji:

600 + (200 x 60%) = 600 + 120 = 720 szt.

Jednostkowy koszt wytworzenia wynosi:

80 000 : 720 = 111,11 zł

Jeżeli jednostka  wytwarza  więcej  niż  jeden produkt,  ale są to produkty podobne (np. płyn do
mycia naczyń i jego koncentrat) w sposób ciągły, masowo, to stosuje się kalkulację podziałową
ze  współczynnikami.  Ustalenie  kosztu  jednostkowego  w  tym  przypadku  przebiega  w  dwóch
etapach.  Pierwszy  etap  polega  na  ustaleniu  tzw.  jednostki  przeliczeniowej  produktu,  czyli
wspólnego  mianownika  dla  wszystkich  produktów,  a  drugi  na  porównaniu  tych  produktów.
Znając jednostki przeliczeniowe, ustalić można koszt jednostkowy poszczególnych produktów.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Przykład
Przedsiębiorstwo  produkcyjne  wytwarza  klisze  fotograficzne,  które  różnią  się  między  sobą
liczbą zrobionych zdjęć. Pierwszy typ klisz pozwala na zrobienie 18 zdjęć, drugi na 24 zdjęcia,
a  trzeci  na  36  zdjęć.  W  kwietniu  2005  r.  wyprodukowano  1 000  szt.  klisz  o  zawartości  18
klatek  zdjęciowych,  3 000  szt.  klisz  o  zawartości  24  klatek  zdjęciowych  i  7000  szt.  klisz
o zawartości 36 klatek zdjęciowych. Wyprodukowanie jednej kliszy 24 klatkowej wiąże się ze
zwiększonym  zużyciem  materiałów,  większymi  kosztami  wynagrodzenia,  co  powoduje,  że
koszt  produkcji  tej  kliszy  wynosi  1,1  kosztu  produkcji  kliszy  18-sto  klatkowej.
Wyprodukowanie  zaś  kliszy  36-ścio  klatkowej  jest  równoznaczne  z  wyprodukowaniem  1,2
kliszy  18-sto  klatkowej.  Do  wyprodukowania  11000  klisz  poniesiono  łącznie  koszty
w wysokości 65 000 zł.

Rodzaj

kliszy

Liczba klisz

Współczynnik

Porównywalna jednostka przeliczeniowa

18 klatek

1000

1,0

1000 (1000 x 1)

24 klatki

3000

1,1

3300 (3000 x 1,1)

36 klatek

7000

1,2

2400 (2000 x 1,2)

razem

11000

6700

Punktem wyjścia jest ustalenie tzw. jednostki przeliczeniowej, która umożliwi porównanie

produkowanych klisz, a następnie ustalamy koszt na jednostkę przeliczeniową:

11000

66000

zł.

Koszt  jednostkowy  kliszy  o  zawartości  24  klatek  zdjęciowych  wyniesie  6,6  zł  (6  x  1,1),
a koszt kliszy o zawartości 36 klatek wyniesie  7,2 zł (6 x 1,2).
Kalkulacja  doliczeniowa  zleceniowa  stosowana  jest  w  przedsiębiorstwach  przy  produkcji
jednostkowej  lub  małoseryjnej,  gdzie  koszty  bezpośrednie  grupuje  się  według  zleceń,  a  przy
produkcji    wielu  różnych  asortymentów,  produktów  stosuje  się  kalkulację  doliczeniową
asortymentową,  w  której  koszty  bezpośrednie  grupuje  się  według  asortymentów  wyrobów.
W  kalkulacji  doliczeniowej  rejestruje  się  wszystkie  koszty  ponoszone  na  wyprodukowanie
określonej partii wyrobów, które wiążą się bezpośrednio z wytworzeniem tej partii. Natomiast
inne koszty, których nie można w sposób jednoznaczny przyporządkować, są proporcjonalnie
dzielone na różne partie produkowanych wyrobów według określonych kluczy. Jako podstawę
(klucz) rozliczenia można przyjąć:
–

do rozliczenia kosztów pośrednich produkcyjnych, kwotę płac bezpośrednich lub
materiałów bezpośrednich,

– do rozliczenia kosztów sprzedaży i kosztów zarządu, koszt wytworzenia,
–

do rozliczenia kosztów zakupu, wartość zużycia materiałów lub zużycia materiałów
bezpośrednich.

Wskaźnik narzutu = koszty pośrednie x 100 / klucz kalkulacyjny.

4.9.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jakie są odmiany kalkulacji podziałowej?
2.  Co to jest kalkulacja kosztu jednostkowego?
3.  Na czym polega kalkulacja doliczeniowa?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.9.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Ustal koszt jednostkowy suszarki.

Przedsiębiorstwo produkuje masowo jeden typ suszarek do włosów. W miesiącu kwietniu
2005 r. wyprodukowano 12 000 szt. Do produkcji suszarek zużyto materiały o wartości
48 000 zł, oraz poniesiono następujące koszty: wynagrodzenia 35 000zł, amortyzacja 26 000 zł
i usługi obce 2 500 zł.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) zapoznać się z przygotowanym materiałem zwracając uwagę na umieszczone w nim

przykłady,

2)  wybrać metodę kalkulacji kosztów,
3)  dokonać stosownych obliczeń,
4)  zaprezentować wyniki pracy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–   materiały biurowe,
–   kalkulator,
–   literatura zgodna z punktem 6 Poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 2

Określ:

a) koszt jednostkowy produktu i dokonaj podziału tego kosztu na pozycje kalkulacyjne,
b) wartość wyrobów gotowych,
c) wartość produkcji nie zakończonej,
d) zaksięguj operację polegającą na przyjęciu wyrobów gotowych do magazynu wycenionych

w rzeczywistym koszcie wytworzenia.

Jednostka poniosła w okresie sprawozdawczym następujące koszty:
– materiały bezpośrednie: 20 000 zł
– płace bezpośrednie:

5 000 zł

– koszty wydziałowe:

10 000 zł

razem:

35 000 zł

Wytworzono w tym okresie 800 szt. wyrobów gotowych, a dalsze 400 szt. zaawansowano
wytworzenie w 50% w stosunku do wyrobów gotowych.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) zapoznać się z przygotowanym materiałem zwracając uwagę na umieszczone w nim

przykłady,

2)   przypomnieć sobie  materiał  4.4,
3)   otworzyć konta,
4)   dokonać stosownych obliczeń na kontach księgowych,
5)   zaprezentować wyniki pracy.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wyposażenie stanowiska pracy:

–   materiały biurowe,
–   kalkulator,
–   literatura zgodna z punktem 6 Poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 3

Ustal jednostkowe koszty wyrobów A, B i C.

Jednostka  gospodarcza  wg  tej  samej  technologii  i  z  tego  samego  materiału  produkuje  trzy
asortymenty  wyrobów:  wyrób  A  o  masie  1  kg,  wyrób  B  o  masie  2  kg.,  wyrób  C  o  masie
0,5 kg. W analizowanym okresie łączne koszty produkcji wynosiły:
–   materiały bezpośrednie 35 000 zł,
–   wynagrodzenia bezpośrednie 31 500 zł,
–   koszty wydziałowe 3 500 zł.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)   zapoznać się z przygotowanym materiałem,
2)   przypomnieć sobie materiał  4.4.,
3)   wybrać metodę kalkulacji kosztów,
4)   zaprezentować wyniki pracy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–   materiały biurowe,
–   kalkulator,
–   literatura zgodna z punktem 6 Poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 4

Określ rzeczywisty koszt jednostkowy dla wyrobu Y, X.

W przedsiębiorstwie „D” produkcja odbywa się na podstawie dwóch zleceń: zlecenie
1 – wytwarzanie produktu Y w liczbie 8 szt. i zlecenie 2 – wytwarzanie produktu X w liczbie
16 szt.
Zebrane koszty na obu zleceniach obejmują:

Pozycje kalkulacji

Suma kosztów

Zlecenie 1

Zlecenie 2

Materiały bezpośrednie

50 000

18 000

32 000

Płace bezpośrednie

22 000

8 000

14 000

Koszty wydziałowe

33 000

…………….

Rzeczywisty koszt wytworzenia

105 000

……………..

……………

W przedsiębiorstwie sposób rozliczenia kosztów wydziałowych (klucz podziału) przyjęto na
podstawie stosunku do płac bezpośrednich obu zleceń.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)   zapoznać się z przygotowanym materiałem,
2)   zapoznać się z kalkulacją doliczeniową,
3)   dokonać stosownych zapisów,
4)   zaprezentować wyniki pracy.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.10. Międzyokresowe rozliczenie kosztów

4.10.1. Materiał nauczania

Ewidencję operacji gospodarczych należy prowadzić zgodnie z podziałem na okresy

sprawozdawcze  (miesiące,  kwartały,  lata),  których one dotyczą. W przypadku, gdy określone
koszty  odnoszą  się  do  kilku okresów sprawozdawczych lub dotyczą innego okresu niż okres,
w którym je poniesiono, są one wówczas przedmiotem rozliczeń międzyokresowych. Wydatki
i koszty ponoszone z góry, które dotyczą przyszłych okresów noszą nazwę czynnych rozliczeń
międzyokresowych (np. opłacony z góry czynsz, prenumerata). W bilansie wykazuje się je jako
składnik  aktywów  i  traktuje  jako  równoważne  materialnym  produktom  pracy  (wyrobom
gotowym).  Powodują  one  zwiększenie  sumy  wszystkich  poniesionych  w  danym  okresie
kosztów  rodzajowych,  nawet  gdy  będą  oddziaływać  na  wynik  finansowy  innego  okresu
sprawozdawczego.

Do ewidencji kosztów przyszłych okresów (czynnych) prowadzi się konto „Czynne

rozliczenia międzyokresowe kosztów”. Zapis Wn na tym koncie oznacza koszty poniesione na
poczet przyszłych okresów, zapis Ma oznacza stopniowe rozliczenie kosztów.
Przykład

Przedsiębiorstwo w dniu 1 stycznia opłaciło z góry czynsz za I kwartał 2005 roku

w kwocie 6 000 zł.

Księgowanie w miesiącu styczniu przedstawia się następująco:

Czynne rozliczenia

Konto bankowe

międzyokresowe kosztów

Koszty według rodzajów

6000

(1) (1) 6000

2000 (2) (2) 2000

4000 (Sk)

(1) Opłacony z góry czynsz 6000 zł
(2) Stawka czynszu za miesiąc styczeń 2 000 zł (6000 : 3 = 2000)
Księgowania w lutym i marcu będą przebiegały jak w pozycji (2).
W przeciwieństwie do czynnych rozliczeń międzyokresowych kosztów, czyli ponoszonych

z  „góry”,  występują  również  bierne  rozliczenia  międzyokresowe, tj.  koszty  ponoszone z  dołu
(np.  brak  faktury  na  poniesiony  koszt).  Bierne  rozliczenia  międzyokresowe  wykazuje  się
w bilansie  po  stronie  pasywów.  W  praktyce  dokonuje  się  biernych  rozliczeń
międzyokresowych  kosztów  w  wysokości  prawdopodobnych  zobowiązań.  Rozliczenia
międzyokresowe  mogą  dotyczyć  kosztów  działalności  finansowej  (np.  zapłacone  z  góry
odsetki, prowizje od kredytów).
Przykład
Jednostka  gospodarcza  w  bieżącym  okresie  (maj)  zużyła  energię  elektryczną.  Ponieważ  nie
dostarczono  faktury,  zużycie  energii  oszacowano  na  podstawie  wskazań  liczników.
Wystawiono dowód wewnętrzny na kwotę 1 500 zł.

Księgowanie w maju:

Bierne rozliczenia

międzyokresowe kosztów

Koszty

1500

(1)

(1) 1500

(Sk)

1500

W następnym miesiącu jednostka otrzymała fakturę elektrowni, którą opłaciła przelewem

w kwocie 1 500 zł.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Księgowanie w czerwcu:

Bierne rozliczenia

Konto bankowe

międzyokresowe kosztów

1500

(1)

1500 1500

(Sp)

W momencie otrzymania faktury bierne rozliczenia zostały zlikwidowane przez opłacenie

faktury. Na koniec okresu sprawozdawczego konto „Rozliczenia międzyokresowe kosztów”
może wykazywać saldo dwustronne: saldo Wn, oznacza koszty dotyczące przyszłych okresów
sprawozdawczych; saldo Ma wyraża prawdopodobne zobowiązania przypadające na bieżący
okres sprawozdawczy.

4.10.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  W jakim celu stosujemy rozliczenia międzyokresowe kosztów?
2.  Co to są czynne rozliczenia międzyokresowe kosztów?
3.  Co to są bierne rozliczenia międzyokresowe kosztów?
4.  Co oznacza zapis debetowy na koncie czynne rozliczenia międzyokresowe?

4.10.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Zaksięguj operacje gospodarcze dla każdego miesiąca i zamknij konta.

W jednostce gospodarczej „ABC” planuje się remont pomieszczeń gospodarczych. Koszt
remontu będzie rozliczany w ciągu bieżącego roku. Prawdopodobny koszt wyniesie 90 000 zł.
Remont został wykonany w miesiącu czerwcu i w tym samym miesiącu otrzymano fakturę.

Sposób wykonania ćwiczenia:

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z przygotowanym materiałem,
2)  otworzyć konta,
3)  skorzystać z zakładowego planu kont [2, s. 189],
4)  zapoznać się z ewidencją kosztów przyszłych okresów,
5)  dokonać stosownych księgowań i zamknąć konta,
6)  zaprezentować wyniki pracy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–   materiały biurowe,
–   kalkulator,
–   literatura zgodna z punktem 6 Poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 2

Zaksięguj operacje gospodarcze dla każdego miesiąca, zamknij konta.

W dniu 2 stycznia 2005 r. opłacono z góry prenumeratę za czasopisma za pierwsze półrocze
2005 r. w kwocie 6000 zł.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) zapoznać się z przygotowanym materiałem zwracając uwagę na umieszczone w nim

przykłady,

2)  otworzyć konta,
3)  skorzystać z zakładowego planu kont [2, s. 189],
4)  dokonać stosownych księgowań i zamknąć konta,
5)  zaprezentować wyniki pracy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–   materiały biurowe,
–   kalkulator,
–   literatura zgodna z punktem 6 Poradnika dla ucznia

Ćwiczenie 3

Wykonaj następujące polecenia:

1. Otwórz konto „Rozliczenia międzyokresowe kosztów” (wspólne dla rozliczeń czynnych

i biernych) podanymi saldami początkowymi oraz konta analityczne według tytułów
rozliczeń.

2. Zaksięguj podane operacje gospodarcze wprowadzając dla ujęcia kosztów schematyczne

konto „Koszty działalności”.

3. Ustal i zaksięguj na koniec listopada stawki kosztów rozliczanych w czasie

z poszczególnych tytułów

4.  Zamknij konta.
Przedsiębiorstwo  „S”  na  dzień  1  listopada wykazuje  na  koncie  ”Rozliczenie międzyokresowe
kosztów”  salda:  po  stronie  Wn  10 000  zł,  po  stronie  Ma  430 000  zł.  Saldo  po  stronie  Wn
10 000  zł  oznacza  nierozliczoną  część  opłaty  ubezpieczeń  rzeczowych  dokonaną  w  miesiącu
styczniu  za  bieżący  rok.  Na  saldo  Ma  składają  się:  tworzona  od  stycznia  rezerwa  na
zaplanowany  remont  pomieszczeń  gospodarczych  w  kwocie  400 000  zł.  Wykazana
w październiku kwota 30 000 zł oznacza  zużycie energii elektrycznej bez pokrycia w fakturze.
W miesiącu listopadzie miały miejsce następujące operacje gospodarcze:
1.  Otrzymano  fakturę  za  remont  pomieszczeń  gospodarczych,  na  którą  była  tworzona

rezerwa w kwocie 415 000 zł. Koszt remontu ma być rozliczony do końca bieżącego
miesiąca (PK).

2. Opłacono przelewem prenumeratę czasopism za dwa miesiące w kwocie 5 000 zł (PK).
3. Otrzymano fakturę z elektrowni za zużytą energię elektryczną w październiku i listopadzie

w wysokości 44 000 zł (PK).

Sposób wykonania ćwiczenia:

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z przygotowanym materiałem,
2)  otworzyć konta,
3)  skorzystać z zakładowego planu kont [2, s. 189],
4)  dokonać stosownych księgowań,
5)  zaprezentować wyniki pracy.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

materiały biurowe,

–

kalkulator,

–

literatura zgodna z punktem 6 Poradnika dla ucznia.

4.10.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) podać przykłady rozliczeń czynnych?



2) ustalić salda rozliczeń międzyokresowych?



3) wskazać sposób ujęcia sald w bilansie?



4) uzasadnić konieczność prowadzenia analityki do konta „Rozliczenia

międzyokresowe kosztów”?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.11. Wycena bilansowa i inwentaryzacja

4.11.1. Materiał nauczania

Wycena bilansowa to ustalenie wartości składników aktywów i pasywów na określony

moment. Przy wycenie aktywów i pasywów wykorzystuje się: cenę zakupu, cenę nabycia,
koszt wytworzenia, cenę sprzedaży netto, wartość godziwą, trwałą utratę wartości.

−

Cena zakupu to cena płacona dostawcy za składnik majątku.

−

Cena nabycia to cena zakupu powiększona o koszty związane z jego zakupem.

−

Koszt wytworzenia to koszty ściśle związane z danym produktem.

−

Cena sprzedaży netto składnika aktywów to możliwa do uzyskania cena sprzedaży
pomniejszona o: podatek VAT, rabaty, upusty i inne koszty związane z przystosowaniem
składnika do sprzedaży.

−

Wartość godziwa to kwota na jaką składnik aktywów mógłby zostać wymieniony,
a zobowiązanie uregulowane na warunkach transakcji rynkowej, gdy niemożliwe jest
ustalenie ceny sprzedaży.

Trwała  utrata  wartości  występuje  wtedy,  gdy  istnieje  prawdopodobieństwo,  że  składnik
aktywów nie przyniesie korzyści ekonomicznych.
W  ciągu  roku  obrotowego  ujmuje  się  rzeczowe  składniki  majątku,  papiery  wartościowe
według  cen  nabycia  lub  kosztów  wytworzenia(  są  to  tzw.  ceny  lub  koszty historyczne z dnia
nabycia  składnika);  należności  i  zobowiązania  oraz  środki  pieniężne  według  wartości
nominalnej.
Na dzień bilansowy aktywa i pasywa  wycenia się w następujący sposób:

−

inwestycje rozpoczęte – według cen nabycia lub kosztów wytworzenia,

−

udziały w innych jednostkach i długoterminowe papiery wartościowe (lokaty) – według
cen nabycia pomniejszonych o odpisy spowodowane trwałą utratą ich wartości,

−

środki trwałe oraz wartości niematerialne i prawne – według cen nabycia lub kosztów
wytworzenia, lub wartości po aktualizacji wyceny pomniejszonych o odpisy amortyzacyjne
(umorzeniowe),

−

zapasy  rzeczowych  składników  majątku  obrotowego  oraz  krótkoterminowe  papiery
wartościowe (przeznaczone do obrotu), według cen nabycia lub kosztów wytworzenia nie
wyższych  od  ich  cen  sprzedaży  netto  na  dzień  bilansowy,  dłużne  papiery  wartościowe  –
według  cen  sprzedaży,  z  tym  że  różnice  między  ceną  nabycia  a  aktualną  ceną  sprzedaży
zalicza się do kosztów lub przychodów z operacji finansowych,

−

należności i zobowiązania, w tym również z tytułu pożyczek – w kwocie wymagającej
zapłaty,

−

środki pieniężne, kapitały (fundusze), wyemitowane papiery wartościowe oraz pozostałe
aktywa i pasywa – według wartości nominalnej.
W trakcie prowadzenia działalności gospodarczej jednostki mogą dokonywać transakcji

w walutach  obcych.  W  momencie  dokonywania  tych  transakcji  dokonuje  się  ich  bieżącej
wyceny.  Jeżeli  transakcje  dotyczą  zapłaty  należności  lub  zobowiązań  w  walutach  obcych,  to
ich  wyceny  dokonuje  się  według  kursu  zakupu lub  sprzedaży walut stosowanego przez bank,
w którym firma ma rachunek. W przypadku pozostałych transakcji należy stosować średni kurs
NBP  danej  waluty.  W  związku  ze  spłatą  zobowiązań  lub  otrzymaniem  należności  w walucie
obcej powstają różnice kursowe. Różnice te mogą być:

−

dodatnie – powstają gdy w wyniku wyceny rośnie wartość aktywów lub maleje wartość
pasywów i traktowane są jako przychody finansowe.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

ujemne – powstają gdy w wyniku wyceny maleje wartość aktywów lub rośnie wartość
pasywów i traktowane są jako koszty finansowe.
Salda wykazywane na poszczególnych kontach bilansowych wymagają okresowego

uzgadniania ze stanem rzeczywistym poszczególnych składników. Powstałe różnice wymagają
skorygowania i rozliczenia osób odpowiedzialnych za powierzone mienie. Sprawdzenia tego

dokonuje się w trakcie inwentaryzacji.
Istnieją trzy podstawowe metody inwentaryzacji:
– spis z natury – porównanie ilości i wycena składników majątkowych z danymi wynikającymi

z ewidencji

– potwierdzenia sald przez kontrahentów,
– weryfikacja – porównanie danych ewidencyjnych z odpowiednimi dokumentami (dotyczy to

składników nie objętych spisem z natury czy potwierdzeniem salda).

Wyniki inwentaryzacji noszą nazwę różnic inwentaryzacyjnych i ujmowane są na koncie
„Rozliczenie niedoborów, szkód i nadwyżek”.

Nadwyżka występuje wówczas, gdy stan faktyczny konkretnego składnika majątku jest

większy od ilości i wartości wynikającej z dokumentacji i ewidencji. Ujmowana jest na koncie
„Rozliczenie  niedoborów,  szkód  i  nadwyżek”  po  stronie  Ma  w  korespondencji  z  właściwym
składnikiem  majątku  po  stronie  Wn  (np.  „Kasa”,  „Wyroby  gotowe”).  Po  ustaleniu  nadwyżki
dokonuje  się  jej  rozliczenia  uznając  jedno  z  kont:  „Koszty  działalności”  –  gdy  nadwyżki  są
spowodowane  błędami  w  dokumentacji,  lub    „Pozostałe  przychody  operacyjne”  –  gdy
występują  trudności  z  ustaleniem  ich  przyczyny.  Niedobór  występuje  wówczas,  gdy  ilość,
a tym  samym  wartość  określonego  rodzaju  składnika  majątku  w  magazynie  jest  mniejsza  od
ilości  i  wartości  tego  samego  rodzaju  składnika  wynikającego  z  dokumentacji  i  ewidencji.
Wszelkie  niedobory  i  szkody  ujmowane  są  po  stronie  Wn  konta  „Rozliczenie  niedoborów,
szkód  i  nadwyżek”  w  korespondencji  z  właściwym  składnikiem  majątku  po  stronie  Ma
(np. „Kasa”, „Wyroby gotowe”).

Po ustaleniu niedoborów dzielimy je na zawinione i niezawinione i dokonujemy ich

obciążenia.  Niedobory  niezawinione  dzielimy  na  obciążające  koszty  i  obciążające  straty
nadzwyczajne. Niedobory zawinione powstałe z winy osób odpowiedzialnych za nie obciążają
konta:  „Pozostałe  koszty  operacyjne”,  gdy  zrezygnowano  z  roszczenia  wobec  pracownika;
„Inne  rozrachunki  z  pracownikami”,  gdy  roszczenie  zostało  uznane  przez  osobę
odpowiedzialną  za  nie;  „Roszczenia  sporne”,  gdy  sprawa  trafia  na  drogę  sądową,  gdyż
pracownik  nie  wyraża  zgody  na  pokrycie  niedoboru.  Niedobory  i  nadwyżki  podlegające
kompensacie  dotyczą  podobnych  asortymentów,  ujawnione  zostały  w  czasie  tego  samego
spisu  i  dotyczą  tej  samej  osoby  materialnie  odpowiedzialnej.  Kompensata  niedoborów
nadwyżkami ujmowana jest po stronie Wn na koncie „Pozostałe rozrachunki” i po stronie Ma
na koncie „Pozostałe przychody i koszty”.

W ciągu roku konto „Rozliczenie niedoborów, szkód i nadwyżek ” może wykazywać dwa

salda: Wn – określające wartość niedoborów podlegających rozliczeniu, Ma – określające
wartość nie rozliczonych nadwyżek. Na koniec roku konto to winno zostać rozliczone.

4.11.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  W jaki sposób wycenia się środki trwałe?
2.  Na czym polega inwentaryzacja?
3.  Czym różni się wycena w trakcie roku od wyceny bilansowej?
4.  Jakie zapisy przyjmuje strona Ma konta „Rozliczenie niedoborów, szkód i nadwyżek”?
5.  Co to są różnice kursowe i jakie znasz ich rodzaje?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.11.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Zaksięguj operacje gospodarcze związane z ujawnieniem i rozliczeniem różnic

inwentaryzacyjnych.

W jednostce ABC S.A. na dzień kończący rok obrotowy przeprowadzono inwentaryzację

materiałów produkcyjnych X. W wyniku  inwentaryzacji  ustalono  stan  rzeczywisty  tych
materiałów  na  poziomie  2000  tys.  zł,  zaś z  ksiąg   rachunkowych wynika  wartość  materiałów
na  poziomie  2020  tys.  zł.  Komisja  inwentaryzacyjna  ustaliła,  że  niedobory  w  stosunku  do
wartości  zapasów  w  wysokości  do  2%  mieszczą  się  w  granicach  norm  ubytków
przewidzianych w spółce „ABC” dla tego typu materiału.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z przygotowanym materiałem,
2)  otworzyć konta,
3)  skorzystać z zakładowego planu kont [2, s. 189],
4)  zaksięgować operacje gospodarcze podane w ćwiczeniu,
5)  zaprezentować wyniki pracy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

materiały biurowe,

–

kalkulator,

–

literatura zgodna z punktem 6 Poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 2

Otwórz konta, oznaczając salda znakiem X. Zaksięguj operacje gospodarcze związane

z ujawnieniem i rozliczeniem różnic inwentaryzacyjnych.
1. Podczas inwentaryzacji w przedsiębiorstwie ujawniono:

a) niedobór gotówki w kasie – 300 zł, b) niedobór materiałów – 800 zł, c) niedobór

produktów gotowych – 350 zł, d) niedobór środka trwałego o wartości początkowej
5 000 zł i dotychczasowym umorzeniu 1 300 zł, e) nadwyżkę materiałów – 900 zł.

2. Komisja inwentaryzacyjna dokonała następujących rozliczeń ujawnionych różnic:

a)  niedobór w kasie był zawiniony przez kasjera, wpłacił on brakującą kwotę,
b)  część niedoboru materiałów skompensowano nadwyżką – 400 zł,
c)  część niedoboru uznano jako ubytki w granicach norm – 200 zł,
d)  pozostałą część niedoboru pokryła osoba materialnie odpowiedzialna,
e)  niedobór produktów uznano za zawiniony przez osobę odpowiedzialną;  ze względu na

odmowę jego uznania skierowano sprawę do sądu,

f) nadwyżkę materiałów pozostałą po kompensacie z niedoborem odpisano na pozostałe

przychody operacyjne, gdyż nie ustalono przyczyn jej powstania.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z przygotowanym materiałem,
2)  otworzyć konta,
3)  skorzystać z zakładowego planu kont [2, s. 189],

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4)  zapoznać się z ewidencją różnic inwentaryzacyjnych,
5)  zaksięgować operacje gospodarcze,
6)  zaprezentować wyniki pracy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–   materiały biurowe,
–   kalkulator,
–   literatura zgodna z punktem 6 Poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 3

Dokonaj następujących rozliczeń ujawnionych różnic, wpisując je do tabeli.

W jednostce gospodarczej w czasie inwentaryzacji stwierdzono:
niedobór materiału A - 7 szt. x 6 zł = 42 zł
niedobór materiału B - 9 szt. x 8 zł = 72 zł
niedobór materiału C - 8 szt. x 4 zł = 32 zł
razem niedobory materiałów 146 zł

nadwyżka materiału D - 5 szt. x 9 zł = 45 zł
nadwyżka materiału E - 1 szt. x 8 zł = 8 zł
nadwyżka materiału F - 3 szt. x 4 zł = 12 zł
razem nadwyżki materiałów 65 zł

niedobór przedmiotu G o wartości  100 zł
niedobór przedmiotu H o wartości  300 zł
razem niedobory przedmiotów   400 zł

nadwyżka przedmiotu I o wartości 200 zł
nadwyżka przedmiotu J o wartości 50 zł
razem nadwyżki przedmiotów 250 zł

niedobór  środka  trwałego  K  o  wartości  początkowej  3300  zł  i  dotychczasowym  umorzeniu
2100 zł;
niedobór  środka  trwałego  L  o  wartości  początkowej  2200  zł  i  dotychczasowym  umorzeniu
1700 zł;
nadwyżkę środka trwałego Ł o wartości początkowej 4500 zł.

Ujawnione różnice inwentaryzacyjne

kwota

stwierdzone niedobory materiałowe

stwierdzone nadwyżki materiałowe

dokonano kompensaty materiału A nadwyżką materiału D,
a pozostałą nadwyżkę materiału D odpisano na zysk

niedoborem materiału B obciążono pracownika

niedobór materiału C wynika z błędu w liczeniu – korekta

nadwyżka materiału E, to błąd w liczeniu – korekta

faktyczna nadwyżka materiału F

stwierdzone niedobory przedmiotów

stwierdzone nadwyżki przedmiotów

niedoborem przedmiotu G obciążono pracownika

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

niedobór przedmiotu H jest niezawiniony

korekta błędnie stwierdzonej nadwyżki przedmiotu I

przyjęcie rzeczywistej nadwyżki przedmiotu J

stwierdzone niedobory środków trwałych K i L

stwierdzona nadwyżka środka trwałego Ł

niedobór środka trwałego K uznano za niezawiniony (3500-2100)

niedoborem środka trwałego L obciążono pracownika

nadwyżka środka trwałego Ł jest błędna

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z przygotowanym materiałem,
2)  skorzystać z zakładowego planu kont [2, s. 189],
3)  zapoznać się z ewidencją różnic inwentaryzacyjnych,
4)  wypełnić kartę ćwiczeń,
5)  zaprezentować wyniki pracy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

– materiały biurowe,
– literatura zgodna z punktem 6 Poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 4

Ustal różnicę kursową (jej charakter i wysokość) w sytuacji gdy:

średni kurs NBP euro wynosił na dzień 28 kwietnia br. 3,8740 zł, a na dzień 10 maja 4,0117 zł.
1.  Sprzedaż towarów wynosiła 15 000 euro netto.
2.  Wystawienie faktury wraz z wydaniem towarów nastąpiło 28 kwietnia br.
3.  Zapłata za fakturę nastąpiła zgodnie z terminem zawartym na fakturze czyli, 10 maja br.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)   zapoznać się z przygotowanym materiałem,
2)   dokonać stosownych księgowań,
3)   zaprezentować wyniki pracy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–   materiały biurowe,
–   kalkulator,
–   literatura zgodna z punktem 6 Poradnika dla ucznia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ

INSTRUKCJA DLA UCZNIA

1.  Przeczytaj uważnie instrukcję.
2.  Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.
3.  Zapoznaj się z zestawem zadań testowych.
4.  Udzielaj odpowiedzi na załączonej karcie odpowiedzi. Wskaż  tylko jedną odpowiedź

prawidłową. W przypadku pomyłki należy błędną odpowiedź zaznaczyć kółkiem, a
następnie ponownie zakreślić odpowiedź prawidłową.

5. Pracuj samodzielnie, bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonanego zadania.
6. Kiedy udzielenie odpowiedzi będzie Ci sprawiało trudności, wtedy odłóż jego rozwiązanie

na później i wróć do niego, gdy zostanie Ci wolny czas.

7. Na rozwiązanie testu masz 40 minut

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

1. Bilans jest sprawozdaniem finansowym sporządzanym:

a)  na początku roku kalendarzowego,
b)  za rok kalendarzowy,
c)  na dzień zamknięcia ksiąg rachunkowych,
d)  na dzień kończący rok kalendarzowy.

2. Zasada równowagi bilansowej mówi, że:

a)  pasywa mogą czasem przewyższać aktywa,
b)  suma pasywów równa się sumie aktywów,
c)  majątek trwały = kapitał własny,
d)  zobowiązania = należności.

3. Aktywa to:

a)  zasoby majątkowe kontrolowane przez jednostkę,
b)  zobowiązania długoterminowe,
c)  źródła finansowania majątku,
d)  suma kapitału własnego.

4. Wartości niematerialne i prawne nie obejmują:

a) prawa do wzorów użytkowych oraz zdobniczych, nabytych koncesji, licencji,

patentów i znaków towarowych,

b) akcji i obligacji,
c) oprogramowania komputerów o przewidywanym okresie użytkowania dłuższym niż

jeden rok.

5. Do środków trwałych nie zaliczamy:

a)  prawa wieczystego użytkowania gruntu,
b)  środków transportu,
c)  maszyn i urządzeń,
d)  długoterminowych papierów wartościowych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

6. Zaksięgowanie operacji tylko na jednym koncie to błąd, który:

a)  można wykryć przez sporządzenie zestawienia obrotów i sald,
b)  poprawiamy przez skreślenie,
c)  poprawiamy stornem czerwonym lub czarnym,
d)  to nie jest błąd.

7. Konta pasywne to konta:

a)  np. konto Rozrachunki z pracownikami,
b)  może wykazywać saldo początkowe po stronie debetowej,
c)  może wykazywać saldo początkowe po stronie kredytowej,
d)  może wykazywać dwa salda jednocześnie.

8. Operację gospodarczą: wypłacono z kasy wynagrodzenie pracownikowi, zaksięgujesz:

a)  Wn Rachunek bankowy/ Ma Rozrachunki z tytułu wynagrodzeń,
b)  Wn Rozrachunki z tytułu wynagrodzeń/ Ma Rachunek bankowy,
c)  Wn Rozrachunki z tytułu wynagrodzeń/ Ma Kasa,
d)  Wn Kasa / Ma Rozrachunki z tytułu wynagrodzeń.

9. Operację gospodarczą: otrzymany kredyt bankowy z rachunku bankowego, zaksięgujesz:

a)  Wn Kredyty bankowe/ Ma Rachunek bankowy,
b)  Wn Rachunek bankowy/Ma Kredyty bankowe,
c)  Wn Kasa/Ma Fundusz przedsiębiorstwa,
d)  Wn Należności od odbiorców/ Ma Produkty gotowe.

10. Storno czerwone należy interpretować jako:

a)  liczbę dodatnią,
b)  liczbę ujemną,
c)  pominięcie zapisu,
d)  zwiększenie salda początkowego.

11. Zakładowy plan kont nie ujmuje:

a)  stosowanych metod amortyzacji majątku trwałego,
b)  zasad wyceny rzeczowego majątku trwałego,
c)  zasad prowadzenia rachunku kosztów,
d)  wykazu kontrahentów.

12. Ustawa o rachunkowości klasyfikuje rozliczenie międzyokresowe kosztów na:

a)  bezpośrednie i pośrednie,
b)  czynne i bierne,
c)  stałe i zmienne,
d)  materialne i niematerialne.

13. Koszty bezpośrednie obejmują między innymi:

a)  koszty zużytych materiałów bezpośrednio w produkcji,
b)  koszty reprezentacji i reklamy,
c)  koszty zarządu,
d)  koszty amortyzacji.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

14. Do strat nadzwyczajnych zaliczamy:

a)  opłacone koszty postępowania sądowego,
b)  zapłaconą przez jednostkę wysoką grzywnę,
c)  skutki zdarzeń losowych,
d)  przedawnione należności.

15. Jeżeli cena rzeczywista wynosi 100,00 zł, a cena ewidencyjna 95,00 zł, to odchylenia od

cen ewidencyjnych materiałów przedstawiają się następująco:
a)  są debetowe i wynoszą 5 zł,
b)  są kredytowe i wynoszą 5 zł,
c)  ich wysokość zależy od metody wyceny materiałów,
d)  nie występują.

16. Wskaż błędny zapis księgowy:

a)  Bieżący rachunek bankowy / Kasa,
b)  Materiały / Rozliczenie zakupu,
c)  Pozostałe koszty operacyjne / Pozostałe przychody operacyjne,
d)  Usługi obce / Kasa.

17. Podjęcie gotówki z banku do kasy odbywa się na podstawie:

a)  czeku rozrachunkowego,
b)  wyciągu bankowego,
c)  bankowego dowodu wpłaty,
d)  czeku gotówkowego.

18. Na dzień bilansowy środki trwałe wyceniane są:

a)  wg wartości początkowej,
b)  wg wartości inwentarzowej,
c)  w cenie nabycia,
d)  nie ma potrzeby wyceniać.

19. Konto „Rozrachunki z tytułu wynagrodzeń” jest kontem:

a)  aktywnym,
b)  pasywnym,
c)  aktywno-pasywnym,
d)  wynikowym.

20. Firma X zajmująca się produkcją cegieł jednego typu stosuje w celu wyliczenia

jednostkowego kosztu wytworzenia kalkulację:
a)  podziałową prostą ze współczynnikami,
b)  doliczeniową,
c)  podziałową prostą,
d)  asortymentową.

21. Koszt zużytej energii elektrycznej powinien być ujęty jako:

a)  usługi obce,
b)  zużycie materiałów i energii,
c)  pozostałe koszty rodzajowe,
d)  podatki i opłaty.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

22. Gdy ewidencja kosztów jest prowadzona tylko w układzie rodzajowym, wtedy wynik

finansowy może być ustalony w sposób:
a)  kalkulacyjny,
b)  porównawczy,
c)  porównawczy lub kalkulacyjny (do wyboru przez księgowego),
d)  porównawczy i kalkulacyjny (jednocześnie).

23. Przyjęcie środka trwałego do eksploatacji ewidencjonujemy następująco:

a)  „Rozliczenie zakupu” MA oraz „Środki trwałe” WN,
b)  „Rozliczenie zakupu” MA oraz „Środki trwałe w budowie” WN,
c)  „Rozrachunki z dostawcami” MA oraz „Środki trwałe” WN,
d)  wszystkie wyżej przedstawione rozwiązania są błędne.

24. Która z pozycji nie jest potrącana w liście płac?

a)  składki na ubezpieczenie społeczne,
b)  należna zaliczka na podatek dochodowy,
c)  składka zdrowotna,
d)  zasiłek rodzinny.

25. Który sposób obliczenia wyniku finansowego jest poprawny:

a) wynik ze sprzedaży skorygowany o zmianę stanu produktów,
b) wynik z działalności operacyjnej skorygowany o pozostałe przychody i koszty

operacyjne,

c) wynik z działalności gospodarczej skorygowany o straty i zyski nadzwyczajne,
d) wynik z działalności operacyjnej skorygowany o przychody i koszty finansowe.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko..........................................................................................

Prowadzenie pełnej ewidencji zdarzeń gospodarczych w przedsiębiorstwie

Zakreśl poprawną odpowiedź.

zadania

Odpowiedź

Punkty

Razem:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

6. LITERATURA

1. Gierusz B.: Podręcznik samodzielnej nauki księgowania. ODDK, Gdańsk 2005
2. Kuczyńska-Cesarz A., Cesarz T.: Rachunkowość zbiór zadań z rozwiązaniami. Difin,

Warszawa 2004. Do książki dołączona jest płyta CD z edukacyjną wersją modułu Finanse
i Księgowość „Raks 2000”

3. Olchowicz I.: Podstawy rachunkowości. Wykład tom 1, Difin, Warszawa 2004
4. Sawicki K.: Rachunkowość finansowa przedsiębiorstw po przystąpieniu Polski do

Wspólnoty Europejskiej. Cz. 1, praca zbiorowa, „Ekspert” Wydawnictwo i Doradztwo,
Wrocław 2005

5. Ustawa o rachunkowości z dnia 29 września 1994 r., DzU z 2002 r. nr 76, poz. 694

z późn. zmianami

6. Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych z dnia 26 lipca 1991 r., DzU z 2000

r. nr 114, poz. 176 z późn. zmianami

7. Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych z dnia 15 lutego 1992 r., DzU z 2000

r. nr 54, poz. 654 z późn. zmianami

8. Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych z dnia 13 października 1998 r., DzU z 1998

r. nr 137, poz. 887 z późn. zmianami

strona internetowa Ministerstwa Finansów
strona internetowa www.pity.pl, program druki IPS, formularze grupy finansowo-
-księgowej