Tech.agrobizn_341[01].Z5.02

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

MINISTERSTWO EDUKACJI

NARODOWEJ

Luiza Bojarska

Kształtowanie własnego wizerunku publicznego
341[01].Z5.02

Poradnik dla ucznia

Wydawca

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy
Radom 2007

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Recenzenci:

mgr inŜ. Artur Bońkowski

mgr Maria Tokarczyk-Biernacka

Opracowanie redakcyjne:

mgr inŜ. Maria Pajestka

Konsultacja:

mgr inŜ. Marek Rudziński

Poradnik stanowi obudowę dydaktyczn

programu jednostki modułowej 341[01].Z5.02,

„Kształtowanie własnego wizerunku publicznego”, zawartego w modułowym programie
nauczania dla zawodu technik agrobiznesu.

Wydawca

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy, Radom 2007

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie

2. Wymagania wstępne

3. Cele kształcenia

4. Materiał nauczania

4.1. Autoprezentacja

4.1.1. Materiał nauczania

4.1.2. Pytania sprawdzające

4.1.3. Ćwiczenia

4.1.4. Sprawdzian postępów

4.2. Wystąpienia publiczne

4.2.1. Materiał nauczania

4.2.2. Pytania sprawdzające

4.2.3. Ćwiczenia

4.2.4. Sprawdzian postępów

4.3. Dokumenty aplikacyjne związane z poszukiwaniem pracy

4.3.1. Materiał nauczania

4.3.2. Pytania sprawdzające

4.3.3. Ćwiczenia

4.3.4. Sprawdzian postępów

4.4. Rozmowa kwalifikacyjna

4.4.1. Materiał nauczania

4.4.2. Pytania sprawdzające

4.4.3. Ćwiczenia

4.4.4. Sprawdzian postępów

5. Sprawdzian osiągnięć

6. Literatura

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1. WPROWADZENIE

Poradnik będzie Ci pomocny w przyswajaniu wiedzy mającej na celu rozwijanie

umiejętności kształtowania własnego wizerunku publicznego oraz poszukiwania pracy
i przeprowadzania rozmowy kwalifikacyjnej, tak potrzebnych dla technika agrobiznesu.
W poradniku zamieszczono:

−

wymagania wstępne, czyli wykaz niezbędnych umiejętności i wiedzy, które powinieneś
mieć opanowane, aby przystąpić do realizacji tej jednostki modułowej,

−

cele kształcenia tej jednostki modułowej,

−

materiał nauczania umoŜliwiający samodzielne przygotowanie się do wykonania ćwiczeń
i zaliczenia  sprawdzianów.  Ze  szczególną  uwagą  naleŜy  prześledzić  treści  dotyczące
autoprezentacji,  kreowania  własnego  wizerunku,  wystąpień  publicznych,  przygotowania
aplikacji oraz rozmowy kwalifikacyjnej. Są to zagadnienia, z którymi będziesz się stykał
bardzo  często  w Ŝyciu  prywatnym  i zawodowym.  Wykorzystaj  do  poszerzenia  wiedzy
wskazaną literaturę oraz inne źródła informacji,

−

pytania sprawdzające wiedzę potrzebną do wykonania ćwiczeń,

−

zestaw  ćwiczeń,  które  umoŜliwiają  Ci  nabycie  umiejętności  praktycznych,  zawierający
wykaz  materiałów,  środków  dydaktycznych  do  realizacji  ćwiczenia.  Zaliczenie  ćwiczeń
jest  dowodem  osiągnięcia  umiejętności  praktycznych  określonych  w tej  jednostce
modułowej,

−

sprawdzian postępów, w którym powinieneś odpowiadać na pytanie tak lub nie, co
oznacza, Ŝe opanowałeś materiał lub nie,

−

sprawdzian osiągnięć wraz z instrukcją i kartą odpowiedzi,

−

wykaz literatury.
JeŜeli masz trudności ze zrozumieniem tematu lub ćwiczenia, poproś nauczyciela

o wyjaśnienie i ewentualnie sprawdzenie, czy dobrze wykonujesz określoną czynność. Po
zrealizowaniu materiału spróbuj zaliczyć sprawdzian z zakresu jednostki modułowej.

Bezpieczeństwo i higiena pracy

W czasie pobytu w pracowni musisz przestrzegać regulaminów, przepisów bhp i higieny

pracy oraz instrukcji przeciwpoŜarowych, wynikających z rodzaju wykonywanych prac.
Przepisy te poznasz podczas zajęć.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2. WYMAGANIA WSTĘPNE

Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

−

czytać ze zrozumieniem,

−

aktywnie słuchać,

−

posługiwać się podstawowymi pojęciami z zakresu prezentacji, autoprezentacji oraz
psychologicznymi aspektami z tych dziedzin,

−

zastosować zasady savoir-vivre’u,

−

stosować zasady komunikacji interpersonalnej,

−

rozróŜniać komunikację werbalną i niewerbalną,

−

rozpoznwać myśli, emocje i potrzeby rozmawiających osób na podstawie ich „języka
ciała”,

−

stosować róŜne komunikaty mowy ciała w zaleŜności od potrzeb i zaistniałej sytuacji,

−

stosować style komunikowania się,

−

dostosowywać własny styl komunikowania się do stylu rozmówcy,

−

wykorzystywać podstawowe zasady prezentacji,

−

korzystać z urządzeń wspomagających prezentację,

−

wyjaśniać podstawowe załoŜenia działania asertywnego,

−

radzić sobie ze stresem w czasie autoprezentacji,

−

rozróŜniać środki dydaktyczne: dyskusję, wykład, ćwiczenia,

−

sporządzać krótki scenariusz do określonych zajęć,

−

współpracować w grupie,

−

korzystać z róŜnych źródeł informacji.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3. CELE KSZTAŁCENIA

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

−

określić cel i funkcje autoprezentacji,

−

zastosować techniki autoprezentacji,

−

wymienić obronne taktyki autoprezentacji,

−

określać swoje mocne strony i słabości, a następnie te drugie niwelować,

−

poprawić własny wizerunek podczas wystąpień publicznych,

−

obronić się przed perswazją innych,

−

rozróŜnić poszczególne socjotechniki autoprezentacji,

−

prawidłowo dokonać własnej analizy SWOT podczas poszukiwania pracy,

−

sporządzić podstawowe aplikacje związane z poszukiwaniem pracy (CV, list
motywacyjny),

−

kształtować własny wizerunek podczas rozmowy kwalifikacyjnej,

−

przeanalizować pułapki, jakie mogą pojawiać się podczas rozmowy kwalifikacyjnej,

−

wystąpić publicznie,

−

wzmocnić słowa przekazem wizualnym, audiowizualnym i audytywnym,

−

umiejętniej rozpoznać myśli, emocje i potrzeby rozmawiających osób i słuchających na
podstawie ich „języka ciała”,

−

zastosować róŜne komunikaty mowy ciała w zaleŜności od potrzeb i zaistniałej sytuacji,

−

dostosować własny styl komunikowania się do stylu rozmówcy,

−

odczytać intencje nadawcy komunikatu,

−

określić sytuacje, w których warto zachowywać się asertywnie,

−

wskazać obszary własnych zachowań wymagających poprawy i doskonalenia,

−

być pewnym siebie w róŜnych sytuacjach Ŝyciowych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. MATERIAŁ NAUCZANIA

4.1. Autoprezentacja

4.1.1. Materiał nauczania

Autoprezentacja [23, s. 27] to wyraz złoŜony; pierwszy człon „auto-” (z gr.) oznacza: sam,
własny,  odpowiednik  polskiego  samo-,  zaś  „prezentacja”  (z  łac.)  to  przedstawienie  kogoś,
czegoś,  zapoznanie,  okazanie.  To  świadoma  kontrola  i kształtowanie  własnego  wizerunku
publicznego  w taki  sposób,  aby  odebrano  nas  zgodnie  z naszymi  potrzebami  i celami,
kierowanie  wraŜeniem  wywieranym  na  innych,  to  proces  kontrolowania  przez  człowieka
sposobu,  w jaki  jest  postrzegany  przez  otoczenie.  Często  o autoprezentacji  mówi  się,  Ŝe  to
umiejętność  pozytywnego  „sprzedawania  siebie”  lub  „manipulowanie  wywieranym
wraŜeniem”.

Te ostatnie określenia mają negatywny oddźwięk, to jednak obrazują rzeczywiste

znaczenie  autoprezentacji.  Od  zawsze  człowiek  chce  wywierać  na  innych  odpowiednie
wraŜenie.  Często  robi  to  nieświadomie,  np.  w Ŝyciu  prywatnym.  Przykładem  moŜe  być
zachowanie  męŜczyzn,  obok  których  przechodzi  atrakcyjna  kobieta.  Wtedy  nieświadomie  Ci
pierwsi  prostują  się,  sprawiając  wraŜenie  wyŜszych  niŜ  byli  przed  chwilą,  co  według  nich  jest
krokiem  do  atrakcyjności.  Jednak  bardzo  często  na  odpowiednim  wraŜeniu,  szczególnie
pozytywnym,  zaleŜy  nam  w Ŝyciu  publicznym  oraz  zawodowym.  Przykładem  moŜe  być
rozmowa kwalifikacyjna z pracodawcą, która szczegółowo opisana jest w poniŜszym rozdziale.
Zarówno  w pierwszym,  jak  i  w drugim  przypadku  stosuje  się  tak  zwane  techniki
autoprezentacji, często nie zdając sobie z tego sprawy. Przykładowe techniki autoprezentacji to:
1.  Autopromocja  kompetencji,  czyli  opisywanie  i przedstawianie  siebie  w korzystnym

wietle, pokazywanie swoich mocnych stron i zalet, a pomijanie słabości i wad.

2. Demonstrowanie pewnych postaw, które mogą spotkać się z przychylnym przyjęciem.
3. Publiczne atrybucje, czyli wyjaśnianie własnego zachowania w sposób zgodny

z powszechnie przyjętymi normami, z określonym wizerunkiem społecznym.

4. Umiejętne manifestowanie związków z pewnymi osobami, instytucjami, grupami

społecznymi,  które  mogą  wzmocnić  nasz  wizerunek,  a odcinanie  się  od  innych,  które
mogą  przynieść  nam  szkodę,  np.  unikanie  pechowców.  Często  uwaŜa  się,  Ŝe  po  tym,
z kim  obcujemy,  kogo  popieramy,  z czym  się  identyfikujemy  moŜna  poznać,  jacy
jesteśmy.

5. Wyświadczanie drobnych przysług i wykonywanie Ŝyczliwych gestów w celu budowania

atmosfery zaufania.

6. Prawienie morałów, pouczanie, upominanie, bądź teŜ zastraszanie.
7. Umiejętne wykorzystywanie komunikacji werbalnej (do przekazywania wiedzy,

argumentowania, itp.).

8. Umiejętne wykorzystywanie komunikacji niewerbalnej, tzw. mowy ciała.
9. Wykorzystanie elementów związanych z wyglądem zewnętrzny (manipulowanie strojem,

fryzurą, makijaŜem, itp.).

10. Umiejętne budowanie kontaktu poprzez ton głosu, kontakt wzrokowy, wyraz twarzy,

postawę ciała.

11. Manipulacje pamięcią, czyli rzeczywiste, bądź udawane pamiętanie lub zapominanie

w celach autoprezentacji.

12. Wykorzystywanie przedmiotów z najbliŜszego otoczenia dla celów reprezentacyjnych

(np. firmowy zegarek, drogi garnitur, modny samochód).

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Tabela 1. Taktyki autoprezentacji [opracowanie własne]

Niewłaściwe taktyki autoprezentacji

Właściwe zachowanie

Atak

Obrona

Natychmiast naleŜy zwrócić uwagę
na rozmówcę

NaleŜy pokazać, Ŝe jest się bardzo
zajętym i nie ma się czasu dla kogoś
tak mało waŜnego

Ignoruje się rozmówcę

Jeśli rozmówca jest znany, naleŜy
zwrócić się do niego po imieniu

Spoufalanie się, zwracanie się „Ty”,
„kolego”

UŜywanie form bezosobowych

Szukanie okazji, aby pomóc

Zastraszanie

Ukrywanie się

WyraŜanie w swojej postawie
chęci pomocy

Przyjmowanie postawy agresywnej

Unikanie kontaktu, samoutrudnianie

W słowach wyraŜanie chęci
pomocy

Wypowiadanie się agresywnie,
tonem protekcjonalnym, w sposób
poniŜający

Nie rozmawianie

Branie pod uwagę osobowości,
nastroju i wykształcenia rozmówcy

Pokazanie, kto rządzi, wytknięcie
niekompetencji, wymówki

Usprawiedliwianie, przeprosiny

Inny podział taktyk w autoprezentacji [10, s. 93]:

1) obronne taktyki autoprezentacji (to zachowania ukierunkowane na ochronę zagroŜonej

toŜsamości lub poczucia własnej wartości), naleŜą do nich:

−

samoutrudnianie – rzucanie kłód pod własne nogi. AngaŜowanie się w działania, które
obniŜają szansę sukcesu a jednocześnie zwalniają z osobistej odpowiedzialności za
poniesioną poraŜkę i w dodatku nasilają osobistą chwałę w przypadku sukcesu,

−

suplikacja – prezentowanie własnej bezradności w nadziei uzyskania pomocy od innych
dzięki odwołaniu się do normy odpowiedzialności społecznej, która nakazuje pomagać
słabszemu,

−

wymówki – zaprzeczanie intencji wyrządzania szkody i przekonywanie, Ŝe nie miało się
kontroli nad przebiegiem zadania, zachowania, które wyrządziło szkodę,

−

usprawiedliwienia – to akceptacja własnej odpowiedzialności z argumentacją, Ŝe czyn
jest mało szkodliwy albo dotyczy czegoś innego niŜ szkoda,

−

przeprosiny – to akceptowanie własnej odpowiedzialności za szkodę, okazanie Ŝalu,
rekompensowanie szkody ofierze.

2) asertywne taktyki autoprezentacji (to zachowania ukierunkowane na zbudowanie,

pozyskanie, utrwalenie jakiejś nowej toŜsamości naszej osoby), naleŜą do nich:

−

ingracjacja – oznacza tendencję do wykorzystania dla własnej korzyści kontaktu z drugą
osobą zwłaszcza pod jakimś względem znaczącą,

−

zastraszanie – polega na prezentacji groźnego wizerunku dla zaprezentowania swoich
znacznych moŜliwości. Jest skuteczna jedynie wobec osób słabszych,

−

moralizowanie,

−

autopromocja przez skojarzenie – kąpanie się w cudzej chwale i unikanie pechowców.
Przyznawanie się do związków z ludźmi sławnymi mając z tego dumę i satysfakcję,

3) autopromocja kompetencji – przedstawianie własnych osiągnięć jako większych niŜ

w rzeczywistości, podkreślanie trudności pokonanych przeszkód.
Od urodzenia zaleŜy większości ludziom na dbaniu o własny wizerunku, na tym, aby inni

ich  pozytywnie  odbierali,  więc  pewne  rzeczy  są  wrodzone.  Jednak,  aby  odpowiednio
oddziaływać na innych często ludzie uczestniczą w róŜnych szkoleniach, warsztatach, czytają
poradniki,  ksiąŜki  o tej  tematyce.  W ten  sposób  chcą  nauczyć  się  odpowiedniej
autoprezentacji,  wystąpień  publicznych  i wywierania  wpływu  na  innych,  aby  osiągnąć
zamierzony, wcześniej ustalony cel.

Praca nad sobą, zmiana wizerunku prowadzi do sukcesu, bo trening czyni mistrza. Aby

dojrzeć do zmian, naleŜy:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1. Określić swoje potrzeby.

Przykładową klasyfikację potrzeb stworzył amerykański psycholog Abraham H. Maslow
(1908–1970). Według niego potrzeby człowieka moŜna podzielić i ustawić
w odpowiedniej hierarchii tworząc piramidę.

Rys. 1. Piramida potrzeb wg Maslowa [opracowanie własne]

2. Dobrze poznać samego siebie i zdać sobie sprawę z tego, co robimy dobrze, a co źle.

NaleŜy odpowiedzieć sobie na kilka pytań: jak sami siebie postrzegamy?, jak postrzegają
nas inni?, jakie są nasze mocne i słabe strony?, co robimy źle?, jak moŜemy to zmienić?
Często,  aby  wprowadzić  zmiany,  bądź  korygować  błędy  moŜna  trenować  przed  lustrem
lub  nagrać  siebie  na  kamerę  wideo  i odtworzyć.  MoŜna  w ten  sposób  ocenić  własną
„mowę  ciała”.  Samowiedza  bardzo  często  warunkuje  nasze  działanie  i podejmowanie
decyzji.
WaŜne  jest  określenie  swoich  mocnych  i słabych  stron.  W tym  celu  moŜna  wykonać
analizę  SWOT  własnej  osobowości.  Skrót  ten  pochodzi  od  pierwszych  liter  angielskich
słów.

Tabela 2. Analiza SWOT

Strengths

(mocne strony)

Weaknesses

(słabe strony)

Opportunities

(szanse)

Threats

(zagroŜenia)

W  mocnych  stronach  określamy  wszystko,  co  jest  w nas  pozytywne:  cechy,  postawy,
umiejętności,  wiadomości,  w słabościach  określamy  np.  brak  motywacji,  wady,  brak
potrzebnych  umiejętności,  nieznajomość  języka  obcego.  W szansach  wpisujemy
wszystkie  korzyści,  które  pojawią  się  w przyszłości  po  wprowadzeniu  zmian,  zaś
w zagroŜeniach negatywy. Aby dobrze poznać siebie naleŜy:

potrzeby fizjologiczne (głód, pragnienie, sen, itd.)

potrzeby bezpieczeństwa (osobistego, socjalnego)

potrzeby społeczne (przynaleŜności, uczuć)

potrzeba uznania,

szacunku

potrzeba

samorealizacji

iŜ

ęd

Ŝs

ęd

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

a) zapoznać się z odpowiednią literaturą, programami telewizyjnymi, ukończyć

warsztaty, bądź szkolenia, porozmawiać ze specjalistami, aby wykorzystać zdobytą
wiedzę do samooceny i interpretacji wyników,

b) nie uogólniać pewnych zachowań i obserwacji. To, Ŝe raz spóźniliśmy się do pracy

wcale nie musi oznaczać, Ŝe jesteśmy niepunktualni,

c) zebrać wyniki i zestawić z opiniami np. naszych znajomych lub członków rodziny.

To,  Ŝe  my  o sobie  myślimy  w taki,  a nie  inny  sposób,  co  wynikało  z naszych
obserwacji,  wcale  nie  musi  oznaczać,  Ŝe  tak  jest.  NaleŜy  pamiętać,  Ŝe  moŜemy  być
bardzo subiektywni, inni mogą nas postrzegać bardziej krytycznie, obiektywnie. Jeśli
jedna  osoba  zwraca  nam  uwagę  na  pewne  rzeczy,  wcale  nie  musi  oznaczać,  Ŝe  ma
rację, ale jeśli robi to dwie lub więcej powinniśmy się nad tym zastanowić,

d) prowadzić obserwacje systematycznie, konsekwentnie i przez dłuŜszy okres czasu.

3. Określić, w jakim celu chcemy się zmienić. NaleŜy zdefiniować cel, a następnie ustalić

rodki potrzebne do jego realizacji, a takŜe plan działania. NaleŜy pamiętać, Ŝe czym

wyŜej postawi się poprzeczkę, tym więcej zostanie osiągnięte.

4. Polubić siebie i zmienić tylko to, co moŜna zmienić (samoakceptacja). NaleŜy pamiętać

o tym,  Ŝe  bardzo  waŜne  jest  to,  abyśmy  zaprzyjaźnili  się  ze  sobą.  Czym  sami  będziemy
lepiej myśleli i mówili o sobie, tym inni będą nas korzystniej postrzegali. Oczywiście nie
naleŜy  popadać  w skrajności  i zapędy  narcystyczne.  Dlatego  zamiast  powiedzieć,  „Ale
jestem głupi”, gdy popełnimy błąd, naleŜy powiedzieć, „Ale głupio zrobiłem”. Mimo Ŝe
oddźwięk jest podobny, to jednak znaczenie zupełnie inne.

Aby autoprezentacja wypadła pomyślnie, człowieka powinny wyróŜniać cechy:

Rys. 2. Cechy pomyślnej autoprezentacji [opracowanie własne]

WaŜne jest, jakie sprawiamy pierwsze wraŜenie, pamiętając o tym, Ŝe nie ma drugiej

szansy,  aby  zrobić  pierwsze  wraŜenie.  Reasumując,  chcąc  juŜ  na  samym  początku  odnieść
80% sukcesu, musimy zdać sobie sprawę jak waŜne jest to, jak wyglądamy, co mówimy, jak
się  zachowujemy  podczas  pierwszych  20  sekund  spotkania.  W tym  czasie  nasz  rozmówca
wyrabia sobie podświadomie o nas zdanie i bardzo trudno później jest je zmienić.

W kaŜdej sytuacji, zarówno w Ŝyciu prywatnym, jak i zawodowym, zaleŜy nam na tym

abyśmy wypadli pozytywnie. Często pragniemy, aby inni nas postrzegali za lepszych,
pewniejszych siebie, mądrzejszych, niŜ w rzeczywistości jesteśmy. KaŜde niepowodzenie na

profesjonalizm,

inteligencja,

wiara

w  siebie,  asertywność,  błyskotliwość,
wiarygodność,  wyrazistość,  pewność
siebie,  odwaga,  koncentracja,  wizja,
odpowiedzialność,  uroda,  atrakcyjność,
zaangaŜowanie,

współgranie

mowy

werbalnej z niewerbalną, konsekwencja,
komunikowanie się, twórcze myślenie,
umiejętność

zarządzania

czasem,

autopromocja, samoakceptacja,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

tym gruncie traktujemy jako wielką klęskę Ŝyciową, szczególnie wtedy, gdy zaleŜy nam na
tym, aby wypaść jak najlepiej, a efekt jest często odwrotny.

Autoprezentacja to treść o sobie przekazywana odbiorcy przez nadawcę, wyraŜona

werbalnie (słownie) i niewerbalnie (bezsłownie).

Według specjalistów zajmujących się badaniami na temat komunikacji interpersonalnej

poszczególne kanały przekazu informacji mają zróŜnicowany wpływ na kształtowanie ogólnej
oceny wypowiedzi. Tak, więc tylko 7% wszystkich informacji, które uzyskujemy
w rozmowie czerpiemy ze słów, przekaz zawarty w tonie głosu decyduje w 38%, zaś aŜ 55%
stanowi przekaz zawarty w „mowie ciała”.

Rys. 3. Rozkład procentowy przekazu informacji [opracowanie własne]

Aby autoprezentacja wypadła pozytywnie naleŜy zwrócić uwagę na:

1. Mimikę twarzy

Rys. 4. Emocje wyraŜane za pomocą mimiki twarzy:

a – radość, b – smutek, c – strach, d – gniew, e – podziw, f – zdziwienie [4, s. 31]

2. Kontakt wzrokowy

Cały czas naleŜy utrzymywać kontakt wzrokowy. Nie naleŜy uporczywie wpatrywać się

w rozmówcę, ani unikać jego wzroku. Ogólnie przyjmuje się, Ŝe kontakt wzrokowy powinien
wynosić  od  30%  do  60%  całej  rozmowy.  JeŜeli  będziemy  patrzeć  w oczy  krócej,  to  moŜe
oznaczać, Ŝe nie jesteśmy zainteresowani rozmową, jeśli dłuŜej, to, Ŝe bardziej interesuje nas
sam  rozmówca,  niŜ  rozmowa.  Nagłe  przerwanie  kontaktu  wzrokowego  oznacza  niechęć,
poczucie  winy  czy  chęć  ukrycia  czegoś.  Niewskazane  jest  puste  spojrzenie  typu  „szklane
oko”, które zdradza znudzenie. Pamiętajmy, Ŝe oczy są zwierciadłem duszy.
3.   Uśmiech

Uśmiech jest zaraźliwy i wprowadza spokój, więc naleŜy często go stosować. Uśmiech

sprzyja ciepłej barwie głosu. NaleŜy uśmiechać się z Ŝyczliwością (takŜe w oczach), a nie

7 %

3 8 %

5 5 %

SŁ OW A

T ON GŁ OSU

M OW A CIAŁ A

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

miać się bez powodu. Uśmiech nie moŜe być grymasem ani przejawem niekontrolowanej

wesołości.
4. Dotyk

Jest chyba najstarszą formą komunikacji niewerbalnej. Postępujemy tak, gdy chcemy

komuś okazać Ŝyczliwość, współczucie, sympatię. Jednak nie zawsze moŜemy sobie pozwolić
na taką metodę poufałości.
5. Wygląd zewnętrzny

Jest bardzo waŜny, bo świadczy o nas, ale takŜe o szacunku do naszego rozmówcy. Mówi

się, Ŝe „nie szata zdobi człowieka”, ale z drugiej strony „jak cię widzą tak cię piszą”. NaleŜy
pamiętać  o znaczeniu  ubioru  w komunikacji  międzyludzkiej,  zwłaszcza  jego  kolorze  i kroju.
Kolor  moŜe  być  wyrazem  aktualnego  stanu  emocjonalnego.  Ogólnie  przyjmuje  się,  Ŝe  kolor
czarny  wyraŜa  Ŝałobę,  biały  jest  wyrazem  niewinności,  radości.  Strój  wraz  z dodatkami,
fryzura  powinno  dobierać  się  odpowiednio  do  sytuacji.  Inny  strój  zakłada  się  na  rozmowę
słuŜbową,  na  przyjęcie  pracownicze,  kolację  ze  znajomymi,  a jeszcze  inaczej  na  zakupy.
ZauwaŜmy,  iŜ  w środowisku  politycznym,  biznesowym  w określonych  sytuacjach  strój
reguluje protokół dyplomatyczny.
6.   Gestykulację

Ramiona i ręce – nie moŜna wymachiwać zbyt często ramionami i rękoma – to świadczy

o nadpobudliwości.  Jednak  trzymanie  ich  w zupełnym  bezruchu  moŜe  zaburzyć  wypowiedź.
Przy  gestykulowaniu  zaleca  się  umiar  i wyczucie.  Warto  teŜ  unikać  stukania  palcami  w blat
stołu,  bo  to  oznacza  napięcie  i zniecierpliwienie,  dotykania  rękami  twarzy  –  to  oznaka
szukania  oparcia.  RównieŜ  ciągłe  dotykanie  jakiejś  części  garderoby  lub  włosów  moŜe
ś

wiadczyć o niepewności lub wewnętrznym niepokoju. Dłonie – powinny być otwarte,

skierowane  ku  górze,  lub  oparte  swobodnie  na  kolanach,  gdyŜ  taka  postawa  świadczy
o szczerości  i otwartości  rozmówcy.  Natomiast  zaciśnięte  pięści,  wykręcanie,  ściskanie
palców,  wyłamywanie  stawów  informuje,  Ŝe  rozmówca  moŜe  być  zaniepokojony,  z kolei
machinalne bawienie się przedmiotami (np. pstrykanie długopisem) moŜe być odczytane jako
brak  samokontroli  lub  zdenerwowanie.  Dłonie,  które  podpierają  głowę  to  sygnał  zmęczenia,
zniechęcenia  i bezsilności,  natomiast  bawienie  się  włosami  (występuje  głownie  u kobiet)
ś

wiadczy o zbędnej kokieterii. Znane są trzy rodzaje gestów: wrodzone, nabyte i dziedziczne.

7. Postawę ciała

Rys. 5. Otwarte ciało i otwarta postawa [19, s. 76]

Sposób siedzenia i stania, ułoŜenie głowy, tułowia i kończyn zdradzają emocje. Nogi

ciśle przylegające do siebie, ręce przyciśnięte do tułowia, zaciśnięte dłonie, nieruchoma

głowa najczęściej ukazują napięcie nerwowe. Niepokój wyraŜa się zazwyczaj nadmierną
ruchliwością, częstymi zmianami ułoŜenia ciała (chodzenie, siadanie, wstawanie), kręceniem
głową, poruszaniem stopami i dłońmi. Postawa ciała wskazuje takŜe na charakter

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

wzajemnych  relacji  między  rozmówcami.  Zachętą  jest  sygnalizowana  bezpośredniości
(wyraŜa się ona w pochyleniu ciała wobec rozmówcy), rozluźnienia. Swobodnie ułoŜone ręce
i nogi  mogą  świadczyć  o rozluźnieniu,  co  ułatwia  komunikację.  WraŜenie  braku  kontaktu
moŜe  odnieść  rozmówca,  którego  partner  jest  odchylony  do  tyłu  a ręce  ma  splecione  na
wysokości  klatki  piersiowej  (postawa  zamknięta).  Rozluźnienie  moŜe  wyraŜać  takŜe
dominację  jednego  z rozmówców,  zwłaszcza,  gdy  drugi  wskazuje  na  napięcie  emocjonalne.
Jeśli  zaś  obydwaj  rozmówcy  prezentują  pozycję  bezpośrednią  i rozluźnioną  w podobnym
stopniu, oznacza to, iŜ jest to układ partnerski i stwarza przyjazną atmosferę do konwersacji.
8.   Dystans

Zachowania przestrzenne wytyczają strefę, którą człowiek uwaŜa za własne terytorium.

Polega  to  na  wyznaczeniu  dystansu  w kontaktach  międzyludzkich.  Dystans  między
rozmówcami  zaleŜy  takŜe  od  ich  pozycji  społecznej  i tym  większy,  im  róŜnice  w hierarchii
społecznej  są  znaczne.  Istnieje  cztery  strefy  zachowań  przestrzennych:  intymna  (0–0,45m);
osobista (0,45–1,2m); społeczna (1,2–3,6m); publiczna (3,6–6m).

Gesty, postawa, wyraz twarzy i ciała tzw. "mowa ciała" powinny być zgodne

z komunikatem słownym.

NaleŜy unikać błędów podczas autoprezentacji takich jak:

−

brak przygotowania,

−

brak planu, określenia załoŜeń i formy,

−

nieznajomość komunikacji niewerbalnej,

−

odwracanie się od słuchaczy,

−

niezrozumienie słów i obrazów, brak harmonii w przekazie,

−

nerwowe zachowanie,

−

napięcie, sztywność,

−

trema (szczególnie paraliŜująca),

−

brak prawidłowego zagospodarowania czasu,

−

nadmierna gestykulacja, nieskoordynowana z całością.
Najczęściej stosowane socjotechniki według Hanny Hamer [11, s. 16] uŜywane podczas

autoprezentacji w kaŜdej sferze społecznego Ŝycia to:

−

posługiwanie się wdziękiem, czarem, urodą – dla wzbudzenia sympatii, aby rozmówca
łatwiej nam ulegał i niechętnie podejmował, zwłaszcza ostrą, polemikę,

−

atak personalny i/lub ośmieszanie – np.: „co za stek bzdur”, „banały, głupstwa pani
opowiada”, „ta końska grzywka uroku panu nie dodaje” albo wytykanie błędów
popełnionych (i wtedy rozdmuchiwanie ich) lub niepopełnionych (kłamstwa),

−

huśtawka emocjonalna, czyli naprzemienne uŜywanie dwóch poprzednich technik- dla
zmylenia przeciwnika, wytrącenia z równowagi, podporządkowania sobie coraz bardziej
niepewnego i tracącego równowagę rozmówcy,

−

nie odpowiadanie na pytania albo udawanie, Ŝe się nie słyszało, o co pytano lub, Ŝe
pytanie było tak źle postawione, Ŝe nie moŜna udzielić odpowiedzi,

−

wygłaszanie oświadczeń i tyrad (wypowiedzi utrzymanej w podniosłym stylu; długiej,
nudnej przemowy, często mającej na celu pouczenie kogoś [przypis autora]) nie na temat,

−

podlizywanie  się  innym  słuchaczom  (takŜe  obecnym  wirtualnie,  np.  telewidzom),
rzekome  pochylanie  się  z troską  nad  ich  smutnym  losem,  czyli  sprawianie  wraŜenia
solidaryzowania  się  z nimi,  m.in.  po  to,  by  bezpośredniego  rozmówcę  jeszcze  bardziej
wytrącić z równowagi, aby poczuł się osamotniony, pozbawiony poparcia,

−

ustawiczne przerywanie, uniemoŜliwiane dokończenia rozpoczętego wątku,

−

mówienie głośniej i szybciej niŜ rozmówca, co ma sprawiać wraŜenie pewności siebie,
utoŜsamianej bardzo często z kompetencją,

−

przypisywanie rozmówcy poglądów, których nie wygłaszał i ostre krytykowanie ich,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

protekcjonalne ocenianie prawie kaŜdej wypowiedzi rozmówcy z pozycji autorytetu,
który zna się na wszystkim lepiej i łaskawie nagradza (np. „to niegłupie zdanie”) i karze
(np. „to dziecinada, Ŝaden powaŜnie myślący człowiek nie moŜe się z tym zgodzić”),

−

powoływanie się na nieistniejące (fałszywe) dane jako na udowodnione fakty (np.
wymachiwanie broszurą lub teczką, w której są rzekomo groźne oskarŜenia wobec
rozmówcy),

−

ostateczne  wyprowadzenie  rozmówcy  z równowagi  na  skutek  zmasowanego  stosowania
wymienionych  socjotechnik  i zmuszenie  go,  Ŝeby  „grał  w grę”  proponowaną  przez
manipulatora,  głównie  broniąc  się  i tłumacząc  z niepopełnionych  win  lub  udowadniając,
Ŝ

e nie jest wielbłądem.

Aby autoprezentacja wypadła pomyślnie naleŜy sprawiać wraŜenie pewnego siebie. Aby

umacniać pewność siebie naleŜy zastosować 10 wskazówek [25, s. 8]:

−

ocenić poczucie własnej wartości,

−

na początku naleŜy odnaleźć przyczyny poczucia niŜszości. jest to niezbędny warunek do
rozwijania pewności siebie,

−

starać się rozwijać zdolności i umiejętności, w ten sposób słabe strony przestaną być tak
waŜne,

−

uwolnić się od opinii innych. nigdy nie naleŜy postępować wbrew własnym
przekonaniom,

−

z optymizmem wykonywać nawet trudne zadania. jeśli będziesz unikać trudnych sytuacji,
będziesz mieć mniej pewności siebie i poniesiesz klęskę w rozwiązaniu łatwiejszych
problemów, czym wyŜej będzie postawiona poprzeczka, tym więcej się osiągnie,

−

naleŜy walczyć ze swoimi słabościami, potrzebna jest odwaga, która sprawi, Ŝe nawet
małe sukcesy będziesz traktować jak prawdziwe osiągnięcia,

−

powinno  być  się  zadowolonym,  a nawet  dumnym  ze  swoich  osiągnięć  w danej
dziedzinie.  nawet  małe  kroki  oznaczają,  Ŝe  idziesz  do  przodu,  a nie  stoisz  w miejscu,
twoja  osobista  ocena  jest  duŜo  waŜniejsza  dla  poczucia  własnej  wartości,  niŜ  oceny
innych,

−

jeśli jest się zadowolonym ze swojej sytuacji i nie widzi się moŜliwości zmiany, naleŜy
starać się rozwijać swoje zdolności poprzez hobby, w ten sposób zrekompensujesz
rozczarowanie i nie dopuścisz do dalszej utraty pewności siebie,

−

nie naleŜy być zbyt ambitnym, poniewaŜ wygórowane ambicje są zgubne i trudniej jest
sprostać postawionym przez siebie wymaganiom,

−

nie naleŜy porównywać się zbyt często z innymi ludźmi, istnieje wiele rzeczy, które inni
mogą zrobić lepiej. Jeśli wciąŜ będziesz się z nimi porównywać, narazisz się na
rozczarowanie sobą.
Autoprezentacja, jako działanie polegające na wyraŜaniu samego siebie poprzez słowo,

mimikę,  gest  i wygląd,  powinna  być  dostosowana  do  konkretnego  audytorium,
np. pracodawcy,  uczestników  warsztatów,  szkolenia,  słuchaczy  wykładów,  czy  Internautów.
Do  odbiorców  naleŜy  trafić  nie  tylko  za  pomocą  słów,  ale  takŜe  postawą  ciała,  wyglądem,
gestykulacją,  mimiką  oraz  przekazem  graficznym.  Osoby  tworzące  swoje strony internetowe
muszą  mieć  na  uwadze  to,  Ŝe  odbiorcami  są  miliony  osób.  Dlatego  oprócz  ogólnych  zasad
tworzenia  naleŜy  pamiętać,  Ŝe  „nie  wszystko  dla  wszystkich”.  Dzięki  rozwojowi  techniki
moŜemy w Internecie zostawić nasz ślad, ale tylko taki, jaki sami pragniemy, czyli tak siebie
przedstawić  jak  sami  tego  chcemy,  aby  inni  nas  postrzegali.  MoŜemy  w ten  sposób
manipulować informacjami.

Podsumowując, aby dobrze przedstawić swoją osobę naleŜy przemyśleć swoje

zainteresowania, umiejętności, cechy charakteru, osiągnięcia i doświadczenie. NaleŜy zwrócić
uwagę na odpowiedni dobór informacji podczas autoprezentacji, (kim jesteś?, do kogo

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

będziesz mówił?, w jakim celu?, co chcesz powiedzieć?, jak to zrobisz?, kiedy?). Odpowiedź
na  te  pytania  to  pierwszy  krok  do  sukcesu.  WaŜny  jest  takŜe  sposób  przekazania  tych
informacji w taki sposób, aby zainteresować słuchaczy. W tym celu warto przestrzegać kilku
podstawowych zasad [23, s. 63]:
1)  przedstaw siebie i temat swojej wypowiedzi,
2)  określ, ile czasu będzie trwała autoprezentacja,
3)  mów głośno i wyraźnie nie spiesząc się, ani zbytnio nie zwalniając,
4)  bądź naturalny, nie okazuj tremy,
5)  umiejętnie korzystaj z notatek, nie czytaj przygotowanej wypowiedzi,
6)  utrzymuj kontakt wzrokowy ze słuchaczami (30–60% całej wypowiedzi),
7)  pamiętaj o świadomym wysyłaniu sygnałów niewerbalnych,
8)  korzystaj z pomocy wizualnych, jeŜeli moŜe to uatrakcyjnić wypowiedź i ułatwić

zrozumienie,

9)  nie przekrocz zaplanowanego czasu,
10)  wyraźnie zakończ prezentację i podziękuj słuchaczom za poświęcony czas,
11)  wyczerpująco odpowiadaj na zadawane pytania.

Dobra autoprezentacja poprzedza dobrą prezentację, a dobra prezentacja jest wynikiem

dobrej autoprezentacji. Tych relacji nie da się oddzielić.

4.1.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Czym jest autoprezentacja?
2.  Jakie są cele i funkcje autoprezentacji?
3.  Jak wygląda hierarchia potrzeb Maslowa?
4.  Co to jest analiza SWOT własnej osobowości?
5.  Jakie są techniki autoprezentacji?
6.  Jakie są taktyki autoprezentacji?
7.  Jakie znaczenie ma „mowa ciała” dla autoprezentacji?
8.  Czy przeszkody i zakłócenia mają wpływ na jakość autoprezentacji?
9.  Czy potrafisz sprawiać wraŜenie pewnego siebie?
10.  Jak naleŜy kształtować własny wizerunek publiczny?

4.1.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Sprawdź, jak odbierają Cię rówieśnicy z klasy oraz określ swoje mocne i słabe.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) przygotować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
2) przeczytać fragment dotyczący analizy SWOT zawarty w rozdziale „Autoprezentacja”

poradnika,

3) mieć na plecach przyklejoną kartkę A4, a w rękach dwa długopisy o róŜnych kolorach

(niebieskim i czarnym),

4) wpisać na kartce jak największej liczbę uczestników ćwiczenia niebieskim długopisem

jego jedną mocną stronę, zaś czarnym słabość,

5) uzupełnić zamieszczoną poniŜej tabelkę na podstawie zdjętej z pleców kartki,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

6) podkreślić (na zielono) te cechy i umiejętności, o których nie myślałeś dokonując

samooceny, a następnie dopisać brakujące (wg ciebie) Twoje mocne i słabe strony,

7) dokonać oceny poprawności wykonania ćwiczenia.

Moje

mocne strony

słabe strony

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

kartki formatu A4, taśma klejąca,

−

kolorowe długopisy (3 szt.),

−

wydruk tabeli do wypełnienia,

−

literatura z rozdziału 6 poradnika.

Ćwiczenie 2

Stwórz własną piramidę potrzeb.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
2) przeczytać fragment opisujący hierarchię potrzeb wg Abrahama H. Maslowa zawarty

w rozdziale „Autoprezentacja” poradnika,

3)  wypełnić przygotowaną piramidę,
4)  zaprezentować wyniki na forum grupy,
5)  skonfrontować swoje wyniki z wynikami innych uczestników ćwiczenia,
6)  dokonać oceny poprawności wykonania ćwiczenia.

iŜ

ęd

Ŝs

ęd

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

wydrukowana piramida,

−

przybory do pisania,

−

literatura z rozdziału 6 poradnika.

Ćwiczenie 3

Dokonaj samooceny

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
2)  zastanowić się nad sobą, aby szczerze odpowiedzieć na pytania,
3)  wypełnić indywidualnie przygotowany test z pytaniami,
4)  przedstawić na forum klasy tylko to, co chciałbyś, aby inni o tobie wiedzieli,
5)  dokonać oceny poprawności wykonania ćwiczenia.

Co Ci się podoba w Tobie?

Co Ci się w Tobie nie podoba?

Co najbardziej cenisz u innych ludzi?

Czego najbardziej nie lubisz u innych?

Co Cię bawi i śmieszy?

Co Cię denerwuje?

Co uwaŜasz za największe swoje osiągnięcie?
Co uwaŜasz za swoją największą poraŜkę?

Co pragniesz osiągnąć w Ŝyciu?

Czego pragniesz uniknąć?

Jaki jesteś- określ siebie?

Co czujesz wobec siebie?

Jakie są powody, Ŝe tak to odczuwasz?

Co chcesz u siebie zmienić?

Co chcesz u siebie wyeliminować?

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

wydrukowany test z pytaniami,

−

przybory do pisania,

−

literatura z rozdziału 6 poradnika.

Ćwiczenie 4

Dokonaj autoprezentacji.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
2) przeczytać fragment opisujący autoprezentację, techniki i taktyki w autoprezentacji,

komunikację werbalną i niewerbalną zawarty w rozdziale „Autoprezentacja” poradnika,

3) zastanowić się nad tym, co powiesz i jaką „mowę ciała” wykorzystasz,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4) napisać plan autoprezentacji na kartce, pamiętając, Ŝe od ciebie zaleŜy jak odbiorą Cię

osoby słuchające,

5) zaprezentować wyniki na forum klasy,
6) dokonać oceny poprawności wykonania ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

kartka formatu A4,

−

przybory do pisania,

−

literatura z rozdziału 6 poradnika

4.1.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) zdefiniować pojęcie autoprezentacji?

2) rozróŜnić techniki w autoprezentacji?

3) rozróŜnić taktyki w autoprezentacji?

4) rozróŜnić socjotechniki autoprezentacji?

5) określić własne potrzeby?

6) wymienić swoje mocne i słabe strony?

7) wykorzystać

praktycznie

wiedzę

z komunikacji

niewerbalnej

w czasie autoprezentacji?

8) umocnić pewność siebie?

9) ukształtować własny wizerunek?

10) dokonać samooceny i autoprezentacji?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2. Wystąpienia publiczne

4.2.1. Materiał nauczania

W kaŜdej chwili swego Ŝycia mamy do czynienia z wystąpieniami publicznymi, zarówno

w Ŝyciu prywatnym, jak i zawodowym. Jednak ta druga sytuacja wymaga od nas większej
koncentracji i przygotowania. Aby wypaść pozytywnie naleŜy pamiętać i stosować trzy
najwaŜniejsze zasady:

−

Zasadę dobrego mówcy i komunikacji dwustronnej
Komunikowanie  ma  zawsze  charakter  dwustronny,  nawet  wtedy,  gdy  jest  monologiem.
Reakcjami  odbiorcy  mogą  być  jego  myśli,  emocje.  Aby  wystąpienie  było  dobrze
odebrane  musi  opierać  się  na  reakcji  i obserwacji  publiczności.  Na  takim  precyzowaniu
myśli,  aby  odpowiedzieć  na  oczekiwania  słuchaczy,  które  są  werbalnie  i niewerbalnie
formułowane.

−

Zasadę jasności tezy
Cel i teza prezentacji powinny być określone na samym początku i wielokrotnie
powtarzane podczas całego wystąpienia.

−

Zasadę dobrej struktury wystąpienia
Podczas wystąpień publicznych, podobnie jak w kaŜdym procesie komunikacji, w którym

biorą  udział  ludzie  o róŜnym  temperamencie,  inteligencji,  charakterze  i percepcji  występują
zakłócenia.  Przyczyny  niesłuchania  to  najczęściej:  rozpraszanie  uwagi  przez  kogoś  lub  coś,
zamyślanie  się,  rozpraszanie  uwagi  przez  przerysowaną  mowę  ciała  mówcy,  oczekiwanie  na
zabranie  głosu,  brak  kontaktu  wzrokowego.  Tylko  część  komunikatu  dociera  do  odbiorcy.
Publiczność  bardzo  wybiórczo  słyszy  i zapamiętuje  to,  co  ma  do  przekazania  prezenter.
Dlatego musi mieć moŜliwość wielokrotnego usłyszenia najwaŜniejszych informacji.

Rys. 6. Przekazywanie informacji w procesie komunikowania [opracowanie własne]

Hanna Hamer stworzyła listę szczegółowych zaleceń [11, s. 8] omawiając wystąpienia

publiczne. „Stosując się do poniŜszych wskazówek, moŜna stać się profesjonalnym mówcą:

100% pomyślane

80% powiedziane

20% zagubione

60% usłyszane

20% zrozumiane,

zapamiętane,

wykorzystane

40% zagubione

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1) zwiększ pewność siebie i oswój tremę- jest to moŜliwe:

−

zastosuj  swoją  ulubioną  technikę  relaksacji  przed  wystąpieniem,  w tym  koniecznie
oddech  przeponowy.  Głębokie  oddychanie  przyda  się  takŜe  w trudnych  momentach
podczas prezentacji,

−

daj sobie prawo do popełnienia błędu, pamiętając, Ŝe drobne gafy zbliŜają ludzi,
a udawanie osoby wszystkowiedzącej złości,

−

poćwicz wystąpienie słownie i „gestykulacyjnie” wcześniej, do lustra, a uwierzysz we
własną kompetencję,

−

zagraj rolę osoby pewnej siebie, a staniesz się nią z czasem,

−

skoncentruj się na zadaniu, nie na sobie,

−

nawiąŜ przez chwilę przed wystąpieniem nieformalny kontakt z uczestnikami, np.
podając rękę kilku uczestnikom na powitanie,

−

przestaniesz  się  bać,  Ŝe  Cię  wyśmieją,  gdy  czasem  pośmiejesz  się  z siebie-  moŜliwe
tylko  przy  wysokiej  samoocenie,  którą  warto  pielęgnować  stale,  opanowując
w róŜnych  sytuacjach  społecznych  własną  nieśmiałość  (nieśmiałość  to  pułapka,
w której  jesteś  zarazem  więźniem  własnych  obaw  i straŜnikiem  swoich  społecznych
zachowań – surowszym niŜ otoczenie),

−

pamiętaj, Ŝe i tak nie zadowolisz wszystkich – to niemoŜliwe,

2) miej sprecyzowany cel prezentacji (czyli co dokładnie chcesz powiedzieć), program

(plan, konspekt) i harmonogram wystąpienia,

3)  realizuj ten cel punkt po punkcie wg planu,
4)  miej w zanadrzu plan B i C, gdyby nie udało się zrealizować planu A,
5)  umiejętnie  skonstruuj  swoją  wypowiedź,  czyli  uporządkuj  to,  czego  audytorium  ma  się

od Ciebie dowiedzieć,

6) zadbaj wcześniej o sprawny sprzęt,
7) przygotuj czytelne pomoce i materiały (zwróć uwagę na duŜe litery, kolor, symbole

graficzne),

8) przygotuj róŜne pomoce. Gdy prezentujesz treści łatwe – skuteczne są w kolejności: film,

audio, pismo, a gdy treści trudne – zacznij od materiałów pisanych, potem włącz
magnetofon, na końcu ilustrując filmem,

9) zapanuj nad komunikacją niewerbalną, która jest dopełnieniem treści (gdyŜ słowa

stanowią 7%, ton głosu 38%, a mowa ciała 55% otrzymanej informacji),

10) daj się lubić, zadbaj o wygląd, kompetencję i ujmujący sposób bycia, ale nie stresuj się

przesadnie faktem, Ŝe na pewno ktoś Cię skrytykuje – spodobasz się głównie osobom
podobnym i ogólnie pozytywnie nastawionym,

11) jeśli kogoś, nawet niechcący, poniŜysz, Twoje ogólne notowania u słuchaczy spadną

(zachowanie L. Wałęsy, który chciał podać A. Kwaśniewskiemu nogę). Nie lubimy
agresji (szczególnie u innych),

12) kontakt nieformalny (mówienie o sprawach pozamerytorycznych w lekkim tonie) pełni

dwie funkcje – pozwala łagodnie wejść w temat (choć czasem maskuje to, Ŝe nie wiemy,
od czego zacząć) i pełni waŜną funkcję integrującą,

13) aktywizuj audytorium – inscenizuj, zachęcaj do prezentowania własnych przemyśleń,

chwal (za zaangaŜowanie, odwagę, celność sformułowań itd.) wszystkich, takŜe tych,
którzy mają inne zdanie,

14) waŜna jest informacyjność wypowiedzi – duŜo treści, mało słów. Unikaj zatem

pustosłowia (jak Mariusz Max Kolonko) i upajania się własnymi słowami – dbaj
o precyzję i zwięzłość komunikatów, ludzie słuchają tego, kto mówi treściwie, uwagę
łatwo rozproszyć.”

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Struktura wystąpienia powinna być oparta na trzech fazach:

1.  Wstęp.
2.  Rozwinięcie.
3.  Zakończenie.

NaleŜy postępować w myśl zasady: „najpierw powiedz, o czym będziesz mówił,

następnie powiedz to, a na zakończenie posumuj to, co powiedziałeś”.

Wystąpienia publiczne mogą mieć charakter informacyjny i perswazyjny. Pierwsza

kategoria ma na celu przekazywanie wiedzy, faktów i opinii. Jest to wykonywane w sposób
rzeczowy i obiektywny. Wystąpienie informacyjne jest efektywne, gdy:

−

mówca jest wiarygodny,

−

informacje są waŜne i atrakcyjne,

−

wykorzystane są pomoce wizualne.
Wystąpienie perswazyjne to wywieranie wpływu na innych ludzi, przekonywanie,

namawianie. To kompleksowy proces działający werbalnie i przez niewerbalne symbole.

Typy perswazji:

−

przekonująca – polega na tym, Ŝe obie strony dąŜą do porozumienia, nawet kosztem
kompromisu (negocjacje),

−

nakłaniająca – polega na nakłanianiu odbiorcy do postaw i zachowań reprezentowanych
przez nadawcę (reklama, propaganda),

−

pobudzająca  –  polega  na  narzucaniu  odbiorcy  określonych  wzorców  za  pomocą  haseł,
obietnic, kłamstw, technik marketingowych (agitacja, kampania wyborcza).
Rozglądając  się dookoła moŜna stwierdzić, Ŝe wszyscy poddawani są manipulacji, tylko

nie zawsze są tego świadomi. Przykładem moŜe być kontakt z przyszłym pracodawcą.
Podczas rozmowy kwalifikacyjnej chcemy wszystkich przekonać, Ŝe jesteśmy odpowiednimi
osobami i najlepszymi kandydatami. Bardzo duŜy wpływ na to, z jakim efektem przekonamy
pracodawcę ma nie tylko treść wypowiedzi, ale takŜe forma. Dobrze jest, kiedy mamy
ś

wiadomość tego, kiedy poddawani jesteśmy perswazji, jeszcze lepiej, kiedy potrafimy to

robić. Wanda Loskot w recenzji ksiąŜki psychologa Andrzeja Batko „Sztuka perswazji, czyli
język  wpływu  i manipulacji”  pisze:  „Ci,  którzy  znają  sekrety  języka  podświadomości,  są
w stanie  przekonać  innych  niemal  do  wszystkiego,  sprzedać  kaŜdy  towar  i skutecznie
wynegocjować  warunki  kaŜdego  kontraktu.  Powszechne  twierdzenie  mówiące  o tym,  Ŝe
umiejętność  skutecznego  przekonywania  innych  jest  darem,  z którym  trzeba  się  urodzić,  jest
nieprawdziwe. Skuteczna komunikacja i perswazja jest nauką i sztuką, którą moŜe opanować
kaŜdy. Bardzo istotne jest: dobór słów i formułowanie zdań. Opisane w ksiąŜce techniki mogą
dać  ogromną  władzę  nad  umysłami,  uczuciami  i zachowaniem  innych  ludzi.”  Oto  kilka
z nich:
1)  słowo „ale..” – to co powiedziane jest w zdaniu po tym słowie ma silniejszy wpływ, niŜ

to co powiedziane jest przed nim,

2) słowo „nie” – naleŜy bardzo umiejętnie stosować zaprzeczenia. Świadomie słyszymy

przeczenie, ale podświadomie odbierane jest i wyobraŜane zdanie bez słowa „nie”,

3) słowo „spróbuj” – bardzo skutecznie osłabia motywację do działania. UŜywając tego

słowa zakładamy z góry, Ŝe czegoś moŜemy nie zrobić i tak się zachowujemy,

4) naleŜy tak rozpocząć rozmowę, aby wzbudzić zainteresowanie do dalszego słuchania,
5) cytując moŜna „włoŜyć” w czyjeś usta to, co samemu chce się powiedzieć i nie brać za to

odpowiedzialności.
Osoba, która nie zna technik perswazji nie usłyszy ich i nie zauwaŜy w codziennym

yciu. Sprawia to ludzki umysł, który zwraca uwagę na treść informacji, a nie na samą formę

wypowiedzi. Ludzie zazwyczaj nie zauwaŜają manipulacji i dlatego są bardzo podatni.
Umiejętność perswazji jest bardzo potrzeba w wystąpieniach publicznych.

„Prezentacja jest sztuką, nie wystarczy, bowiem wiedza i zawodowe kompetencje, by do

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

podejmowanych  przedsięwzięć,  proponowanych  rozwiązań  czy  kreowanych  idei  skutecznie
zjednywać tych, których poparcie w ich realizacji okaŜe się niezbędne. Trzeba jeszcze umieć
przekonująco  o tym  powiedzieć,  zilustrować  przykładem,  zademonstrować,  przedstawić
symulację  itd..,  słowem  umiejętnie  połączyć  kompetentne  zachowanie  językowe  ze
scenografią aktu prezentacji, wiedzę z formami jej przekazu, trafiającymi do zróŜnicowanych
odbiorców” [17, s. 5]

Podejmując się zadania wystąpienia publicznego naleŜy odpowiedzieć na pytania:

−

kim jestem? (podczas wystąpienia),

−

co chcę powiedzieć? (na dany temat),

−

po co to robię? (ustalić cel wystąpienia),

−

dla kogo? (ustalić adresata),

−

jak to zrobię? (ustalić formę),

−

kiedy

występuję? (określić porę dnia wystąpienia).

Aby stać się dobrym mówcą naleŜy nauczyć się najpierw słuchać. Najlepsi dyplomaci

charakteryzują  się  wspaniale  opanowaną  sztuką,  przede  wszystkim  słuchania,  a dopiero
potem  mówienia.  Wspólną  cechą  wszystkich  wielkich  ludzi  jest  ich  umiejętność  słuchania.
Poświęcamy  w Ŝyciu  sporo  czasu  na  to,  by  nauczyć  się  mówić,  pisać  i czytać  –  nawet
posługiwać  się  językiem  obcym.  Niestety,  nie  zwraca  się  uwagi  na  naukę  słuchania,  choć  to
właśnie umiejętność słuchania jest jednym z najwaŜniejszych warunków osiągnięcia sukcesu.
Sztuka  aktywnego  słuchania  to  znacznie  więcej  niŜ  grzecznościowe  milczenie  bez
przerywania,  kiedy  druga  strona  mówi.  Aktywne  słuchanie  to  umiejętność,  która  polega  na
pełnym  zainteresowaniu  rozmówcą,  na  koncentracji,  na  uwaŜnym  rejestrowaniu  nie  tylko
tego,  co  mówi,  ale  równieŜ  tego,  co  nie  zostało  powiedziane,  ale  zostało  zasugerowane.
Dobry słuchacz:

−

sprawdza, czy dobrze rozumie komunikat,

−

koncentruje się na rozmówcy,

−

nie krytykuje, nie ocenia,

−

działa na rzecz rozszerzania komunikatu,

−

nie interpretuje,

−

nie daje „dobrych” rad.

PoniŜej zamieszczono wskazówki dotyczące aktywnego słuchania:

−

utrzymuj kontakt wzrokowy,

−

koncentruj się na tym, co mówi druga osoba (faktycznie słuchaj jej wypowiedzi),

−

zadawaj pytania, aby wyjaśnić wszystko to, czego nie rozumiesz,

−

parafrazuj wypowiedź, aby potwierdzić jej zrozumienie,

−

wyraŜaj odczucia mówiącego w inny sposób, uŜywając sformułowań jak np. „wydaje się,
ze czujesz się…”,

−

uŜywaj „wytrychów”, czyli stwierdzeń zachęcających do powiedzenia czegoś więcej np.:
„omówmy to”, „chciałbym usłyszeć więcej na ten temat ”,

−

reaguj zarówno w sposób werbalny, jak i niewerbalny, okazuj uwagę poprzez mimikę
twarzy, potakiwanie, pochylenie w kierunku rozmówcy, ruchy ciała,

−

zaakceptuj ciszę, poniewaŜ aby porozumiewanie miedzy ludźmi było udane, nie cały czas
musi być wypełniony mówieniem. JednakŜe naleŜy zdać sobie sprawę z faktu, ze wiele
osób czuje się niezręcznie w sytuacji, gdy panuje cisza,

−

reaguj na niewerbalne komunikaty rozmówcy o tym, ze pora juŜ kończyć rozmowę lub
zmienić jej tor.
Teraz naleŜy odpowiedzieć sobie na pytanie:, kim jest mówca doskonały? To człowiek,

który nienagannie łączy komunikację werbalną z niewerbalną, skutecznie przemawia,
posługuje się wyobraźnią, potrafi reagować na odzew ze strony słuchaczy.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Kodeks dobrego mówcy:

1.  Występuj tylko wtedy, gdy masz coś naprawdę do powiedzenia,
2.  KaŜde wystąpienie zaplanuj i przygotuj wcześniej,
3.  Nadawaj swoim mowom krótkie, przyciągające słuchaczy tytuły,
4.  Mów wyłącznie na temat,
5.  Rozwijaj temat zgodnie z przyjętym schematem kompozycyjnym,
6.  Nie wypowiadaj Ŝadnej tezy, której nie potrafisz uzasadnić i uargumentować,
7.  Mów w sposób obrazowy, jasny, precyzyjny i uporządkowany, podawaj przykłady,
8.  Od czasu do czasu wtrącaj dygresję, anegdotę, ciekawą historyjkę lub złotą myśl,
9.  Odczytuj  potrzeby  i oczekiwania  odbiorców.  Nie  zanudzaj  słuchaczy  nadmiarem

szczegółów,

10. Mów poprawnie, bez błędów językowych, które mogą popsuć najlepiej przygotowaną

treściowo mowę,

11. Mów zrozumiale, czyli stosuj przede wszystkim słownictwo powszechnie znane. Unikaj

słów, które mogą być niezrozumiałe dla odbiorcy. Gdy jest taka konieczność wyjaśniaj,
definiuj,

12. Pamiętaj, do kogo i o czym mówisz, dostosuj do tego słownictwo i środki przekazu,
13. Pamiętaj o starannej wymowie, modulacji głosu, mimice i gestykulacji. Wszystko ma

tworzyć spójną całość,

14. Przez cały czas utrzymuj kontakt wzrokowy ze słuchaczami,
15. Jeśli ilustrujesz swoje wystąpienie środkami audiowizualnymi lub audytywnymi,

pamiętaj o komentowaniu tego, co pokazujesz i nie stosuj ich w nadmiarze.

16. Stosuj zasadę personalizowania (Proszę Państwa..., Szanowni Państwo...),
17. Buduj więź ze słuchaczem i mobilizuj do interakcji.

Podczas wystąpień publicznych naleŜy umiejętnie gospodarować czasem. Najczęściej

wtedy  czas  jest  ograniczony,  dlatego  nie  moŜna  pozwolić  sobie  na  przekroczenie  granicy
czasu  lub  na  zakończenie  wcześniej.  Tak  naleŜy  rozplanować  wystąpienie,  abyśmy  to  my
decydowali,  kiedy  naleŜy  skończyć.  Jeśli  okaŜe  się,  Ŝe  mówimy  krócej,  niŜ  wcześniej
załoŜyliśmy,  naleŜy  mieć  przygotowane  tzw.  „wyjście  awaryjne”,  czyli  wypowiedź,  którą
w takiej  sytuacji  wykorzystamy  coś,  co  moŜemy  powiedzieć,  ale  nie  musimy.  Wtedy  nie
zaskoczy  nas  taka  sytuacja  i będziemy  spokojniejsi  przed  wystąpieniem.  Czas  jest  takŜe
waŜny  rozpatrując  przyswajanie  treści  przez odbiorców. Udowodnione jest, Ŝe z wystąpienia
trwającego  15  minut,  słuchacz  zapamiętuje  40%  informacji,  zaś  z wykładu  40  minutowego
tylko  20%.  Przygotowując  wystąpienie  naleŜy  zwrócić  uwagę  takŜe  na  koncentrację
słuchaczy  rozkładającą  się  w czasie.  Z badań  H.  R.  Mills’a  wynika,  Ŝe  stopień  koncentracji
uwagi większości słuchaczy w czasie, moŜna przedstawić następująco:

Rys. 7. Stopień koncentracji słuchaczy w czasie [opracowanie własne]

100

75

50

10 20 30 40 50

sł

czas (w minutach)

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Podsumowując, aby wystąpienie publiczne zaliczyć do udanych naleŜy stosować się do

pewnych zasad i wskazówek:
1) wybierając temat wystąpienia naleŜy zrobić to zgodnie z własnymi zainteresowaniami,

gdyŜ bardzo waŜne jest pokazanie osobistego zaangaŜowania, okazanie, Ŝe jest się
specjalistą w danej dziedzinie i posiada się duŜą wiedzę,

2) naleŜy bardzo dobrze przygotować się do wystąpienia, bo to połowa sukcesu,
3) przed wystąpieniem naleŜy zadać sobie pytania (kim jestem podczas prezentacji?, co

chcę powiedzieć?, jak to zrobię?, do kogo mówię?, dlaczego to robię?, kiedy występuję?)
i na nie szczerze odpowiedzieć,

4) chwilę przed wystąpieniem naleŜy się skoncentrować i pozbyć tremy,
5) warto przećwiczyć wystąpienie wcześniej (przed lustrem, przed wybraną, znajomą nam

publicznością lub nagrać kamerą i odtworzyć), praktyka czyni mistrza!,

6) naleŜy wywrzeć jak najlepsze pierwsze wraŜenie. Na początku dobrze jest się

przedstawić, aby nie być anonimowym, zaś na zakończenie podziękować za poświęcony
czas,

7) szczegółowo określić cel prezentacji, unikać uogólnień,
8) naleŜy mówić wyraźnie, spokojnie, robić pauzy, zmieniać intonację i tembr głosu, oraz

kontrolować oddech,

9) nie wolno kłamać, gdyŜ to nie uczciwe, moŜe być zauwaŜone i wtedy tracimy

wiarygodność oraz potęgowany jest stres,

10) naleŜy panować nad komunikacją niewerbalną (postawą ciała, gestykulacją, mimiką

twarzy, dotykiem i kontaktem fizycznym, wzrokowym, wyglądem fizycznym, ubiorem,
otoczeniem, dystansem, tonem głosu, szybkością mówienia, westchnieniami, sapaniem,
ś

miechem) i świadomie ją wykorzystywać,

11) gestykulacja powinna być naturalna i elegancka, nie moŜe być przesadna, powinna

wspomagać mowę werbalną. Gesty mają pomagać słuchaczom zrozumieć to, co
przekazuje mówca,

12) postawa powinna być swobodna, ale wyprostowana, sprawiająca wraŜenie pewności

siebie, dłonie ułoŜone najlepiej w tzw. wieŜyczkę i od czasu do czasu naleŜy pokazywać
ich wewnętrzną stronę obrazującą otwartość, naleŜy okazać przyjazny, pogodny, wyraz
twarzy,

13) naleŜy zadbać o wygląd i odpowiedni ubiór, aby wywrzeć pozytywne wraŜenie. Wygląd

zewnętrzny świadczy o okazywanym szacunku lub jego braku,

14) naleŜy zachować odpowiednie proporcje między powagą sytuacji, a lekkim uśmiechem

prelegenta. Osoba, która od czasu do czasu delikatnie się uśmiecha jest sympatyczniejsza,
jest postrzegana jako osoba, którą lepiej się słucha, bardziej ufa. Jeśli prezenter stoi
z powaŜną miną, nawet wtedy, gdy sytuacja tego nie potrzebuje, buduje niepotrzebną
barierę,

15) unikać stukania nogą o podłogę, kiwania się, opierania o ścianę, trzymania rąk

skrzyŜowanych  powyŜej,  bądź  poniŜej  linii  bioder,  a takŜe  splecionych  z tyłu,  czy  teŜ
opuszczonych  wzdłuŜ  tułowia  w bezruchu,  zaciskania  palców,  pięści,  zakrywania  ręką
ust,  wykonywania  tzw.  „dziwnych”  ruchów,  nerwowego  bawienia  się  ubraniem,
włosami,  czy  przedmiotami  (długopisem,  skuwką,  telefonem,  wskaźnikiem),  unikać
chodzenia  po  sali  (moŜna  się  poruszać  np.  w stronę  komputera,  pomocy  wizualnych,
które chcemy pokazać, ale naleŜy to zrobić z umiarem),

16) waŜne jest uzasadnianie swoich poglądów,
17) moŜna stosować tzw. „sprzęŜenia zwrotne”, zadawać pytania, nawet retoryczne (wtedy

robić pauzę, aby dać czas słuchaczom na odpowiedź w myślach), sprawdzać, czy to, co
jest przekazywane jest zrozumiałe,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

18) nie naleŜy mówić odwróconymi plecami, bądź bokiem do słuchaczy. Nie mówimy do

obrazów (pomocy wizualnych), tylko do ludzi,

19) naleŜy zmieścić się w limicie czasu, nauczyć się zarządzać czasem. Nie naleŜy mówić

o wszystkim, tylko o najwaŜniejszych rzeczach. NaleŜy pamiętać, Ŝe przy wystąpieniach
publicznych dochodzi stres, który zazwyczaj wydłuŜa czas prezentacji, więc jeśli ma ona
wynosić 10 min., to podczas prób powinna zmieścić się w 8–8,5min.,

20) waŜne jest, aby prezentacja nie była bezosobowa. NaleŜy stosować, jednak z umiarem,

zwroty typu: „Proszę Państwa...”, „Szanowni Państwo...”,

21) waŜne jest, aby sprawiać wraŜenie osób wiarygodnych,
22) ostroŜnie naleŜy dobierać język wypowiedzi (w zaleŜności od tego do kogo mówimy),

naleŜy pamiętać, Ŝe słuchacze wcale nie muszą być specjalistami w prezentowanej
dziedzinie, dlatego pojęcia ogólnie nieznane powinny być wyjaśniane,

23) nie moŜna dać po sobie poznać, Ŝe nie wiemy co mamy dalej powiedzieć. Nie wolno

uŜywać przerywników typu „eee...”. Takie ozdobniki rozpraszają. Stwarzamy wtedy
wraŜenie osoby, która do końca nie wie, co mówi, jest niekompetentna, niewiarygodna,

24) bardzo waŜne jest podsumowanie ogólne, ale takŜe naleŜy w trakcie, po kaŜdym

waŜniejszym punkcie reasumować,

25) najlepsze efekty osiąga się wtedy, gdy oddziaływuje się jednocześnie na róŜne zmysły

słuchacza.  NaleŜy  bardzo  uwaŜnie  dobierać  elementy  wizualne,  gdyŜ  nic  nie  powinno
rozpraszać słuchacza, lecz wzmocnić efekt wystąpienia. W prezentacji multimedialnej nie
powinno  być  pokazanych  duŜo  informacji,  tylko  punkty,  które  rozwija  się  podczas
wypowiedzi.  Obrazy  nie  powinny  być  jaskrawe,  dynamiczne,  tylko  jak  najbardziej
proste, czytelne, zrozumiałe, bo mają pomóc słuchać, a nie przeszkadzać,

26) dobrze jest pokazać to, o czym się mówi, szczególnie gdy chcemy poprzeć naszą

wypowiedź statystykami, liczbami, wykresami, obrazami. Stosujemy wtedy wskaźnik,
bądź laser, aby zwrócić uwagę na to, co waŜne,

27) naleŜy tak przeprowadzić wystąpienie, aby publiczność zapamiętała je z jak najlepszej

strony. W tym celu moŜna np. wprowadzić element zaskoczenia,

28) podczas wystąpień publicznych: naleŜy zaciekawić, moŜna zdenerwować, ale nie wolno

zanudzić.

4.2.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Co to jest wystąpienie publiczne?
2.  Jakie są zasady przeprowadzania prawidłowych prezentacji?
3.  Na jakie pytania naleŜy odpowiedzieć sobie przed wystąpieniem?
4.  Jak powinna wyglądać struktura wystąpienia?
5.  Co to jest perswazja i jakie są jej rodzaje?
6.  Na czym polega aktywne słuchanie?
7.  Które techniki aktywnego słuchania są według ciebie najwaŜniejsze?
8.  Co stanowi o tym, iŜ mamy do czynienia z dobrym mówcą?
9.  Jak rozkłada się stopień koncentracji uwagi słuchaczy w czasie wystąpienia?
10.  Jakie warunki muszą być spełnione, aby wystąpienie publiczne zaliczyć do udanych?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

UłóŜ treść powitalnego nagrania w automatycznej sekretarce swojego telefonu tak, aby

było ono odpowiednie zarówno dla Twoich kolegów i koleŜanek, członków rodziny, jak
i osób obcych.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) przygotować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
2) przeczytać fragment na temat kształtowania własnego wizerunku zawarty w rozdziale

„Wystąpienia publiczne” poradnika,

3)  opracować własne propozycje tekstu nagrania,
4)  zaprezentować wyniki na forum grupy,
5)  dokonać oceny poprawności wykonania zadania.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

arkusz papieru A4,

−

przybory do pisania,

−

literatura z rozdziału 6 poradnika.

Ćwiczenie 2

Wpisz do tabeli werbalne i niewerbalne komunikaty, którymi trzeba oraz którymi nie

naleŜy posługiwać się podczas publicznego kreowania własnego wizerunku.

komunikaty niezbędne lub potrzebne

komunikaty niedopuszczalne

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) przygotować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
2) przeczytać fragment na temat kształtowania własnego wizerunku zawarty w rozdziale

„Wystąpienia publiczne” poradnika,

3)  wypełnić przygotowaną tabelę,
4)  zaprezentować wyniki na forum grupy,
5)  dokonać oceny poprawności wykonania zadania.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

wydrukowana tabela z pytaniami,

−

przybory do pisania,

−

literatura z rozdziału 6 poradnika.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 3

Przygotuj się do wystąpienia publicznego. Twoim zadaniem będzie przekonać kolegów

do wprowadzenia mundurków w szkołach. Pomocne będą pytania zawarte w tabeli.

Pytanie

Odpowiedź

Kim jestem podczas wystąpienia?

Do kogo będę mówił?

W jakim celu będę mówił?

Co chcę przekazać?

Jak to zrobię?

Kiedy to przekaŜę?

W jaki sposób zadbam
o komunikację niewerbalną?

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) przygotować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
2) przeczytać fragment na temat przygotowania wystąpień publicznych i perswazji zawarty

w rozdziale „Wystąpienia publiczne” poradnika,

3)  wypełnić przygotowaną tabelę z pytaniami,
4)  zaprezentować wyniki na forum grupy,
5)  porównać swoje pomysły i argumenty z innymi uczestnikami ćwiczenia,
6)  dokonać oceny poprawności wykonania zadania.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

wydrukowana tabelka z pytaniami,

−

przybory do pisania,

−

literatura z rozdziału 6 poradnika.

4.2.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) zdefiniować wystąpienie publiczne?

2) określić zasady przeprowadzania prawidłowych prezentacji?

3) zadać pytania przygotowujące do wystąpień?

4) sporządzić strukturę prezentacji?

5) zastosować perswazję?

6) wykorzystać cechy dobrego słuchacza w rozmowach z ludźmi?

7) wykorzystać z technik aktywnego słuchania?

8) wykorzystać cechy dobrego mówcy w Ŝyciu codziennym?

9) omówić rozkład stopnia koncentracji uwagi słuchaczy w czasie

wystąpienia?

10) określić warunki, które muszą być spełnione, aby wystąpienie

publiczne zaliczyć do udanych?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3. Dokumenty aplikacyjne związane z poszukiwaniem pracy

4.3.1. Materiał nauczania

KaŜdy człowiek wstępując na drogę zawodową powinien umieć redagować:

1)  ofertę – ogłoszenie,
2)  Ŝyciorys – curriculum vitae (CV),
3)  list intencyjny,
4)  list motywacyjny.
Ogłoszenie

Gdy poszukuje się pracy naleŜy umieć napisać ogłoszenie, czyli zawiadomienie o chęci

podjęcia  pracy.  Najczęściej  przyjmuje  ono  formę  pisemną  i umieszcza  się  w gazecie,
telegazecie,  na  tablicy  ogłoszeniowej,  portalu  internetowym  lub  miejscu  do  tego
wyznaczonym. Często takŜe odczytywane jest w radiu, bądź lokalnej telewizji. Ze względu na
to,  Ŝe  bardzo  często  za  takie  ogłoszenie  płaci  się,  powinno  być  ono  zwięzłe,  czytelne,
konkretne i treściwe. MoŜemy takŜe wyróŜnić go ozdobnikami lub kolorem, aby przykuwało
uwagę,  jednak  często,  ze  względów  finansowych,  pomija  się  to.  Ogłoszenie  takie  jest  naszą
reklamą, dlatego powinno być atrakcyjne. Oferta powinna zawierać informacje:

−

kto poszukuje pracy?

−

jakiej?

−

kontakt.

Przykładowe ogłoszenia:

18-letnia licealistka, bardzo dobry

angielski, biegła obsługa komputera,

uczciwa, sumienna podejmie pracę

sezonową (akwizycja wykluczona).

Telefon 048363XXXX (po 20.00)

MęŜczyzna,

lat,

wykształcenie

rednie, doświadczenie, prawo jazdy

kat. B, dyspozycyjny poszukuje pracy
jako przedstawiciel handlowy
Kontakt: 0697XXXXXX

Specjalista ds. celnych, zapoznany
z

kodeksem

celnym,

przybliŜy

wypełnienie i sporządzenie dokumentów
celnych. Zadzwoń lub napisz:

0502XXXXXX

specjalista@op.pl

OSZCZĘDZAJ RĘCE – posprzątamy

za Ciebie, szybko, dokładnie.

Prasowanie, mycie okien, sprzątanie...

Mieszkania, domy, ogrody...

Koniecznie zadzwoń!!! 0601XXXXXX

REFERENCJE

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

śyciorys zawodowy – Curriculum Vitae (CV)

Bardzo waŜnym dokumentem aplikacyjnym jest Ŝyciorys, który coraz częściej nazywany

jest Curriculum Vitae (z łac. bieg Ŝycia) lub w skrócie CV. Dokument ten, w którym znajdują
się  uporządkowane  informacje  o kandydacie  ubiegającym  się  o pracę,  często  decyduje
o zaproszeniu  na  rozmowę  kwalifikacyjną,  bądź  odrzuceniu  oferty.  Dlatego  śmiało  moŜna
powiedzieć,  Ŝe  ta  kartka  jest  swoistą  reklamą  naszej  osoby,  więc  naleŜy  przygotować  ją
bardzo solidnie, logicznie i rzeczowo. CV powinno eksponować mocne strony kandydata, być
interesujące  i  w miarę  krótkie  (wszystko  powinno  zmieścić  się  na  jednej  stronie  A4,  aby
moŜna  było  przeczytać  tekst  w 30  sekund,  bo  na  więcej  osoba  rekrutująca  nie  będzie  miała
czasu). Gotowe wzory Ŝyciorysów moŜna znaleźć w Internecie. Przykładowe strony to:

−

www.pracuj.pl

−

www.jobpilot.pl

−

www.gratka.pl

−

www.wakaty.pl

−

www.jobs.pl

−

www.praca.gazeta.pl

−

www.cvonline.pl
Nie warto z nich kopiować gotowych wzorów, gdyŜ potraktowanie pracodawcy

szablonowo  moŜe  spowodować,  Ŝe  tak  samo  pracodawca  nas  potraktuje.  Dla  osoby,  która
bardzo często przeprowadza rekrutację nie jest trudne zorientowanie się, czyje dokumenty są
plagiatem,  a czyje  są  samodzielne.  Oczywiście  te  drugie  wygrywają,  gdyŜ  dzięki  własnej
koncepcji napisania Ŝyciorysu i innych aplikacji sprawiamy wraŜenie osób, którym zaleŜy na
tej  posadzie,  w tej  firmie,  a nie  w innej.  Jest  oczywiście  dopuszczalne  przeglądanie
i wykorzystywanie  najlepszych  pomysłów,  rozwiązań,  ale  z umiarem.  Ze  względu  na
zawartość, Curriculum Vitae moŜemy podzielić na:

1. Typ chronologiczny, czyli najczęściej stosowany. Do gotowych wytycznych dopisuje się

rozwinięcie  (najczęściej  w punktach).  Gdy  chcemy  wymienić  ukończone  szkoły
i doświadczenie  zawodowe  biorąc  pod  uwagę  datę,  czyli  czas  występowania  zdarzeń
musimy  ustawić  je  w odwrotnej  kolejności,  więc  to,  co  było  ostatnio  piszemy  jako
pierwsze,  zaś  oddalające  się  zdarzenia  wymieniamy  kolejno  kierując  się  w dół  kartki.
WaŜne jest rozplanowanie i sformatowanie tekstu na całej stronie, dlatego jeśli właściciel
CV  nie  ma  bogatego  doświadczenia  zawodowego  powinien  duŜo  informacji  podać  na
temat  ukończonych  szkół  i kursów.  W tym  rodzaju  Ŝyciorysu  powinny  znaleźć  się
następujące informacje:

−

dane osobowe:
imię, (jeśli jest to i drugie) nazwisko,
data urodzenia / wiek (nieobowiązkowo, jeśli o to nie jesteśmy proszeni, jeśli jednak
jest to nasz atut...),
adres (adresy zameldowania, zamieszkania i korespondencji),
telefon (jeśli posiadamy dwa – stacjonarny i komórkowy to najlepiej ten, pod którym
jesteśmy dostępni),
e-mail

(adres

e-mail

nie

powinien

brzmieć

niepowaŜnie,

np.

agnieszka@buziaczek.pl, krowa_daje_mleko@gazeta.pl. Powinien składać się
z imienia i nazwiska lub przynajmniej ich skrótu np. j.nowak@op.eu,
jan_kowalski@poczta.onet.pl.

Jeśli

podajemy

e-mail

naleŜy

pamiętać

o regularnym sprawdzaniu poczty),
stan cywilny (moŜna wpisać, ale nie trzeba. Jeśli jednak posiadanie rodziny, czyli
stabilizacja i z drugiej strony brak rodziny, czyli dyspozycyjność to nasze atuty, to naleŜy),
stosunek do słuŜby wojskowej (męŜczyźni),

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

wykształcenie:
data  rozpoczęcia  i ukończenia,  nazwa  szkoły  (bez  skrótów),  wydział  i kierunek,
np. 2002–2007  Politechnika  Radomska,  Wydział  Mechaniczny,  Kierunek:  budowa
maszyn,
1999–2002  III  Liceum  Ogólnokształcące  im.  D.  Czachowskiego,  profil
matematyczny(moŜna  wpisać  specjalizację  i temat  pracy  dyplomowej,  (jeŜeli  to
moŜe mieć znaczenie dla pracodawcy albo wyróŜnia kandydata). W tym samym celu
moŜna napisać, Ŝe studia ukończone są z wyróŜnieniem, jeśli to prawda. Nie naleŜy
wpisywać informacji dotyczących szkoły podstawowej, jeŜeli ukończone jest liceum.
Kolejność- rozpoczyna się od ostatnio ukończonej szkoły, a kończy na tej, która była
najdawniej. Określenie dat:
2007 – (coś się zaczęło i trwa do dnia dzisiejszego),
2005–2006  (coś się zaczęło i juŜ skończyło),
2004 (coś trwało tylko w jednym roku),

−

doświadczenie zawodowe:
data  rozpoczęcia  i zakończenia  pracy  (kolejność  –  jak  wyŜej),  nazwa  firmy  /
instytucji,  nazwa  stanowiska  lub  działu,  w którym  odbyty  został  staŜ  /  praktyka),
zakres  obowiązków  w punktach  wypisuje  się  tylko  najwaŜniejsze  (jeśli  nie
posiadamy bogatego doświadczenia zawodowego naleŜy uwzględnić prace dorywcze
lub sezonowe, staŜe, a nawet praktyki, aby pokazać swoją pracowitość i mobilność),

−

szkolenia:
data, temat szkolenia, firma szkoleniowa / organizator,
(naleŜy  wpisać  informacje  o odbytych  kursach  i szkoleniach  wybierając  te,  które
mają  związek  z pracą,  o którą  się  starasz.  Zbyt  duŜa  liczba  i róŜnorodność  moŜe
spowodować  u osoby  czytającej  wraŜenie  braku  jednoznacznych  zainteresowań
i zmniejszenie  szans,  bo  przecieŜ  „kto  jest  do  wszystkiego,  to  jest  do  niczego”,
kolejność- jak wyŜej),
certyfikat (naleŜy wpisać, jeŜeli potwierdza konkretne umiejętności),

−

języki obce:
język, stopień znajomości w mowie i / lub piśmie (naleŜy opisać konkretnie lub
obrazowo – biegle w mowie i piśmie, zaawansowany, średnio zaawansowany,
podstawy, nie naleŜy jednak okłamywać, gdyŜ takie oszustwo szybko wyjdzie na jaw
podczas rozmowy i przestaniemy być wiarygodni),
certyfikat (naleŜy wpisać, jeŜeli potwierdza konkretne umiejętności),

−

dodatkowe umiejętności:
wymienia się umiejętności przydatne na stanowisku, o które ubiega się kandydat, np.
prawo jazdy kat. B, obsługa komputera i orientacja w konkretnych programach
(podając takŜe stopień znajomości), itp.,

−

osiągnięcia:
wpisuje się, jeŜeli jest się czym pochwalić, mogą to być osiągnięcia naukowe
(np. wyróŜnienia, publikacje), sportowe (np. zwycięstwo w zawodach), społeczne
(np. funkcja w jakiejś organizacji, praca charytatywna)

−

zainteresowania:
umieszcza się informacje o hobby, pasjach, zainteresowaniach, które mogą
ś

wiadczyć o kandydacie, jego predyspozycjach zawodowych i cechach charakteru.

Nie  naleŜy  kłamać  i udawać  kogoś,  kim  się  nie  jest.  Pracodawca  moŜe  pytać
o szczegóły.  Wpisuje  się  3–4  rodzaje  zainteresowań.  NaleŜy  pamiętać,  Ŝe  niektóre
hobby  mogą  nas  dyskwalifikować  w oczach  pracodawcy,  inne  wprost  przeciwnie,
zwiększyć szanse, szczególnie oryginalne pasje Ŝyciowe,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

referencje:
nie zawsze wpisuje się je do CV. MoŜna na końcu umieścić informacje o tym, Ŝe te
dane zostaną dostarczone na Ŝądanie lub wpisać konkretne kontakty, np. do byłego
pracodawcy, uprzedzając go o tym.

2. Typ funkcjonalny stosują osoby, które chcą ukryć przerwy w zatrudnieniu lub teŜ

nieodpowiednie  wykształcenie  na  dane  stanowisko.  Wtedy  zarówno  autor  CV,  jak
i czytelnik  zwracają  uwagę  na  umiejętności  i kompetencje,  które  podparte  są
doświadczeniem  zawodowym,  ukończonymi  szkołami,  kursami.  Te  ostatnie  informacje
podane są w drugiej części Ŝyciorysu, który wygląda następująco:

−

dane osobowe,

−

cele zawodowe.

W kilku zdaniach naleŜy określić swój cel Ŝyciowy, zawodowy, opisać do czego się dąŜy,

zmierza. Powinno to wynikać z planów, wykształcenia, doświadczenia oraz ambicji. Najlepiej
jest, jeśli cel zawodowy ma związek z pracą, o którą ubiega się kandydat.
Umiejętności zawodowe

NaleŜy sklasyfikować i opisać doświadczenie zawodowe, takŜe staŜe i praktyki.

Następnie wymienić umiejętności wynikające z odbytych kursów i szkoleń, waŜne
osiągnięcia – zarówno osobiste, jak i grupowe (moŜna uŜyć sformułowań: wiedza z zakresu...,
praktyczna wiedza związana z..., szeroka wiedza z zakresu...).

Według punktów naleŜy podzielić własne doświadczenie, np.:

1. Umiejętności

kierownicze

i zarządzania

ludźmi

(planowanie,

organizowanie,

sprawowanie kontroli nad osobami, grupą, wyznaczanie celów, motywowanie do pracy
innych, itp.).

2. Umiejętności finansowe (zadania związane z rachunkowością- prowadzeniem księgi

przychodów i rozchodów, sporządzanie bilansów, prowadzenie budŜetu, itp.).

3. Umiejętności administracyjne (obsługa urządzeń biurowych, prowadzenie ewidencji,

sporządzanie sprawozdań, raportów, itp.).

4. Umiejętności komputerowe (obsługa komputera i programów, baz danych).
5. Umiejętności związane ze sprzedaŜą i obsługą klienta (obsługa klienta, tworzenie ofert,

sprzedaŜ bezpośrednia, telefoniczna, poszukiwanie nowych klientów, itp.).

6. Umiejętności związane z zarządzaniem projektami (realizowanie poszczególnych etapów

projektów, tworzenie budŜetu projektu, nadzorowanie prac, itp.).

7. Umiejętności organizacyjne (organizowanie pracy własnej i innych, itp.).
8. Umiejętności związane z tworzeniem (wymyślanie, projektowanie, itp.).

To, Ŝe powyŜej jest duŜo wypunktowań nie znaczy, Ŝe wszystko musi się znaleźć na

kartce.  KaŜdy  jest  autorem,  a raczej  powinien  być  swojego  CV,  więc  teŜ  sam  powinien
zadecydować  o zawartości.  Gdy  nie  mamy,  czym rozwinąć któregoś z punktów, nie piszemy
go.  Puste  miejsce  od  razu  zwróci  uwagę  na  braki  kandydata.  NaleŜy  zwrócić  uwagę,  Ŝe  są
informacje, których nie umieszcza się w aplikacji. NaleŜy kierować się starą, mądrą maksymą
–  „nie  wszystko  dla  wszystkich”.  Nie  wiadomo,  kto  będzie  czytał  nasz  Ŝyciorys  i jakimi
przesłankami będzie się kierował przy rekrutacji. Dlatego teŜ nie naleŜy pisać o pochodzeniu
społecznym,  poglądach  politycznych,  wyznaniu  religijnym,  nie  wolno  krytykować
poprzedniego  pracodawcy,  czy  teŜ  wymieniać  przyczyn  rezygnacji,  a tym  bardziej
zwolnienia, z byłej posady.

W CV moŜe, ale nie musi pojawić się zdjęcie (oryginalne,

bądź zeskanowane i wklejone). Umieszczamy je zazwyczaj w prawym, górnym rogu.
Wybierając fotografię naleŜy mieć na uwadze charakter pracy, o jaką się ubiegamy.
Najkorzystniejsze będą zdjęcia legitymacyjne lub do dowodu osobistego. Nie naleŜy dołączać
zdjęć prywatnych, np. z wakacji.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Tabela 3. Przykładowe CV [opracowanie własne]

(zdjęcie)

DANE PERSONALNE:
imię i nazwisko: AGNIESZKA NOWAK
data i miejsce urodzenia: 26. 09. 1982, Radom
adres: ul. Przykładowa 2, 26–600 Radom
tel. 0601XXXXXX
stan cywilny: panna

WYKSZTAŁCENIE: wyŜsze magisterskie
1. Studia MBA w Warszawie,
2001–2006 – Politechnika Radomska im. Kazimierza Pułaskiego, Kierunek: Administracja

Temat pracy: ,,Pozycja Ustrojowa Rzecznika Praw Obywatelskich”

1997–2001 – III LO im. Dionizego Czachowskiego, klasa o profilu humanistycznym

HISTORIA ZATRUDNIENIA:

−

SEKRETARZ w Wydziale Gospodarowania Odpadami Urzędu Miasta

−

REFERENT ds. biurowych w firmie „Radom – pomoc”

2001–2006 MERCHANDISER firmy „Dobre rzeczy”

UKOŃCZONE KURSY:
obsługi komputera i urządzeń biurowych (2006);
prawo jazdy kat. B (2002);

ZNAJOMOŚĆ JĘZYKÓW OBCYCH:
język angielski: biegle w piśmie i mowie
język hiszpański: w trakcie nauki

ZALETY:
umiejętność pracy w grupie; odpowiedzialność; łatwość nawiązywania kontaktów;
sumienność, rzetelność w wykonywaniu obowiązków; wysoka kultura osobista;
dyspozycyjność; miła aparycja;

HOBBY:
turystyka, dobra ksiąŜka, sport, muzyka;

INNE INFORMACJE:
aktualna ksiąŜeczka zdrowia;

WyraŜam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych zawartych w ofercie pracy dla potrzeb niezbędnych do

realizacji procesu rekrutacji (w rozumieniu ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych,

Dz.U. Nr 133, poz. 883)

(podpis odręczny)

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Na dole strony A4, na samym końcu Ŝyciorysu musi pojawić się wyraŜenie zgody na

przetwarzanie danych osobowych, (jeśli nie pojawiło się w liście motywacyjnym): „WyraŜam
zgodę  na  przetwarzanie  moich  danych  osobowych  zawartych  w ofercie  pracy  dla  potrzeb
niezbędnych do realizacji procesu rekrutacji (w rozumieniu ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r.
o ochronie  danych  osobowych,  Dz.  U.  Nr  133,  poz.  883  z późniejszymi  zmianami)”.
Oświadczenie  to  naleŜy  odręcznie  podpisać.  JeŜeli  nie  zostanie  zamieszczona  ta  klauzula,
aplikacja moŜe zostać nie rozpatrzona.

Podsumowując CV [25, s. 7]:

1) powinno być napisane na białym papierze formatu A4,
2) powinno być napisane na 1 stronie maksimum na 2 stronach (nie więcej), powinno mieć

logiczną i uporządkowaną strukturę,

3) powinienno być czyste i estetyczny,
4) nie moŜe zawierać kłamstw, ale moŜna nie pisać o wszystkim (CV to nasza autoreklama

– powinien podkreślać atuty, ale tylko prawdziwe),

5) powinno być konkretne i przyjemnie napisane,
6) powinno zawierać informacje nie tylko o zajmowanych stanowiskach, ale takŜe

obowiązkach,

7) powinno podkreślać doświadczenia i zainteresowanie związane z pracą,

Najczęściej spotykane błędy w CV:

−

bardzo długi opis odbytych szkoleń,

−

„dziury” w chronologii. Wszystkie luki w karierze zawodowej, np. przerwa
spowodowana urlopem macierzyńskim, zdrowotnym lub innym wydarzeniem, powinna
być wyjaśniona w sposób bezpośredni i pozytywny,

−

długa lista gustów, zainteresowań, hobby, itd. – tyle zainteresowań pozazawodowych
moŜe sugerować, Ŝe autorowi CV nie pozostaje zbyt wiele czasu na aktywność
zawodową,

−

duŜo nieprecyzyjnych sformułowań w rodzaju „znajomość w dziedzinie...”,

−

CV „gadŜet”, przypominające wyglądem śpiewnik wiktoriański (w kolorze, ilustrowane,
stylizowane,  rysunki)  –  waŜna  jest  treść  Ŝyciorysu.  Nie  liczy  się  ilość,  ale  jakość;  nie
moŜe  forma  górować  nad  treścią,  ale  czy  tylko  Reese  Witherspoon  jako  Elle  Woods
w „Legalnej  blondynce”  moŜe  sobie  pozwolić  na  CV  w kolorze  róŜowym  i na
pachnącym  papierze?  Ona  otrzymała  pracę,  gdyŜ  jej  aplikacja  wyróŜniała  się  wśród
innych  [przypis  własny].  Forma  powinna  być  standardowa  i prosta  –  druk  pogrubiony,
kursywę, wielkie litery lub podkreślenia naleŜy stosować bardzo oszczędnie,

−

CV poplamione, pogniecione, stare, nieaktualne, byle jakie, poskreślane, poprawione, nie
przystosowane do stanowiska, itp.”

List intencyjny i motywacyjny

Przygotowując aplikacje naleŜy pamiętać, Ŝe do momentu rozmowy kwalifikacyjnej,

czyli  do  rozmowy  z pracodawcą  jesteśmy  tak  dobrzy,  jak  dobrze  opiszemy  się  w tych
dokumentach.  Osoba  rekrutująca,  do  momentu  spotkania,  będzie  patrzyła  na  nas  przez
pryzmat  kilku  stron  zapisanego  papieru.  Dlatego  im  lepiej  dokonamy  autoprezentacji,  tym
mamy  większą  szansę  na  osiągnięcie  sukcesu.  Pierwszy  krok  to  zaproszenie  na  rozmowę
kwalifikacyjną.  Aby  umiejętnie  „sprzedać  siebie”  nie  wystarczy  tylko  CV.  Jego
uzupełnieniem  jest  list  motywacyjny  lub  list  intencyjny,  które  są  nowoczesną formą podania
o pracę.  Wysyła  się  je  do  pracodawcy  zgłaszając  chęć  podjęcia  pracy  i podaje  powody
ubiegania się o dane stanowisko. Mają charakter i strukturę podobną. RóŜni ich tylko to, Ŝe:

−

list intencyjny choć wysyła się w celu zainteresowania swoją osobą, to jednak bez
pewności, czy akurat w danej chwili pracodawca poszukuje osoby na dane stanowisko
i z naszymi kwalifikacjami. Wysyłając aplikacje mamy nadzieję, Ŝe jeŜeli nie potrzebują

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

teraz, to moŜe w przyszłości. Będąc w bazie danych firmy mamy szanse kiedyś zostać
poproszeni na rozmowę kwalifikacyjną,

−

list motywacyjny jest odpowiedzią na ogłoszenie, czyli konkretne zapotrzebowanie
pracownika na dane stanowisko.
W odróŜnieniu od CV listy te moŜna pisać odręcznie, ale tylko na wyraźną prośbę firmy

rekrutującej. Często nasze pismo jest oddawane do badania grafologom w celu zbadania
naszej osobowości po charakterze pisma. Jednak, gdy listy napisane są komputerowo
konieczne jest podpisanie ich odręcznie.

W liście motywacyjnym powinno znaleźć się:

1) imię i nazwisko / adres / telefon kontaktowy osoby ubiegającej się o pracę (najczęściej

umieszcza się te informacje w lewym, górnym rogu),

2) miejscowość / data (w prawym górnym rogu),
3) imię i nazwisko (ewentualnie stopień naukowy lub funkcja) osoby kompetentnej do

otrzymania naszej aplikacji / nazwa i adres firmy (poniŜej, z prawej strony, pomiędzy
pkt. 2, a 4),

4) krótka, konkretna informacja, czego to podanie dotyczy (poniŜej, z lewej strony,

pomiędzy pkt. 3, a 5), np. ogłoszenia z dnia... W sprawie..., nr referencji,

5) treść właściwa – poprzedzona grzecznościowym zwrotem „Szanowna Pani”, „Szanowny

Panie”, „Szanowni Państwo”- zbudowana z trzech faz:

−

wstęp – wystarczy jedno zdanie informujące o tym, skąd wiesz o wolnym miejscu i /
lub o jakie stanowisko się ubiegasz, np. „W odpowiedzi na Państwa ogłoszenie
opublikowane na Waszej stronie internetowej, pragnę zgłosić swoją kandydaturę na
stanowisko...”,

−

rozwinięcie – naleŜy w kilku zdaniach przedstawić swoje motywacje, kwalifikacje,
umiejętności. Nie naleŜy zapomnieć o zaletach, ale takŜe o tym, aby nie powtarzać
informacji z CV (w liście motywacyjnym czasowniki przyjmują formę osobową),

−

zakończenie  –  naleŜy  przedstawić  swoją  gotowość  do  spotkania  na  rozmowie
kwalifikacyjnej  lub  teŜ  zapewnić  o korzyściach  dla  firmy  po  zatrudnieniu  właśnie
Ciebie,  np.  „Tych  kilka  słów  nie  odzwierciedla  w pełni  mojej  osoby,  dlatego  będę
wdzięczny za umoŜliwienie mi spotkania w Państwa firmie...”

−

kolejno

(poniŜej,

z prawej

strony)

zwrot

grzecznościowy,

np.

„Z powaŜaniem...”, „z wyrazami szacunku...”, imię i nazwisko, podpis odręczny (jeśli
wcześniej podpisaliśmy się komputerowo wystarczy podpis nieczytelny, w innym
wypadku naleŜy podpisać się imieniem i nazwiskiem),

−

załączniki (poniŜej, z lewej strony) – wymieniamy w kolumnie to co dołączamy do
listu motywacyjnego (niekiedy jest to zawarte w ogłoszeniu), np. CV, ksero dowodu
osobistego, referencje, zaświadczenie o niekaralności, itp.

−

klauzula o wyraŜeniu zgody na przetwarzanie danych osobowych, jeśli nie pojawiła
się w CV, której, ze względu na powyŜszy podpis odręczny, nie trzeba podpisywać
(na samym dole strony).

List motywacyjny piszemy, tak jak CV, na białej kartce formatu A4. Treść naleŜy

rozmieścić  bardzo  proporcjonalnie  tak,  aby  zmieścić  się  na  jednej  stronie.  Formatowanie
tekstu  w liście  motywacyjnym  jest  bardzo  proste,  gdyŜ  nie  moŜna  przesadzać  z róŜnością
czcionek  i wielkością.  NaleŜy  tylko  odznaczyć  (np.  większą  czcionką,  kursywą)  adresata
podania, a zmniejszyć klauzulę wyraŜenia zgody.

Głównym błędem jest przepisywanie faktów z drugiej kartki, na której jest CV. NaleŜy

pamiętać, Ŝe te dwa dokumenty mają się uzupełniać, a nie powtarzać. Jest to pierwszy nasz
kontakt z pracodawcą, dlatego odwróćmy znane powiedzenie- „jak jest napisane, tak Cię
widzą”. Dlatego niedopuszczalne są plamy, zgniecenia, błędy, przekreślenia, byle jakość...

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Tabela 4. Przykład listu motywacyjnego [opracowanie własne]

AGNIESZKA NOWAK

RADOM, 02. 01. 2007

ul. Przykładowa 2
26–600 Radom
tel.601XXXXXX

prof. AA BBBBB

Minister Finansów

Dotyczy:

stanowiska asystenta w Ministerstwie Finansów

nr ref.

1256/ 04/ 2007

Szanowna Pani!

Bardzo chciałabym pracować na stanowisku: starszego asystenta w Ministerstwie

Finansów. Załączam mój Ŝyciorys, zawierający informacje przydatne przy rozwaŜaniu
mojego zgłoszenia do pracy.

Ukończyłam studia dzienne, magisterskie na Politechnice Radomskiej, gdzie

uzyskałam  m.in.  wiedzę  na  temat  praw  rządzących  w  gospodarce  rynkowej,  a takŜe
z  zakresu  organizacji  i  ekonomii,  psychologii  i  socjologii.  Obecnie  kontynuuję  naukę  na
podyplomowych  studiach  MBA.  Zdobywam  wiedzę  z  zakresu  prawa  pracy  i  prawa
gospodarczego,  zarządzania  i  finansowania  w  przedsiębiorstwie.  Poznaję  informatykę
w biznesie i komunikację interpersonalną.

Interesuje mnie praca w Ministerstwie Finansów, gdyŜ w ten sposób mogłabym

realizować  się  zawodowo,  rozwijać  zdolności  praktyczne  oraz  wykorzystać  zasób
zdobytych umiejętności. Jestem komunikatywna, energiczna i dyspozycyjna. Moje atuty to
takŜe  wysoka  kultura  osobista,  umiejętność  pracy  twórczej,  łatwość  w  nawiązywaniu
kontaktów,  nawyk  stałego  podnoszenia  kwalifikacji,  bardzo  dobra  znajomość  obsługi
komputera i urządzeń biurowych. Biegle władam dwoma językami, a trzeciego się uczę.

W pracy i Ŝyciu kieruję się zasadą:, „JeŜeli coś robisz, to rób to dobrze lub nie

podejmuj się tej pracy.”

WyŜej wymienione cechy pozwalają mi mieć nadzieję, Ŝe bez problemu podołam

stawianym przede mną zadaniom. Proszę o pozytywne rozpatrzenie mojej kandydatury.

Z powaŜaniem

(podpis odręczny!!!)

Agnieszka Nowak

Załączniki:
2006 – CV,
2007 – ksero świadectw,
2008 – ksero dowodu osobistego,

2009 – zaświadczenie o niekaralności.

WyraŜam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych zawartych w ofercie pracy dla potrzeb niezbędnych do

realizacji procesu rekrutacji (w rozumieniu ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych,

Dz.U. Nr 133, poz. 883)

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Co powinno zawierać ogłoszenie osoby poszukującej pracę?
2.  Co znaczy Curriculum Vitae??
3.  Jakie są rodzaje CV?
4.  Jaki układ informacji zawiera CV chronologiczne, a jaki funkcjonalny?
5.  Jak naleŜy pisać CV?
6.  Czym róŜni się list intencyjny od motywacyjnego?
7.  Jak naleŜy przygotować list motywacyjny?
8.  Jakie są najczęstsze błędy w aplikacji?
9.  Czy umiałbyś zredagować ogłoszenie, gdybyś poszukiwał pracy?
10.  Czy umiałbyś odpowiedzieć na ogłoszenie, wysyłając CV i list motywacyjny?

4.3.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Przygotuj ofertę pracy – ogłoszenie do gazety.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) przygotować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
2) przeczytać fragment dotyczące redagowania ogłoszeń zawarte w rozdziale „Dokumenty

aplikacyjne związane z poszukiwaniem pracy” poradnika,

3)  zredagować ofertę pracy,
4)  zaprezentować wyniki na forum grupy,
5)  dokonać oceny poprawności wykonania zadania.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

arkusz papieru,

−

przybory do pisania,

−

literatura z rozdziału 6 poradnika.

Ćwiczenie 2

Wyszukaj w prasie lub w Internecie ofertę pracy, którą chciałbyś w przyszłości

wykonywać. Napisz odręcznie (na brudno) CV odnoszące się do wybranego ogłoszenia,
a następnie przepisz na komputerze, sformatuj i wydrukuj.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) przeczytać treści dotyczące konstruowania CV zawarte w rozdziale „Dokumenty

aplikacyjne związane z poszukiwaniem pracy” poradnika,

2)  napisać CV jako odpowiedź na ogłoszenie,
3)  zaprezentować wyniki na forum grupy,
4)  dokonać oceny poprawności wykonania ćwiczenia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

arkusz papieru, przybory do pisania,

−

komputer z drukarką,

−

literatura z rozdziału 6 poradnika.

Ćwiczenie 3

Wybierz ofertę pracy. Napisz odręcznie (na brudno) list motywacyjny do pracodawcy,

a następnie przepisz na komputerze, sformatuj i wydrukuj.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) przeczytać treści dotyczące pisania listów motywacyjnych zawarte w rozdziale

„Dokumenty aplikacyjne związane z poszukiwaniem pracy” poradnika,

2)  napisać list motywacyjny jako odpowiedź na ogłoszenie,
3)  zaprezentować wyniki na forum grupy,
4)  dokonać oceny poprawności wykonania ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

arkusz papieru,

−

przybory do pisania,

−

komputer z drukarką,

−

literatura z rozdziału 6 poradnika.

4.3.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) zdefiniować Curriculum Vitae?

2) rozróŜnić rodzaje CV?

3) wyjaśnić jaki układ informacji ma CV chronologiczne?

4) wyjaśnić jaki układ informacji ma CV funkcjonalne?

5) odróŜnić list intencyjny od motywacyjnego?

6) wymienić najczęstsze błędy w aplikacji?

7) napisać ofertę pracy?

8) napisać CV?

9) napisać list motywacyjny?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4. Rozmowa kwalifikacyjna

4.4.1. Materiał nauczania

Rozmowa kwalifikacyjna z pracodawcą inaczej nazywana jest interview. (a ang.

– wywiad)  To  nic  innego  jak  autoprezentacja,  czyli  świadoma  kontrola  i kształtowanie
własnego  wizerunku  publicznego  w taki  sposób,  aby  odebrano  nas  (w  tym  wypadku
prowadzący  rekrutację)  zgodnie  z naszymi  potrzebami  i celami,  kierowanie  wraŜeniem
wywieranym  na  innych,  to  proces  kontrolowania  przez  człowieka  sposobu,  w jaki  jest
postrzegany  przez  otoczenie.  Często  o autoprezentacji  mówi  się,  Ŝe  to  umiejętność
pozytywnego „sprzedawania siebie” lub „manipulowanie wywieranym wraŜeniem”.

Rozmowa kwalifikacyjna ma na celu konfrontację opisu w formie papierowej (CV)

z rzeczywistymi  moŜliwościami  i predyspozycjami  kandydata  na  określone  stanowisko.  Na
przykład: jeśli kandydat napisał w Ŝyciorysie, Ŝe biegle posługuje się językiem angielskim, to
rekrutacja moŜe zostać przeprowadzona w tym języku lub kandydat moŜe zostać poproszony
o wykonanie  telefonu  do  oddziału  firmy  za  granicą  i zadanie  kilku  pytań.  TakŜe,  czy
umiejętności,  wiedza,  predyspozycje  opisane  są  odpowiednie  do  wykonywania  określonych
zadań.  RównieŜ  poznanie  potencjalnego  pracownika  i przekazanie  informacji  o stanowisku,
warunkach zatrudnienia.

Dlatego naleŜy zapoznać się ze wskazówkami prowadzenia takich rozmów, przygotować

się do niej. NaleŜy pamiętać, Ŝe juŜ samo zaproszenie na rozmowę z pracodawcą jest pewnym
sukcesem.  By  z tej  szansy  skorzystać,  naleŜy  być  do  niej  solidnie  przygotowanym.
Pomocnym  moŜe  okazać  się  plan  rozmowy,  w którym  moŜna  uwzględnić  to,  czego
oczekujemy od pracodawcy, jak równieŜ to, co chcemy, aby pracodawca wiedział o nas. Plan
rozmowy  powinien  zawierać  pytania  do  pracodawcy,  dotyczące  warunków  i czasu  pracy,
wymagań,  zakresu  obowiązków.  Warto  takŜe  przygotować  się  do  odpowiedzi  na  pytania,
które  pojawiają  się  najczęściej.  NaleŜy  przemyśleć  te  zagadnienia, gdyŜ istnieje twierdzenie,
Ŝ

e pierwsze 20 sekund, pierwsze 20 słów i pierwsze 20 gestów w 80% mogą decydować

o ocenie osoby przez pracodawcę. NaleŜy pamiętać, aby na początku rozmowy sprawiać
wraŜenie osoby zdecydowanej i jak najbardziej na miejscu. Wskazówki do rozmowy
kwalifikacyjnej:

−

na spotkanie naleŜy iść przygotowanym,

−

stosować znane zasady savoir-vivre’u,

−

naleŜy zabrać ze sobą CV, list motywacyjny i dokumenty, które potwierdzą kwalifikacje,

−

naleŜy poznać i opanować komunikację niewerbalną: gesty, postawę ciała, mimikę, itp.

−

na pytania naleŜy odpowiadać rzeczowo, jeśli czegoś się nie rozumie, zapytać,

−

naleŜy być otwartym i komunikatywnym,

−

unikać ocen,

−

mówić spokojnie, bez emocji, głosem zdecydowanym,

−

mieć własne zdanie,

−

nie wyraŜać negatywnych opinii o poprzedniej pracy, szefie, kolegach,

−

nie podawać niesprawdzonych informacji, nie kłamać- pracodawca moŜe je sprawdzić,

−

prezentować postawę otwartą, pewną siebie,

−

naleŜy skupiać się wokół swoich mocnych stron,

−

trzeba zdobyć jak najwięcej informacji o stanowisku o które petent się ubiega,

−

istotną rolę odgrywa ubiór – czysty, staranny, dostosowany do charakteru pracy,

−

punktualność świadczy o solidności – to cecha ceniona przez pracodawców,

−

na propozycję zapalenia papierosa lub wypicia alkoholu stanowczo odmówić,

−

naleŜy być dobrej myśli nie tylko o sobie, ale takŜe o swoim rozmówcy.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Tabela 5. Rady i przestrogi dotyczące rozmów z pracodawcą [opracowanie własne]
W czasie rozmowy naleŜy pamiętać o:

W czasie rozmowy naleŜy unikać:

−

uśmiechu,

−

zachowaniu swojego stylu,

−

mowie ciała,

−

własnej wartości,

−

samokontroli,

−

analitycznym słuchaniu,

−

zadawaniu pytań,

−

logice odpowiedzi,

−

swoich celach,

−

poczuciu humoru,

−

profesjonalizmie rozmówcy,

−

podziękowaniu za rozmowę.

−

zbędnych komunikatów (szczegółów),

−

powtarzania Ŝyciorysu,

−

chaotyczności wypowiedzi,

−

dyskusji politycznych,

−

kłamstwa i krętactwa,

−

roztrząsania własnych wad,

−

krytykowania innych,

−

przerywania rozmowy,

−

poufałości,

−

lekcewaŜenia rozmówcy,

−

sztucznego przedłuŜania rozmowy.

Oprócz pytań dotyczących praktycznych umiejętności, moŜna oczekiwać pytań

dotyczących osoby potencjalnego pracownika. NaleŜy, zatem przygotować odpowiedzi na
pytania dotyczące: wykształcenia i znajomości języków, kwalifikacji i umiejętności (głównie
dodatkowych), planów Ŝyciowych, zainteresowań, oczekiwań wobec pracy i pracodawcy.

Oto zestaw przykładowych pytań:

−

Dlaczego chce Pan / Pani pracować w naszej firmie?

−

Co Pan / Pani wie o naszej firmie?

−

Jak wyobraŜa sobie Pan / Pani pracę na tym stanowisku?

−

Dlaczego zainteresował się Pan / Pani naszą ofertę?

−

Co poza studiowaniem robił /a Pan / Pani, aby podnieść swoje kwalifikacje?

−

Kto jest Pana / Pani autorytetem?

−

Co dla Pana / Pani jest najsilniejszą motywacją do pracy?

−

Proszę opowiedzieć o swoim największym sukcesie/ poraŜce.

−

W jakim stopniu jest Pan / Pani dyspozycyjna?

−

Co szczególnego moŜe wnieść Pan / Pani do naszej firmy?

−

Proszę przekonać mnie, Ŝe właśnie Pan / Pani jest dla nas odpowiednią osobą na to
stanowisko?

−

Czy nasza firma jest jedyną, do której wysłał /a Pan / Pani swoją aplikację?

−

Jak Pan / Pani ocenia swoje umiejętności negocjacji?

−

Z jakich powodów zmienił /a Pan / Pani poprzednią pracę?

−

Proszę opowiedzieć o sobie.

−

Proszę wymienić trzy swoje wady i trzy zalety.

−

Jakie są Pana / Pani słabe i mocne strony?

−

Czy jest Pan / Pani odporny /a na stres?

−

Co Pan / Pani sądzi o swoim poprzednim szefie?

−

Jak spędza Pan / Pani wolny czas?

−

Gdyby wygrał /a Pan / Pani milion, na co by Pan / Pani go przeznaczył /a?

−

Jak by Pan / Pani zareagował w sytuacji, gdy ... ?

−

Ile chciałby / chciałaby Pan / Pani zarabiać w naszej firmie?
Są pytania, których rekrutujący zadać nie moŜe i nie powinien. Dotyczy to wszelkiej

dyskryminacji (rasowej, wyznaniowej, wiekowej, płci) oraz pytania np. o sprawy intymne.

NaleŜy pamiętać takŜe o tym, Ŝe kandydat sam moŜe zadawać pytania. Oto przykładowe

pytania do pracodawcy podczas rozmowy kwalifikacyjnej:

−

Jakie będą moje obowiązki związane z tym stanowiskiem?

−

Czy otrzymam zakres moich obowiązków na piśmie?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

Jakie mam moŜliwości rozwoju i awansu w tej firmie, jeŜeli będę dobrze pracował /a?

−

Czy będę pracował /a w soboty i niedziele lub wieczorami?

−

Czy będę musiał /a przynosić do pracy jakieś specjalne ubranie lub narzędzia?

−

Z jakimi ludźmi będę pracował /a?

−

Co się stało z osobą, która była poprzednio na tym stanowisku?

−

Czy w najbliŜszym czasie firma poszerzy swoją działalność?
Oczywiście moŜna zadać pytanie o płace, jednak powinno pojawić się ono w końcowej

części  rozmowy  kwalifikacyjnej.  Wtedy  dobrze  jest  znać  i umieć  zastosować  umiejętności
negocjacyjne.  Negocjacje  naleŜy  rozumieć  jako  rozmowy,  w których  dwie  strony  za pomocą
argumentów  i perswazji  próbują  pokonać  początkowe  róŜnice  zdań,  aby  osiągnąć
satysfakcjonujące  porozumienie,  kompromis.  Takie  umiejętności  przydają  się  nie  tylko
w szkole, w pracy, ale takŜe i w Ŝyciu codziennym.

Często rozmowa kwalifikacyjna prowadzona jest przez samego pracodawcę, bądź kilka

osób  pracujących  w firmie,  wśród  których  jest  np.  psycholog.  Niekiedy  kierownictwo
przedsiębiorstwa  zleca  prywatnej  agencji  doradztwa  personalnego  wybór  najlepszego
kandydata. Rekrutacja moŜe być jednorazowa lub kilkudniowa, moŜe być w formie rozmowy,
dialogu  albo  kandydat  moŜe  być  poddany  testom  lub  zadaniom  do  wykonania.  Wszystko
zaleŜy od wielkości firmy, rozbudowanego działu rekrutacji i wyobraźni pracodawcy.

Nawet, jeśli rozmowa kwalifikacyjna nie skończy się zatrudnieniem, to jednak naleŜy

pamiętać,  Ŝe  zdobywa  się  kolejne  doświadczenia  i za  kaŜdym  razem,  następna  rozmowa
będzie  łatwiejsza,  a kandydat  będzie  wypadał  bardziej  korzystnie,  naturalnie.  Po  kilku
rozmowach  petent  jest  zorientowany,  jakie  pytania  są  zadawane  i potrafi  odpowiedzieć  na
prawie  kaŜde  z łatwością.  Jeśli  kandydat  zrobił  pozytywne  wraŜenie,  to  moŜe  utrzymywać
kontakt z pracodawcą lub skorzystać z polecenia innym.

NaleŜy pamiętać, Ŝe bardzo dobre przygotowanie, przestrzeganie zasad i umiejętne

przeprowadzenie rozmowy kwalifikacyjnej moŜe doprowadzić do zatrudnienia. Rozmowa
daje szansę dobrego zaprezentowania, mówiąc potocznie „sprzedania” siebie i swoich
umiejętności.

4.4.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Czym jest rozmowa kwalifikacyjna?
2.  Co to jest intervi’u?
3.  Jak naleŜy przygotować się do rozmowy kwalifikacyjnej?
4.  Jak moŜe przebiegać rozmowa kwalifikacyjna?
5.  Jaka komunikacja niewerbalna obowiązuje podczas rozmowy kwalifikacyjnej?
6.  O czym naleŜy pamiętać podczas rozmowy kwalifikacyjnej?
7.  Czego naleŜy unikać?
8.  Jakie pytania mogą pojawić się na rozmowie kwalifikacyjnej?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Przygotuj, na podstawie ogłoszenia prasowego, arkusz oceny kandydata, wpisując

wymagane i poŜądane kwalifikacje/ umiejętności/ cechy.

Imię i nazwisko kandydata: ........................................................................................................

Wymagane kwalifikacje/ umiejętności/ cechy:

1. .................................................................................
2. .................................................................................
3. .................................................................................
4. .................................................................................
5. .................................................................................
6. .................................................................................
7. .................................................................................
8. .................................................................................

TAK

NIE

UWAGI

PoŜądane kwalifikacje/ umiejętności/ cechy:

. .................................................................................

2. .................................................................................
3. .................................................................................
4. .................................................................................
5. .................................................................................
6. .................................................................................
7. .................................................................................
8. .................................................................................

TAK

NIE

UWAGI:

Dodatkowy komentarz:

WraŜenie ogólne: .........................................................................................................................
.......................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................

Brak kwalifikacji

niskie kwalifikacje

niepewność co do

kwalifikacji

wysokie kwalifikacje

DATA:...................

ARKUSZ WYPEŁNIŁ:............................................................

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) przeczytać informacje dotyczące przeprowadzania rozmów kwalifikacyjnych zawarte

w rozdziale „Rozmowa kwalifikacyjna” poradnika,

2)  przygotować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
3)  pracować w grupach 4–5 osobowych,
4)  wypełnić tabelę,
5)  zaprezentować wyniki swojej pracy na forum grupy,
6)  dokonać oceny poprawności wykonania ćwiczenia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

ogłoszenie prasowe,

−

wydrukowana tabela,

−

przybory do pisania,

−

literatura z rozdziału 6 poradnika.

Ćwiczenie 2

Wymyśl i wypisz w tabelce pytania do rozmowy kwalifikacyjnej w zaleŜności od tego,

do której grupy trafisz:

−

w grupie I, pytania które moŜe zadać pracodawca,

−

w grupie II, których moŜesz się spodziewać jako kandydat.
Pracuj na podstawie ogłoszenia z prasy codziennej.

Pytania dotyczące doświadczenia zawodowego:

1.
2.
3.
4.
5.

Pytania dotyczące wykształcenia i szkolenia:

1.
2.
3.
4.
5.

Pytania dotyczące związanych z pracą cech osobistych, stylu pracy,
nastawienia, itp.:

1.
2.
3.
4.

Inne pytania:

1.
2.
3.
4.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) przeczytać treści dotyczące prowadzenia rozmowy kwalifikacyjnej zawarte w rozdziale

„Rozmowa kwalifikacyjna” poradnika,

2)  przygotować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
3)  wypełnić tabelkę,
4)  wypowiedzieć  się  na  forum  swojej  grupy,  na  temat  zgodnych  z prawem  i bezprawnych

pytań i uzasadnić swoją wypowiedź,

5) dokonać oceny poprawności wykonania ćwiczenia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

ogłoszenie prasowe,

−

wydrukowana tabela,

−

materiały piśmiennicze,

−

literatura z rozdziału 6 poradnika.

Ćwiczenie 3

Przygotuj improwizację rozmowy kwalifikacyjnej z pracodawcą. W zaleŜności od tego,

w której grupie byłeś podczas wykonywania ćwiczenia 2, taką będziesz miał rolę (grupa
I – pracodawca, grupa II – kandydat). Następnie, losowo będą wybrane osoby do odegrania
scenki, a pozostałe będą uzupełniać arkusz obserwacji kandydata z ćwiczenia 1. MoŜna takŜe
nagrać scenkę na kamerę, a następnie odtworzyć.

Pracuj na podstawie dowolnie wybranego ogłoszenia z prasy lub z Internetu.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) przygotować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
2) przeanalizować

treści

dotyczące

zasad

prawidłowego

prowadzenia

rozmowy

kwalifikacyjnej,

przypomnieć

informacje

dotyczące

komunikacji

werbalnej

i niewerbalnej zawarte w rozdziale „Rozmowa kwalifikacyjna” poradnika,

3)  pracować w grupach,
4)  zaplanować inscenizację rozmowy,
5)  przygotować  scenkę:  rola  pracodawcy  /  rola  potencjalnego  pracownika,  wykorzystując

wiadomości z zakresu komunikacji werbalnej i niewerbalnej,

6) dokonać prezentacji scenki na forum grupy lub teŜ wypełnić arkusz obserwacji,
7) wyjaśnić odczucia jakie towarzyszyły przy odgrywaniu scenek na forum grupy lub teŜ

ocenić kolegów na podstawie arkusza obserwacji,

8) dokonać oceny poprawności wykonania ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

ogłoszenie prasowe,

−

arkusz papieru A4,

−

arkusz obserwacji kandydata,

−

materiały piśmiennicze,

−

kamera wideo,

−

literatura z rozdziału 6 poradnika.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Załącznik 1

ARKUSZ OBSERWACJI KANDYDATA

Imię i nazwisko kandydata: ........................................................................................................

Wymagane kwalifikacje/ umiejętności/ cechy:

TAK

NIE

UWAGI

PoŜądane kwalifikacje/ umiejętności/ cechy:

. .................................................................................

TAK

NIE

UWAGI:

Dodatkowy komentarz:

Brak kwalifikacji

niskie kwalifikacje

niepewność kwalifikacji

wysokie kwalifikacje

DATA:................... ARKUSZ WYPEŁNIŁ:............................................................

4.4.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) wyjaśnić czym jest rozmowa kwalifikacyjna?

2) wyjaśnić co to jest interview?

3) przygotować się do rozmowy kwalifikacyjnej?

4) wyjaśnić róŜne formy przeprowadzania rekrutacji?

5) zastosować odpowiednią komunikację niewerbalną?

6) określić o czym naleŜy pamiętać podczas interview?

7) wymienić jakich zachowań naleŜy unikać?

8) przewidzieć niektóre z pytań podczas rozmowy kwalifikacyjnej?

9) poddać się bez obaw rekrutacji i selekcji?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ

INSTRUKCJA DLA UCZNIA

1.  Przeczytaj uwaŜnie instrukcję.
2.  Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.
3.  Zapoznaj się z zestawem zadań testowych.
4.  Test  zawiera  20  zadań.  Do  kaŜdego  zadania  dołączone  są  4  moŜliwości  odpowiedzi.

Tylko jedna jest prawidłowa.

5. Udzielaj odpowiedzi na załączonej karcie odpowiedzi, stawiając w odpowiedniej rubryce

znak X. W przypadku pomyłki naleŜy błędną odpowiedź zaznaczyć kółkiem, a następnie
ponownie zakreślić odpowiedź prawidłową.

6. Pracuj samodzielnie, bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonanego zadania.
7. Jeśli udzielenie odpowiedzi będzie Ci sprawiało trudność, wtedy odłóŜ jego rozwiązanie

na później i wróć do niego, gdy zostanie Ci wolny czas.

8. Pytania 6, 8, 9, 11, 14, 19 mogą Ci przysporzyć trudności, poniewaŜ są one na poziomie

trudniejszym niŜ pozostałe.

9. Na rozwiązanie testu masz 30 minut

Powodzenia!

Materiały dla ucznia:

−

instrukcja,

−

zestaw zadań testowych,

−

karta odpowiedzi.

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

1. Autoprezentacja to

a) przekaz wiedzy, emocji pomiędzy dwiema lub więcej osobami.
b) proces kierowania i kontrolowania przez człowieka sposobu, w jaki jest postrzegany

przez otoczenie.

c) stały proces zachodzący pomiędzy osobnikami tej samej nacji.
d) proces psychologiczny, w którym komunikat biegnie przez kanał informacyjny do

nadawcy.

2. Jedna z technik autoprezentacji to

a)  abiudykacja własności.
b)  autopromocja kompetencji.
c)  adolescencja człowieka.
d)  asybilacja głosowa.

3. Do obronnych taktyk autoprezentacji zaliczamy

a)  ingracjację, moralizowanie i wymówki.
b)  wymówki, usprawiedliwianie i przeprosiny.
c)  przeprosiny, autopromocję przez skojarzenia i ingracjację.
d)  autopromocję przez skojarzenia, moralizowanie i samoutrudnianie.

4. W hierarchii Maslowa nie jest wyŜszego rzędu

a)  potrzeba samorealizacji.
b)  potrzeba bezpieczeństwa.
c)  potrzeba szacunku.
d)  potrzeba uczuć.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. Analiza SWOT to zestawienie

a)  mocnych stron, słabych stron, poraŜek, zagroŜeń.
b)  mocnych stron, słabości, szans, zagroŜeń.
c)  tylko mocnych i słabych stron.
d)  tylko szans i zagroŜeń.

6. Zestawienie procentowe informacji, które docierają do odbiorcy za pomocą

(w kolejności): słów, tonu głosu, mowy ciała, przedstawia się następująco
a)  10%, 20%, 70%.
b)  7%, 38%, 55%.
c)  55%, 7%, 38%.
d)  15%, 25%, 60%.

7. Komunikacja niewerbalna to

a)  komunikacja za pomocą słów.
b)  komunikacja bezdźwięczna.
c)  mowa ciała.
d)  komunikacja alternatywna.

8. Na rysunku przedstawiono

a) postawę zamkniętą.

b)  postawę defensywną.
c)  postawę dominującą.
d)  postawę otwartą.

9. Jeśli przyjmiemy za 100% czas całego wystąpienia publicznego, to kontakt wzrokowy

z publicznością powinien wynosić
a)  do 30%.
b)  od 30–60%.
c)  od 50–90%.
d)  do 100%.

10. Polubienie siebie i zmienianie tylko tego, co moŜna zmienić to

a)  autopromocja.
b)  samoakceptacja.
c)  autoprezentacja.
d)  samoutrudnianie.

11. Strefa publiczna to przedział

a)  60–150cm.
b)  3,6–6m.
c)  1,2–3,6m.
d)  45–120cm.

12. Struktura wystąpienia powinna być oparta na następujących fazach

a)  powitanie, powiedzenie, poŜegnanie.
b)  wstęp, rozwinięcie, zakończenie.
c)  prezentacja wstępna, prezentacja właściwa.
d)  prezentacja tematu, podsumowanie.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

13. Kampania wyborcza jest efektem perswazji

a)  przekonującej.
b)  pobudzającej.
c)  nakłaniającej.
d)  obiecującej.

14. Aktywne słuchanie jest jednym z waŜnych składników komunikacji niewerbalnej,

polegającym na
a)  koncentracji i patrzeniu na rozmówcę.
b)  koncentracji na rozmówcy i parafrazowaniu komunikatów.
c)  potakiwaniu.
d)  koncentracji i wspieraniu.

15. W ogłoszeniu osoby poszukującej pracy powinny znaleźć się informacje

a)  kto poszukuje pracy? dlaczego jej poszukuje? kontakt.
b)  kto poszukuje pracy? jakiej? kontakt.
c)  wymiary, wiek, kto poszukuje?, kontakt.
d)  kontakt, duŜo kolorów i ozdobników.

16. śyciorys zawodowy inaczej nazywany jest

a)  ofertą pracy.
b)  CV (curriculum vitae).
c)  listem intencyjnym.
d)  listem motywacyjnym.

17. W Ŝyciorysie zawodowym informacje powinny być zawarte w następującej kolejności

a)  doświadczenie, wykształcenie, dane osobowe, hobby.
b)  dane osobowe, wykształcenie, doświadczenie, hobby.
c)  dane osobowe, zainteresowania, szkolenia.
d)  doświadczenie zawodowe, wykształcenie, dane osobowe.

18. Asertywność to

a)  wewnętrzny stan ducha, wyraŜający aprobatę dla samego siebie i innych osób.
b)  umiejętność pełnego wyraŜania siebie w kontakcie z inną osobą czy osobami.
c)  umiejętność wrodzona, pozwalająca na pełne wyraŜenie siebie, swoich myśli, emocji

i uczuć.

d) aktywność w kontaktach międzyludzkich.

19. Rozmowa kwalifikacyjna ma na celu

a) zatrudnienie pracownika.
b) skonfrontowanie

tego

zawiera

z rzeczywistymi

kwalifikacjami

i predyspozycjami.

c) zwiększenie kadry pracowniczej w wykwalifikowanego specjalistę.
d) poznanie się z pracownikiem i jego potrzebami.

20. Podczas rozmowy kwalifikacyjnej pytania moŜe zadawać

a)  wyłącznie pracodawca.
b)  zarówno rekrutujący, jak i kandydat.
c)  tylko osoba rekrutująca.
d)  tylko osoba poszukująca pracy.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko.............................................................................................................................

Kształtowanie własnego wizerunku publicznego

Zakreśl poprawną odpowiedź.

Nr zadania

Odpowiedź

Punkty

Razem:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

6. LITERATURA

1.  Argyle M.: Psychologia stosunków międzyludzkich. PWN, Warszawa 2002
2.  Batko A.: Sztuka perswazji, czyli język wpływu i manipulacji. HELION, Gliwice 2005
3.  Bielecka  M.:  Podstawy  przedsiębiorczości.  Podręcznik  dla  uczniów  liceum  i technikum.

ak, Warszawa 2005

4. Biernacka M., Korba J., Smutek Z.: Podstawy przedsiębiorczości. Zeszyt ćwiczeń dla

ucznia. Operon, Gdynia 2006

5.  Błaut R.: Skuteczne negocjacje. CIM, Warszawa 1994
6.  Collins A.: Język ciała, gestów i zachowań. KDC, Warszawa 2003
7.  Dana D.: Rozwiązywanie konfliktów. PWN, Warszawa 1993
8.  Fisher  R.,  Ury  W.:  Dochodząc  do  tak.  Negocjowanie  bez  poddawania  się.  PWE,

Warszawa 1990

9. Hamlin S.: Jak mówić, Ŝeby nas słuchali. PETIT, Warszawa 1994
10. Hamer H., Wołoszyn J., Hamer K.: Techniki skutecznego działania. Format–AB,

Warszawa 1998

11. Hamer H., Wołoszyn J.: Wybrane zagadnienia z psychologii społecznej. Format–AB,

Warszawa 2002

12.  Hamer H.: Komunikowanie i psychologia zarządzania. Difin, Warszawa 2003
13.  Hindle T.: Sztuka prezentacji. Wiedza i śycie, Warszawa 2000
14.  Hogan  K.:  Sztuka  porozumienia.  Twoja  droga  na  szczyty.  Jacek  Santorski  &  Co,

Warszawa 2001

15. Kenrick D., Neuberg S., Cialdini R.: Psychologia społeczna. Rozwiązane tajemnice.

Wydawnictwo psychologiczne, Gdańsk 2002

16. Król – Fijewska M.: Stanowczo, łagodnie, bez lęku. W.A.B., Warszawa 2005
17. Lewandowska- Tarasiuk E.: w teatrze prezentacji. o sztuce perswazji. Wiedza

Powszechna, Warszawa 2005

18. Lideenfield G.: Asertywność, czyli jak być otwarty, skutecznym i naturalnym.

Wydawnictwo Ravi, Warszawa 1993

19.  Nęcki Z.: Negocjacje w biznesie. Wydawnictwo Profesjonalnej Szkoły Biznesu, Kraków 1991
20.  Pease A.: Mowa ciała. Jak odczytywać myśli innych ludzi z ich gestów. Jedność, Kielce 2001
21.  Schopenhauer

A.:

Erystyka,

czyli

sztuka

prowadzenia

sporów.

Almapress,

Warszawa 1986

22. Sobiecki R. (red.): Podstawy przedsiębiorczości w pytaniach i odpowiedziach. Difin,

Warszawa 2003

23. Sobol E. (red.): Mały słownik języka polskiego. PWN, Warszawa 1994
24. śurek

(oprac.):

Prezentacja

multimedialna

z warsztatów

psychologiczno-

- aktywizujących, ZDZ, Radom 2007

25.  Poradnik dla szukających pracy. e-book, portal internetowy www.abcpraca.pl

Internet:
26.  http://www.mpips.gov.pl
27.  http://www.cvonline.pl
28.  http://www.praca.pl
29.  http://hentaiszit.friko.pl/rysuj/usta.htm
30.  http://www.archium.literka.pl/modules.php
31.  http://pl.wikipedia.org/wiki/Komunikacja_interpersonalna
32.  http://manager.money.pl/strategie/psychologia_biznezu/artykul/autoprezentacja;kluczem;

do;sukcesu,22,0,162070.html