ZASOBY NATURALNE
ZASOBY NATURALNE
1.
POJĘCIE ZASOBÓW
NATURALNYCH
2.
KLASYFIKACJE
ZASOBÓW
NATURALNYCH
3.
KONCEPCJE
RZADKOŚCI ZASOBÓW
NATURALNYCH
4.
OCENA KONCEPCJI
5.
FUNKCJE
ŚRODOWISKA
1.
POJĘCIE ZASOBÓW
NATURALNYCH
Zasoby ekonomiczne
Zasoby ekonomiczne – wszystko co jest
potrzebne i wykorzystywane (używane
pośrednio i zużywane bezpośrednio) w
procesach produkcyjnych i konsumpcyjnych:
1)
zasoby ludzkie
2)
zasoby kapitałowe
3)
zasoby kulturowe
4)
zasoby informacyjne
5)
zasoby naturalne (przyrodnicze)
Zasoby naturalne
1)
Składniki i energie przyrody, które mogą
być przy danym poziomie techniki
wykorzystane (realnie lub potencjalnie) w
procesach produkcji i konsumpcji dla
zaspokojenia materialnych i kulturowych
potrzeb społeczności ludzkiej.
2)
Elementy materialne, siły i walory
środowiska, decydujące o jakości życia
człowieka.
2.
KLASYFIKACJE
ZASOBÓW
NATURALNYCH
Kryteria klasyfikacji zasobów
naturalnych
•
procesy zachodzące w zasobach
•
ruchliwość
•
miejsce występowania
•
rzadkość
•
wykorzystanie zasobów
•
odnawialność
•
dostępność i opłacalność użytkowania
Klasyfikacja – kryterium
sposobu wykorzystania
Zasoby stanowiące bezpośrednie źródło zaspokojenia
potrzeb biologicznych i psychicznych:
•
zasoby niezbędne biologicznie (np. woda,
powietrze),
•
warunki przyrodnicze (zdrowotne, rekreacyjne,
estetyczne);
Zasoby stanowiące podstawę produkcji materialnej:
•
zasoby wykorzystywane bezpośrednio w produkcji
(surowce, energia),
•
zasoby wykorzystywane bezpośrednio w procesie
produkcji (np. woda w transporcie rzecznym lub
obiegach chłodniczych).
Klasyfikacja – kryterium
odnawialności
Klasyfikacja – kryterium
odnawialności
Klasyfikacja – kryterium
odnawialności
3.
KONCEPCJE
RZADKOŚCI
ZASOBÓW
NATURALNYCH
•
wysoka cena jednostkowa
•
rozpowszechnienie
•
łatwość eksploatacji: warunki
naturalne, kwalifikacje, technologia
•
znaczenie strategiczne
•
łatwość transportu
•
łatwość magazynowania
•
stopień niezbędnego przetworzenia
przed transportem
Czynniki eksploatacji zasobów
•
Rzadkość – relacja między ilością
zasobów a potrzebami, które zasób
pozwala zaspokoić.
•
Problem rzadkości: Czy dostępne
zasoby przyrody są i będą
wystarczające do zaspokajania
ludzkich potrzeb?
Pojęcie rzadkości zasobów
•
Rzadkość absolutna
(maltuzjańska, statyczna)
•
Rzadkość względna (ricardiańska,
dynamiczna)
Alternatywne koncepcje
rzadkości
Ilość zasobów naturalnych jest fizycznie
ograniczona. Rozwój prowadzi do
wyczerpywania zasobów. Szczupłość
zasobów określa granice możliwego
wzrostu produkcji i
konsumpcji dóbr
materialnych i usług. Niezbędna jest
ingerencja w gospodarkę w celu ochrony
zasobów.
Rzadkość absolutna
Rzadkość absolutna
ilość
granica dostępności zasobów
zapotrzebowanie
czas
Potrzeby ludzkie stale rosną i dlatego
każdy zasób przyrody może stać się rzadki
w stosunku do potrzeb. Nie ogranicza to
wzrostu gospodarczego ze względu na
możliwości substytucji, zapewnianej przez
innowacje technologiczne wymuszone
ekonomicznie. Konsekwencja - ochrona
drożejących zasobów wskutek
ograniczenia popytu na nie.
Rzadkość względna
Rzadkość względna
zapotrzebowanie
czas
ilość
granica dostępności zasobów
Stabilizacja zapotrzebowania na zasoby
Rzadkość względna
Rzadkość absolutna
– wyczerpanie zasobów bądź ingerencja
państwa
Rzadkość względna
– „naturalne” mechanizmy społeczno-
gospodarcze stabilizacji zapotrzebowania:
•
stabilizacja wielkości populacji:
‒
czynnik ekonomiczny
‒
czynnik kulturowy
‒
czynnik biologiczno-psychologiczny
•
stabilizacja wielkości zapotrzebowania per capita:
‒
potrzeby podstawowe – biologiczne ograniczenia
‒
potrzeby kulturowe – zanik znaczenia dóbr
pozycyjnych, czas korzystania z dóbr
Powody stabilizacji zużycia
zasobów
Rzadkość absolutna
– istnieją
nieprzekraczalne granice dostępności
zasobów.
Rzadkość względna
– istnieją
ograniczenia dostępności zasobów.
Koncepcje rzadkości
4.
OCENA KONCEPCJI
RZADKOŚCI
ZASOBÓW
NATURALNYCH
Wskaźniki rzadkości zasobów:
• ekonomiczne (ceny, renta) – spadek cen w czasie oznacza
wzrost dostępności zasobów,
• fizyczne (zasoby nieodnawialne – stosunek wielkości
zasobów do rocznej konsumpcji [lata], wielkość
dostępnych złóż zasobów) – wzrost wskaźnika w czasie
oznacza wzrost dostępności zasobów,
• fizyczne (zasoby odnawialne – relacja między wielkością
pozyskania a wielkością odnowienia) – jeśli pozyskanie
większe od odnowienia, to zasób się wyczerpuje.
Ocena koncepcji rzadkości
CENY
Ocena rzadkości
Zakład P.Ehrlich vs J.Simon
Metal
Ceny 1980
(1980$)
Ceny 1990
(1980$)
Zmiana
(%)
Miedź
200
163
-18,5
Chrom
200
120
-40
Nikiel
200
193
-3,5
Cyna
200
56
-72
Wolfram
200
86
-57
Ocena rzadkości
Zasób
1950
1960
1970
1980
1990
Zmiana
1950-90
(%)
Żywność
386
210
145
161
100
-74
Drewno
170
114
95
126
100
-41
Minerały
194
147
179
217
100
-48
Energia
184
126
74
138
100
-46
Ocena rzadkości
Ocena rzadkości
0
20
40
60
80
100
120
140
ceny bieżące w $ za baryłkę
ceny stałe w $2011 za baryłkę
Ropa naftowa
WSKAŹNIKI
FIZYCZNE
Ocena rzadkości
Rezerwy zasobów (mln ton)
Zasób
1950
1990
Zmiana (%)
Boksyt
1,4
21,5
1 436
Chrom
70
420
500
Miedź
100
350
250
Ruda żelaza
19
145
663
Ołów
40
70
75
Mangan
500
980
96
Nikiel
17
59
247
Cyna
6,0
4,2
-30
Cynk
70
145
107
Ocena rzadkości
Rezerwy
1950
Produkcja
1950-2000
Rezerwy
2000
Cyna
6
11
10
Miedź
100
339
340
Ruda żelaza
19000
37583
140000
Ołów
40
150
64
Cynk
70
266
190
Zasób
(minerał)
mln ton
Ocena rzadkości
Rezerwy ropy
0
10
20
30
40
50
60
0
200
400
600
800
1000
1200
1400
1600
1800
1980
1985
1990
1995
2000
2005
2010
la
ta
m
ld
b
arył
ek
rezerwy (mld baryłek)
R/P (lata)
Ocena rzadkości
Indeks produkcji żywności (średnia 1999-2001 = 100%)
Ocena koncepcji rzadkości
Dorsz nowofunlandzki
Ryby
Krytyka teorii absolutnej
:
•
wskaźniki, nawet fizyczne, rzadko wskazują na
wyczerpywanie zasobów
•
ignorowanie postępu technologicznego
•
dominacja krajów „niesurowcowych”
Krytyka teorii względnej
:
•
miary ekonomiczne – nie uwzględniają kosztów
zewnętrznych
•
miary fizyczne – optymistyczne podejście do
długookresowych potrzeb nowych odkryć
Ocena koncepcji rzadkości
Krytyka teorii względnej – cd.
:
•
nieujmowanie zasobów w ich geograficznym,
biologicznym i społecznym całokształcie:
zasoby naturalne to nie tylko nakłady produkcyjne
istnienie alternatywnych sposobów użytkowania
zasobów
istnienie szkodliwych następstw użytkowania
zasobów dla procesów rozwoju społeczno-
gospodarczego
•
niepewność i nieodwracalność
Ocena koncepcji rzadkości
do
1950
1950 -
-1970
1970-1990
1990-2010
2010-2030
2030-2050
2050-2070
Odkrycia złóż
gazu niezbędne
dla utrzymania
wzrostu zużycia
na poziomie
3,5% rocznie
Ocena koncepcji rzadkości
Nowe odkrycia ropy minus wydobycie
Ocena koncepcji rzadkości
Funkcje (usługi) środowiska
Warunki i procesy, dzięki którym naturalne
ekosystemy i gatunki podtrzymują życie ludzkie.
Klasyfikacja
:
•
funkcje life-support (wspierające)
•
funkcje regulacyjne
•
funkcje zasobowe
•
funkcje kulturowe
Funkcje (usługi) środowiska
Kapitał natury
KAPITAŁ NATURY
- zasoby biofizyczne i walory środowiska
niezbędne do funkcjonowania ludzkiej gospodarki oraz relacje
między tymi systemami i procesami, które podtrzymują
funkcjonowanie biosfery
POTENCJAŁ ŚRODOWISKA
- suma przyrodniczych możliwości
zaspokajania potrzeb społeczeństwa oraz zdolność ekosystemów
do ponoszenia antropogenicznych obciążeń. Potencjały
cząstkowe: samoregulacyjno-odpornościowy, zasobowo-
użytkowy, percepcyjno-behawioralny
POJEMNOŚĆ ŚRODOWISKA
- wielkość poszczególnych
zaburzeń, jakie mogą zostać zaabsorbowane przez środowisko
bez znaczących zmian strukturalnych i funkcjonalnych
DZIĘKUJĘ
ZA UWAGĘ