PODSTAWOWE
POJĘCIA
OCHRONY
ŚRODOWISKA
PODSTAWOWE
POJĘCIA
OCHRONY
ŚRODOWISKA
1. ŚRODOWISKO – POJĘCIE
I KLASYFIKACJA
2. PROCES I PRZEDMIOT
UŻYTKOWANIA
ŚRODOWISKA
3. KONSEKWENCJE
UŻYTKOWANIA
ŚRODOWISKA
4. OCHRONA ŚRODOWISKA
5. NAUKOWE PODSTAWY
OCHRONY ŚRODOWISKA
6. CECHY WSPÓŁCZESNEGO
PODEJŚCIA DO
OCHRONY ŚRODOWISKA
Środowisko – pojęcie
i klasyfikacja
• ŚRODOWISKO - wszystko, co znajduje się w
otoczeniu jakiegoś obiektu żywego lub
nieożywionego i co z tym obiektem jest we
wzajemnych oddziaływaniach.
•
ŚRODOWISKO PRZYRODNICZE - ogół elementów
przyrodniczych, w szczególności powierzchnia
ziemi łącznie z glebą, kopaliny, wody, powietrze
atmosferyczne, świat roślinny i zwierzęcy, a
także krajobraz, znajdujących się zarówno w
stanie naturalnym, jak też przekształconych w
wyniku działalności człowieka.
Środowisko – pojęcie
i klasyfikacja
ŚRODOWISKO (TOTAL ENVIRONMENT)
Środowisko
społeczne
Środowisko
kulturowe
Środowisko (geograficzne)
Środowisko
przyrodnicze
Proces i przedmiot
użytkowania środowiska
• EKOSYSTEM -
fragment przyrody
stanowiący funkcjonalną całość, w
której zachodzi wymiana między
jej częścią żywą – biocenozą, a
nieożywioną – biotopem
.
•
PRZYRODA – ziemia, woda i
powietrze wraz z żyjącymi na nich i
w nich organizmami.
Proces i przedmiot
użytkowania środowiska
•
UŻYTKOWANIE ŚRODOWISKA - proces
bezpośredniego i pośredniego wykorzystywania
jego elementów przez człowieka. Składowe:
–
wykorzystanie elementów środowiska w
biologicznych procesach człowieka,
–
wykorzystanie środowiska jako miejsca
aktywności życiowej, wypoczynku i regeneracji
sił, elementu rozwoju nauki, kultury oświaty,
–
wykorzystanie powierzchni i przestrzeni oraz
zasobów naturalnych w działalności gospodarczej
–
emitowanie odpadów i zanieczyszczeń celem ich
asymilacji przez przyrodę.
Proces i przedmiot
użytkowania środowiska
ZASOBY PRZYRODY:
1) Składniki i energie przyrody, które
mogą być przy danym poziomie techniki
wykorzystane (realnie lub potencjalnie)
w procesach produkcji i konsumpcji dla
zaspokojenia materialnych i
kulturowych potrzeb społeczności
ludzkiej.
2) Elementy materialne, siły i walory
środowiska, decydujące o jakości życia
człowieka.
Proces i przedmiot
użytkowania środowiska
USŁUGI (FUNKCJE) ŚRODOWISKA:
1) Warunki i procesy, dzięki którym
naturalne ekosystemy i gatunki
podtrzymują życie ludzkie.
2) Role, które przyroda pełni
(bezpośrednio i pośrednio) względem
cywilizacji ludzkiej.
Proces i przedmiot
użytkowania środowiska
•
KAPITAŁ NATURY – zasoby biofizyczne i walory środowiska
niezbędne do funkcjonowania ludzkiej gospodarki oraz
relacje między tymi systemami i procesami, które
podtrzymują funkcjonowanie biosfery
•
POTENCJAŁ ŚRODOWISKA – suma przyrodniczych
możliwości zaspokajania potrzeb społeczeństwa oraz
zdolność ekosystemów do ponoszenia antropogenicznych
obciążeń. Potencjały cząstkowe: samoregulacyjno-
odpornościowy, zasobowo-użytkowy, percepcyjno-
behawioralny
•
POJEMNOŚĆ ŚRODOWISKA – wielkość poszczególnych
zaburzeń, jakie mogą zostać zaabsorbowane przez
środowisko bez znaczących zmian strukturalnych i
funkcjonalnych
Konsekwencje
użytkowania środowiska
•
ANTROPOPRESJA - całość oddziaływań człowieka na
środowisko przyrodnicze związanych z jego
użytkowaniem
•
Czynniki antropopresji - pojedyncze czynności
człowieka, które powodują w miarę jednorodne skutki
w środowisku:
–
mechaniczne - bezpośrednie zmiany biotopu,
–
organizacyjne - bezpośrednie zmiany struktury
biocenozy,
–
fizyczne oraz chemiczne - pośredni wpływ na
parametry biotopu lub biocenozy.
•
Formy antropopresji - zespoły czynników antropopresji
związanych z jednym typem działalności człowieka.
Konsekwencje
użytkowania środowiska
•
SKAŻENIE ŚRODOWISKA – suma zanieczyszczeń
środowiska substancjami toksycznymi lub
promieniotwórczymi.
•
OBCIĄŻENIE ŚRODOWISKA – suma wszelkich
oddziaływań w danym miejscu i czasie.
•
DEGRADACJA ŚRODOWISKA – zaburzenia w
strukturze i funkcjonowaniu środowiska wyrażające
się pogorszeniem stanu środowiska i spadkiem jego
potencjału.
•
STAN ŚRODOWISKA – określona cechami ilościowymi
i jakościowymi sytuacja danego środowiska
pozwalająca ocenić stopień wykorzystania (i zmian)
pojemności i potencjału środowiska.
Użytkowanie
Ochrona
Antropopresja
Obciążenie
Degradacja
Funkcje
Zasoby
ŚRODOWISKO
Konsekwencje
użytkowania
środowiska
Ochrona środowiska
•
OCHRONA ŚRODOWISKA - zespół idei, środków i
działań zmierzających do utrzymania środowiska
w stanie zapewniającym optymalne warunki
bytowania człowieka i gwarantującym ciągłość
najważniejszych procesów w biosferze, jako
podstawy działalności człowieka.
•
OCHRONA PRZYRODY - zespół idei, środków i
działań zmierzających do zachowania lub
odtworzenia obiektów przyrody w postaci
pierwotnej lub mało zmienionej we wszystkich
formach różnorodności, łącznie z warunkami i
procesami decydującymi o jej trwałości.
Ochrona środowiska
•
OCHRONA ŚRODOWISKA (sensu largo) – podjęcie lub
zaniechanie działań, umożliwiające zachowanie lub
przywracanie równowagi przyrodniczej; ochrona ta polega
w szczególności na:
–
racjonalnym kształtowaniu środowiska i
gospodarowaniu zasobami środowiska zgodnie z zasadą
zrównoważonego rozwoju,
–
przeciwdziałaniu zanieczyszczeniom,
–
przywracaniu elementów przyrodniczych do stanu
właściwego.
•
KSZTAŁTOWANIE ŚRODOWISKA – świadome oddziaływanie
na środowisko, w celu nadania mu cech korzystnych dla
człowieka, zwiększenia potencjału i pojemności
środowiska.
Warunki ochrony środowiska:
• posiadanie wiedzy o strukturze i
funkcjonowaniu środowiska i jej
związkach z cywilizacją
• posiadanie umiejętności wykorzystania
tej wiedzy dla „nieszkodliwych” metod
korzystania ze środowiska
• istnienie możliwości realizacji
przedsięwzięć ochronnych
Naukowe podstawy
ochrony środowiska
Sposoby analizy problemów
ochrony środowiska:
• monodyscyplinarne
• multidyscyplinarne
• interdyscyplinarne
Nauki mające wkład w ochronę środowiska:
• przyrodnicze
• techniczne
• społeczne
• prawne
• humanistyczne
•
NAUKOWE PODSTAWY OCHRONY
ŚRODOWISKA - badania i zasób wiedzy o
strukturze i funkcjonowaniu środowiska,
jego relacjach z systemami społeczno-
gospodarczymi, jego zachowaniu wobec
działań człowieka, konsekwencji dla
człowieka oraz kształtowaniu stosunku
człowieka do niego.
1) systemowe - skupia się na interakcjach i zależnościach
między różnymi elementami środowiska oraz między
nimi a cywilizacją
2) interdyscyplinarne - przejście ze skupiania się na
jednym aspekcie do badania szerokiego ich zakresu
3) globalne - kryzys ekologiczny jest zjawiskiem globalnym
i poza tym wymiarem nie da się go zrozumieć i
rozwiązać
4) długookresowe – rozwiązanie problemów ekologicznych
wymaga uwzględniania w procesach decyzyjnych i
działaniach zjawisk dziejących się w długich skalach
czasowych
Cechy współczesnego
podejścia do kwestii
ekologicznych
ZAGADNIENIA
ŚRODOWISKOWE SĄ
PRZEDE WSZYSTKIM
KWESTIAMI
SPOŁECZNYMI!
Ze względu na to, że problemy ekologiczne to problemy
społeczne, należy brać pod uwagę w ich poznawaniu i
rozwiązywaniu:
•
antropogeniczne przyczyny degradacji środowiska
•
społeczne skutki zmian środowiskowych
•
interpretacje kwestii ekologicznych zależne od świadomości
indywidualnej i grupowej
•
wierzenia i normy zaangażowanych stron
•
społecznie określone warunki działań indywidualnych i
zbiorowych, mających wpływ na środowisko i warunki życia
•
społecznie określoną rolę naukowców w społeczeństwie
•
kwestie, co jest akceptowane jako prawda i godna zaufania
wiedza
•
role osób i grup w procesach zmiany społecznej
•
odzwierciedlenie debat i krytycznych poglądów w mass
mediach