chemia lato 09 07 08 id 112430 Nieznany

background image

Węglowce

Pierwiastki grupy 14

(Grupy IVA „głównej”)

Węglowce



Konfiguracja elektronowa powłoki walencyjnej ns

2

np

2

Elektroujemność

Promień at. (pm)

C

Si

Ge

Sn

Pb

2,5

1,7

2,0

1,7

1,5

77

118

122

140

147

Alotropia węgla



Węgiel występuje w 3 odmianach alotropowych, znacznie
różniących się właściwościami fizycznymi;



Diamen

t i

grafit

są kryształami kowalencyjnymi (C

), a

fuleren

składa się z cząsteczek węgla

Atom węgla ulega

hybrydyzacji sp

3

Diament

tworzy kryształy o wysokiej symetrii (układ

regularny), a wszystkie elektrony są zlokalizowane, gdyż
tworzą wiązania typu σ pomiędzy atomami C

Alotropia węgla – grafit



W graficie każdy atom węgla ulega hybrydyzacji sp

3

, czyli

może tworzyć trzy wiązania typu σ leżące w jednej

płaszczyźnie, pozostaje orbital p

z

, prostopadły do

płaszczyzny



Grafit

tworzy kryształy o posiadające sześciokrotną oś

symetrii (układ heksagonalny); 3 elektrony są

zlokalizowane, gdyż tworzą wiązania typu σ pomiędzy

atomami C, pozostałe elektrony tworzą zdelokalizowany

orbital typu π, rozciągający się na cały kryształ

Alotropia węgla – fuleren i nanorurki



Fuleren jest odmianą cząsteczkową węgla – znane są

cząsteczki zawierające 28, 32, 60, 70 (do 1500) atomów

węgla

fuleren,

hybrydyzacja sp

2

kształt kulisty, podobny

do piłki futbolowej

nanorurka,

hybrydyzacja sp

2

kształt walca „zwinięta” sieć

grafitu, długość do 100 µm

Alotropia węgla – diament i grafit



Konsekwencją różnic w strukturze elektronowej i budowie

kryształu są znaczne różnice właściwości fizycznych

Diament

Grafit

Gęstość

3,5

2,1 – 2,3

[g

cm

-1

]

Odległość C-C

154

142

[pm]

340

Twardość

10

1

skala Mohsa
Właściwości

przezroczysty

nieprzezroczysty

optyczne

Właściwości

izoloator

przewodnik

elektryczne

Właściwości

izotropowy

anizotropowy

kierunkowe

4 zlokalizowane

3 zlokalizowane wiązania

wiązania typu σ

typu σ + zdelokalizowane π

background image

Przemiany alotropowe węgla



Najtrwalszą odmianą alotropową węgla jest grafit. Jednak

wszystkie odmiany alotropowe mogą istnieć w warunkach

normalnego ciśnienia i temperatury

GRAFIT

DIAMENT

ogrzewanie

bez dostępu

powietrza

wysoka temperatura,
wysokie ci
śnienie

FULERENY,

nanorurki

odparowanie w łuku

elektrycznym

Krzem, german, cyna, ołow



Węglowce tworzą zawsze wiązania kowalencyjne,
przyjmuj
ąc stopnie utlenienia od

–IV

do

+IV



Kształt izolowanych cząsteczek, a także wiązania w
kryształach dobrze tłumacz
ą reguły hybrydyzacji ...



Charakter połączeń ulega zmianie ze wzrostem masy
atomowej, np. tlenek w
ęgla (IV), tlenki krzemu i
germanu maj
ą charakter

kwasowy

, tlenki cyny -

amfoteryczny

, ołowiu –

zasadowy



W miarę wzrostu masy atomowej oddalają się od
siebie poziomy walencyjne s i p, dlatego Pb łatwiej
tworzy trwałe zwi
ązki o dużym udziale wiązania
jonowego
na +2 stopniu utlenienia (bez udziału
elektronów poziomu 6s
)

Właściwości chemiczne węglowców

Krzem

i

german

występują tylko w jednej odmianie

krystalograficznej (sieć typu diamentu, hybrydyzacja sp

3

).

Elektrony są jednak słabiej zlokalizowane (większa
odległość Si – Si niż C – C). Oba pierwiastki są
połprzewodnikami.

Cyna

ma trzy odmiany alotropowe.

Ołów

występuje tylko w jednej odmianie

krystalograficznej, o strukturze charakterystycznej dla
metali

Sn

α

cyna szara,

regularna

Sn

β

cyna biała

Sn

λ

cyna λ

Sn

stop

286 K

434 K

505 K

Połączenia węgla z wodorem – węglowodory



Węgiel tworzy z wodorem dużą ilość bardzo różnych
związków;



Ze względu na ich budowę i charakter chemiczny zostały
podzielone na szeregi homologiczne;



Węglowodory – ze względu na istniejący w ich
strukturze szkielet węglowy – są zaliczane do związków
organicznych;



Można je podzielić na węglowodory łańcuchowe
(alifatyczne, acykliczne) i cykliczne



Pierwszy szereg homologiczny (wśród węglowodorów
alifatycznych) stanowią alkany, o wzorze ogólnym

C

n

H

2n+2

, w których występują wyłącznie wiązania

pojedyncze (węglowodory nasycone) węgiel – węgiel;



Wszystkie atomy węgla ulegają hybrydyzacji sp

3

Alkany C

n

H

2n+2



W alkanach, o wzorze ogólnym

C

n

H

2n+2

, wartość n waha

się od 1 do kilkadziesiąt

Cząsteczki alkanów o n3

nie są liniowe!

Cykloalkany C

n

H

2n



W cykloalkanach, o wzorze ogólnym

C

n

H

2n

, wartość n

waha się od 1 do kilkadziesiąt;



Z pierścieniem może być połączony łańcuch alifatyczny



Cząsteczki cykloalkanów nie są płaskie! Konformacje ...

cyklopropan

cyklobutan

cyklopentan

cyklokeksan

„krzesełko”

„łódeczka”

background image

Alkeny C

n

H

2n

, alkadieny C

n

H

2n-2

itd.



Węglowodory, w których obok wiązań pojedynczych
występują wiązania podwójne, nazywamy nienasyconymi;



W szeregu homologicznym alkenów, węglowodorów
alifatycznych
o wzorze ogólnym

C

n

H

2n

, wartość n waha

się od 1 do kilkadziesiąt, występuje jedno wiązanie
podwójne węgiel – węgiel;



Jeśli występują dwa wiązania podwójne, mówimy a
alkadienach o wzorze ogólnym

C

n

H

2n-2

, jeśli trzy

wiązania podówjne – mamy do czynienia z alkatrienami o
wzorze ogólnym

C

n

H

2n-4

, itd ...



Wiązanie podwójne węgiel – węgiel wiąże się z
hybrydyzacją typu sp

2

dwóch sąsiednich atomów węgla;



Tworzą się orbitale molekularne typu σ oraz typu π –
wiązania węgiel – węgiel są nierównocenne

Alkeny C

n

H

2n

, alkadieny C

n

H

2n-2

itd.

p

z

orbital σ

orbital π

płaszczyzna, w której

leży 6 atomów węgla

Alkiny C

n

H

2n-2



Węglowodory, w których obok wiązań pojedynczych
występują wiązania podtrójne, nazywamy nienasyconymi;



W szeregu homologicznym alkinów, węglowodorów
alifatycznych
o wzorze ogólnym

C

n

H

2n-2

, wartość n waha

się od 1 do kilkadziesiąt, występuje jedno wiązanie
podwójne węgiel – węgiel;



Wiązanie podtrójne węgiel – węgiel wiąże się z
hybrydyzacją typu sp dwóch sąsiednich atomów węgla;



Tworzą się orbitale molekularne: jeden typu σ oraz dwa
orbitale typu π – wiązania węgiel – węgiel
nierównocenne

Alkeny C

n

H

2n

, alkadieny C

n

H

2n-2

itd.

p

z

p

y

orbital σ

orbital π

2pz

orbital π

2py

4 atomy węgla leżą na

jednej linii prostej

C C C C

Węglowodory cykliczne nienasycone



Węglowodory cykliczne, w których obok wiązań
pojedynczych występują wiązania podwójne lub podtrójne,
nazywamy nienasyconymi;



W cyklobutenie, cyklopentenie itd. występuje jedno
wiązanie podwójne – orbital typu σ oraz orbital typu π –
wiązania węgiel – węgiel są nierównocenne



W cyklobutadienie, cyklopentadienie itd. występują po
dwa wiązania podwójne, może wystąpić zjawisko
koniugacji czyli sprzężenia wiązań podwójnych

Węglowodory aromatyczne



Węglowodory aromatyczne są grupą węglowodorów
cyklicznych, w których występują wiązania π, a które nie
przejawiają własności węglowodorów nienasyconych;



Do węglowodrów aromatycznych należą np:



benzen C

6

H

6

,



naftalen C

10

H

8

,



antracen C

14

H

10

, fenantren C

14

H

10

, itd.



Należą do nich także węglowodory, w których z
podstawową strukturą pierścienia aromatycznego związane
rodniki alkilowe lub łańcuchy alifatyczne, np:



toluen C

6

H

6

CH

3

;



ksyleny C

6

H

6

(CH

3

)

2

, itd .

background image

Struktura pierścienia aromatycznego

Wzór beznenu C

6

H

6

znano o wiele wcześniej niż potrafiono

wyjaśnić w jaki sposób połączone są w cząstecze atomy węgla

Wg teorii orbitali molekularnych za strukturę tę odpowiada
hybrydyzacji typu sp

2

wszystkich atomów węgla w cząsteczce

sześciocentrowy

zdelokalizowany

orbital π

C

C

C

C

C

C

C

C

C

C

C

C

Cząsteczka benzenu jest płaska

Węglowodory aromatyczne

Wszystkie atomy węgla leżą w jednej płaszczyźnie –
cząsteczki są płaskie

Orbital zdelokalizowny typu π rozciąga się na całą
cząsteczkę

naftalen

C

10

H

8

antracen

C

14

H

10

fenantren

C

14

H

10

Połączenia węgla z tlenem



Węgiel tworzy z tlenem dwa połączenia:

o

Tlenek węgla (II) (d. tlenek węgla, czad) o wzorze CO

o

Tlenek węgla (IV) (d. dwutlenek węgla) o wzorze CO

2



Ponieważ ustalają się równocześnie obydwie powyższe

równowagi, produktem spalania węgla jest zawsze
mieszanina obu tlenków, której skład zależy od
temperatury i ciśnienia;

CO

O

C

2

2

1

→

+

H=-110 kJ

⋅⋅⋅⋅

mol

-1

2

2

2

1

CO

O

CO

→

+

H=-283 kJ

⋅⋅⋅⋅

mol

-1

2

2

CO

O

C

→

+

H=-393 kJ

⋅⋅⋅⋅

mol

-1

Tlenki węgla



Tlenki węgla można również otrzymać na drodze

odpowiednich reakcji:

Rozkład termiczny kwasu mrówkowego:

O

H

CO

HCOOH

2

+

Rozkład termiczny naturalnych węglanów i soli organicznych:

2

4

2

2

3

CO

2

Ni

O

NiC

CO

CaO

CaCO

+

+

ogrzewanie

ogrzewanie

Inne reakcje (wielki piec):

2

3

2

CO

Fe

CO

FeO

CO

2FeO

C

O

Fe

+

→

+

+

→

+

2p

z

2p

y

t

2

t

1

C

Tlenek węgla (II)



Tlenek węgla (II),

CO

, ma charakter obojętny, tzn. nie

jest ani bezwodnikiem kwasowym, ani zasadowym, ani

nie ma charakteru amfoterycznego;



Struktura elektronowa – cząsteczka

CO

jest

izoelektronowa z cząsteczką

N

2

, czyli powinna mieć

taką samą strukturę elektronową i znaczny moment

dipolowy, wynikający z różnicy elektroujemności.



Cząsteczka

CO

ma znikomy moment dipolowy, co

przypisujemy hybrydyzacji typu sp atomu węgla:

2p

z

2p

x

2p

y

O

π

z

σ

π

y

Tlenek węgla (II)

σ

C

O

π

z

π

y

t

2

t

1

2p

z

2p

y

C

2p

x

2p

y

2p

z

O

CO

σ

σ

*

π

y

π

y

*

π

z

π

z

*

„wolna para”

elektronowa przy

atomie węgla

ze strunktury

elektronowej

CO

wynika, że jest on

zasadą Lewisa i

może być ligandem

w kompleksach

background image

Struktura elektronowa tlenku węgla (IV)

Hybrydyzacja sp atomu
węgla powoduje, że
cząsteczka CO

2

jest liniowa;

Tworzą się dwa
zlokalizowane orbitale σ –
wiązania C-O oraz dwa
orbitale zdelokalizowane π,
które rozciągają się na całą
cząsteczkę O ─ C ─ O;
Cząsteczka jest
izoelektronowa i ma taką
samą strukturę elektronową
jak jon N

3

-

i cząsteczka N

2

O

C

O

O

σ

σ

Kwas węglowy i jego sole

CO

2

jest bezwodnikiem kwasu węglowego H

2

CO

3

3

2

2

2

CO

H

O

H

CO

→

+

+

+

→

+

3

3

2

3

2

HCO

O

H

O

H

CO

H

+

+

→

+

2
3

3

2

3

CO

O

H

O

H

HCO

]

[

]

[

]

[

3

2

3

3

1

CO

H

O

H

HCO

K

+

=

]

[

]

[

]

[

3

3

2

3

2

+

=

HCO

O

H

CO

K

K

1

=4,3

⋅⋅⋅⋅

10

-7

K

2

=5,6

⋅⋅⋅⋅

10

-11

Kwas węglowy tworzy dwie grupy soli o różnych
właściwościach: węglany (z anionem

CO

3

2-

) oraz

wodorowęglany (z anionem

HCO

3

-

). Różnią się one np.

rozpuszczalnością w wodzie, dla większości kationów.
Anion węglanowy jest płaski i izoelektronowy z

NO

3

-

.

Związki węgla z azotem. Cyjanki

+

→

+

2HCN

SO

K

SO

H

2KCN

4

2

4

2

Cyjanowodór jest w roztworach wodnych bardzo
słabym kwasem, a jego sole ulegają hydrolizie:

10

3

3

2

10

2

,

7

[HCN]

]

CN

[

]

O

H

[

CN

O

H

O

H

HCN

+

+

=

=

+

→

+

K

Jon cyjankowy tworzy z wieloma kationami metali
kompleksy o wysokiej stałej trwałości

Węgliki



Węgliki są związkami węgla z metalami oraz
krzemem i borem;



Węgliki dzielimy na:



węgliki jonowe (typu soli);



węgliki międzywęzłowe;



węgliki kowalencyjne (z niemetalami)

Węgliki jonowe (typu soli)



... należą do nich węgliki metali I, II i III (1,2,13) grupy

układu okresowego ...



.. zawierają aniony z węglem na różnych stopniach

utlenienia:

C

4-

(metanki, stopień utlenienia węgla -

-IV

);

C

2

2-

(acetylenki, stopień utlenienia węgla -

-I

);

C

3

4-

(allilki, stopień utlenienia węgla -

-4/3

).



nazwy pochodzą og gazu wydzielającego się w czasie

hydrolizy:

metanek: Al

4

C

3

+

→

+

4

3

2

2

3

4

3CH

O

2Al

O

6H

C

Al

acetylenki: Na

2

C

2

, BaC

2

, CaC

2

(karbid).. :

2

2

2

2

H

C

CaO

O

H

CaC

+

→

+

allilek: Mg

2

C

3

:

=

=

+

→

+

2

2

2

3

2

CH

C

CH

2MgO

O

2H

C

Mg

Węgliki międzywęzłowe

Należą do nich węgliki metali o promieniu atomowym
wększymi niż 130 pm – 4, 5 i 6 (IV B,V B,VI B) grupy
układu okresowego ...

Atomy węgla o promieniu ~77 pm mieszczą się pomiędzy
atomami metali (w pozycjach międzywęzłowych):

Węgliki o wzorze ogólnym

MeC

, np.

TiC, MoC, WC

...

Węgliki o wzorze ogólnym Me

2

C, np.

V

2

C, W

2

C

...

Węgliki metali o promieni jonowym < 130 pm mają
charakter jonowo-międzywęzłowych (Fe, Co, Ni, Mn ... )

background image

Węgliki kowalencyjne

Tworzy je węgiel z pierwiastkami o zbliżonej
elektroujemności:

Węglik krzemu,

SiC

(karborund) jest bardzo twardym

materiałem o strukturze diamentu – atomy

Si

i

C

ulegają

hybrydyzacji

sp

3

– każdy atom krzemu jest otoczony

czterema atomami węgla i na odwrót;

Weglik boru

B

4

C

jest bardzo twardym materiałem –

atomy

B

i

C

ulegają hybrydyzacji

sp

3

– każdy atom

węgla

jest otoczony czterema atomami

boru

; każdy

atom

boru

ma jako sąsiadów 1 atom

węgla

i trzy atomy

boru

.

Reakcje krzemu

Si

O

2

700 K

SiO

2

stopione

metale

Krzemki metali:
Mg

2

Si, MgSi,

Ca

2

Si ...

HF+HNO

3

SiF

4

+NaOH

Na

2

SiO

3

Cl

2

SiCl

4

Halogenopochodne

węglowodorów, (C

6

H

5

)Br

(C

6

H

5

)

2

SiBr

2

Połączenia krzemu z wodorem

Si

Si

Si

Si

Si

H

H H

H

H

H

H

H H

H



Krzem tworzy z wodorem tylko jeden szereg
homologiczny
, składający się z prostych łańcuchów o
wzorze ogólnym Si

n

H2

n+2

;



Ponieważ wodór jest bardziej elektroujemny niż
krzem, ładunki są wyciągane na zewnątrz łańcucha,
co zmniejsza jego stabilność – silany są mniej trwałe
od odpowiednich węglowodorów

Chlorosilany i siloksany



Chlor i inne halogeny mogą zastępować atomy
wodoru w silanach, np. :



SiH

3

Cl, SiH

2

Cl

2

, SiHCl

3,

….



Chlorosilany ulegają hydrolizie:

3

4

4

4

AlCl

LiCl

SiH

LiAlH

SiCl

+

+

→

+

H

3

Si─Cl + H─

O

─H + Cl─SiH

3

HCl

HCl

→ H

3

Si─

O

─SiH

3

siloksan

Obecność tlenu w łańcuchu pomiędzy atomami krzemu

stabilizuje łańcuch.

Siloksany

są trwalsze od silanów

Silikony (1)



Wodór w silanach może być również zastępowany
przez łańcuchy węglowodorowe:



SiR

3

Cl, SiR

2

Cl

2

, SiRCl

3,

…. Gdzie R = ─CH

3

,

─C

2

H

5

, ─C

6

H

5

, ….

R

1

R

4

R

2

Si─Cl + H─

O

─H + Cl─SiR

5

R

3

R

6

R

1

R

4

→ R

2

Si─

O

─SiR

5

R

3

R

6

HCl

HCl

silikon

Silikony (2)



Dla R

2

SiCl

2

:

R

x

Cl─ Si─Cl + n H

2

O

R

y

R

x

R

x

R

x

R

x

─Si─

O

─Si─

O

─Si─

O

─Si ─

R

y

R

y

R

y

R

y



Dla RSiCl

3

:

R

x

Cl─ Si─Cl + n H

2

O

Cl

R

x

R

x

R

x

R

x

─Si─

O

─Si─

O

─Si─

O

─Si ─

O

O O

O

─ Si─

O

─Si─

O

─Si─

O

─Si ─

R

x

R

x

R

x

R

x

„polimer krzemoorganiczny”

background image

Dwutlenek krzemu SiO

2

o

Podstawową jednostką struktury
wszystkich odmian SiO

2

oraz

krzemianów jest tetraedr
krzemowo-tlenowy

SiO

4

4-

:

kwarc α

846 K

kwarc β

1143 K

trydymit β

1743 K

krystobalit β

1943 K

stop

Kwasy krzemowe i ich kondensacja

4NaCl

SiO

H

4HCl

SiO

Na

4

4

4

4

+

+

wspólne naroże

Si

2

O

7

6-

wspólna krawędź

Si

2

O

6

4-

wspólna ściana

Si

2

O

5

2-

Kondensacja kwasów krzemowych
stwarza znacznie szersze możliwości niż

kondensacja kwasów fosforowych …

Krzemiany

ortokrzemiany zawierają izolowane aniony SiO

4

4-

Krzemiany wyspowe zawierają aniony Si

2

O

7

6-

,

Si

3

O

9

6-

, Si

6

O

18

12-

, …

Wspólne krawędzie i wspólne
ś

ciany stwarzają wiele możliwości

strukturalnych w krzemianach

wstęgowych, łańcuchowych i

warstwowych

Są one składnikami wielu
minerałów, np. zeolitów, a także

glin, niektórych skał …

Połączenia germanu, cyny i ołowiu z

wodorem

Ge

Sn

Pb

(GeH

2

)

GeH

2

Ge

2

H

6

Ge

n

H

2n+2

(GeH)

Ge

Ge

Ge

H H

H H

H H

Ge

Ge

Ge

H

H

H

Ge

H

Ge

Ge

Ge

H

H

H

Ge

H

SnH

4

Sn

2

H

6

PbH

4

Reakcje germanu

Ge

O

2

GeO, GeO

2

+NaOH

GeX

2

X

2

HF+hydroliza

H

2

GeO

3

H

2

GeO

4

+NaOH

germaniany

S

2

GeS

2

Reakcje cyny

Ge

O

2

SnO, SnO

2

SnO

2

+2NaOH

stapianie

Na

2

SnO

2

cynian (IV)

sodowy

HCl

SnCl

2

SnO

2

+4 HCl

nie zachodzi

SnCl

4

utle

nia

nie

hydroliza

background image

Reakcje ołowiu

Pb

O

2

PbO,

PbO

2

,

Pb

3

O

4

HNO

3

Pb(NO

3

)

2

2 NaOH + 2 H

2

O

Na

2

[Pb(OH)

4

]

Pb

3

O

4

Pb

2

II

Pb

IV

O

4

CH

3

COOH

Pb(CH

3

COO)

2


Wyszukiwarka

Podobne podstrony:
chemia lato 12 07 08 id 112433 Nieznany
chemia lato 05 07 08 id 112417 Nieznany
chemia lato 12 07 08 id 112433 Nieznany
chemia lato 09 07 08
chemia lato 07 07 08 id 112423 Nieznany
chemia lato 08 07 08 id 112426 Nieznany
chemia lato 01 07 08
chemia lato 13 07 08
podst chemii 05 07 08 id 365984 Nieznany
chemia lato 03 07 08
podst chemii 08 07 08 id 365991 Nieznany
chemia lato 10 07 08
07 08 id 418350 Nieznany (2)
chemia lato 06 07 08
podst chemii 02 07 08 id 365977 Nieznany
chemia lato 11 07 08
chemia lato 10 07 08

więcej podobnych podstron