plik

Fakty prawne

zdarzenia

zachowania

czynności konwencjonalne: czynności prawne, akty tworzenia prawa,
akty stosowania prawa

czyny: zgodne z prawem, niezgodne z prawem

Delikty prawa cywilnego

Art. 415. Kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia.

Art. 436. § 2. W razie zderzenia się mechanicznych środków komunikacji poruszanych za pomocą sił
przyrody wymienione osoby mogą wzajemnie żądać naprawienia poniesionych szkód tylko na
zasadach ogólnych. Również tylko na zasadach ogólnych osoby te są odpowiedzialne za szkody
wyrządzone tym, których przewożą z grzeczności.
odpowiedzialność na zasadzie ryzyka

Art. 431. § 1. Kto zwierzę chowa albo się nim posługuje, obowiązany jest do naprawienia wyrządzonej
przez nie szkody niezależnie od tego, czy było pod jego nadzorem, czy też zabłąkało się lub uciekło,
chyba że ani on, ani osoba, za którą ponosi odpowiedzialność, nie ponoszą winy.

Delikty prawa cywilnego

Art.  428.  Gdy  sprawca  z  powodu  wieku  albo  stanu  psychicznego  lub  cielesnego  nie  jest
odpowiedzialny za szkodę, a brak jest osób zobowiązanych do nadzoru albo gdy nie można od nich
uzyskać  naprawienia  szkody,  poszkodowany  może  żądać  całkowitego  lub  częściowego  naprawienia
szkody  od  samego  sprawcy,  jeżeli  z  okoliczności,  a  zwłaszcza  z  porównania  stanu  majątkowego
poszkodowanego i sprawcy, wynika, że wymagają tego zasady współżycia społecznego.

Art. 431. § 2. Chociażby osoba, która zwierzę chowa lub się nim posługuje, nie była odpowiedzialna
według przepisów paragrafu poprzedzającego, poszkodowany może od niej żądać całkowitego lub
częściowego naprawienia szkody, jeżeli z okoliczności, a zwłaszcza z porównania stanu majątkowego
poszkodowanego i tej osoby, wynika, że wymagają tego zasady współżycia społecznego.

Df. przestępstwa

Art.  1.  §  1.  Odpowiedzialności  karnej  podlega  ten  tylko,  kto  popełnia  czyn  zabroniony  pod  groźbą
kary przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia.
§ 2. Nie stanowi przestępstwa czyn zabroniony, którego społeczna szkodliwość jest znikoma.
§ 3. Nie popełnia przestępstwa sprawca czynu zabronionego, jeżeli nie można mu przypisać winy w
czasie czynu.
Art.  2.  Odpowiedzialności  karnej  za  przestępstwo  skutkowe  popełnione  przez  zaniechanie  podlega
ten tylko, na kim ciążył prawny, szczególny obowiązek zapobiegnięcia skutkowi.
Art. 7. § 1. Przestępstwo jest zbrodnią albo występkiem.
§ 2. Zbrodnią jest czyn zabroniony zagrożony karą pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3
albo karą surowszą.
§  3.  Występkiem  jest  czyn  zabroniony  zagrożony  grzywną  powyżej  30  stawek  dziennych,  karą
ograniczenia wolności albo karą pozbawienia wolności przekraczającą miesiąc.
Art.  8.  Zbrodnię  można  popełnić  tylko  umyślnie;  występek  można  popełnić  także  nieumyślnie,  jeżeli
ustawa tak stanowi.

Przestępstwa - wina

Art. 9. § 1. Czyn zabroniony popełniony jest umyślnie, jeżeli sprawca ma zamiar jego popełnienia, to
jest chce go popełnić albo przewidując możliwość jego popełnienia, na to się godzi.
§ 2. Czyn zabroniony popełniony jest nieumyślnie, jeżeli sprawca nie mając zamiaru jego
popełnienia, popełnia go jednak na skutek niezachowania ostrożności wymaganej w danych
okolicznościach, mimo że możliwość popełnienia tego czynu przewidywał albo mógł przewidzieć.

Formy popełnienia przestępstwa

Art.  13.  §  1.  Odpowiada  za  usiłowanie,  kto  w  zamiarze  popełnienia  czynu  zabronionego  swoim
zachowaniem bezpośrednio zmierza do jego dokonania, które jednak nie następuje.
Art.  14.  §  1.  Sąd  wymierza  karę  za  usiłowanie  w  granicach  zagrożenia  przewidzianego  dla  danego
przestępstwa.

Art.  16.  §  1.  Przygotowanie  zachodzi  tylko  wtedy,  gdy  sprawca  w  celu  popełnienia  czynu
zabronionego  podejmuje  czynności  mające  stworzyć  warunki  do  przedsięwzięcia  czynu
zmierzającego  bezpośrednio  do  jego  dokonania,  w  szczególności  w  tymże  celu  wchodzi  w
porozumienie  z  inną  osobą,  uzyskuje  lub  przysposabia  środki,  zbiera  informacje  lub  sporządza  plan
działania.
§ 2. Przygotowanie jest karalne tylko wtedy, gdy ustawa tak stanowi.

Formy popełnienia przestępstwa

Art. 18. § 1. Odpowiada za sprawstwo nie tylko ten, kto wykonuje czyn zabroniony sam albo wspólnie i
w porozumieniu z inną osobą, ale także ten, kto kieruje wykonaniem czynu zabronionego przez inną
osobę lub wykorzystując uzależnienie innej osoby od siebie, poleca jej wykonanie takiego czynu.
§ 2. Odpowiada za podżeganie, kto chcąc, aby inna osoba dokonała czynu zabronionego, nakłania ją
do tego.
§  3.  Odpowiada  za  pomocnictwo,  kto  w  zamiarze,  aby  inna  osoba  dokonała  czynu  zabronionego,
swoim  zachowaniem  ułatwia  jego  popełnienie,  w  szczególności  dostarczając  narzędzie,  środek
przewozu, udzielając rady lub informacji; odpowiada za pomocnictwo także ten, kto wbrew prawnemu,
szczególnemu  obowiązkowi  niedopuszczenia  do  popełnienia  czynu  zabronionego  swoim
zaniechaniem ułatwia innej osobie jego popełnienie.
Art.  19.  §  1.  Sąd  wymierza  karę  za  podżeganie  lub  pomocnictwo  w  granicach  zagrożenia
przewidzianego za sprawstwo.

Wykroczenia

Art. 1. § 1. Odpowiedzialności za wykroczenie podlega ten tylko, kto popełnia czyn społecznie
szkodliwy, zabroniony przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia pod groźbą kary aresztu,
ograniczenia wolności, grzywny do 5000 złotych lub nagany.
§ 2. Nie popełnia wykroczenia sprawca czynu zabronionego, jeżeli nie można mu przypisać winy w
czasie czynu.
Art. 5. Wykroczenie można popełnić zarówno umyślnie, jak i nieumyślnie, chyba że ustawa przewiduje
odpowiedzialność tylko za wykroczenie umyślne.

Czynności konwencjonalne

o charakterze konstytutywnym
Art. 255. § 1. Zmiana umowy spółki wymaga uchwały wspólników i wpisu do rejestru.
§ 2. Obniżenie kapitału zakładowego w trybie art. 199 § 5 wymaga uchwały zarządu i wpisu do
rejestru.

charakterze deklaratoryjnym
Art. 166. § 1. Zgłoszenie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością do sądu rejestrowego powinno
zawierać: (…)
5) nazwiska, imiona i adresy członków zarządu oraz sposób reprezentowania
6) nazwiska i imiona członków rady nadzorczej lub komisji rewizyjnej, jeżeli ustawa lub umowa spółki
wymaga ustanowienia rady nadzorczej lub komisji rewizyjnej;
Art. 168. Wszelkie zmiany danych wymienionych w art. 166 § 1 i § 2 zarząd powinien zgłosić sądowi
rejestrowemu w celu wpisania do rejestru lub ujawnienia w aktach rejestrowych.

Czynności konwencjonalne - nieważność

Art. 14. § 1. Czynność prawna dokonana przez osobę, która nie ma zdolności do czynności prawnych,
jest nieważna.
Art.  82.  Nieważne  jest  oświadczenie  woli  złożone  przez  osobę,  która  z  jakichkolwiek  powodów
znajdowała się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli.
Dotyczy  to  w  szczególności  choroby  psychicznej,  niedorozwoju  umysłowego  albo  innego,  chociażby
nawet przemijającego, zaburzenia czynności psychicznych.
Art.  87.  Kto  złożył  oświadczenie  woli  pod  wpływem  bezprawnej  groźby  drugiej  strony  lub  osoby
trzeciej, ten może uchylić się od skutków prawnych swego oświadczenia, jeżeli z okoliczności wynika,
że mógł się obawiać, iż jemu samemu lub innej osobie grozi poważne niebezpieczeństwo osobiste lub
majątkowe.
Art. 88. § 1. Uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia woli, które zostało złożone innej osobie
pod wpływem błędu lub groźby, następuje przez oświadczenie złożone tej osobie na piśmie.
§  2.  Uprawnienie  do  uchylenia  się  wygasa:  w  razie  błędu  –  z  upływem  roku  od  jego  wykrycia,  a  w
razie groźby – z upływem roku od chwili, kiedy stan obawy ustał.

Czynności konwencjonalne - bezskuteczność

Art.  18.  §  1.  Ważność  umowy,  która  została  zawarta  przez  osobę  ograniczoną  w  zdolności  do
czynności  prawnych  bez  wymaganej  zgody  przedstawiciela  ustawowego,  zależy  od  potwierdzenia
umowy przez tego przedstawiciela.
§  2.  Osoba  ograniczona  w  zdolności  do  czynności  prawnych  może  sama  potwierdzić  umowę  po
uzyskaniu pełnej zdolności do czynności prawnych.
§ 3. Strona, która zawarła umowę z osobą ograniczoną w zdolności do czynności prawnych, nie może
powoływać  się  na  brak  zgody  jej  przedstawiciela  ustawowego.  Może  jednak  wyznaczyć  temu
przedstawicielowi  odpowiedni  termin  do  potwierdzenia  umowy;  staje  się  wolna  po  bezskutecznym
upływie wyznaczonego terminu.
Art.  59.  W  razie  zawarcia  umowy,  której  wykonanie  czyni  całkowicie  lub  częściowo  niemożliwym
zadośćuczynienie roszczeniu osoby trzeciej, osoba ta może żądać uznania umowy za bezskuteczną
w  stosunku  do  niej,  jeżeli  strony  o  jej  roszczeniu  wiedziały  albo  jeżeli  umowa  była  nieodpłatna.
Uznania umowy za bezskuteczną nie można żądać po upływie roku od jej zawarcia.

Czynności prawne

Art. 60. Z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, wola osoby dokonującej czynności
prawnej może być wyrażona przez każde zachowanie się tej osoby, które ujawnia jej wolę w sposób
dostateczny, w tym również przez ujawnienie tej woli w postaci elektronicznej (oświadczenie woli)

Art. 56. Czynność prawna wywołuje nie tylko skutki w niej wyrażone, lecz również te, które wynikają z
ustawy, z zasad współżycia społecznego i z ustalonych zwyczajów.

Czynności prawne

Art. 949. § 1. Spadkodawca może sporządzić testament w ten sposób, że napisze go w całości
pismem ręcznym, podpisze i opatrzy datą.

Art. 535. Przez umowę sprzedaży sprzedawca zobowiązuje się przenieść na kupującego własność
rzeczy i wydać mu rzecz, a kupujący zobowiązuje się rzecz odebrać i zapłacić sprzedawcy cenę.

Art. 860. § 1. Przez umowę spółki wspólnicy zobowiązują się dążyć do osiągnięcia wspólnego celu
gospodarczego przez działanie w sposób oznaczony, w szczególności przez wniesienie wkładów.
§ 2. Umowa spółki powinna być stwierdzona pismem.

Osoba fizyczna - zdolność prawna

Art. 8. § 1. Każdy człowiek od chwili urodzenia ma zdolność prawną.

zdolność prawna nasciturusa - spór w doktrynie:

nasciturus ma zdolność prawną, traci ją jeśli przyjdzie na świat martwe (warunek rozwiązujący)

nasciturus ma zdolność prawną ograniczoną i warunkową - pod warunkiem, że urodzi się żywe
(warunek zawieszający)

nasciturus nie ma zdolności pranej, w przepisach szczegółowych reguluje się przyszłe prawa
dziecka poczętego, ale jeszcze nie narodzonego

Art. 927. § 2. Jednakże dziecko w chwili otwarcia spadku już poczęte może być
spadkobiercą, jeżeli urodzi się żywe.

Art. 972. Przepisy o powołaniu spadkobiercy, o zdolności do dziedziczenia i o niegodności stosuje się
odpowiednio do zapisów.

Osoba fizyczna - zdolność prawna

Art. 182. Dla dziecka poczętego, lecz jeszcze nieurodzonego, ustanawia się kuratora, jeżeli jest to
potrzebne do strzeżenia przyszłych praw dziecka. Kuratela ustaje z chwilą urodzenia się dziecka.

Art. 75. § 1. Można uznać ojcostwo przed urodzeniem się dziecka już poczętego.

Art. 142. Jeżeli ojcostwo mężczyzny niebędącego mężem matki zostało uwiarygodnione, matka może
żądać, ażeby mężczyzna ten jeszcze przed urodzeniem się dziecka wyłożył odpowiednią sumę
pieniężną na koszty utrzymania matki przez trzy miesiące w okresie porodu oraz na koszty utrzymania
dziecka przez pierwsze trzy miesiące po urodzeniu. Termin i sposób zapłaty tej sumy określa sąd.

Orzecznictwo sądowe i sądowo-administarcyjne rozwija sytuacje prawną korzystną dla nasciturusa.