1
Pakt Stabilno
ś
ci i
Wzrostu
Pact for Stability and
Growth
10 maja 2012
Pakt Stabilno
ś
ci i Wzrostu
Pakt na rzecz Stabilno
ś
ci i Wzrostu to oparte
na okre
ś
lonych zasadach ramy dla koordynacji
krajowej polityki fiskalnej w Unii Gospodarczej i
Walutowej. Został on ustanowiony, aby
zabezpiecza
ć
dobr
ą
kondycj
ę
finansów
publicznych, co jest wa
ż
nym wymogiem dla
prawidłowego funkcjonowania UGW. Pakt
składa si
ę
z elementów zapobiegawczych i
elementów odstraszaj
ą
cych.
2
3
4
2
5
OGÓLNE WYTYCZNE POLITYKI GOSPODARCZEJ
Komisja, Rada Europejska, Rada Ecofin
Art. 99 TWE
Polityka pieni
ęż
na EBC
Art. 105 TWE
Polityka kursowa
Rada (+EBC/Komisja)
Art. 111 TWE
Pakt Stabilno
ś
ci i Wzrostu
Programy Stabilizacyjne
Programy Konwergencji
Art. 104 TWE
Proces Cardiff
Proces
luksemburski
Proces
kolo
ń
ski
Rynek towarów i usług
Rynek kapitałowy
Dialog
makroekonomiczny
Wytyczne w
sprawie
zatrudnienia
Narodowe Plany
Działania
Polityka bud
ż
etowa
Procedura nadmiernego
deficytu
6
Koordynacja polityk
bud
ż
etowych
Polityka gospodarcza (m.in. polityka
bud
ż
etowa) pozostała w zasadzie na
szczeblu narodowym.
Polityka bud
ż
etowa podlega jednak
wspólnemu nadzorowi oraz koordynacji.
Stworzenie zasad reguluj
ą
cych polityk
ę
bud
ż
etow
ą
- maj
ą
cych za zadanie do
niedopuszczenia do kryzysu finansowego.
Instytucj
ą
koordynuj
ą
c
ą
jest Rada UE
(Rada Ecofin).
7
Procedura nadmiernego deficytu bud
ż
etowego
(exccesive deficit procedure)
Kraje UE s
ą
zobowi
ą
zane do unikania
nadmiernego deficytu.
Komisja Europejska – stra
ż
nikiem
finansów publicznych krajów UE.
KE ocenia poszczególne pa
ń
stwa pod
k
ą
tem dwóch kryteriów
8
KE ocenia poszczególne pa
ń
stwa
pod k
ą
tem dwóch kryteriów
1.
Czy relacja mi
ę
dzy planowanym i rzeczywistym
deficytem bud
ż
etowym przekracza warto
ść
referencyjn
ą
. Je
ś
li tak, to czy:
- relacja ta zmniejszyła si
ę
w istotny sposób i
osi
ą
gn
ę
ła poziom bliski warto
ś
ci referencyjnej (close
to the reference value),
- przekroczenie warto
ś
ci referencyjnej ma jedynie
charakter przej
ś
ciowy i wyj
ą
tkowy, a relacja jest
bliska warto
ś
ci referencyjnej.
2.
Czy relacja długu publicznego do PKB nie
przekracza warto
ś
ci referencyjnej. Je
ś
li tak, to czy:
- relacja ta zmniejsza si
ę
dostatecznie i zbli
ż
a si
ę
w
zadawalaj
ą
cym tempie do warto
ś
ci referencyjnej.
3
9
Poziom długu publicznego w wybranych
krajach UE w 1991 roku
Kraj
Poziom długu
Belgia
127% PKB
Niemcy
39,5% PKB
Grecja
82,2% PKB
Włochy
98% PKB
Luksemburg
4,1% PKB
Portugalia
57,7% PKB
Hiszpania
43,4% PKB
Holandia
76,1% PKB
10
Szczegółowa procedura post
ę
powania w
celu identyfikowania i zwalczania
nadmiernego deficytu bud
ż
etowego,
wynikaj
ą
ca z art. 104 TWE
Etap 1: Stwierdzenie nadmiernego deficytu
Etap 2: Działania dyscyplinuj
ą
ce
11
Krok 1
Deficyt > 3% PKB i/lub
dług publiczny > 60%
PKB
Kraje członkowskie
przekazuj
ą
dane
KE
Deficyt < 3% PKB i/lub
dług publiczny < 60%
PKB
Krok 2
KE przygotowuje raport
(KE bada zgodno
ść
dyscypliny bud
ż
etowej)
Ryzyko nadmiernego
deficytu nie wyst
ę
puje
Istnieje ryzyko
nadmiernego deficytu
Procedura nie jest
uruchamiana
Krok 3
Krok 4
Krok 5
Komisja przekazuje opinie
i zalecenia Radzie Ecofin
Komitet Ekonomiczno-
Finansowy (EFC)
przedstawia swoj
ą
opini
ę
Radzie Ecofin
Decyzja Rady
Ecofin
Nadmierny
deficyt wyst
ę
puje
Nadmierny
deficyt
nie wyst
ę
puje
Procedura zako
ń
czona
Rada kieruje zalecenia
do kraju członkowskiego
12
Krok 6
Krok 7
Krok 8
Krok 9
Rada Ecofin dokonuje oceny efektywno
ś
ci działa
ń
podj
ę
tych przez kraj
członkowski
Kraj członkowski nie podj
ą
ł
skutecznych działa
ń
. Rada Ecofin
swoje zalecenia podaje do
wiadomo
ś
ci publicznej
Kraj członkowski podj
ą
ł skuteczne
działania. Procedura zostaje
wstrzymana. Rada Ecofin i Komisja
obserwuj
ą
sytuacj
ę
bud
ż
etow
ą
Istnieje
nadmierny
deficyt. Rada
Ecofin
przekazuje
dodatkowe
zalecenia
Deficyt
skorygowany.
Procedura
zostaje
zako
ń
czona.
Istnieje
nadmierny
deficyt. Rada
Ecofin
przekazuje
dodatkowe
zalecenia
Deficyt
skorygowany.
Procedura
zostaje
zako
ń
czona.
Istnieje
nadmierny
deficyt. Rada
Ecofin mo
ż
e
uchwali
ć
sankcje.
Deficyt
skorygowany.
Procedura
zostaje
zako
ń
czona.
Istnieje
nadmierny
deficyt. Rada
Ecofin mo
ż
e
uchwali
ć
sankcje.
Deficyt
skorygowany.
Procedura
zostaje
zako
ń
czona.
4
13
Sankcje wynikaj
ą
ce z przekraczania dozwolonego
poziomu deficytu bud
ż
etowego (3% PKB), które mo
ż
e
zastosowa
ć
Rada Ecofin w stosunku do kraju
b
ę
d
ą
cego w procedurze EDP:
za
żą
da
ć
od danego pa
ń
stwa aby przed emisj
ą
papierów
warto
ś
ciowych opublikował dodatkowe informacje
okre
ś
lone przez Rad
ę
,
wezwa
ć
EBI do zrewidowania swojej polityki
po
ż
yczkowej w stosunku do takiego kraju,
za
żą
da
ć
zdeponowania na rzecz Wspólnoty
nieoprocentowanego depozytu w odpowiedniej
wysoko
ś
ci a
ż
do momentu, kiedy w opinii Rady deficyt
bud
ż
etowy zostanie skorygowany,
nało
ż
y
ć
grzywn
ę
.
14
Realizacja Paktu Stabilno
ś
ci i
Wzrostu w praktyce
15
Czym jest Pakt Stabilno
ś
ci i Wzrostu ?
Pakt Stabilno
ś
ci i Wzrostu to mechanizm maj
ą
cy za
zadanie niedopuszczenie do wyst
ą
pienia kryzysu sektora
finansów publicznych w pa
ń
stwach członkowskich Unii
Gospodarczej i Walutowej.
Pakt Stabilno
ś
ci i Wzrostu jest gwarantem realizacji
kryteriów konwergencji po zakwalifikowaniu do trzeciego
etapu UGW.
Pakt Stabilno
ś
ci i Wzrostu wspomaga scentralizowan
ą
polityk
ę
monetarn
ą
prowadzon
ą
na terenie UGW (policy
mix).
16
Pakt Stabilno
ś
ci i Wzrostu
Składa si
ę
z trzech elementów:
Uchwały Rady Europejskiej,
Rozporz
ą
dzenia Rady 1466/97 w sprawie
wzmocnienia nadzoru nad sytuacj
ą
bud
ż
etow
ą
oraz
nadzoru i koordynacji polityk gospodarczych,
znowelizowane przez rozporz
ą
dzenie (WE) nr
1055/2005 z dnia 27 czerwca 2005 roku,
Rozporz
ą
dzenie Rady nr 1467/97 z 7 lipca 1997 w
sprawie przyspieszenia i wyja
ś
nienia stosowania
procedury nadmiernego deficytu znowelizowane
przez rozporz
ą
dzenie (WE) nr 1056/2005 z dnia 27
czerwca 2005 roku
P
R
E
W
E
N
C
Y
J
N
E
J
R
E
P
R
E
S
Y
J
N
E
J
5
17
Ukształtowanie si
ę
europejskiej koncepcji
stabilno
ś
ci i wzrostu
Ustawa w sprawie zaprowadzenia gospodarczej stabilno
ś
ci i
wzrostu (Gesetz zur Förderung der Stabilität und Wachstums der
Wirtschaft gesetz) z 1967 roku;
Regulacje zawarte w Traktacie Rzymskim (art. 105);
Plan Wernera;
Dyskusja monetarystów z ekonomistami;
Memorandum w sprawie utworzenia europejskiego obszaru
walutowego i europejskiego banku centralnego (1988 r.);
Koncepcja niemiecka i francuska w Traktacie z Maastricht;
Program budowy „wspólnoty stabilno
ś
ci” (1997 r.);
Inicjatywa uzupełniaj
ą
ca mechanizmu stabilizacyjnego – Pakt
Stabilno
ś
ci i Wzrostu (1997 r.);
Reforma Paktu w 2005;
Rozwi
ą
zania zaproponowane w 2007 roku;
18
Krytyka Paktu Stabilno
ś
ci i
Wzrostu
1.
Stosowanie sankcji wobec pa
ń
stw maj
ą
cych problemy
bud
ż
etowe;
2.
Brak automatyzmu w nakładaniu kar;
3.
Problemy z jako
ś
ci
ą
danych statystycznych; Rozbie
ż
no
ść
pomi
ę
dzy deklaracjami a podejmowanymi działaniami
przez pa
ń
stwa łami
ą
ce fiskalne kryteria konwergencji;
Zakładanie zbyt optymistycznych prognoz;
makroekonomicznych w programach stabilizacyjnych;
4.
Brak poszanowania reguł PSiW;
5.
Nieproporcjonalne skupienie si
ę
na deficycie
bud
ż
etowym;
19
1.
Stosowanie kar wobec pa
ń
stw maj
ą
cych
problemy bud
ż
etowe
Wysokość deficytu
Kara
3%
0,2% PKB
4%
0,3% PKB
5%
0,4% PKB
6%
0,5% PKB
(wartość maksymalna)
Rozporządzenie Rady nr 1467/97 z 7 lipca 1997 w sprawie przyspieszenia i
wyjaśnienia stosowania procedury nadmiernego deficytu znowelizowane przez
rozporządzenie (WE) nr 1056/2005 z dnia 27 czerwca 2005 roku
20
Czy nakładanie sankcji
finansowych nie jest dobijaniem
le
żą
cego?
6
21
2.
Brak automatyzmu w nakładaniu
kar
Aby nało
ż
y
ć
sankcje niezb
ę
dna jest
wi
ę
kszo
ść
2/3 głosów Rady Ecofin
wa
ż
onych zgodnie z art. 205 ust. 2 TWE
(reprezentuj
ą
cych kraje strefy euro);
Głosowanie w Radzie 25.11.2003 roku
……
22
3.
Problemy z jako
ś
ci
ą
danych statystycznych; Rozbie
ż
no
ść
pomi
ę
dzy deklaracjami a podejmowanymi działaniami przez
pa
ń
stwa łami
ą
ce fiskalne kryteria konwergencji; Zakładanie zbyt
optymistycznych prognoz makroekonomicznych w programach
stabilizacyjnych;
Istniej
ą
powa
ż
ne ró
ż
nice pomi
ę
dzy
danymi przekazywanymi Komisji a
wyliczeniami Komisji odno
ś
nie sektora
finansów publicznych w
poszczególnych pa
ń
stwach.
23
Portugalia - procedura EDP wszcz
ę
ta w
2002 roku:
Deficyt założony w
programie
stabilizacyjnym na 2001
rok –
1,1% PKB
Deficyt rzeczywisty
szacowany przez Komisję
–
2,2 %PKB
Różnica 1,1 pkt proc !
W lipcu 2002 roku Komisja Europejska dostała
oficjalną informację na temat poziomu deficytu w
tym państwie. I tak w 2001 roku wyniósł on
4,2%
PKB
, czyli więcej o
3,1pkt proc
niż przyjęto w
początkowo w programie stabilizacyjnym i
2 pkty
proc
więcej niż szacowała Komisja.
24
Niemcy – procedura EDP uchwalona 21.01.2003 r.
Deficyt założony w
programie
stabilizacyjnym na 2001
rok –
1,5% PKB
Deficyt rzeczywisty
szacowany przez Komisję
–
2,6 %PKB
Różnica 1,1 pkt proc !
Jesienią 2002 roku Komisja szacowała, że deficyt
budżetowy wyniesie w Niemczech 3,8% PKB.
7
25
4.
Brak poszanowania reguł
PSiW;
W 2003 roku Francja została obj
ę
ta PND;
Władze Francji zobowi
ą
zały si
ę
unika
ć
nadmiernego
deficytu. Deklaracja ta nie była jednak przestrzegana;
W przeciwie
ń
stwie do Portugalii i Niemiec władze Francji
nie podj
ę
ły
ż
adnych kroków aby powstrzyma
ć
narastanie deficytu bud
ż
etowego. Nie d
ąż
yły tak
ż
e
do konstruktywnego dialogu, który miałby na celu
zrównowa
ż
enie ich sytuacji bud
ż
etowej;
Postulaty złagodzenia zapisów Paktu Stabilno
ś
ci i
Wzrostu tak aby lepiej uwzgl
ę
dniały one specyficzn
ą
sytuacj
ę
wynikaj
ą
c
ą
dla bud
ż
etu z osłabienia koniunktury
gospodarczej;
26
5. Nieproporcjonalne skupienie si
ę
na deficycie bud
ż
etowym
Zdaniem krytyków PSiW wysoko
ść
długu
publicznego jest lepszym miernikiem
problemów płynno
ś
ci bud
ż
etu pa
ń
stwa a
wi
ę
c tak
ż
e i napi
ęć
jakie mog
ą
powsta
ć
pomi
ę
dzy zdecentralizowan
ą
polityka
fiskaln
ą
a jednolit
ą
polityk
ą
monetarn
ą
;
27
28
8
29
Potrzeba istnienia mechanizmów zawartych w
Pakcie Stabilno
ś
ci i Wzrostu
1.
Dyscyplinowanie pa
ń
stw UGW do zmniejszania poziomu deficytów
bud
ż
etowych (1998 r.– 2,2% PKB, 2007 r. – 0,8% PKB);
2.
Stra
ż
nik finansów publicznych strefy euro;
3.
Ś
rodek zaradczy na bardzo mały bud
ż
et Unii Europejskiej (1,24%
DNB na lata 2007-13);
4.
Zapewnia przejrzysto
ść
prowadzonych w poszczególnych
pa
ń
stwach polityk bud
ż
etowych;
5.
Jest efektywnym systemem wczesnego ostrzegania;
6.
Jest form
ą
coraz bardziej zło
ż
onej koordynacji polityk
makroekonomicznych strefy euro;
7.
Wyznacza warunki brzegowe ram prowadzonej polityki bud
ż
etowej
pa
ń
stw członkowskich;
8.
Pomaga policy mix;
30
Pakt Stabilno
ś
ci i Wzrostu nale
ż
y niew
ą
tpliwie do jednego z
najwa
ż
niejszych elementów tworz
ą
cych Uni
ę
Gospodarcz
ą
i
Walutow
ą
jak i cał
ą
Uni
ę
Europejsk
ą
.
Pakt Stabilno
ś
ci i Wzrostu stanowi o
ś
mechanizmu stabilizacji
gospodarczej na rynku wewn
ę
trznym UE;
Dokonuje alokacji kompetencji w zakresie prowadzenia polityki
gospodarczej na terenie UE;
Jest mechanizmem, który ma na celu niedopuszczenie do kryzysu
sektora finansów publicznych, i w konsekwencji całego sektora
finansowego krajów Wspólnoty.
Jak wygl
ą
dałyby finanse publiczne krajów strefy euro, gdyby Paktu
nie było?
Analizuj
ą
c rol
ę
Paktu Stabilno
ś
ci i Wzrostu nale
ż
y pami
ę
ta
ć
,
ż
e ma
on na celu wpływanie na system finansów publicznych w taki
sposób, aby mogły one efektywnie oddziaływa
ć
na polityk
ę
gospodarcz
ą
poszczególnych pa
ń
stw członkowskich strefy euro.
Czy Unia Europejska potrzebuje Paktu
Stabilno
ś
ci i Wzrostu?
31
Dyskusja nad Paktem Stabilno
ś
ci i Wzrostu obrazuje i b
ę
dzie
obrazowa
ć
dylematy natury ekonomicznej i politycznej, zwi
ą
zane z
ograniczeniem autonomii polityki gospodarczej.
Zastanawiaj
ą
c si
ę
nad przyszło
ś
ci
ą
Paktu Stabilno
ś
ci i Wzrostu
mo
ż
na wzi
ąć
pod uwag
ę
takie zmiany w tym instrumencie, które
wprowadziłyby mo
ż
liwo
ść
automatycznego nakładania sankcji na
pa
ń
stwa łami
ą
ce postanowienia w nim zawarte.
Analizuj
ą
c Pakt Stabilno
ś
ci i Wzrostu mo
ż
na stwierdzi
ć
,
ż
e
mechanizmy w nim zawarte okazały si
ę
dla pa
ń
stw członkowskich
UGW skutecznym
ś
rodkiem przeciwdziałaj
ą
cym powstawaniu
zbyt du
ż
ego deficytu bud
ż
etowego mimo,
ż
e sankcje zwi
ą
zane z
nieprzestrzeganiem zapisów w nim zawartych nigdy nie zostały
wprowadzone w
ż
ycie (np. w stosunku do Niemiec i Francji).
Istnienie samego Paktu w istotny sposób wpływa ju
ż
na
dyscyplin
ę
sektora bud
ż
etowego krajów obj
ę
tych jego działaniem
i wła
ś
nie chocia
ż
by to
ś
wiadczy o potrzebie funkcjonowania
takiego instrumentu.