Choroba
Choroba
zwyrodnieniowa staw
zwyrodnieniowa stawó
ów
w
–– epidemiologia i
epidemiologia i
zapobieganie
zapobieganie
Jacek A. Kopec
Jacek A. Kopec
University of British Columbia
University of British Columbia
Choroba
Choroba
zwyrodnieniowa staw
zwyrodnieniowa stawó
ów
w
–– epidemiologia i
epidemiologia i
zapobieganie
zapobieganie
Jacek A. Kopec
Jacek A. Kopec
University of British Columbia
University of British Columbia
zwyrodnieniow a staw
zwyrodnieniow a stawó
ów
w
(ChZS)?
(ChZS)?
•
Inne okreslenia : artroza, ang. osteoarthritis,
osteoarthrosis , degenerative joint disease
•
Zmiany w chrz
ąstce stawowej
•
Brak normalnej naprawy chrz
ąstki
•
Zmiany w ko
ściach i tkankach miękkich
Kryteria diagnostyczne ACR
Kryteria diagnostyczne ACR
––
staw kolanowy
staw kolanowy
ból kolana
+
osteofity w RTG
wiek >50 lat
lub
sztywno
ść poranna <30 min
lub
trzeszczenia w stawie
+
Kryteria diagnostyczne ACR
Kryteria diagnostyczne ACR
––
staw
staw biodrowy
biodrowy
ból w stawie biodrowym
+
osteofity w RTG
zw
ęzenie szpary stawowej
w RTG
+
OB
≤20
lub
ęstość (%) of ChZS (b
ęstość (%) of ChZS (bó
ól +
l +
RTG) w populacji USA, 18+
RTG) w populacji USA, 18+
3-9
3-9
5-19
5-14
9
4
Lawrence et al, Arthritis Rheum 2008
♀
♂
Ryzyko (%) ChZS
(%) ChZS ((b
bó
ól
l + RTG)
+ RTG)
w ci
w ci
ąągu ca
gu ca
łłego
ego
żżycia (USA)
ycia (USA)
29
19
47
40
Murphy et al , Arthritis Rheum 2008
♀
♂
Zachorow alno
ść
Zachorow alno
ść na ChZS
na ChZS
wed
wed
łług wieku (USA)
ug wieku (USA)
0
2
4
6
8
10
12
20-29
30-39
40-49
50-59
60-69
70-79
80-89
Incidence per 1000 p
-y
Age
Women
Men
Women
Men2
Staw biodrow y
Staw kolanow y
Etiologia ChZS
Etiologia ChZS
Lokalne
przeci
ążenia
Zmiany w
chrz
ąstce
Obci
ążenie
Podatno
ść
stawu
Budowa
ko
śca
Waga cia
ła
Aktywno
ść
fizyczna
Urazy
Choroby
stawów
Inne
czynniki
Zaburzeni a
naprawy
Kontrola
ruchowa
Nadwaga a ChZS
Nadwaga a ChZS
•
Silniejszy zwi
ązek z ChZ stawu kolanowego niż
biodrowego
•
Im wy
ższy wskaznik BMI tym wyższe ryzyko
zachorowania
•
U osob oty
łych (BMI>30) ryzyko ChZS w stawie
kolanowym jest
2-3 razy
wy
ższe niż u osob z
normalnym BMI, a w stawie biodrowym ok.
1,5-2
razy
wy
ższe
śść fizyczna a ChZS
ć fizyczna a ChZS
•
Zwi
ązek między aktywnością fizyczną a ChZS jest
skomplikowany i niedok
ładnie zbadany
•
D
ługotrwała praca fizyczna (zawodowa lub domowa)
lub uprawianie sportu z przeci
ążeniami stawów
zwieksza
1,5-3-krotnie
ryzyko zachorowania na ChZS
stawu kolanowego i biodrowego
•
Zwi
ązek ten może byc częściowo wytłumaczony
zwi
ększonym ryzykiem drobnych urazów u os ób
bardzo aktywnych
•
Aktywno
ść fizyczna jest zalecana u os ób z ChZS i jest
elementem profilaktyki wtórnej (m.in. aby zwi
ększyć
si
łe mięśni)
Urazy a ChZS
Urazy a ChZS
•
Urazy kolana bardzo znacznie (
ok. 5-krotnie
)
zwi
ększają ryzyko ChZS.
•
Ryzyko jest wy
ższe po poważnych urazach, takich jak
zerwanie wi
ęzadła krzyżowego przedniego lub
uszkodzenia
łękotki (wg. Lohmandera, takie urazy
”postarzają staw kolanowy o 30 lat ”
)
•
Nie wiadomo czy sposób leczenia uraz ów kolana lub
aktywno
ść fizyczna po leczeniu wp ływają na ryzyko
ChZS
•
Urazy stawu biodrowego mog
ą zwiekszać ryzyko
ChZS (dane s
ą niewystarczaj ące)
Arthritis Research Centre of
Arthritis Research Centre of
Canada w Vancouver (ARC)
Canada w Vancouver (ARC)
•
Badania kliniczne i epidemiologiczne oraz badania
nad opiek
ą zdrowotną w chorobach stawów
•
18 pracownik ów naukowych
•
Dyscypliny naukowe: reumatologia , chirurgia
ortopedyczna, fyzykoterapia, terapia zaj
ęciowa,
ekonomia, farmakologia, epidemiologia, statystyka
•
Infrastruktura ARC wspierana przez
Stowarzyszenie Zwalczania Chorób Stawów w
Kanadzie (The Arthritis Society)
łłady badań
ady bada
ń nad ChZS
nad ChZS
prowadzonych przez ARC
prowadzonych przez ARC
•
Wczesna diagnostyka ChZS przy pomocy
rezonansu magnetycznego
•
Rola biomarkerów rozpadu i syntezy kolagenu w
ChZS
•
Obustronne wyst
ępowanie ChZS w stawach
kolanowych i biodrowych
•
Wykrywanie ChZS przy pomocy kwestionariuszy
•
Trend w zachorowalno
ści na ChZS
•
Symulacyjne modelowanie komputerowe ChZS w
populacji Kanady
•
Konflikt udowo-panewkowy a ChZS
•
Efekt glukozaminy w ChZS
– randomizowane
badanie kontrolowane
•
Zwiazek miedzy skumulowanymi obci
ążeniami
stawów a ChZS
•
Porównanie rehabilitacji w domu i szpitalu po
operacji za
łożenia endoprotezy stawu biodrowego
•
Oszacowanie kosztów zwi
ązanych z leczeniem i
niezdolno
ścią do pracy w ChZS
•
Zwi
ązek między ChZS a umieralno ścią i
zachorowalno
ścią na choroby serca, cukrzycę i
osteoporoz
ę
Model symulacyjn y ChZS
Model symulacyjn y ChZS w
w
populacji Kanady
populacji Kanady
0
0,02
0,04
0,06
0,08
0,1
0,12
0,14
0,16
0,18
0,2
Prevalence
All
Women
Men
ływ skumulow anych
skumulow anych
obci
ąż
obci
ążeń na ryzyko ChZS
e
ń na ryzyko ChZS
0
1
2
3
4
2nd Quintile
3rd Quintile
4th Quintile
5th Quintile
Hazard
Ratio (95% CI)
Cumulative Peak Force Index
Hip - Men and Women
Ratzlaff C. Osteoarthri tis Cartilage, 2011
Konflikt udow o--panewkowy
panewkowy
––
cele badania
cele badania
•
Oszacowanie cz
ęstości występowania konfliktu
udowo-panewkowego (KUP) w 3 grupach
etnicznych - pochodzenia europejskiego,
chi
ńskiego i indiańskiego (wiek 20-50 lat)
•
Ocena zwi
ązku między KUP i aktywnością
fizyczn
ą a bólami stawu biodrowego
•
Zbadanie dynamiki KUP przy u
życiu rezonansu
magnetycznego w pozycji stoj
ącej
•
Zapocz
ątkowanie badania kohortowego z
planowan
ą wieloletnią obserwacją w kierunku
wyst
ępowania ChZS
Rezonans magnetyczny
magnetyczny w
w
pozycji
pozycji stoj
stoj
ąącej
cej
Canada
’s first vertical
open weight-bearing MRI for
research
Podsumow anie
Podsumow anie
•
10-20% spo
łeczeństwa cierpi na ChZS stawu
kolanowego lub biodrowego, ponad 50% w ci
ągu
życia, więcej kobiet
•
Przewiduje si
ę dalszy wzrost zachorowalno ści
•
Etiologia: nadmierne obci
ążenia i podatność stawu
•
Prewencja:1) zapobieganie i leczenie oty
łosci 2)
zapobieganie urazom
•
Rola aktywno
ści fizycznej w ChZS wymaga
dalszych bada
ń
– Jaka aktywność jest szkodliwa, a jaka korzystna
– Jakie cechy/czynniki modyfikuja efekt aktywności
Dzi
ękuję
Dzi
ękuję bardzo za
bardzo za
uwag
ę
uwag
ę
