Filozofia przedplatońska jako poszukiwanie zasad – archai. (rozdział 2)

• Pierwsi filozofowie, których Arystoteles nazywał fizykami, koncentrowali się na szukaniu pierwszych zasad i przyczyn.

• Poszukiwano początku zarówno w aspekcie chronologicznym jak i substancjonalnym* *czyli coś z czego zrodził się całokształt rzeczywistości.

• Fizycy starali się ustalić co rządzi naturą, co określa jej postać i jakim prawom podlega.

• Prasubstancja – arche – „niezrodzona i niezniszczalna postać bytu, z którego powstają wszystkie inne rzeczy, podczas gdy on sam trwa”.

• Rodzaje arche Tales—woda, Anaksymander –apejron(bezkres), Anaksymenes – powietrze, Heraklit - ogień. Nie wiadomo czy te pierwsze archai pojmowano w aspekcie materialnym, czy wręcz były tożsame materii.

• Archai jońskich filozofów przyrody zawierały w sobie immanentny¹ ruch, tożsamy z życiem, który umożliwiał generowanie z nich świata/światów i wszystkiego co w nim.

• Dla filozofów przedplatońskich arche była tym, czemu przysługuje status bytowania.

• Zasada pierwszych filozofów jest niezrodzona i niezniszczalna, jest także substancjonalnym źródłem wszystkiego co jest. Można powiedzieć, że archai mają status bytu.

• Archai pierwszych filozofów miała status bytu i nawet jeśli jakaś zasada przyjmowała nazwę żywiołu nie była z tym żywiołem utożsamiana.

• Anaksymander podkreśla, że arche jest niedefiniowalna.

• Archai jako byt pierwszy i rodzący światy , nie podlega oglądowi zmysłów, a nazywa się je tak a nie inaczej ze względu na najbardziej oczywiste ich manifestacje. Dlatego np. arche to powietrze, bo oddychanie to życie, arche to woda bo wilgotność jest warunkiem życia itp.

• Fizycy odróżniali porządek bytowania i poznawania. Na przykład apeiron w porządku poznawczym jest niedefiniowalny, ani w aspekcie jakościowym, ilościowym, ani strukturalnym. Gdybyśmy chcieli byt zdefiniować musielibyśmy użyć odwołań do obiektów, które postrzegamy zmysłowo.

• W porządku bytowania arche jest bytem określonym ilościowo. Musiała mieć określoną miarę, bo inaczej nie mogłaby generować światów jako struktur prawidłowych.

• Idea arche wyrasta z dwóch źródeł, ze świata bogów i ze świata polis.

• Polis była pierwszym wyróżnionym obszarem podlegającym oglądowi Greka.

• Tales i Anaksymander zaczęli od działalności politycznej dopiero później wzięli się za badania nad naturą rzeczywistości. Od rozpoznania prawidłowości wewnątrz polis przeszli do badania prawidłowości kosmosu.

• Termin kosmos najpierw oznaczał strój, później szyk wojskowy, a następnie używano go na określenie prawnego porządku państwa i społeczności. Nazwanie tak świata oznacza, że traktowano go jako uporządkowaną strukturę.

• W społeczności panuje prawo konieczności; przekonanie o nieuchronności następstw przyczyn i skutków.

• Anaksymander przenosi prawo konieczności z poziomu społeczeństwa na poziom wszechświata, dostrzega, że porządek natury wszechrzeczy podlega(tak jak porządek ludzi) immanentnemu prawu natury.

• Kluczowym terminem jest pojęcie dike. Zasada ta warunkuje ład i porządek w polis. Przeniesienie tej zasady na wszechświat sprawia, ze zyskał on prawa nim rządzące.

• Cała ta koncepcja ,pochodzenia idei archai , mająca źródło w polis określana jest mianem socjomorficznej.

• Archai filozofów przyrody obdarzone jest mianem to theion lub wręcz theos. Było to umocowane w porównaniu roli bogów w świecie i roli owej pierwszej zasady.

• Z teomorficznej koncepcji genezy archai wynika ruch=siła światotwórcza. Co prawda bogowie nie tworzyli z niczego, ale mieli moc.