Niezgodności recepturowe w lekach płynnych


Niezgodności recepturowe w lekach płynnych

Leczenie chorych polega na podawaniu im leków złożonych z mniejszej lub większej ilości składników, im więcej składników tym większe prawdopodobieństwo, że zajdą interakcje. Powstawanie interakcji związane jest z aktywnością chemiczną substancji leczniczych.

Powstawanie niezgodności może sprawić trudności w sporządzaniu proszków, czopków, roztworów. Interakcje nie należą do rzadkości. Farmaceuta powinien interakcje przewidzieć, zapobiec pojawieniu się i zmodyfikować receptę, tak aby lek był możliwy do wykonania, natomiast daleko posunięte zmiany wymagają zgody lekarza.

Interakcjami w fazie farmaceutycznej, czyli niezgodnościami recepturowymi nazywamy nie przewidziane przez autora recepty, czyli nie zamierzone zmiany cech fizycznych, chemicznych i farmakodynamicznych leków zachodzących przy sporządzaniu leku recepturowego. Interakcje mogą dotyczyć właściwości sporządzanego leku, jego wyglądu albo działania farmakologicznego.

W wielu przypadkach interakcje są wynikiem błędnego zapisu leku, nieznajomości chemii przez lekarza. Farmaceuta również ma wpływ na niezgodności - niewłaściwa technika wykonywania wynikająca z braku wiedzy i umiejętności.

Charakterystyka niezgodności:

Mogą pojawiać się jako:

Objawy niezgodności:

Objawy te mogą się pojawić od razu lub po pewnym czasie.

Może wystąpić również niezgodność pozorna wynikająca ze złej techniki wykonania. Jeśli wiemy, że roztwór substancji leczniczej nie jest zgodny z drugim roztworem substancji leczniczej, to ta niezgodność zależy od stężenia składników w obu roztworach. Jeśli stężenie jest małe to nie zajdzie, a w dużych pojawi się niezgodność.

Przyczyną interakcji mogą być:

Podział niezgodności:

  1. Niezgodności fizyczne - polegają na zmianach fizycznych, a składniki leku nie wchodzą w reakcje - jest to zmiana konsystencji, zmiana stanu skupienia, zanik własności leczniczych

  2. Niezgodności chemiczne - to większość niezgodności recepturowych, polegają na wytrąceniu środka leczniczego w postaci osadu, na rozłożeniu leku albo powstaniu trucizny

  3. Niezgodności farmakodynamiczne - różnią się od poprzednich, lek nie zmienia postaci fizycznej i składników leku, nie wchodzą w reakcje chemiczne, a zmienia się efekt terapeutyczny. Może być spotęgowanie działania farmakologicznego leku, może się zwiększyć działanie uboczne lub toksyczne leku.

  1. Niezgodności fizyczne:

OLEJ RZEPAKOWY I OLEJ RYCYNOWY

oba oleje nie mieszają się z 70% etanolem, olej rycynowy będzie się mieszał z etanolem 90º i więcej

MENTOWAL

nie rozpuszcza się w wodzie i nie miesza się z roztworami etanolowymi, bardzo dobrze rozpuszcza się w etanolu 96%

ROZTWORY ADRENALINY

nie miesza się z parafina płynną (adrenalina opadnie na dno)

Rp.

Sol. Adrenalini 1/1000 1,0

Menthae oleum 0,5

Paraffini liq. ad 10,0

M. f. gutta rhinologicae

Aby sporządzić roztwór adrenaliny z parafiną należy dodać wosk biały w ilości 1% całej masy leku, wosk należy rozpuścić w parafinie na ciepło, a po ostudzeniu dodaje się roztwór adrenaliny.

W przypadku dodania lanoliny powstaje różowe, a potem czerwono - fioletowe zabarwienie.

Rp.

Rivanoli 0,1

Rapae olei 10,0

Aqua calcis 10,0

M. f. emulsio

Nie utworzy się oleinian wapnia, gdyż wodorotlenek wapnia z wody wapiennej przereaguje z jonami rivanolu, wytrąci się mleczan wapnia (nie będzie emulgatora) zamiast mleczanu wapnia będzie etacrydyna. W efekcie otrzymamy dwie warstwy cieczy i nierozpuszczalny osad. Recepta jest niewykonalna.

KWAS BORNY

w wodzie można sporządzić maksymalnie 3% roztwór, we wrzącej wodzie można by sporządzić 10% roztwór, gdy ochłodzimy roztwór kwas borny wytrąca się, rozpuszcza się w glicerynie maksymalnie 5% roztwór glicerynowy

MENTOL

bardzo dobrze rozpuszcza się w etanolu, w zasadzie nie rozpuszcza się w wodzie, nie rozpuszcza się w glicerynie

Rp.

Mentholi 0,1

Glyceroli ad 10,0

M. f. sol.

Mentol rozpuścić w etanolu, następnie mieszaninę etanolu z mentolem rozpuścić w glicerynie. Ilość gliceryny należy zmniejszyć o ilość dodanego etanolu.

KAMFORA

zmieszanie spirytusu kamforowego z woda 1:1 powoduje wytrącenie kamfory, kamfora nie rozpuszcza się w glicerynie, dobrze rozpuszcza się w etanolu, nie rozpuszcza się w wodzie

JOD

nie rozpuszcza się w wodzie, słabo rozpuszcza się w glicerynie

Rp.

Iodum 0,5

Kalii iodidi 2,0

Glyceroli 50,0

M. f. sol.

Najpierw należy jodek potasu rozpuścić w małej ilości wody, a następnie jod rozpuścić w stężonym roztworze jodku potasu, a następnie dodajemy glicerynę.

KWAS SALICYLOWY

rozpuszcza się w oleju rzepakowym 1:70, w oleju rycynowym rozpuszcza się 1:10, w oliwie z oliwek 1:80, a w wodzie 1:450, natomiast łatwo rozpuszcza się w etanolu, nie rozpuszcza się w parafinie i w oleju lnianym.

WODOROWĘGLAN SODU

jest substancją polarną, nie rozpuszcza się w parafinie, rozpuszcza się w glicerynie

BENZOKAINA

nie rozpuszcza się w glicerynie, w spirytusie rozpuszcza się 1:8, w wodzie 1:2500, w środowisku zasadowym ulega hydrolizie

Rp.

Benzocaini 2,0

Mentholi 1,0

Talci

Zinci oxidi aa 10,0

Ethanoli 20,0

Glyceroli 5,0

Aqua ad 100,0

M. f. susp.

Benzokainę i mentol rozpuścić w etanolu, tlenek cynku i talk rozpuścić w glicerolu, następnie dalej wszystko.

HYDROKORTYZON

nie rozpuszcza się w etanolu 70%, rozpuszcza się w etanolu 96% w stosunku 1:40, w ogóle nie rozpuszcza się w mniejszych stężeniach

SIARCZAN NEOMECYNY

nie rozpuszcza się w etanolu, dobrze rozpuszcza się w wodzie; z wodnych roztworów neomecyny po dodaniu etanolu wytrąca się wolna zasada neomecyny w postaci oleistej cieczy mocno przywierającej do dna naczynia.

PARAFINA

jest rozpuszczalnikiem nie polarnym; rozpuszcza się w niej mentol; nie rozpuszcza się rivanol, rezorcyna, protargol, wodorowęglan sodu.

Rezorcynę i rivanol należy rozetrzeć w moździerzu i zawiesić w parafinie dodając 1% wosku białego jako emulgatora (nie lanolina bo utlenia rezorcynę). Protargol zawiesić w niewielkiej ilości wody.

GLICERYNA

rozpuszcza się w niej wodorowęglan sodu na gorąco, tetraboran sodu na gorąco, kwas borny na gorąco; w glicerynie nie rozpuszcza się jod, kamfora i benzokaina.

ICHTIOL

rozpuszcza się w wodzie, nie rozpuszcza się w spirytusie.

LUMINAL

jako kwas nie rozpuszcza się w wodzie, jako sól (luminal sodowy) dobrze rozpuszcza się w wodzie.

FOSFORAN KODEINY

nie rozpuszcza się w kroplach anyżowych i w wodzie, w spirytusie rozpuszcza się 1:300.

NALEWKI I WYCIĄGI ROŚLINNE

rozcieńczone wodą wytrącają osad i mętnieją.

Przy rozcieńczaniu nalewek wodą wytrąca się osad.

Wysoleniu ulegają koloidalne preparaty srebra, obecność elektrolitów (NaCl) zmniejsza rozpuszczalność ciał krystalicznych w roztworach i powoduje koagulację (wysolenie) roztworów koloidalnych zwłaszcza białka.

Koagulacja przebiega stopniowo:

W kroplach do oczu i w kroplach do nosa spotykamy preparaty srebra koloidalnego zawierającego w swoim składnie różne postacie białka jako koloidy ochronne. Koloidy ulegają koagulacji częściowej i wówczas następuje obniżenie aktywności przeciwbakteryjnej lub całościowej i zniesienie aktywności. Wysolenie zależy od pH i zdolności wysalających elektrolitów - elektrolity wielowartościowe maja większą zdolność wysalania.

Związków koloidalnych nie należy łączyć z roztworami siarczanu cynku, chlorkiem sodu, 3% roztworem kwasu bornego, kwasu solnego, roztworami alkaloidów.

Aby zrobić krople izotoniczne stosuje się roztwór azotanu potasu do kropli do oczu i roztwór glukozy do kropli do nosa.

Najbardziej wysoleniu ulega targezyna, ponieważ jej roztwory maja odczyn obojętny, a białkowy koloid ochronny jest bardzo skuteczny. Częściej wysoleniu ulega koralgol bo ma odczyn alkaliczny, a najczęściej protargol (białczan srebra) bo ma wysokie pH.

  1. Niezgodności chemiczne:

Występują w roztworach leczniczych, kroplach i miksturach i prowadza do zmiany wartości leczniczej, są też w maściach i pudrach płynnych. Polegają na reakcjach chemicznych zachodzących między składnikami leku np. utlenianie, redukcja, podwójna wymiana, zmydlanie, estryfikacja, w wyniku nich powstają nowe związki nieaktywne chemicznie lub trujące, mogą występować po pewnym czasie i być widoczne lub niewidoczne. Widoczne zmiany polegają na wytrąceniu osadu lub zmianie zabarwienia.

Podział niezgodności chemicznych:

Powstają głównie w kroplach i miksturach, powstanie osadu jest spowodowane podwyższeniem lub obniżeniem pH środowiska; lub obniżenie rozpuszczalności jonowej przez dodanie soli.

Słabe kwasy dobrze rozpuszczają się w środowisku alkalicznym, a wytrącają się w środowisku kwaśnym. W przypadku słabych kwasów, forma substancji leczniczej obdarzona ładunkiem elektrycznym jest bardziej rozpuszczalna w wodzie niżeli forma niezdysocjowana.

Z roztworów soli słabych kwasów na wskutek cofnięcia dysocjacji w środowisku kwaśnym wytrącają się trudno rozpuszczalne słabe kwasy, powstanie osadu zależy od pH, stężenia soli słabego kwasu w roztworze i od rozpuszczalności tego słabego kwasu.

Niezgodności polegają na wytraceniu słabych kwasów dotyczą:

Z tych powodów fenobarbital jest zawsze niezgodny, jest to niezgodność jakościowa (np. z chlorowodorkiem papaweryny)

Fenobarbital sodowy jest niezgodny z :

Niezgodność ilościowa fenobarbitalu sodowego bromkiem amonu, chlorkiem amonu i fosforanem kodeiny (zakwaszają one środowisko w zależności od stężenia tych substancji, powstaje lub nie powstaje niezgodność).

Powstanie osadu zależy od pH roztworu, od stężenia soli w roztworze i od rozpuszczalności słabego kwasu.

Fenobarbital sodowy będzie zawsze niezgodny wtedy kiedy ma stężenie 1% lub więcej.

0,2% roztwór fenobarbitalu sodowego będzie on zawsze z fosforanem kodeiny

Niezgodność fenobarbitalu sodowego z brokiem lub chlorkiem amonowym

Stężenie fenobarbitalu

sodowego w roztworze

Stężenie bromku lub chlorku amonowego

niezgodne

zgodne

1,0%

0,5%

0,3%

0,2%

zawsze

2% i wyżej

5% i wyżej

-

-

poniżej 2%

poniżej 5%

zawsze

Niezgodność fenobarbitalu sodowego z fosforanem kodeiny

Stężenie fenobarbitalu

sodowego w roztworze

Stężenie fosforanu kodeiny

niezgodne

zgodne

1,0%

0,5%

0,3%

0,2%

zawsze

0,3% i wyżej

0,5% i wyżej

-

-

poniżej 0,3%

poniżej 0,5%

zawsze

Fenobarbital sodowy jest zgodny:

Słabe zasady dobrze rozpuszczają się w środowisku kwaśnym, a wytrącają się w środowisku zasadowym. W przypadku słabych zasad forma substancji leczniczej obdarzona ładunkiem elektrycznym jest lepiej rozpuszczalna w wodzie niż forma niezdysocjowana.

Z roztworu soli słabych zasad na skutek cofnięcia dysocjacji w środowisku alkalicznym wytrącają się trudno rozpuszczalne słabe zasady.

Wytrącenie się osadu słabej zasady zależy od:

Do słabych zasad należą takie sole alkaloidów jak:

CHLOROWODOREK PAPAWERYNY

Trudno rozpuszczalny w wodzie, rozpuszcza się tylko w gorącej wodzie w proporcji 1:30 - 40 roztwory chlorowodorku papaweryny trwałe tylko w środowisku kwaśnym przy pH powyżej 5, następuje wytrącenie wolnej papaweryny w postaci zasady np. przy obecności luminalu.

Chlorowodorek papaweryny połączony z nalewkami powoduje powstanie zielonobrunatnej zawiesiny roślinnych substancji wyciągowych w wodzie. Chlorowodorek papaweryny wykazuje także niezgodność z jodkami i bromkami.

Aby uniknąć wytrącenia się słabych zasad na skutek dysocjacji należy oddzielić niezgodne składniki maksymalnie dużą ilością przepisanych w recepcie syropów, nalewek i wody, albo wydzielić z recepty i wydać osobno.

Reakcja zachodzi między dwoma elektrolitami i może spowodować powstanie nierozpuszczalnej soli i wytrącenie osadu. Osad wytrąci się jeżeli iloczyn rozpuszczalności nowo powstałej soli będzie przekroczony.

Reakcja podwójnej wymiany dotyczy soli:

Dwie sole reagują ze sobą tworząc osad. Sole wapnia dotyczy to soli CaCl2. CaBr2 tworzą na wskutek podwójnej wymiany nierozpuszczalne osady i mogą być niezgodne w miksturach i roztworach z następującymi solami:

Rp.

Ephedrini hydrochloridi 0,03

Natrii benzoatis 0,6

Calcii chloridi 2,0

Thymi sirupi 20,0

Aquae ad 100,0

M.f.mixt.

Niezgodność, tworzy chlorek wapnia. Należy chlorek wapnia wydac osobno w roztworze lub jako proszek.

Rp.

Codeini phosphatis 0,2

Natrii bromidi 1,0

Glucosi 40,0

10% Sol. Calci chloridi 200,0

M.f.sol.

Niezgodność, wytrąci się fosforan wapnia. Należy fosforan kodeiny wydać osobno jako roztwór lub proszek.

Rp.

Calcii bromidi 5,0

Natrii salicylas 5,0

Aquae 50,0

M.f.sol.

Niezgodność, wytrąci się salicylan wapnia w postaci kryształków (powstanie po 3 dniach). Należy wykonać dwa oddzielne roztwory.

Rp.

Calcii chlorati 10,0/200,0

Natrii bicarbonici 5,0

M.f.sol.

Niezgodność, wytrąci się osad węglanu wapnia i CO2. Należy wykonać dwa oddzielne roztwory.

Rp.

0,1% Sol. Rivanoli

Aqua calcis aa 50,0

M.f.sol.

Niezgodność, wytrąci się osad mleczanu wapnia, z pozostałej części rivanolu wytrąci się etakrydyna. Należy oba roztwory wydać osobno.

Oprócz soli wapnia niezgodność mogą tworzyć:

Alkaloidy roślinne wchodzą w reakcje podwójnej wymiany z jodkami i bromkami. Bromek sodu, bromek amonu, bromek potasu, bromek wapnia, jodek potasu tworzą bromowodorki i jodowodorki alkaloidów, są to związki trudno rozpuszczalne.

Osady bromowodorków i jodowodorków alkaloidów są grubo krystaliczne i silnie przylegają do ścian i dna butelki.

Chlorowodorek efedryny w dawkach terapeutycznych nie powoduje niezgodności z jodkami i bromkami.

Fosforan kodeiny i chlorowodorek papaweryny powoduje niezgodności przy stężeniu bromków i jodków 5% i więcej.

Rp.

Sal. Erlenmayeri 10,0

Codeini phosphas 0,25

Papawerini hydrochloridi 0,26

Valerianae tinct.

Convalariae tinct. aa 25,0

Aqua ad 150,0

M.f.sol.

Niezgodność, osad fosforanu kodeiny się nie wytrąci, natomiast osad chlorowodorku papaweryny wytrąci się następnego dnia. Należy chlorowodorek papaweryny wtdac osobno w postaci proszku.

Rp.

Codeini phosphas 0,5

Natrii bromidi 10,0

Aquae ad 100,0

M.f.sol.

Niezgodność, wytrąci się bromowodorek kodeiny. Należy rozdzielić niezgodne składniki i wydać osobno.

Rp.

Papawerini hydrochloridi 0,05

Codeini phosphas 0,3

Sal. Erlenmayeri 3,0

Neospasmini 50,0

Aquae 100,0

M.f.sol.

Należy odpowiednio rozpuszczać składniki.

Utleniaczami są:

Reduktorami są:

Reakcje redoks są katecholizowane przez:

Reakcje redoks powodują zmianę zabarwienia i zachodzą po kilku godzinach.

REZORCYNA

w roztworze wodnym ulega utlenianiu barwiąc się na czerwono.

ADRENALINA

w roztworze wodnym ulega utlenieniu początkowo barwiąc się na czerwono, później na brunatno - czerwono. Czerwony adrenochron jest czynny farmakologicznie, natomiast brunatny jest nieczynny farmakologicznie.

Zachodzi w wodnych roztworach alkaloidów, antybiotyków tj. penicylyna, detromecyna, tetracyklina i w roztworach glikozydów nasercowych, i rozkład tych związków powoduje inaktywację.

BENZOKAINA

ulega hydrolizie w środowisku zasadowym np. tetraboran sodu

PEPSYNA

ulega hydrolizie w środowisku kwaśnym

Sposoby rozwiązywania niezgodności:

  1. Gdy recepta wymaga drobnych zmian nie naruszających istotnego składu leku, farmaceuta takie zmiany dokonuje sam, zaznaczając zmiany na odwrocie recepty i w opisie leku.

  2. Recepta musi ulec zasadniczym zmianom np. usunięcie jednego ze składników w porozumieniu z lekarzem

  3. Skład recepty trzeba zmienić, należy skontaktować się z lekarzem i lekarz powinien wypisać nową receptę

W praktyce stosuje się następujące zabiegi:

  1. Usunięcie lub poprawa niezgodności

  2. Częściowa zmiana rozpuszczalnika przez dodanie etanolu, glicerolu, solubilizatora lub oleju rycynowego w najmniejszej ilości koniecznej do rozpuszczenia składników

  3. Zmiana stężenia etanolu

  4. Zmiana formy rozpuszczalnej na formę nierozpuszczalną i odwrotnie z uwzględnieniem masy cząsteczkowej

  5. Zmiana składnika niezgodnego na zgodny o tym samym działaniu

  6. Dodanie substancji pomocniczych ułatwiających prawidłowe przygotowanie leku lub jednolitości dawkowania

  7. Zastosowanie odpowiedniej techniki sporządzania

  8. Właściwa kolejność mieszania

  9. Rozdzielenie niezgodnych substancji

2



Wyszukiwarka

Podobne podstrony:
Niezgodności recepturowe w lekach płynnych(1), Technologia Postaci Leków
TPL WYK 13 09 03 Niezgodności recepturowe w lekach płynnych fizyczne
TPL WYK 13 09 06 Niezgodności recepturowe w lekach płynnych chemiczne
TPL WYK 13 09 03 Niezgodności recepturowe w lekach płynnych Wstęp
TPL WYK 13 09 03 Niezgodności recepturowe w lekach płynnych fizyczne ITSSYSTEMY
TPL WYK 2013-09-03 Niezgodności recepturowe w lekach płynnych, TPL(2)
TPL WYK 13 09 03 Niezgodności recepturowe w lekach płynnych chemiczne
NIEZGODNOŚCI RECEPTUROWE W LEKACH STAŁYCH, egzamin technik farmaceutyczny
NIEZGODNOŚĆI W LEKACH PŁYNNYCH ćwieczenia 10, Technik Farmaceutyczny
niezgodnosci w lekach plynnych, Farmacja
NIEZGODNOŚĆI W LEKACH PŁYNNYCH ćwieczenia 10, tpl(1)
Niezgodności recepturowe1, Farmacja, TPL
TPL PRAC 13 09 14 Niezgodności recepturowe przykłady 3
Niezgodno┼Ťci recepturowe
Niezgodnosci recepturowe 1
Niezgodnosci recepturowe
TPL PRAC 13 09 13 Niezgodności recepturowe przykłady 2
Niezgodności recepturowe2, Farmacja, TPL
Niezgodności recepturowe (1)

więcej podobnych podstron